Księga Wyjścia 24 — zawarcie przymierza, krew przymierza i wejście Mojżesza w obłok

Najpierw najważniejsza rzecz

Wj 24 jest kulminacją całej wielkiej sekcji rozpoczętej w Wj 19.

W Wj 19 Bóg zaprosił Izrael do przymierza.

W Wj 20 podał Dekalog.

W Wj 20,22–23,19 pojawiła się Księga Przymierza.

A teraz — w Wj 24 — przymierze zostaje uroczyście potwierdzone.

To jeden z najważniejszych obrzędów w całym Starym Testamencie.

Pojawiają się:

słowo Boga,
odpowiedź ludu,
zapis słów,
ołtarz,
dwanaście stel,
ofiara,
krew,
Księga Przymierza,
ponowna odpowiedź ludu,
pokropienie krwią,
uczta,
wejście na górę,
obłok,
chwała Boga,
ogień,
czterdzieści dni i nocy.

Najbardziej znane zdanie brzmi: „Oto krew przymierza, które Pan zawarł z wami na podstawie wszystkich tych słów”.

To zdanie będzie miało ogromne znaczenie w Nowym Testamencie.

Podczas Ostatniej Wieczerzy Jezus użyje języka: „Krew Przymierza”.

Dlatego Wj 24 jest jednym z najważniejszych starotestamentalnych tekstów dla zrozumienia:

Eucharystii,
Nowego Przymierza,
Listu do Hebrajczyków,
teologii krwi Chrystusa.

Ale najpierw trzeba zobaczyć jego sens w świecie Izraela.

Przymierze nie jest prywatnym przeżyciem Mojżesza.

Obejmuje: cały lud.

Bóg mówi.

Lud słucha.

Lud odpowiada.

Słowa zostają zapisane.

Ołtarz reprezentuje Boga.

Dwanaście stel reprezentuje dwanaście pokoleń.

Krew zostaje związana z:

ołtarzem,
ludem.

To symbolicznie mówi: Bóg i Izrael zostają związani relacją przymierza.

Potem reprezentanci Izraela wchodzą na górę.

I dzieje się coś niezwykłego: „ujrzeli Boga Izraela”.

A następnie: „jedli i pili”.

To nie jest przypadkowy piknik.

W świecie biblijnym wspólny posiłek może być znakiem:

pokoju,
wspólnoty,
przymierza.

Czyli po słowie i krwi pojawia się: uczta przymierza.

Dla chrześcijanina ta sekwencja jest niezwykle ważna: słowo → przymierze → krew → uczta.

Wj 24 — na język ludzki

Bóg mówi Mojżeszowi:

wejdź na górę razem z:

Aaronem,
Nadabem,
Abihu,
siedemdziesięcioma starszymi.

Ale tylko Mojżesz może podejść najbliżej.

To pokazuje, że dostęp do świętości Boga nadal ma swoje stopnie.

Mojżesz wraca do ludu i przekazuje wszystkie słowa Boga.

Lud odpowiada: „Wypełnimy”.

Mojżesz je zapisuje.

Następnego dnia buduje:

ołtarz,
dwanaście stel.

Ołtarz oznacza stronę Boga.

Dwanaście stel oznacza cały Izrael.

Młodzi ludzie składają ofiary.

Mojżesz bierze krew.

Połową skrapia ołtarz.

Potem bierze Księgę Przymierza.

Czyta ją ludowi.

Lud po raz drugi mówi: „Uczynimy i będziemy posłuszni”.

Dopiero wtedy Mojżesz skrapia lud pozostałą krwią.

I mówi: „Oto krew przymierza”.

Czyli:

przymierze nie jest tylko emocjonalnym „tak”.

Ma:

słowo,
zapis,
zobowiązanie,
rytuał,
znak krwi.

Potem Mojżesz, Aaron, Nadab, Abihu i starsi wchodzą wyżej.

„Widzą Boga”.

Ale Biblia Tysiąclecia od razu pomaga zrozumieć:

to nie jest pełne, bezpośrednie oglądanie Boga takim, jaki jest.

Przypis BT przypomina:

Pwt 4,15,
J 1,18,
Wj 33,20.

Widzenie jest opisane pośrednio.

Tekst nie opisuje twarzy Boga.

Opisuje tylko: to, co jest pod Jego stopami.

Jakby szafirową powierzchnię, czystą jak niebo.

To bardzo biblijne:

Bóg jest naprawdę obecny.

Ale pozostaje: nieogarniony.

Potem starsi: jedzą i piją.

Po zawarciu przymierza jest uczta.

Następnie Bóg wzywa Mojżesza jeszcze wyżej.

Ma otrzymać: kamienne tablice.

Mojżesz idzie z Jozuem.

Starszym zostawia:

Aarona,
Chura

jako odpowiedzialnych za rozstrzyganie spraw.

Obłok zakrywa górę.

Chwała Boga spoczywa na Synaju.

Przez sześć dni Mojżesz czeka.

Siódmego dnia Bóg go woła.

Dla ludu chwała Boga wygląda: jak ogień pożerający.

Mojżesz wchodzi w obłok.

Pozostaje na górze: czterdzieści dni i czterdzieści nocy.

I w ten sposób zaczyna się kolejna wielka część Księgi Wyjścia:

instrukcje dotyczące:

Przybytku,
Arki,
kapłaństwa,
świętej przestrzeni.

Mapa rozdziału

Wj 24,1–2 — kto może wejść na górę?

Mojżesz ma wejść z:

Aaronem,
Nadabem,
Abihu,
siedemdziesięcioma starszymi.

Jednak tylko Mojżesz może podejść najbliżej Boga.

Wj 24,3–8 — ryt zawarcia przymierza

Mojżesz:

przekazuje słowa,
zapisuje je,
buduje ołtarz,
stawia dwanaście stel,
składa ofiary,
rozdziela krew,
czyta Księgę Przymierza,
pokrapia lud.

Wj 24,9–11 — uczta przed Bogiem

Reprezentanci Izraela:

wchodzą,
„widzą Boga”,
jedzą,
piją.

Wj 24,12–14 — wezwanie Mojżesza

Bóg zapowiada tablice kamienne.

Jozue idzie z Mojżeszem.

Aaron i Chur pozostają odpowiedzialni za wspólnotę.

Wj 24,15–18 — obłok, chwała i czterdzieści dni

Górę zakrywa obłok.

Chwała Boga spoczywa na Synaju.

Mojżesz wchodzi w obłok i pozostaje na górze czterdzieści dni i nocy.

Wj 19–24 jako jedna całość

1. Nie należy czytać Wj 24 w izolacji

To finał procesu.

2. Wj 19

Bóg proponuje przymierze.

Lud odpowiada: „Uczynimy wszystko, co Pan nakazał”.

3. Wj 20

Bóg wypowiada Dekalog.

4. Wj 20,22–23,19

Mojżesz otrzymuje szczegółowe prawa.

5. Wj 24

Słowa zostają:

przekazane,
zapisane,
przyjęte,
przypieczętowane krwią.

6. To bardzo ważne

Przymierze nie jest chwilową emocją po spektakularnej teofanii.

Zostaje: utrwalone w słowie i rytuale.

Struktura przymierza

7. Można zobaczyć kilka elementów

1. Objawienie

Bóg mówi.

2. Przekaz

Mojżesz przekazuje.

3. Zgoda

Lud odpowiada.

4. Zapis

Mojżesz spisuje.

5. Ofiara

Składane są całopalenia i ofiary biesiadne.

6. Krew

Łączy strony rytuału.

7. Księga

Słowo zostaje odczytane.

8. Ponowna zgoda

Lud mówi: „uczynimy i będziemy posłuszni”.

9. Uczta

Reprezentanci ludu jedzą przed Bogiem.

8. To bardzo pełny rytuał przymierza

Nie tylko: „obiecujemy”.

Ale również: „wiemy, na podstawie jakich słów wchodzimy w tę relację”.

