Księga Wyjścia 25 — Arka, przebłagalnia, stół i menora: Bóg zamieszkuje pośród ludu
Najpierw najważniejsza rzecz
Wj 25 rozpoczyna zupełnie nową wielką część Księgi Wyjścia.
Do tej pory dominowały:
- niewola,
- plagi,
- Pascha,
- przejście przez morze,
- pustynia,
- Synaj,
- Dekalog,
- Księga Przymierza,
- zawarcie przymierza.
Teraz Bóg zaczyna mówić Mojżeszowi o: miejscu swojej obecności pośród ludu.
Najważniejsze zdanie całego rozdziału brzmi w sensie: Izrael ma przygotować Bogu święty Przybytek, aby Bóg mógł zamieszkać pośród niego.
To jest klucz do Wj 25–40.
Nie chodzi przede wszystkim o:
- złoto,
- wymiary,
- zasłony,
- meble,
- konstrukcję.
Chodzi o pytanie: Jak święty Bóg może mieszkać pośród ludzi?
W Wj 19–24 Bóg objawiał się na: Synaju.
Ale Izrael nie pozostanie pod Synajem.
Musi ruszyć dalej.
Dlatego potrzebuje znaku Bożej obecności, który będzie mógł: iść razem z nim.
Można powiedzieć: Przybytek staje się „przenośnym Synajem”.
To interpretacja teologiczna, nie dosłowne określenie biblijne.
Na górze:
- jest Boża obecność,
- obłok,
- świętość,
- różne stopnie dostępu,
- słowo Boga.
W Przybytku będzie podobnie:
- Miejsce Najświętsze,
- Miejsce Święte,
- dziedziniec,
- kapłaństwo,
- Arka,
- obłok,
- słowo Boga.
Najważniejsze nie jest więc: „Izrael buduje Bogu dom, bo Bóg potrzebuje mieszkania”.
Bóg nie potrzebuje budynku.
To Bóg sam mówi: jak ma wyglądać miejsce spotkania.
Przybytek jest darem Boga dla Izraela.
Bóg daje możliwość: życia w Jego obecności.
Wj 25 — na język ludzki
Po zawarciu przymierza Bóg mówi Mojżeszowi:
Teraz zbierzcie materiały.
Ale nie przez przymus.
Dar ma pochodzić od człowieka: którego skłoni do tego serce.
To bardzo piękny początek.
Miejsce obecności Boga ma powstać z: dobrowolnego daru.
Izraelici przynoszą między innymi:
- złoto,
- srebro,
- brąz,
- tkaniny,
- skóry,
- drewno akacjowe,
- oliwę,
- wonności,
- drogocenne kamienie.
Potem Bóg podaje cel: „zamieszkam pośród was”.
I od razu dodaje:
wszystko ma zostać wykonane według: wzoru pokazanego Mojżeszowi.
Czyli sanktuarium nie jest projektem typu: „zbudujemy Bogu coś według naszego gustu”.
Kult ma odpowiadać: Bożemu objawieniu.
Pierwszym opisanym przedmiotem jest: Arka.
To skrzynia wykonana z drewna akacjowego i pokryta złotem.
W środku zostanie umieszczone: Świadectwo.
Czyli tablice przymierza.
Arka jest więc związana z: Bożym słowem.
Na Arce znajduje się złota płyta nazywana: przebłagalnią — kapporet.
Nad nią są: dwa cheruby.
I właśnie tam Bóg mówi Mojżeszowi: „będę się z tobą spotykał”.
To niezwykle ważne.
Najświętszym centrum Przybytku nie jest posąg Boga.
Nie ma figury JHWH siedzącej między cherubami.
Jest:
- Arka,
- Świadectwo,
- przebłagalnia,
- cheruby,
- niewidzialna obecność Boga.
To fundamentalna cecha wiary Izraela: Bóg jest obecny, ale nie daje się zamknąć w posągu.
Potem opisany zostaje: stół.
Na nim mają stale znajdować się: chleby pokładne,
dosłownie: „chleby oblicza”.
