Co Kościół mówi o wdowieństwie i czy jest w nim miejsce dla wdowy poza żałobą?

Prosto mówiąc

Wdowieństwo jest w Kościele obecne od początku i nie jako sytuacja, którą trzeba przeczekać. Już w listach Nowego Testamentu wdowy są osobną grupą — z własnym spisem, własnym zadaniem i wyraźnym zobowiązaniem wspólnoty wobec nich.

Współcześnie doszło do tego coś, o czym wie niewiele osób: istnieje stan wdów, forma życia konsekrowanego, w której owdowiała osoba składa wieczysty ślub czystości i pozostaje w świecie — we własnym mieszkaniu, często w tej samej pracy.

Głębiej

Wdowy w gminie pierwotnej

Pierwszy List do Tymoteusza poświęca im dłuższy fragment i zaczyna od zdania, które brzmi jak polecenie służbowe: „Miej we czci te wdowy, które są rzeczywiście wdowami“ (1 Tm 5,3). Dalej rozróżnia sytuacje — wdowa, która ma dzieci i wnuki, i wdowa, która została sama:

Ta zaś, która rzeczywiście jest wdową, jako osamotniona złożyła nadzieję w Bogu i trwa w zanoszeniu próśb i modlitw we dnie i w nocy. (1 Tm 5,5)

Był też spis: „Do spisu należy wciągać taką wdowę, która ma co najmniej lat sześćdziesiąt, była żoną jednego męża“ (1 Tm 5,9). To znaczy, że wdowieństwo nie było w Kościele stanem prywatnym — było stanem rozpoznanym przez wspólnotę, z zadaniem i miejscem.

Ordo viduarum — stan wdów dzisiaj

Praktyka zanikła i wróciła. W adhortacji Vita consecrata z 1996 roku Jan Paweł II napisał:

Ostatnio odrodziła się też praktyka konsekracji wdów, znana od czasów apostolskich (por. 1 Tm 5,5.9–10; 1 Kor 7,8) oraz konsekracja wdowców. Osoby te, składając wieczysty ślub czystości, przeżywanej jako znak Królestwa Bożego, konsekrują swój stan życia, aby poświęcić się modlitwie i służbie Kościołowi.

Trzy rzeczy warto z tego wyłuskać. Po pierwsze, dotyczy to także wdowców — tekst wymienia ich wprost, choć w praktyce polskiej mówi się niemal wyłącznie o wdowach. Po drugie, jest to ślub wieczysty, a nie deklaracja na próbę. Po trzecie, osoba konsekrowana zostaje w świecie: nie wstępuje do zakonu, nie zmienia miejsca zamieszkania, nie nosi habitu.

Jak to wygląda w Polsce

Włączenia dokonuje biskup diecezjalny. W archidiecezji poznańskiej pierwsze konsekracje odbyły się w 2005 roku — przyjęło je wówczas siedem wdów. Warunki i przygotowanie określają wskazania duszpasterskie poszczególnych diecezji, więc pierwszy krok prowadzi do kurii, a nie do zgromadzenia zakonnego.

Uwaga na częstą pomyłkę: biblijne sześćdziesiąt lat z Pierwszego Listu do Tymoteusza nie jest dzisiejszym przepisem. Dotyczyło spisu w gminie pierwotnej. Cytowanie go jako obowiązującego wymogu jest nadużyciem, choć zdarza się w internecie regularnie.

Czego to nie jest

Nie jest to oczekiwanie wobec każdej osoby owdowiałej ani „wyższy stopień“ wdowieństwa. Zdecydowana większość wdów i wdowców nie składa żadnych ślubów i nie brakuje im przez to niczego. Nie jest to również sposób na radzenie sobie z żałobą — konsekracja zakłada, że żałoba została już przeżyta, a nie że ma zostać nią zastąpiona.

Co mówi Kościół

Poza Vita consecrata obowiązuje tu ogólne nauczanie z Katechizmu o osobach żyjących samotnie (KKK 1658): zasługują one na „specjalną miłość i troskę Kościoła, a zwłaszcza duszpasterzy“, a wspólnota ma otworzyć przed nimi „drzwi domów rodzinnych“. Wdowieństwo jest najczęstszą drogą, którą człowiek trafia do tej grupy nie z własnego wyboru.

Kościół nie stawia wdowie żadnego wymogu ponad te, które ma każdy ochrzczony. Ponowne małżeństwo jest dozwolone — po śmierci współmałżonka węzeł ustaje. Święty Paweł zachęca wprawdzie do pozostania w stanie wdowim, ale robi to jako radę, nie jako nakaz, i sam to zaznacza.

Co mówi Biblia

Wdowa jest w Piśmie postacią o podwójnym znaczeniu. Z jednej strony to symbol bezbronności — prorocy stawiają troskę o wdowę i sierotę jako miarę sprawiedliwości całego narodu. Z drugiej to postać obdarzona godnością i zadaniem: spis wdów z Pierwszego Listu do Tymoteusza nie jest listą osób do zaopiekowania, ale wykazem tych, którym wspólnota powierza modlitwę.

Obie te rzeczy są prawdziwe naraz i dobrze o tym pamiętać, gdy w parafii wdowa bywa widziana wyłącznie przez pierwszą z nich.