Mojżesz jako pośrednik

9. W Wj 24 rola Mojżesza jest niezwykle widoczna

On:

zbliża się do Boga,
schodzi do ludu,
przekazuje słowa,
zapisuje je,
buduje ołtarz,
czyta Księgę,
dokonuje obrzędu krwi,
ponownie wchodzi na górę.

10. To klasyczna funkcja mediatora

Mojżesz stoi: między Bogiem i ludem.

11. Nie oznacza to, że oddziela lud od Boga

Jego zadaniem jest właśnie: umożliwienie uporządkowanej relacji.

Aaron, Nadab i Abihu

12. Aaron jest już znany

Będzie przyszłym arcykapłanem.

13. Nadab i Abihu są jego synami

Później w Kpł 10 ich historia stanie się tragiczna.

Zginą po złożeniu: „obcego ognia”.

14. W Wj 24 należą jednak do grupy szczególnie uprzywilejowanej

Wchodzą wraz z Mojżeszem i starszymi.

15. To zwiększa późniejszy dramat Kpł 10

Bliskość Boga nie jest gwarancją: automatycznej wierności.

Siedemdziesięciu starszych

16. Liczba siedemdziesiąt ma w Biblii mocny wymiar reprezentacyjny

17. Starsi reprezentują:

całą wspólnotę Izraela.

18. Później w Lb 11 pojawi się grupa siedemdziesięciu starszych wspierających Mojżesza.

19. W Łk 10 Jezus pośle większą grupę uczniów — w części rękopisów siedemdziesięciu, w innych siedemdziesięciu dwóch.

Nie należy jednak robić z tego automatycznej bezpośredniej zależności.

Stopnie dostępu do góry

20. Wj 24 kontynuuje Wj 19

Nie wszyscy mają ten sam poziom dostępu.

Lud

pozostaje na dole.

Starsi wraz z Aaronem, Nadabem i Abihu

wchodzą wyżej.

Mojżesz

zbliża się najbliżej.

21. To model świętej przestrzeni

Później Przybytek będzie posiadał:

dziedziniec,
Miejsce Święte,
Miejsce Najświętsze.

22. Wielu biblistów widzi paralelę

Góra Synaj jest jak wielka przestrzeń sanktuarium.

23. Nie jest to dokładny plan architektoniczny

Ale teologiczne podobieństwo jest mocne.

„Wszystkie słowa Pana”

24. Mojżesz wraca i przekazuje:

słowa,
polecenia / prawa.

25. Lud odpowiada jednogłośnie

To ważne.

Przymierze nie jest zawarte z:

elitą,
tylko kapłanami,
tylko Mojżeszem.

Dotyczy: całego ludu.

„Wypełnimy”

26. Pierwsza odpowiedź ludu brzmi:

„Wszystkie słowa, jakie powiedział Pan, wypełnimy”.

27. To echo Wj 19,8.

Izrael ponawia swoją zgodę.

28. Czy lud będzie wierny?

Już za kilka rozdziałów: złoty cielec.

29. To bardzo ważne napięcie

Szczera deklaracja nie gwarantuje jeszcze: wytrwania.

30. Biblia realistycznie pokazuje różnicę między:

obietnicą,
a wiernością w czasie.

Mojżesz spisuje słowa

31. Wj 24,4 mówi:

Mojżesz spisał wszystkie słowa Pana.

32. Potem w. 12 Bóg mówi o tablicach, które:

sam napisał.

33. Czy to sprzeczność?

Nie trzeba tego tak traktować.

34. Mamy dwa różne elementy

Księga Przymierza

spisana przez Mojżesza.

Kamienne tablice

opisane jako napisane przez Boga.

35. Dzieło Biblijne zwraca uwagę

Pięcioksiąg sam przedstawia proces przekazywania Prawa na różnych poziomach.

36. Historyczno-literacko

finalny tekst Tory jest owocem długiego procesu:

pamięci,
tradycji,
spisywania,
redakcji.

37. Nie oznacza to odrzucenia natchnienia

W katolickim rozumieniu Bóg działa przez realnych ludzkich autorów i historię tekstu.

Księga Przymierza

38. Hebrajskie:

סֵפֶר הַבְּרִית — sefer ha-berit

Księga Przymierza.

39. Najczęściej odnosi się do praw z:

Wj 20,22–23,19.

40. To ważny moment

Przymierze jest związane z: konkretną treścią.

41. Lud nie mówi:

„zgadzamy się na wszystko, ale nie wiemy na co”.

Mojżesz: czyta Księgę głośno.

Słowo przed krwią

42. Kolejność jest teologicznie ważna

Najpierw: słowo.

Potem: zgoda.

Potem: krew.

43. Przymierze nie jest magicznym rytuałem

Krew nie działa jako: zaklęcie.

Ma znaczenie wewnątrz:

słowa,
odpowiedzi,
ofiary,
relacji.

Ołtarz

44. Mojżesz buduje ołtarz:

u stóp góry.

45. Ołtarz reprezentuje:

stronę Boga.

46. To na nim zostaje skropiona połowa krwi.

Dwanaście stel

47. BT mówi:

„dwanaście stel”.

Hebrajskie: מַצֵּבָה — massewah

stojący kamień, stela.

48. Symbolizują:

dwanaście szczepów Izraela.

49. To bardzo ważna symbolika

Przymierze obejmuje: cały lud.

50. Nie tylko pokolenie Lewiego.

Nie tylko starszych.

Nie tylko mężczyzn obecnych przy ołtarzu.

Dwanaście stel reprezentuje: całość Izraela.

Czy stele nie były zakazane?

51. W Wj 23 Izrael miał niszczyć stele obcego kultu.

A tutaj sam Mojżesz stawia stele.

52. To pokazuje

problemem nie jest: sam stojący kamień.

Problemem jest: jego funkcja kultowa.

53. Tutaj stela reprezentuje pokolenie Izraela w legalnym kulcie JHWH.

Młodzieńcy składają ofiary

54. W. 5 mówi o:

młodzieńcach izraelskich.

55. To ciekawe, ponieważ formalne kapłaństwo Aarona nie zostało jeszcze ustanowione.

56. Dopiero Wj 28–29 opisze konsekrację kapłanów.

57. Dlatego w tej scenie ofiary mogą być składane przez młodych przedstawicieli ludu.

58. To jedno z miejsc pokazujących rozwój instytucji kultowych.

Ofiara całopalna

59. Hebrajskie:

עֹלָה — olah

ofiara całopalna.

60. Całość ofiary jest przeznaczona dla Boga.

Symbolizuje pełne oddanie.

Ofiara biesiadna

61. BT mówi:

„ofiara biesiadna”.

Hebrajskie: זְבָחִים שְׁלָמִים — zewachim szelamim

ofiary wspólnotowe / pokojowe / biesiadne.

62. Część takiej ofiary może być spożywana.

63. To bardzo ważne wobec w. 11

Po zawarciu przymierza starsi: jedzą i piją.

64. Uczta może być związana z tym typem ofiary i wspólnotowym charakterem przymierza.

Krew

65. Hebrajskie:

דָּם — dam

krew.

66. W świecie biblijnym krew oznacza:

życie.

Kpł 17 wyjaśni: życie ciała jest we krwi.

67. Dlatego krew ma wyjątkowy status

Nie jest zwykłym płynem rytualnym.

Połowa krwi na ołtarz

68. Mojżesz rozdziela krew.

Połowa trafia do czar.

Połową skrapia ołtarz.

69. Ołtarz reprezentuje Boga.

70. Potem druga część zostanie użyta wobec ludu.

71. Symbolicznie powstaje więź:

Bóg ↔ Izrael.

72. Nie oznacza to biologicznego „braterstwa krwi” w nowoczesnym sensie.

To rytualny znak przymierza.

Czy Bóg potrzebuje krwi?