To znak trwałego przebywania Izraela: przed obliczem Boga.
Następnie pojawia się: menora.
Siedmioramienny świecznik wykonany z czystego złota.
Ma formę przypominającą:
- pień,
- gałęzie,
- kielichy,
- pąki,
- kwiaty migdałowca.
Wygląda niemal jak: złote drzewo pełne światła.
BT podkreśla, że menora symbolizowała: światło i życie Boże.
To będzie bardzo ważne dla teologii sanktuarium.
Mapa rozdziału
Wj 25,1–7 — dobrowolne dary
Izraelici mają przynieść materiały potrzebne do budowy Przybytku.
Dar ma wypływać: z serca.
Wj 25,8–9 — cel Przybytku
Bóg chce: zamieszkać pośród Izraela.
Wszystko ma zostać wykonane według wzoru ukazanego Mojżeszowi.
Wj 25,10–16 — Arka
Skrzynia:
- z drewna akacjowego,
- pokryta złotem,
- wyposażona w pierścienie i drążki,
- przeznaczona na Świadectwo.
Wj 25,17–22 — przebłagalnia i cheruby
Na Arce znajduje się złota przebłagalnia.
Nad nią dwa cheruby.
Stamtąd Bóg będzie przemawiał do Mojżesza.
Wj 25,23–30 — stół chlebów pokładnych
Złoty stół ma stać przed Bogiem.
Na nim stale mają znajdować się: „chleby oblicza”.
Wj 25,31–40 — menora
Siedmioramienny świecznik ma być wykonany z jednej bryły czystego złota.
Jego ornamentyka przypomina kwiaty migdałowca.
Od Synaju do Przybytku
1. Wj 24 kończy się bardzo znacząco
Mojżesz:
- wchodzi w obłok,
- pozostaje na górze,
- doświadcza Bożej chwały.
2. Wj 25 zaczyna się słowami Boga skierowanymi do Mojżesza
Czyli instrukcje dotyczące sanktuarium są przedstawione jako: objawienie otrzymane na Synaju.
3. To nie przypadek
Przybytek wyrasta bezpośrednio z: przymierza.
4. Najpierw Bóg zawiera relację z ludem
Dopiero potem mówi: jak będzie mieszkał pośród niego.
5. Sanktuarium nie zastępuje przymierza
Jest przestrzenią: życia przymierza.
Wj 25–31 i 35–40
6. Rozdział 25 rozpoczyna dużą sekcję
Wj 25–31
Bóg daje instrukcje.
Wj 35–40
Izrael je wykonuje.
7. Pomiędzy tymi dwiema sekcjami pojawia się:
Wj 32–34 — złoty cielec.
8. To bardzo ważna kompozycja
Bóg mówi: jak należy tworzyć przestrzeń Jego obecności.
Lud w tym samym czasie tworzy: złotego cielca.
9. Kontrast jest potężny
Właściwy kult
powstaje według Bożego słowa.
Bałwochwalstwo
powstaje według ludzkiej potrzeby: „zrób nam boga, który będzie szedł przed nami”.
10. Wj 25 i Wj 32 trzeba więc czytać razem
Człowiek ma silną potrzebę: widzialnego znaku.
Pytanie brzmi:
czy znak prowadzi do Boga,
czy: zastępuje Boga.
Warstwa kapłańska — ważna uwaga biblistyczna
11. Współczesna egzegeza historyczno-krytyczna zwykle wiąże rozbudowany opis Przybytku z tradycją:
kapłańską — P.
12. Marcin Majewski w swoich badaniach sanktuarium Wj 25–40 również wskazuje na kapłański charakter tej części Pięcioksięgu.
13. Co to znaczy?
Nie: „ktoś później wymyślił wszystko i oszukał czytelników”.
14. To model naukowy opisujący proces kształtowania się Pięcioksięgu
Tradycje Izraela były:
- przekazywane,
- rozwijane,
- interpretowane,
- redagowane.
15. Finalny tekst stawia opis sanktuarium właśnie tutaj:
na Synaju.