73. Nie należy wyobrażać sobie Boga jako istoty biologicznie potrzebującej krwi.

74. Krew jest znakiem:

życia,
ofiary,
przymierza,
oczyszczenia.

75. W całej Biblii symbolika krwi jest bardzo szeroka.

Wj 24 koncentruje się szczególnie na: przymierzu.

Ponowne czytanie

76. Mojżesz bierze Księgę Przymierza.

Czyta ją: głośno ludowi.

77. To niezwykle ważne dla biblijnej kultury słowa

Wspólnota słyszy tekst publicznie.

78. Wiara Izraela jest:

religią słuchania.

„Uczynimy i będziemy posłuszni”

79. Druga odpowiedź jest jeszcze pełniejsza.

Lud mówi: „Wszystko, co powiedział Pan, uczynimy i będziemy posłuszni”.

80. Hebrajski słynny zwrot:

נַעֲשֶׂה וְנִשְׁמָע — na’aseh we-niszma

„uczynimy i będziemy słuchać / będziemy posłuszni”.

81. Rdzeń:

שָׁמַע — szama

słuchać, przyjąć, być posłusznym.

82. To ważne

Biblijne słuchanie Boga nie jest: samym słyszeniem dźwięku.

Prawdziwe słuchanie: prowadzi do działania.

„Najpierw zrobimy, potem zrozumiemy”?

83. W tradycji żydowskiej zwrot na’aseh we-niszma bywa interpretowany jako radykalna gotowość posłuszeństwa:

najpierw podejmujemy zobowiązanie, potem coraz głębiej słuchamy / rozumiemy.

84. To piękna tradycja interpretacyjna.

85. Trzeba jednak zachować pierwszy sens językowy

szama oznacza przede wszystkim: słuchać w sposób posłuszny.

Nie należy sprowadzać wersetu do antyintelektualnego: „najpierw rób, nie pytaj”.

Krew na lud

86. Mojżesz bierze krew i pokrapia lud.

87. BT mówi:

„pokropił nią lud”.

88. Fizycznie przy ogromnej liczbie ludzi ryt może mieć charakter reprezentacyjny.

Tekst nie opisuje technicznie, jak każda jednostka miałaby zostać dosłownie dotknięta kroplą krwi.

89. Teologicznie chodzi o:

całą wspólnotę.

„Krew przymierza”

90. Hebrajskie:

דַּם הַבְּרִית — dam ha-berit

krew przymierza.

91. To jedno z najważniejszych wyrażeń Biblii.

92. Przymierze zostaje opisane jako:

zawarte na podstawie wszystkich tych słów.

93. Słowo i krew należą do siebie.

Przymierze nie jest magią krwi

94. Jeśli oderwiemy krew od słowa i odpowiedzi ludu

zgubimy sens sceny.

95. Ryt nie zastępuje posłuszeństwa.

Wręcz przeciwnie.

Krew potwierdza relację opartą na: „uczynimy i będziemy posłuszni”.

„Zawarł z wami”

96. Przymierze jest relacją Boga z:

ludem.

97. Nie jest to umowa między równymi stronami.

Bóg:

wyzwolił Izrael,
zaproponował przymierze,
objawił prawo.

98. Ale odpowiedź ludu realnie ma znaczenie.

Nowy Testament i „krew przymierza”

99. BT sama przy Wj 24,8 odsyła do:

Mt 26,28,
Hbr 9,18–20,
Hbr 10,29.

100. To nie przypadek.

Jezus podczas Ostatniej Wieczerzy mówi nad kielichem językiem: krwi przymierza.

101. Dzieło Biblijne wyraźnie wskazuje

sformułowanie z Mk 14,24 i Mt 26,28 nawiązuje do Wj 24,8.

102. To fundamentalna chrześcijańska typologia

Synaj

krew zwierząt — przymierze Izraela.

Wieczernik i krzyż

krew Chrystusa — Nowe Przymierze.

Czy Eucharystia jest po prostu kopią Wj 24?

103. Nie.

104. Wj 24 nie opisuje Eucharystii.

Opisuje: przymierze synajskie.

105. Ale Jezus świadomie używa języka biblijnego przymierza.

106. Chrześcijaństwo odczytuje Wj 24 jako:

typ i przygotowanie.

„Moja Krew Przymierza”

107. W Synaju Mojżesz posługuje się krwią zwierząt.

108. Jezus mówi:

„moja Krew”.

109. To radykalne pogłębienie.

W Nowym Przymierzu sam Chrystus:

jest pośrednikiem,
składa ofiarę,
daje siebie.

List do Hebrajczyków

110. Hbr 9 wraca bezpośrednio do Wj 24.

111. Autor pokazuje

pierwsze przymierze również zostało ustanowione: nie bez krwi.

112. Następnie zestawia je z krwią Chrystusa.

113. Główna różnica

Krew zwierząt należy do systemu zapowiadającego.

Krew Chrystusa ma charakter: ostateczny i skuteczny zbawczo.

114. Bp Jan Bernard Szlaga podkreśla w polskiej egzegezie Listu do Hebrajczyków

że pokropienie krwią na Synaju ma charakter wspólnotowy, natomiast ofiara Chrystusa prowadzi do pełnego uświęcenia i dostępu do Boga.

Uczta po przymierzu

115. Po obrzędzie krwi:

Mojżesz, Aaron, Nadab, Abihu i starsi: wchodzą na górę.

116. Potem:

jedzą i piją.

117. W starożytnym świecie wspólny posiłek był znakiem:

pokoju,
przyjaźni,
zawarcia relacji,
przymierza.

118. Dlatego uczta Wj 24 jest niezwykle ważna.

Przymierze nie kończy się: na podpisie.

Kończy się: wspólnotą stołu.

Czy oni „jedzą z Bogiem”?

119. Tekst nie mówi wprost:

„Bóg jadł razem z nimi”.

120. Mówi:

widzieli Boga,
jedli,
pili.

121. Sens uczty odbywającej się:

przed Bogiem

jest jednak bardzo mocny.

122. Dzieło Biblijne zauważa, że wspólny stół w Biblii może być znakiem przymierza.

Ujrzeli Boga Izraela

123. To jedno z najbardziej niezwykłych zdań rozdziału.

124. Jak pogodzić je z Wj 33,20:

„nie może człowiek oglądać Mnie i pozostać przy życiu”?

125. Biblia Tysiąclecia daje ważny przypis.

Stwierdza: nie było to widzenie bezpośrednie.

126. BT odsyła do:

Pwt 4,15,
J 1,18,
Wj 33,20.

127. To klucz interpretacyjny.

Starszym zostało dane: rzeczywiste doświadczenie objawienia Boga, ale nie pełne oglądanie Jego istoty.

Co właściwie widzą?

128. Tekst nie opisuje:

twarzy,
sylwetki,
ciała Boga.

Opisuje: „pod Jego stopami”.

129. To bardzo charakterystyczna biblijna ostrożność.

W centrum opisu znajduje się: posadzka / przestrzeń pod stopami.

Szafir

130. Hebrajskie:

סַפִּיר — sappir

kamień o intensywnie niebieskiej barwie; identyfikacja z dokładnie dzisiejszym „szafirem” bywa dyskutowana.

131. BT mówi:

„szafirowe kamienie”.

132. Ich blask zostaje porównany do:

samego nieba.

133. Obraz komunikuje:

czystość,
majestat,
niebiańskość.

Echo Ezechiela

134. BT przy Wj 24,11 odsyła do Ez 1,26.

135. Ezechiel również zobaczy:

coś jak sklepienie,
tron,
niebieskawy kamień,
chwałę Boga.

136. To pokazuje rozwój języka teofanii w Biblii.

Dlaczego Bóg ich nie zabił?

137. Tekst mówi:

„na wybranych Izraelitów nie podniósł On swej ręki”.

138. Sens jest jasny

Spotkanie z Bogiem jest tak poważne, że naturalnym oczekiwaniem starożytnego czytelnika byłoby: „czy oni przeżyją?”

139. Przeżywają.

To znak: łaski.

„Wybranych” — przypis BT

140. BT zaznacza

słowo „wybranych” jest: tłumaczeniem przypuszczalnym na podstawie LXX.

141. To ważna uwaga tekstualna.

Pokazuje, że przekład Biblii czasem musi podejmować decyzję wobec trudnego tekstu hebrajskiego.

Widzenie i życie

142. W wielu scenach biblijnych człowiek boi się, że po zobaczeniu Boga umrze.

Na przykład:

Jakub,
Gedeon,
Manoach.

143. Tutaj starsi widzą objawienie Boga i:

żyją.

144. Co więcej:

jedzą i piją.

145. Od strachu przechodzimy do:

wspólnoty.

To piękny ruch teologiczny.

Uczta przymierza i Eucharystia

146. Dla chrześcijanina połączenie:

przymierza,
krwi,
uczty

jest niezwykle znaczące.

147. Wj 24:

krew przymierza,
wspólnota,
posiłek.

148. Wieczernik:

Krew Przymierza,
uczniowie,
posiłek.

149. Nie oznacza to prostego równania:

„uczta starszych = Eucharystia”.

150. To raczej:

starotestamentalna figura relacji przymierza, którą Nowy Testament wypełnia w Chrystusie.

„Tablice kamienne, Prawo i przykazania”

151. W. 12 zaczyna nową część.

Bóg wzywa Mojżesza: „wstąp do Mnie”.

152. Ma otrzymać:

tablice kamienne,
Prawo,
przykazania.

153. Hebrajski tekst pozwala rozumieć zdanie jako odniesienie do tablic zawierających Boże pouczenie.

154. Najważniejsze jest

Prawo ma zostać: utrwalone.

Kamień

155. Kamienna tablica symbolizuje:

trwałość,
publiczny charakter,
autorytet.

156. Nie jest to przelotna ustna wskazówka.

„Które napisałem”

157. Bóg mówi o tablicach:

„które napisałem”.

158. Wj 31,18 powie jeszcze wyraźniej o:

tablicach zapisanych palcem Bożym.

159. To teologiczny język podkreślający:

Boże autorstwo Prawa.

Mojżesz i Jozue

160. W. 13 po raz kolejny pojawia się:

Jozue.

161. Poznaliśmy go w Wj 17 jako dowódcę walki z Amalekiem.

162. Teraz staje się:

pomocnikiem Mojżesza.

163. To ważne dla jego przyszłej roli.

Jozue będzie następcą Mojżesza.

164. Biblia stopniowo przygotowuje czytelnika do tej sukcesji.

Czy Jozue wchodzi aż na szczyt?

165. Tekst mówi, że Mojżesz i Jozue wstają, po czym szczególnie Mojżesz wstępuje na górę.

166. Dokładne miejsce pobytu Jozuego w kolejnych etapach nie jest całkiem wyjaśnione.

167. W Wj 32,17 pojawi się z Mojżeszem podczas zejścia.

168. Najbezpieczniej powiedzieć

Jozue towarzyszy Mojżeszowi przynajmniej w części drogi.

Aaron i Chur zostają

169. Mojżesz pozostawia starszym:

Aarona,
Chura.

170. Mają rozstrzygać sprawy.

171. To kontynuacja Wj 18

Nie wszystko może zależeć od jednego człowieka.

172. Mojżesz może wejść na górę, bo istnieje:

delegowanie odpowiedzialności.

Tragiczna ironia

173. W Wj 24 Mojżesz zostawia Aarona jako odpowiedzialnego.

174. W Wj 32 Aaron odegra kluczową rolę w historii:

złotego cielca.

175. To dramatyczna ironia narracji.

Osoba pozostawiona jako stabilizujący lider: ulegnie presji ludu.

Obłok zakrywa górę

176. W. 15:

obłok.

Hebrajskie: עָנָן — anan

obłok.

177. Obłok jest znakiem:

obecności,
tajemnicy,
ukrycia.

178. Bóg objawia się i jednocześnie pozostaje niewidzialny.

Chwała Pana

179. Hebrajskie:

כְּבוֹד יְהוָה — kewod JHWH

chwała Pana.

180. Rdzeń:

כבד — kbd

wiąże się z ciężarem, wagą, znaczeniem.

181. „Chwała” Boga oznacza Jego:

majestat,
potęgę,
realną obecność.

182. BT przypomina w przypisie

chwała widoczna w obłoku: symbolizuje potęgę Boga.

Chwała „spoczęła”

183. Hebrajskie:

שָׁכַן — szakan

zamieszkać, spocząć.

184. To niezwykle ważne słowo.

Od tego rdzenia pochodzi późniejsze żydowskie pojęcie: Szekina

obecność / zamieszkanie Boga.

185. Ten sam rdzeń będzie centralny w następnych rozdziałach.

Przybytek: miszkan

jest miejscem Bożego zamieszkania.

186. Wj 24 przygotowuje więc Wj 25–40.

Synaj → Przybytek

187. To jeden z najważniejszych kluczy literackich.

Na Synaju Bóg:

objawia się,
mieszka w obłoku,
jest otoczony świętością.

Potem każe zbudować: Przybytek.

188. Dlaczego?

Aby obecność Boga mogła: towarzyszyć ludowi w drodze.

189. Góra jest nieruchoma.

Izrael musi iść dalej.

Przybytek będzie: „przenośnym Synajem”.

To interpretacja teologiczna bardzo pomocna dla całej drugiej połowy Księgi Wyjścia.

Sześć dni i siódmy dzień

190. Obłok zakrywa górę:

sześć dni.

191. Siódmego dnia Bóg woła Mojżesza.

192. Trudno nie zauważyć rytmu:

sześć,
siedem.

193. Przypomina:

stworzenie,
szabat.

194. Nie trzeba jednak twierdzić, że tekst mówi:

„Mojżesz odpoczywał przez sześć dni, a siódmego pracował”.

Raczej siódmy dzień staje się: dniem szczególnego Bożego wezwania.

Czekanie

195. Mojżesz nie wbiega natychmiast do obłoku.

196. Czeka sześć dni.

197. To bardzo ważny duchowy motyw.

Bliskość Boga nie oznacza: natychmiastowego dostępu do wszystkiego.

198. Nawet Mojżesz:

czeka.

Ogień pożerający

199. Lud widzi chwałę Boga jak:

ogień pożerający.

200. To obraz świętości.

201. Hebrajskie:

אֵשׁ אֹכֶלֶת — esz ochelet

ogień pożerający.

202. Pwt 4,24 później powie:

„Pan, Bóg twój, jest ogniem trawiącym”.

203. Nie chodzi o materialne stwierdzenie:

„Bóg jest plazmą / ogniem fizycznym”.

To język teofanii.

Ogień i obłok

204. Znów pojawia się paradoks.

Ogień

ujawnia.

Obłok

zasłania.

205. Bóg jest jednocześnie:

bliski,
ukryty,
potężny,
niedostępny do pełnego poznania.

Mojżesz wchodzi w obłok

206. To jeden z najbardziej obrazowych momentów księgi.

Człowiek: wchodzi w przestrzeń Bożej tajemnicy.

207. Nie po to, aby kontrolować Boga.

Ale aby: słuchać.

Czterdzieści dni i czterdzieści nocy

208. Hebrajskie:

אַרְבָּעִים יוֹם וְאַרְבָּעִים לָיְלָה

czterdzieści dni i czterdzieści nocy.

209. Liczba czterdzieści w Biblii często oznacza okres:

próby,
przygotowania,
przejścia,
pełnego etapu.

210. W potopie pada deszcz czterdzieści dni.

211. Izrael będzie czterdzieści lat na pustyni.

212. Eliasz będzie szedł czterdzieści dni do Horebu.

213. Jezus będzie czterdzieści dni na pustyni.

214. Nie należy z liczby czterdzieści robić matematycznego szyfru.

To powtarzający się biblijny symbol pełnego czasu próby / przygotowania.