16. To jest jego teologiczny komunikat
Kult Izraela ma swoje źródło: w objawieniu Boga i przymierzu.
Dobrowolna danina
17. Hebrajskie słowo:
תְּרוּמָה — terumah
oznacza:
- dar,
- ofiarę,
- to, co zostaje wydzielone dla Boga.
18. BT wyjaśnia w przypisie
jest to dosłownie: to, co człowiek odłącza ze swych dóbr i przeznacza na służbę Bożą.
19. To bardzo trafne
Dar przestaje służyć zwykłemu użyciu.
Zostaje: wydzielony.
20. To jest podstawowy sens świętości
Hebrajskie: קֹדֶשׁ — qodesz
wiąże się z: wydzieleniem dla Boga.
„Którego skłoni serce”
21. Bardzo ważna formuła
Hebrajskie serce: לֵב — lew
oznacza nie tylko emocje.
W Biblii jest centrum:
- decyzji,
- myślenia,
- woli,
- pragnienia.
22. Dar ma być naprawdę:
chciany.
23. Bóg nie zaczyna budowy swojego sanktuarium od podatku narzuconego przemocą
Zaczyna od: hojności serca.
Czy każda ofiara religijna musi być wyłącznie spontaniczna?
24. Nie można wyprowadzić z Wj 25 zasady:
„w religii nigdy nie istnieją obowiązkowe świadczenia”.
Tora zna również:
- dziesięciny,
- obowiązkowe ofiary,
- podatki świątynne.
25. W tym konkretnym przypadku jednak podkreślona jest:
dobrowolność daru na budowę sanktuarium.
Skąd Izrael miał złoto?
26. Czytelnik może pamiętać:
przy wyjściu z Egiptu Izraelici otrzymali:
- srebro,
- złoto,
- szaty.
27. Teraz dobra wyniesione z Egiptu mogą zostać przeznaczone:
na sanktuarium.
28. Ale te same dobra mogą zostać użyte również:
do złotego cielca.
29. To niezwykle mocny motyw
Ta sama materia:
- złoto,
może stać się: darem dla Boga
albo: bożkiem.
30. Problem nie tkwi więc w złocie
Tylko w: tym, komu i czemu służy.
Złoto nie jest w Biblii samo w sobie złe
31. To ważne wobec uproszczeń duchowych
Bogactwo materiału sanktuarium nie oznacza: kultu pieniądza.
32. Cenne materiały zostają wykorzystane, aby wyrazić:
- świętość,
- piękno,
- szczególne przeznaczenie.
33. Problem pojawia się wtedy, kiedy złoto:
staje się bogiem.
Wj 32 pokaże właśnie to.
Materiały
34. BT wymienia:
- złoto,
- srebro,
- brąz,
- purpurę fioletową,
- purpurę czerwoną,
- karmazyn,
- bisior,
- sierść kozią,
- skóry,
- drewno akacjowe,
- oliwę,
- wonności,
- kamienie.
35. To mieszanina:
- metali,
- tkanin,
- materiałów organicznych,
- produktów roślinnych,
- drogich kamieni.
36. Sanktuarium angażuje:
cały świat materialny.
37. Materia nie jest przeciwieństwem świętości
Może zostać: poświęcona Bogu.
„Skóry z delfinów”
38. BT w Wj 25,5 mówi:
„skóry z delfinów”
ale od razu zaznacza: tłumaczenie przypuszczalne — na podstawie języka arabskiego.
39. To ważne
Hebrajskie określenie: עֹרֹת תְּחָשִׁים — orot techaszim
nie jest pewnie zidentyfikowane.
40. Inne przekłady proponują różne rozwiązania
Nie należy więc mówić z absolutną pewnością: „Przybytek był pokryty dokładnie skórą delfina”.
41. BT uczciwie informuje o niepewności.
Werset 6 i Septuaginta
42. BT zaznacza
Wj 25,6 nie występuje w: Septuagincie — LXX.
43. To informacja tekstualna
Pokazuje, że starożytne przekazy tekstu mogą zawierać:
- drobne różnice,
- opuszczenia,
- warianty.
44. Nie oznacza to rozpadu tekstu
To normalny przedmiot: krytyki tekstualnej Biblii.
Najważniejszy werset — „zamieszkam pośród was”
45. Wj 25,8 jest centrum całej części
Hebrajskie: וְשָׁכַנְתִּי בְּתוֹכָם — we-szakanti betocham
„i zamieszkam pośród nich”.
46. Kluczowy czasownik:
שָׁכַן — szakan
zamieszkać, przebywać, osiąść.
47. Ten sam rdzeń pojawił się w Wj 24
Chwała Boga: spoczęła / zamieszkała
na górze.
48. Z tego rdzenia pochodzi:
מִשְׁכָּן — miszkan
„mieszkanie”, „Przybytek”.
49. Marcin Majewski zwraca uwagę
polskie tradycyjne słowo: „przybytek”
nie oddaje tak wyraźnie prostego hebrajskiego sensu: „mieszkanie”.
50. To bardzo pomaga początkującemu czytelnikowi
Bóg mówi dosłownie o: zamieszkaniu pośród ludu.
„Pośród nich”, nie tylko „w budynku”
51. Warto zauważyć
Bóg nie mówi jedynie: „zamieszkam w namiocie”.
Formuła kieruje uwagę na: lud.
52. Przybytek jest narzędziem obecności:
pośród Izraela.
53. Celem nie jest budynek.
Celem jest: relacja Boga z ludem.
Czy Bóg naprawdę mieszka w namiocie?
54. Biblia nie przedstawia Boga jako istoty ograniczonej do kilku metrów przestrzeni.
55. Później Salomon przy poświęceniu świątyni powie:
niebiosa nie mogą Boga objąć.
56. Przybytek oznacza:
sakramentalną / symboliczną przestrzeń Jego szczególnej obecności.
Słowo „sakramentalną” jest tutaj analogią teologiczną, nie terminem samego Wj 25.
Wzór ukazany na górze
57. Hebrajskie:
תַּבְנִית — tabnit
wzór, plan, model, kształt.
58. Bóg mówi:
wszystko ma zostać wykonane według wzoru: pokazanego Mojżeszowi.
59. Werset 40 powtarza to ponownie przy menorze.
60. Powtórzenie pokazuje wagę zasady
Kult nie jest czystą ludzką improwizacją.
Ziemskie sanktuarium i niebiański wzór
61. Marcin Majewski podkreśla w swojej pracy o sanktuarium
Przybytek ma odzwierciedlać rzeczywistość ukazaną Mojżeszowi na górze.
62. Później List do Hebrajczyków wykorzysta tę myśl
i powie o ziemskim sanktuarium jako:
- obrazie,
- cieniu
rzeczywistości niebiańskiej.
63. To chrześcijańskie rozwinięcie tekstu
Pierwszy sens Wj 25 jest prosty: wykonaj zgodnie z Bożym wzorem.
Dlaczego tyle szczegółów?
64. Początkujący czytelnik często mówi:
„Dlaczego Biblia podaje tyle centymetrów, pierścieni, listew i kielichów?”
65. Odpowiedź:
dla autora kapłańskiego świętość nie jest: chaosem.
66. Bóg porządkuje:
- przestrzeń,
- funkcje,
- materiały,
- granice.
67. To przypomina Rdz 1
Tam Bóg porządkuje:
- światło,
- wody,
- ląd,
- czas,
- stworzenia.
68. Marcin Majewski wykazuje szerokie analogie pomiędzy:
budową sanktuarium i stworzeniem świata.
69. Wj 25 jest początkiem tej większej architektury teologicznej.
Sanktuarium jako mikrokosmos
70. Wielu biblistów interpretuje Przybytek jako:
symboliczny mikrokosmos.
Czyli mały model uporządkowanego stworzenia.
71. Motywy:
- światła,
- roślin,
- cherubów,
- złota,
- niebiańskiego wzoru
wspierają taką lekturę.