Czy Mojżesz pościł?

215. Wj 24 mówi tylko:

pozostał czterdzieści dni i czterdzieści nocy.

216. Pwt 9,9 doda:

nie jadł chleba i nie pił wody.

217. W opracowaniu należy rozróżnić:

co mówi Wj 24,

od:

co dopowiada Pwt.

Mojżesz i Jezus

218. Chrześcijańska lektura widzi wiele paralel.

Mojżesz

góra,
obłok,
słowo Boga,
czterdzieści dni.

Jezus

góra,
obłok podczas Przemienienia,
czterdzieści dni na pustyni,
Nowe Przymierze.

219. Ewangelia Mateusza szczególnie przedstawia Jezusa w sposób przypominający nowego Mojżesza.

220. Nie oznacza to:

„Jezus jest tylko kolejnym Mojżeszem”.

Chrześcijaństwo wyznaje Go jako: Syna Bożego.

Przemienienie

221. Mt 17 ma wyraźne echa Synaju:

góra,
obłok,
głos,
Mojżesz,
lęk uczniów.

222. To ważny kanoniczny most.

223. W Wj 24 Mojżesz wchodzi w obłok, by otrzymać Prawo.

W Mt 17 pojawia się Jezus i głos mówi: „Jego słuchajcie”.

224. To chrześcijańskie pogłębienie motywu:

autorytetu słowa.

„Słuchajcie Go”

225. Wj 24:

„uczynimy i będziemy posłuszni”.

226. Przemienienie:

„Jego słuchajcie”.

227. W obu przypadkach centralne pozostaje:

słuchanie Boga.

Czy przymierze jest kontraktem?

228. Można porównywać je do traktatu.

Ale słowo „kontrakt” jest za wąskie.

229. Przymierze obejmuje:

tożsamość,
lojalność,
relację,
kult,
etykę,
wspólnotę.

230. To nie jest tylko wymiana:

„ja zrobię X, ty zapłacisz Y”.

Przymierze i małżeństwo

231. Późniejsi prorocy będą używać obrazu małżeństwa do opisania relacji Boga i Izraela.

232. Wj 24 jeszcze nie używa tego obrazu wprost.

233. Ale ważne elementy są podobne:

zobowiązanie,
wyłączność,
wierność,
publiczne potwierdzenie.

Czy krew „wiąże” Boga magicznie?

234. Nie.

Boga nie można zmusić rytuałem.

235. To Bóg sam:

inicjuje,
określa przymierze,
daje słowo.

236. Obrzęd jest odpowiedzią na Jego inicjatywę.

Lud i jego przyszły upadek

237. Wj 24 jest uroczyste.

Ale czytelnik Księgi Wyjścia wie, że za chwilę nadejdzie: Wj 32.

238. Złoty cielec jest tym bardziej dramatyczny, że pojawia się:

po tak świeżym przymierzu.

239. To jak zdrada tuż po ślubie.

To oczywiście analogia, ale dobrze oddaje dramat narracji.

Czy Bóg zrywa przymierze po złotym cielcu?

240. Wj 32–34 pokaże kryzys.

Mojżesz będzie wstawiał się za ludem.

241. Ostatecznie nastąpi:

odnowienie przymierza.

242. To ważne.

Wj 24 nie jest historią o idealnym ludzie.

Jest historią o: wiernym Bogu i ludzie, który będzie potrzebował miłosierdzia.

Ważne słowa hebrajskie

Hebrajskie	Transliteracja	Znaczenie	Dlaczego ważne
בְּרִית	berit	przymierze	główny temat rozdziału
סֵפֶר הַבְּרִית	sefer ha-berit	Księga Przymierza	zapis słów przymierza
דָּם	dam	krew	znak życia i przymierza
דַּם הַבְּרִית	dam ha-berit	krew przymierza	Wj 24,8
מִזְבֵּחַ	mizbeach	ołtarz	reprezentuje stronę Boga
מַצֵּבָה	massewah	stela	dwanaście pokoleń
עֹלָה	olah	całopalenie	ofiara całkowitego oddania
שְׁלָמִים	szelamim	ofiary wspólnotowe/biesiadne	uczta i wspólnota
נַעֲשֶׂה	na’aseh	uczynimy	odpowiedź ludu
נִשְׁמָע	niszma	będziemy słuchać / będziemy posłuszni	odpowiedź przymierza
רָאָה	ra’ah	widzieć	„ujrzeli Boga”
סַפִּיר	sappir	szafirowy kamień	obraz niebiańskiej czystości
לֻחֹת אֶבֶן	luchot ewen	tablice kamienne	trwałość Prawa
מַלְאָךְ / מְשָׁרֵת	meszaret	sługa/pomocnik	rola Jozuego
עָנָן	anan	obłok	obecność i ukrycie Boga
כָּבוֹד	kawod	chwała, ciężar, majestat	obecność Boga na Synaju
שָׁכַן	szakan	zamieszkać, spocząć	chwała spoczywa na górze
אֵשׁ אֹכֶלֶת	esz ochelet	ogień pożerający	obraz świętości
אַרְבָּעִים	arba’im	czterdzieści	pełny okres przygotowania/próby