72. Nie oznacza to
że każdy gwóźdź ma sekretny odpowiednik planety.
73. Trzeba unikać ezoterycznego „kodowania” każdego wymiaru.
Arka — czym właściwie jest?
74. Hebrajskie:
אֲרוֹן — aron
skrzynia, kufer, arka.
75. BT wyjaśnia
polskie słowo „arka” pochodzi przez łacinę: arca,
którym św. Hieronim oddał hebrajskie słowo oznaczające: skrzynię.
76. To bardzo potrzebne wyjaśnienie
„Arka Przymierza” nie oznacza tutaj: łodzi jak Arka Noego.
77. W języku polskim używamy tego samego słowa „arka” dla dwóch różnych hebrajskich terminów.
Arka Noego
hebr. tewah.
Arka Przymierza
hebr. aron.
78. To dwie zupełnie różne rzeczy.
Drewno akacjowe
79. Arka jest wykonana z drewna:
שִׁטִּים — szittim
drewna akacjowego.
80. Akacje występują w suchym klimacie pustynnym.
81. Materiał jest:
- trwały,
- dostępny w regionie.
82. Nie trzeba nadawać każdemu gatunkowi drewna ukrytego znaczenia duchowego.
Tekst przede wszystkim podaje: materiał konstrukcyjny.
Złoto wewnątrz i na zewnątrz
83. Skrzynia zostaje pokryta:
czystym złotem.
84. To podkreśla świętość i wyjątkową rangę przedmiotu.
85. Arka będzie najważniejszym sprzętem sanktuarium.
Pierścienie i drążki
86. Arka ma cztery pierścienie i drążki.
87. Dlaczego?
Bo jest: przenośna.
88. To niezwykle ważne teologicznie
Bóg Izraela nie jest związany wyłącznie z:
- jedną górą,
- jednym miastem,
- jednym budynkiem.
89. Jego sanktuarium:
idzie z ludem.
Drążków nie wyjmuje się
90. Wj 25,15 mówi:
drążki mają pozostać w pierścieniach.
91. Arka jest stale gotowa do:
drogi.
92. Izrael nadal jest:
ludem pielgrzymującym.
Arka i ruch
93. Później Arka będzie pojawiać się:
- podczas marszu,
- przy Jordanie,
- w tradycjach wojennych,
- w Jerozolimie.
94. Nie jest prywatnym relikwiarzem Mojżesza.
Jest znakiem: przymierza i obecności Boga wobec całego Izraela.
Świadectwo
95. Do Arki ma zostać włożone:
הָעֵדֻת — ha-edut
Świadectwo.
96. BT odsyła do Wj 16,34.
97. W praktyce chodzi przede wszystkim o:
tablice Świadectwa / tablice przymierza.
98. Arka jest więc miejscem przechowywania:
słowa przymierza.
Co jest najświętszym „skarbem” Arki?
99. Nie złoto.
Nie dekoracja.
Ale: Świadectwo.
100. To piękny punkt teologiczny
W centrum sanktuarium znajduje się: słowo Boga dane ludowi.
Arka Przymierza czy Arka Świadectwa?
101. Biblia używa różnych określeń:
- Arka Świadectwa,
- Arka Przymierza,
- Arka Boga,
- Arka Pana.
102. Wszystkie odnoszą się do tego samego podstawowego przedmiotu, ale akcentują różne aspekty.
Przebłagalnia — kapporet
103. Nad Arką znajduje się złota płyta.
BT nazywa ją: przebłagalnią.
104. Hebrajskie:
כַּפֹּרֶת — kapporet.
105. To jedno z najważniejszych słów rozdziału.
106. BT wyjaśnia
jest to:
złota płyta,
z której Bóg przemawia do Mojżesza.
107. Jest również związana z rytuałem odpuszczenia grzechów w:
Kpł 16 — Dniu Przebłagania.
Kapporet i kippur
108. Słowo kapporet należy do tej samej rodziny językowej co:
כפר — kpr,
związanej z:
- przebłaganiem,
- oczyszczeniem,
- usunięciem winy.