Klucz do Biblii — Wj 24

Wj 24 kulminuje sekcję Wj 19–24.
Wj 19 zapowiadał przymierze.
Wj 20 podał Dekalog.
Wj 20,22–23,19 zawiera Księgę Przymierza.
Wj 24 uroczyście potwierdza przymierze.
Mojżesz jest pośrednikiem między Bogiem i ludem.
Aaron, Nadab i Abihu należą do grupy uprzywilejowanej.
Wchodzi także siedemdziesięciu starszych.
Starsi reprezentują wspólnotę.
Dostęp do góry ma różne stopnie.
Tylko Mojżesz zbliża się najbliżej.
To rozwija teologię świętej przestrzeni z Wj 19.
Góra ma analogie do późniejszej struktury Przybytku.
Mojżesz przekazuje wszystkie słowa Boga.
Lud odpowiada jednogłośnie.
Pierwsza odpowiedź brzmi: „wypełnimy”.
Mojżesz spisuje słowa.
Księga Przymierza ma konkretną treść.
Najczęściej wiąże się ją z Wj 20,22–23,19.
Przymierze nie jest nieokreśloną emocją.
Mojżesz buduje ołtarz.
Ołtarz reprezentuje stronę Boga.
Stawia dwanaście stel.
Dwanaście stel reprezentuje dwanaście pokoleń Izraela.
Stele same w sobie nie są zakazane.
Zakazane są stele obcego kultu.
Młodzieńcy składają ofiary.
Kapłaństwo Aarona nie zostało jeszcze formalnie ustanowione.
Składane są całopalenia.
Składane są ofiary biesiadne.
Ofiary biesiadne mają wymiar wspólnotowy.
Krew jest centralnym znakiem rytuału.
W Biblii krew wiąże się z życiem.
Mojżesz dzieli krew na dwie części.
Jedną częścią skrapia ołtarz.
Drugą zachowuje dla ludu.
Księga jest czytana przed pokropieniem ludu.
Słowo poprzedza ryt.
Lud ponownie odpowiada.
Mówi: „uczynimy i będziemy posłuszni”.
Hebrajskie brzmi na’aseh we-niszma.
Szama oznacza słuchać i być posłusznym.
Biblijne słuchanie prowadzi do działania.
Tradycja żydowska szczególnie ceni formułę na’aseh we-niszma.
Nie należy używać jej do antyintelektualnego „nie pytaj, tylko rób”.
Mojżesz pokrapia lud krwią.
Obrzęd ma charakter wspólnotowy.
Najważniejsze wyrażenie brzmi „krew przymierza”.
Hebrajskie dam ha-berit.
Przymierze zostaje zawarte „na podstawie wszystkich tych słów”.
Słowo i krew są ze sobą związane.
Ryt nie działa magicznie.
Posłuszeństwo jest treścią przymierza.
BT odsyła z Wj 24,8 do Mt 26,28.
Odsyła także do Hbr 9,18–20.
I do Hbr 10,29.
Jezus podczas Ostatniej Wieczerzy używa języka „krwi przymierza”.
To świadome echo Wj 24.
Wj 24 nie jest samą Eucharystią.
Jest starotestamentalnym typem i tłem.
W Synaju używa się krwi zwierząt.
Jezus mówi o własnej krwi.
Nowe Przymierze ma pośrednika w Chrystusie.
List do Hebrajczyków rozwija kontrast między krwią zwierząt i krwią Chrystusa.
Bp Jan Bernard Szlaga podkreśla wspólnotowy charakter rytuału krwi na Synaju.
Po obrzędzie następuje wejście starszych na górę.
Tekst mówi, że „ujrzeli Boga Izraela”.
BT wyjaśnia, że nie było to widzenie bezpośrednie.
BT odsyła do Pwt 4,15.
Odsyła do J 1,18.
Odsyła do Wj 33,20.
Tekst nie opisuje twarzy Boga.
Opisuje coś „pod Jego stopami”.
Porównuje to do szafirowego dzieła.
Jego czystość przypomina niebo.
BT odsyła do Ez 1,26.
„Wybranych” jest tłumaczeniem przypuszczalnym według LXX.
Bóg nie wyciąga ręki przeciw starszym.
To znaczy: przeżywają spotkanie.
Potem jedzą i piją.
Uczta jest znakiem wspólnoty.
W świecie biblijnym wspólny posiłek może pieczętować relację.
Dzieło Biblijne wskazuje na wspólnotę stołu jako znak przymierza.
Chrześcijańska lektura widzi ważną paralelę z Eucharystią.
Nie należy utożsamiać obu uczt jeden do jednego.
Następnie Bóg wzywa Mojżesza ponownie na górę.
Ma otrzymać tablice kamienne.
Bóg mówi o tablicach jako napisanych przez siebie.
Wj 31 rozwinie motyw „palca Bożego”.
Mojżesz wcześniej spisał Księgę Przymierza.
Tablice i księga nie są tym samym elementem.
Jozue pojawia się jako pomocnik Mojżesza.
To przygotowuje jego przyszłą rolę następcy.
Jozue towarzyszy Mojżeszowi przynajmniej w części drogi.
Aaron i Chur pozostają odpowiedzialni za sprawy ludu.
To echo decentralizacji odpowiedzialności z Wj 18.
Narracyjnie jest to ironiczne przed Wj 32.
Aaron pozostawiony jako lider ulegnie presji przy złotym cielcu.
Obłok zakrywa górę.
Chwała Boga spoczywa na Synaju.
Hebrajskie kawod oznacza chwałę, majestat, „wagę”.
BT mówi, że chwała w obłoku symbolizuje potęgę Boga.
Czasownik szakan oznacza zamieszkać/spocząć.
Ten sam rdzeń prowadzi do pojęcia Przybytku — miszkan.
Wj 24 przygotowuje Wj 25–40.
Przybytek można rozumieć jako przenośną przestrzeń obecności Boga.
Obłok trwa sześć dni.
Siódmego dnia Bóg woła Mojżesza.
Rytm sześć–siedem przypomina strukturę szabatu.
Mojżesz czeka.
Nawet szczególnie wybrany pośrednik nie kontroluje momentu objawienia.
Chwała wygląda jak ogień pożerający.
To język teofanii.
Mojżesz wchodzi w obłok.
Pozostaje czterdzieści dni i czterdzieści nocy.
Pwt 9 dopowie o poście.
Liczba czterdzieści powraca w wielu biblijnych okresach próby.
Nie należy traktować jej jako tajnego kodu matematycznego.
Wj 24 prowadzi bezpośrednio do instrukcji o Przybytku.
Najgłębszy sens rozdziału: Bóg nie tylko wyprowadza lud z niewoli; wiąże go ze sobą słowem, krwią, wspólnotą i obecnością.

Niezbędnik Biblijny — Wj 24

Księga: Wyjścia
Rozdział: 24
Sekcja: zawarcie przymierza synajskiego
Poprzedni rozdział: Wj 23 — zakończenie Księgi Przymierza
Następny rozdział: Wj 25 — Arka, stół, świecznik i początek instrukcji o Przybytku

Główne postacie:

Bóg,
Mojżesz,
Aaron,
Nadab,
Abihu,
Jozue,
Chur,
siedemdziesięciu starszych,
cały lud Izraela.

Główne znaki:

Księga,
ołtarz,
dwanaście stel,
krew,
uczta,
tablice,
obłok,
chwała,
ogień.

Najważniejsze zdanie:

„Oto krew przymierza”.

Najważniejsza odpowiedź ludu:

„Uczynimy i będziemy posłuszni”.

Najważniejsze hebrajskie wyrażenie:

נַעֲשֶׂה וְנִשְׁמָע — na’aseh we-niszma

Najważniejsze powiązanie z Nowym Testamentem:

Mt 26,28 / Mk 14,24 / Hbr 9

Najważniejszy ruch rozdziału:

słowo → zgoda → krew → uczta → obecność Boga.

Komentarze polskich biblistów

Marcin Majewski

Marcin Majewski w „W stronę Ziemi Obiecanej. Komentarz do Księgi Wyjścia” omawia Wj 24 jako kulminację części synajskiej dotyczącej zawarcia przymierza.

Jego pełny komentarz do Księgi Wyjścia łączy:

analizę hebrajskiego tekstu,
strukturę literacką,
kontekst starożytnego Wschodu,
teologię przymierza,
późniejszą lekturę kanoniczną.

Wj 24 jako kulminacja

Wj 19 zawiera zapowiedź.

Wj 20–23 zawiera słowa przymierza.

Wj 24 dokonuje: rytualnego zawarcia.

Księga Przymierza

Majewski zwraca uwagę na ścisłe połączenie:

Prawa,
odpowiedzi ludu,
obrzędu.

To ważne, bo przymierze nie jest tylko rytuałem kultowym.

Jego treścią jest: życie zgodne ze słowem Boga.

Krew

Rozdzielenie krwi pomiędzy ołtarz i lud tworzy symbol wspólnoty przymierza.

Nie chodzi o magię.

Krew jest znakiem życia i relacji potwierdzonej przed Bogiem.

Uczta

Wspólny posiłek przedstawicieli Izraela przed Bogiem pokazuje przywróconą i ustanowioną wspólnotę.

Przymierze prowadzi: do stołu.

Obłok i chwała

Końcówka Wj 24 tworzy bezpośredni pomost do instrukcji o Przybytku.

Obecność Boga, która spoczywa na górze, ma w następnych rozdziałach znaleźć swój znak pośrodku obozu.

Janusz Lemański

Ks. Janusz Lemański w Nowym Komentarzu Biblijnym do Księgi Wyjścia analizuje Wj 24 jako tekst literacko złożony, ale teologicznie bardzo spójny w swojej finalnej formie.

Dwa ruchy

Rozdział można podzielić na:

zawarcie przymierza,
wejście Mojżesza w sferę Bożej obecności.

Słowo i ryt

W finalnym tekście Księga Przymierza zostaje odczytana przed pokropieniem krwią.

To łączy prawo i kult.

Nie ma: „religii rytuału bez etyki”.

Widzenie Boga

Lemański zwraca uwagę na wyjątkowość Wj 24,9–11.

Tekst dopuszcza doświadczenie widzenia Boga, ale jednocześnie biblijna tradycja zachowuje przekonanie o niemożności pełnego oglądania JHWH.

Dlatego opis jest pośredni i skoncentrowany na tym: co znajduje się pod stopami Boga.

Chwała

Końcowa teofania przygotowuje motyw Bożej obecności w Przybytku.

Synaj staje się teologicznym modelem sanktuarium.

Stanisław Łach

W klasycznym komentarzu Pallottinum ks. Stanisław Łach podkreślał centralne znaczenie Wj 24 dla teologii przymierza.

Ważne elementy to:

publiczne przyjęcie Prawa,
ofiara,
krew,
reprezentacja dwunastu pokoleń,
uczta.

Krew przymierza

W tradycyjnej egzegezie katolickiej Wj 24,8 jest jednym z kluczowych starotestamentalnych tekstów przygotowujących słowa Jezusa podczas Ostatniej Wieczerzy.

Nie znaczy to, że sens starotestamentalny znika.

Przeciwnie:

dopiero rozumiejąc przymierze synajskie, można właściwie usłyszeć słowa: „To jest moja Krew Przymierza”.

Bp Jan Bernard Szlaga

Bp Jan Bernard Szlaga, komentując teologię Listu do Hebrajczyków, zwraca uwagę na wspólnotowy charakter pokropienia krwią w Wj 24,6–8.

Ołtarz i lud zostają objęci jednym obrzędem.

W Nowym Testamencie List do Hebrajczyków wykorzystuje ten obraz, aby ukazać wyjątkowość: krwi Chrystusa.

Krew starego przymierza ma charakter rytualny i zapowiadający.

Ofiara Chrystusa daje pełny dostęp do Boga i uświęcenie.

Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II

W komentarzach do ustanowienia Eucharystii Dzieło Biblijne szczególnie podkreśla połączenie:

Paschy — Wj 12,
Przymierza — Wj 24.

Słowa Jezusa: „Krew Przymierza”

są świadomym nawiązaniem do Synaju.

W świecie biblijnym wspólny stół jest także znakiem: bliskości i wspólnoty przymierza.

Dlatego Wj 24,11 staje się ważnym starotestamentalnym tłem dla chrześcijańskiej teologii uczty eucharystycznej.

Powiązania z innymi tekstami Biblii

Wj 19

Zaproszenie do przymierza.

Wj 20

Dekalog.

Wj 20,22–23,19

Księga Przymierza.

Wj 31,18

Bóg daje Mojżeszowi tablice zapisane „palcem Bożym”.

Wj 32

Złoty cielec.

To dramatyczne złamanie przymierza zawartego zaledwie kilka rozdziałów wcześniej.

Wj 33

Mojżesz pragnie zobaczyć chwałę Boga.

Bóg mówi, że człowiek nie może zobaczyć Jego oblicza i pozostać przy życiu.

To ważny komentarz do „widzenia” Wj 24.

Wj 34

Odnowienie przymierza po złotym cielcu.

Kpł 17,11

Życie ciała jest we krwi.

To rozwija symbolikę krwi.

Pwt 4,15

Izrael nie widział postaci Boga na Synaju.

BT odsyła tu przy Wj 24,11.

Pwt 9,9

Mojżesz wspomina czterdzieści dni i nocy bez chleba i wody.

1 Krl 19

Eliasz idzie czterdzieści dni do Horebu.

Ez 1,26

Niebiański tron i szafirowy obraz.

BT odsyła przy Wj 24,11.

Jr 31,31–34

Prorok zapowiada: Nowe Przymierze.

Mt 17

Przemienienie:

góra,
obłok,
Mojżesz,
głos Boga.

Mt 26,26–29

Jezus mówi: „moja Krew Przymierza”.

Najważniejsze nowotestamentalne echo Wj 24,8.

Mk 14,22–25

Ta sama formuła „Krew Przymierza”.

Łk 22,20

Łukasz mówi o: Nowym Przymierzu we Krwi Jezusa.

1 Kor 11,25

Paweł przekazuje tradycję: „Ten kielich jest Nowym Przymierzem we Krwi mojej”.

2 Kor 3

Paweł zestawia stare i nowe przymierze.

Hbr 8

Nowe Przymierze zostaje omówione w świetle Jr 31.

Hbr 9,18–22

Bezpośrednie rozwinięcie rytuału Wj 24.

Hbr 10,29

Krew Przymierza jest odniesiona do Chrystusa.

Hbr 12,18–24

Synaj zostaje zestawiony z dostępem do Boga w Nowym Przymierzu.

Ap 4

Obrazy tronu i niebiańskiego majestatu przypominają tradycję teofaniczną.

Częste błędne odczytania

Błąd 1: „Wj 24 to tylko ceremonia po Dekalogu”

Nie.

To kulminacja zawarcia przymierza.

Błąd 2: „Przymierze zostało zawarte tylko z Mojżeszem”

Nie.

Dwanaście stel i odpowiedź ludu pokazują, że obejmuje cały Izrael.

Błąd 3: „Lud niczego nie wiedział, a Mojżesz po prostu go pokropił krwią”

Nie.

Księga Przymierza zostaje odczytana publicznie.

Błąd 4: „Krew działa magicznie”

Nie.

Jest znakiem relacji opartej na słowie i zgodzie.

Błąd 5: „Ołtarz i lud zostają pokropieni przypadkowo”

Nie.

Rozdzielenie krwi ma mocny charakter symboliczny.

Błąd 6: „Dwanaście stel oznacza dwunastu kapłanów”

Nie.

Reprezentują dwanaście pokoleń.

Błąd 7: „Stele są zawsze zakazane”

Nie.

Zakazane są stele obcego kultu.

Błąd 8: „Młodzieńcy są tutaj już kapłanami Aaronowymi”

Nie.

Formalna konsekracja kapłaństwa pojawi się później.

Błąd 9: „Na’aseh we-niszma znaczy: nie myśl, tylko wykonuj”

Nie.

Szama oznacza słuchanie prowadzące do posłuszeństwa.

Błąd 10: „Wj 24 jest bezpośrednim opisem Eucharystii”

Nie.

Jest starotestamentalnym przymierzem, które staje się tłem i figurą Nowego Przymierza.

Błąd 11: „Jezus przypadkowo używa słów o krwi przymierza”

Nie.

Nowy Testament świadomie nawiązuje do Wj 24,8.

Błąd 12: „Starsi zobaczyli Boga dokładnie takim, jaki jest”

BT mówi, że nie było to widzenie bezpośrednie.

Błąd 13: „Tekst opisuje wygląd twarzy Boga”

Nie.

Opisuje to, co jest pod Jego stopami.

Błąd 14: „Skoro widzieli Boga i nie umarli, Wj 33 jest sprzeczne z Wj 24”

Nie trzeba tego tak czytać.

Wj 24 opisuje pośrednią teofanię.

Błąd 15: „Jedli i pili, bo po prostu byli głodni”

Posiłek w kontekście rytuału przymierza ma znaczenie wspólnotowe.

Błąd 16: „Uczta starszych jest dokładnie Mszą Świętą”

Nie.

Może być typologicznym tłem dla Eucharystii, ale nie jest z nią tożsama.

Błąd 17: „Księgę Prawa napisał Mojżesz, więc Bóg nie jest jej autorem”

Biblia sama łączy Boże objawienie z ludzkim zapisem.

Błąd 18: „Skoro Bóg mówi o tablicach, Mojżesz niczego nie spisał”

Wj 24 rozróżnia Księgę Przymierza i kamienne tablice.

Błąd 19: „Jozue był już wtedy następcą Mojżesza formalnie ustanowionym”

Jeszcze nie.

Tekst przygotowuje jego późniejszą rolę.

Błąd 20: „Aaron gwarantuje stabilność podczas nieobecności Mojżesza”

Wj 32 pokaże coś odwrotnego.

Błąd 21: „Obłok oznacza nieobecność Boga”

W Biblii jest właśnie znakiem Jego tajemniczej obecności.

Błąd 22: „Chwała Boga jest zwykłym światłem”

Kawod oznacza znacznie więcej: majestat, wagę, potęgę obecności.