109. Stąd:
Jom Kippur
Dzień Przebłagania.
110. Nie należy mechanicznie tłumaczyć każdego wystąpienia rdzenia jednym polskim słowem.
Ale związek jest ważny.
„Mercy seat”?
111. W tradycji angielskiej kapporet bywa oddawana jako:
mercy seat — „tron / miejsce miłosierdzia”.
112. To interpretacyjne tłumaczenie.
BT zachowuje: przebłagalnia.
113. Trzeba pamiętać
nie jest to „pokrywa” wyłącznie techniczna.
Ma bardzo głęboką funkcję teologiczną.
Septuaginta: hilasterion
114. BT podaje:
Septuaginta tłumaczy kapporet jako: ἱλαστήριον — hilasterion.
115. To słowo pojawia się w:
Rz 3,25
w odniesieniu do Chrystusa.
116. To bardzo ważne dla chrześcijańskiej typologii.
Paweł opisuje Chrystusa językiem związanym z: przebłaganiem i miejscem spotkania Boga z grzesznym człowiekiem.
117. Nie oznacza to
że Jezus jest materialną „pokrywą Arki”.
To język teologiczny: Chrystus wypełnia to, co sanktuarium zapowiadało.
Cheruby
118. Na obu krańcach przebłagalni znajdują się:
כְּרֻבִים — keruwim
cheruby.
119. BT wyjaśnia
mogą przypominać starożytne bliskowschodnie postacie ochronne, w tym babilońskie: karibu.
120. Według przypisu BT były to postacie:
- częściowo ludzkie,
- częściowo zwierzęce,
związane z ochroną świątyń i pałaców.
121. W Biblii ich sens zostaje przekształcony
Nie są bóstwami.
Są znakami: obecności i majestatu Boga.
Czy cheruby to małe pulchne aniołki?
122. Nie.
To późniejsza sztuka europejska pomieszała pojęcia.
Biblijne cheruby nie wyglądają jak: niemowlęta ze skrzydełkami.
123. Ez 1 i Ez 10 przedstawiają je jako majestatyczne, niezwykłe istoty związane z Bożym tronem.
Czy zakaz obrazów został właśnie złamany?
124. To ważne pytanie po Wj 20.
Bóg zakazał wykonywania obrazów w celu bałwochwalczego kultu.
A teraz sam nakazuje: wykonać cheruby.
125. To potwierdza
Wj 20 nie zakazuje: wszelkiej sztuki figuratywnej.
126. Zakazuje:
- tworzenia bogów,
- oddawania im czci,
- zamykania JHWH w idolu.
127. Cheruby nie są:
posągami JHWH.
Najważniejsze: między cherubami nie stoi posąg Boga
128. To fundamentalne.
W kulturach starożytnego Bliskiego Wschodu sanktuarium często zawierało: posąg bóstwa.
129. W najświętszym miejscu Izraela:
nie ma posągu JHWH.
130. Jest:
- niewidzialna obecność,
- Arka,
- Świadectwo,
- przebłagalnia,
- cheruby.
131. To bardzo silne teologiczne odróżnienie.
Cheruby i tron
132. W późniejszych tekstach Bóg jest nazywany Tym, który:
zasiada na cherubach.
133. Można więc widzieć Arkę jako rodzaj:
niewidzialnego tronu / podnóżka Bożej obecności.
134. Trzeba uważać
Bóg nie jest fizycznie zamknięty między skrzydłami.
To język królewskiej obecności.
„Tam będę się spotykał z tobą”
135. Wj 25,22 jest drugim wielkim centrum rozdziału.
Bóg wskazuje konkretną przestrzeń spotkania z Mojżeszem: nad przebłagalnią, pomiędzy cherubami.
136. Najświętsze miejsce staje się:
miejscem słowa.
137. Bóg mówi:
„będę z tobą rozmawiał”.
138. To bardzo ważne
Sanktuarium nie jest miejscem: niemej magii.