Błąd 23: „Sześć dni oczekiwania Mojżesza jest przypadkowym szczegółem bez znaczenia”

Rytm sześć–siedem pasuje do szerszej symboliki szabatu.

Błąd 24: „Ogień pożerający znaczy, że Bóg jest fizycznym ogniem”

To język teofanii.

Błąd 25: „Czterdzieści zawsze oznacza dokładnie symboliczny czas i nigdy nie może być liczbą historyczną”

Nie trzeba stawiać takiej alternatywy.

Biblia używa liczby czterdzieści jako ważnego schematu pełnego okresu próby/przygotowania.

Co Wj 24 mówi o Bogu?

1. Bóg zawiera przymierze

Chce trwałej relacji z ludem.

2. Bóg mówi

Przymierze ma treść.

3. Bóg oczekuje odpowiedzi

Lud ma słuchać i działać.

4. Bóg jest święty

Dostęp do Niego nie jest banalny.

5. Bóg daje się naprawdę poznać

Starsi doświadczają Jego objawienia.

6. Bóg pozostaje nieogarniony

Nie widzą Jego istoty bezpośrednio.

7. Bóg dopuszcza człowieka do wspólnoty

Po przymierzu jest uczta.

8. Bóg objawia swoją chwałę

Obłok i ogień są znakami Jego obecności.

9. Bóg wzywa Mojżesza

Objawienie jest inicjatywą Boga.

10. Bóg przygotowuje swoją obecność pośród ludu

Wj 24 prowadzi do Przybytku.

Co Wj 24 mówi o człowieku?

Człowiek może odpowiedzieć Bogu „tak”.
Sama deklaracja nie gwarantuje przyszłej wierności.
Słuchanie powinno prowadzić do działania.
Wspólnota potrzebuje publicznych zobowiązań.
Pamięć potrzebuje zapisu.
Relacja potrzebuje znaków.
Świętość wymaga odpowiedniego sposobu zbliżania się.
Człowiek nie może oglądać Boga jak zwykłego przedmiotu.
Bóg może dopuścić człowieka bardzo blisko siebie.
Wspólny posiłek może być znakiem głębokiej więzi.
Lider musi umieć delegować odpowiedzialność.
Nawet dobry lider zastępczy może zawieść.
Człowiek czasem musi czekać na Boga.
Wejście w Bożą tajemnicę nie oznacza jej kontrolowania.
Przymierze wymaga wierności po ceremonii, nie tylko podczas ceremonii.

Dla początkującego czytelnika — jedna rzecz, której nie przegap

Najważniejsze w Wj 24 nie jest samo: „Mojżesz pokropił ich krwią”.

Najważniejsza jest cała kolejność: Bóg mówi.

Lud słucha.

Słowo zostaje zapisane.

Lud mówi „tak”.

Krew potwierdza przymierze.

Reprezentanci ludu jedzą przed Bogiem.

Czyli wiara biblijna nie polega tylko na: „mam duchowe uczucie”.

Jest relacją, która obejmuje:

słowo,
decyzję,
wierność,
wspólnotę,
znak,
stół.

I właśnie dlatego słowa Jezusa: „To jest moja Krew Przymierza”

są tak potężne.

Jezus bierze całą historię Synaju i mówi: teraz przymierze zostaje przypieczętowane moją własną Krwią.

Pytanie do refleksji

Czy moje „tak” wobec Boga pozostaje tylko deklaracją z ważnej chwili, czy naprawdę przechodzi w codzienne „uczynimy i będziemy posłuszni”?

Modlitwa inspirowana Wj 24

Boże Przymierza,

Ty nie tylko mnie wyzwalasz, ale zapraszasz do relacji z Tobą.

Naucz mnie słuchać Twojego słowa nie tylko uszami, ale życiem.

Daj mi uczciwość, abym nie mówił Ci łatwo „tak”, jeśli nie chcę potem być wierny.

Dziękuję Ci za Nowe Przymierze we Krwi Jezusa.

Dziękuję za stół Eucharystii, przy którym nie jestem tylko obserwatorem, ale zaproszonym uczestnikiem.

Naucz mnie nie banalizować Twojej obecności.

Daj mi cierpliwość Mojżesza, który potrafił czekać, aż go zawołasz.

I prowadź mnie coraz głębiej w obłok Twojej tajemnicy, nie po to, żebym Cię kontrolował, ale żebym Cię słuchał.

Amen.

Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Wj 24, tekst: https://biblia.pl/czytaj/Wj/24/

Szczególnie wykorzystane przypisy redakcyjne BT:

Wj 24,8 — powiązanie „krwi przymierza” z Mt 26,28 oraz Hbr 9,18–20; 10,29;
Wj 24,11 — widzenie Boga nie było bezpośrednie; BT odsyła do Pwt 4,15; J 1,18; Wj 33,20; por. Ez 1,26; Ap 4,2n;
„wybranych” w Wj 24,11 — tłumaczenie przypuszczalne na podstawie LXX;
Wj 24,16 — „chwała Pana” w obłoku symbolizuje Bożą potęgę;
Wj 24,18 — porównanie z Pwt 9,9.

Komentarze polskich biblistów

Marcin Majewski, W stronę Ziemi Obiecanej. Komentarz do Księgi Wyjścia, Kraków: Wydawnictwo eSPe, 2011.
Janusz Lemański, Księga Wyjścia. Wstęp. Przekład z oryginału. Komentarz, Nowy Komentarz Biblijny. Stary Testament II, Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2009.
Stanisław Łach, Księga Wyjścia. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Poznań: Pallottinum, 1964.
Jan Bernard Szlaga, Nowość przymierza Chrystusowego według Listu do Hebrajczyków, Lublin 1979.
Materiały Dzieła Biblijnego im. św. Jana Pawła II dotyczące Mk 14,12–25 i Mt 26,26–46 oraz relacji „Krwi Przymierza” do Wj 24.

Ważne teksty do dalszej lektury

Wj 19–23 — przygotowanie i treść przymierza;
Wj 31,18 — tablice zapisane palcem Boga;
Wj 32–34 — złamanie i odnowienie przymierza;
Kpł 17,11 — życie i krew;
Pwt 4,15 — brak widzialnej postaci Boga;
Pwt 9,9 — czterdzieści dni Mojżesza;
Jr 31,31–34 — zapowiedź Nowego Przymierza;
Mt 26,26–29; Mk 14,22–25; Łk 22,20 — Krew Przymierza;
1 Kor 11,25 — Nowe Przymierze w Krwi Chrystusa;
Hbr 8–10 — pełna chrześcijańska interpretacja Starego i Nowego Przymierza;
Hbr 12,18–24 — Synaj i przystęp do Boga w Chrystusie.

Zasada interpretacyjna

Opracowanie rozróżnia:

dokładny tekst Biblii Tysiąclecia V,
przypisy Pallottinum,
język hebrajski,
historyczny ryt przymierza,
symbolikę krwi,
doświadczenie teofanii,
chrześcijańską lekturę typologiczną.

Nie przedstawiono krwi jako magicznej substancji działającej niezależnie od słowa i przymierza.

Nie przedstawiono „ujrzeli Boga” jako pełnego oglądania istoty Boga; zgodnie z przypisem BT podkreślono pośredni charakter widzenia.

Nie utożsamiono uczty starszych bezpośrednio z Eucharystią, lecz pokazano jej znaczenie jako starotestamentalnego tła i figury.

Nie przedstawiono na’aseh we-niszma jako zakazu myślenia; hebrajski sens „słuchać / być posłusznym” zachowano jako podstawowy.

Nie utożsamiono każdej literackiej warstwy Tory z jednorazowym stenogramem wydarzenia; uwzględniono katolicką zgodność natchnienia z realnym procesem ludzkiego przekazywania i redakcji tekstu.

Pełny tekst Wj 24 należy czytać w Biblii Tysiąclecia na Biblia.pl.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum, wydanie V. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.