Jest miejscem: relacji i objawienia.
Przybytek jako „miejsce spotkania”
139. W następnych rozdziałach pojawi się także termin:
אֹהֶל מוֹעֵד — ohel moed
Namiot Spotkania.
140. Dwa aspekty się uzupełniają:
miszkan
Mieszkanie.
ohel moed
Namiot Spotkania.
141. Bóg:
- mieszka pośród ludu,
- spotyka się z człowiekiem.
Czy człowiek może wejść, kiedy chce?
142. Nie.
Kpł 16 pokaże bardzo wyraźnie:
Miejsce Najświętsze ma ściśle określony dostęp.
143. Bliskość Boga nie oznacza:
braku świętości i granic.
Stół
144. Drugi sprzęt opisany w rozdziale to:
stół.
145. Także wykonany:
- z drewna akacjowego,
- pokryty złotem,
- wyposażony w pierścienie,
- przenoszony na drążkach.
146. Ponownie pojawia się mobilność.
Całe sanktuarium jest przygotowane: do drogi.
Naczynia
147. Na stole znajdują się:
- misy,
- czasze,
- dzbanki,
- kubki.
148. Są wykonane z:
czystego złota.
149. Służą kultowi, w tym ofiarom płynnym.
Chleby pokładne
150. BT mówi:
„chleby pokładne”.
151. Przypis wyjaśnia
dosłownie: „chleby oblicza”.
Hebrajskie: לֶחֶם פָּנִים — lechem panim.
152. Lechem
chleb.
153. Panim
oblicze, twarz, obecność.
154. Sens:
chleby stale położone: przed obliczem Boga.
Dwanaście chlebów?
155. Wj 25 nie podaje jeszcze liczby.
156. Kpł 24 wyjaśni, że chodzi o:
dwanaście chlebów
ułożonych w dwóch rzędach.
157. Dwanaście odpowiada:
dwunastu pokoleniom Izraela.
158. W Wj 25 należy jednak uczciwie rozróżnić:
sam rozdział mówi o stałych chlebach,
a liczbę dopowiada: Kpł 24.
Co znaczą chleby?
159. Możliwe akcenty teologiczne:
- Izrael stale znajduje się przed Bogiem,
- plon ziemi zostaje ofiarowany Bogu,
- Bóg podtrzymuje życie ludu,
- wspólnota przymierza jest reprezentowana przed Jego obliczem.
160. Nie należy wybierać jednego znaczenia i ogłaszać:
„to jedyne znaczenie”.
Symbol jest bogaty.
Czy Bóg „je” te chleby?
161. Biblia nie przedstawia JHWH jak pogańskiego bóstwa, które potrzebuje pożywienia od ludzi.
162. Chleb jest:
znakiem kultowym.
163. Kpł 24 pokaże, że po określonym czasie spożywają go kapłani.
Dawid i chleby pokładne
164. 1 Sm 21 opowie o Dawidzie otrzymującym święte chleby.
165. Jezus przywoła tę historię w Ewangeliach przy sporze o szabat.
166. To ważny przykład
świętość prawa nie może zostać odczytana w sposób: niszczący człowieka.
Menora
167. Trzeci wielki sprzęt Wj 25 to:
מְנוֹרָה — menorah
świecznik / lampa.
168. BT nazywa ją:
„świecznikiem siedmioramiennym”.
169. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli judaizmu.
Menora ma siedem lamp
170. Konstrukcja składa się z:
- centralnego trzonu,
- sześciu bocznych ramion.
Razem: siedem lamp.
171. Liczba siedem w Biblii często wiąże się z:
- pełnią,
- stworzeniem,
- szabatem.
172. Nie trzeba dopisywać każdego możliwego znaczenia.
W kontekście sanktuarium związek z pełnią i stworzeniem jest jednak bardzo naturalny.
Światło i życie
173. BT w nagłówku/przypisie do Wj 25,31–40 mówi:
menora symbolizowała: „światło i życie Boże”.
174. To najważniejszy interpretacyjny punkt samej Biblii Tysiąclecia.
175. Sanktuarium nie jest ciemnym grobowcem Boga.
Jest miejscem: światła.
Menora jak drzewo
176. Ornamentyka jest roślinna.
Pojawiają się:
- kielichy,
- pąki,
- kwiaty.
177. Szczególnie:
kwiaty migdałowca.
178. Cała konstrukcja może przypominać:
złote drzewo.
179. Wielu biblistów widzi tutaj echo:
drzewa życia.
180. Jest to interpretacja teologiczna
Tekst nie mówi wprost: „menora jest drzewem życia”.
181. Ale zestawienie:
- drzewa,
- światła,
- życia,
- sanktuarium jako mikrokosmosu
jest bardzo sugestywne.
Migdałowiec
182. Hebrajskie słowo:
שָׁקֵד — szaked
migdałowiec.
183. Migdałowiec zakwita wcześnie.
W Biblii może być kojarzony z:
- czuwaniem,
- początkiem życia.
184. Jr 1 wykorzysta grę słów między:
migdałowcem
a:
czuwaniem.
185. W Wj 25 przede wszystkim jest:
wzorem ornamentu.
Nie należy automatycznie przenosić gry słów z Jr 1 na ten rozdział.
Jedna bryła
186. BT wielokrotnie podkreśla
menora wraz z:
- podstawą,
- trzonem,
- ramionami,
- pąkami,
- kwiatami
ma być wykonana: z jednej bryły czystego złota.
187. To sugeruje niezwykły kunszt wykonania.
188. Nie jest złożona z przypadkowych elementów.
Tworzy: jedną całość.
Siedem lamp
189. Lampy mają zostać ustawione tak, aby:
oświetlały przestrzeń przed świecznikiem.
190. Menora nie jest tylko dekoracją.
Ma funkcję: dawania światła.
Talent złota
191. Wj 25,39 mówi o:
talencie czystego złota.
192. Talent jest starożytną jednostką wagi.
193. Dokładne przeliczenie na współczesne kilogramy zależy od systemu metrologicznego i okresu.
194. Dlatego nie należy bez przypisu podawać jednej absolutnie pewnej liczby.
Najważniejsze: chodzi o ogromną ilość cennego metalu.
„Według wzoru”
195. Rozdział kończy się powtórzeniem:
wykonaj zgodnie ze wzorem pokazanym na górze.
196. To tworzy klamrę z Wj 25,9.
197. Pierwsza sekcja instrukcji mówi więc:
początek
„według wzoru”.
koniec
„według wzoru”.
198. To podkreśla:
posłuszeństwo w kulcie.
Czy Bóg troszczy się o estetykę?
199. Wj 25 bardzo mocno pokazuje:
tak.
200. Materiały są:
- piękne,
- kosztowne,
- starannie wykonane.
201. Piękno nie jest jednak celem samym w sobie.
Ma służyć: świętości i obecności Boga.
Piękno a przepych
202. Z Wj 25 nie można automatycznie wyprowadzić:
„im droższy kościół, tym bardziej podoba się Bogu”.
203. Prorocy wielokrotnie pokażą
Bóg odrzuca wspaniały kult, jeśli lud:
- krzywdzi ubogich,
- jest niesprawiedliwy,
- żyje w bałwochwalstwie.
204. Piękno kultu i sprawiedliwość moralna:
muszą iść razem.
Dobra Egiptu — sanktuarium albo cielec
205. To jeden z najmocniejszych kontrastów całej Księgi Wyjścia
Złoto może zostać: poświęcone
albo: ubóstwione.
206. To samo dotyczy współcześnie:
- pieniędzy,
- technologii,
- sztuki,
- władzy,
- pracy.
207. Rzecz nie musi być zła.
Pytanie brzmi: jakie miejsce zajmuje w twoim życiu?
Przybytek i stworzenie
208. Marcin Majewski zwraca uwagę na liczne analogie między:
- Rdz 1,
- budową Przybytku.
209. W Rdz 1 Bóg tworzy świat jako uporządkowaną przestrzeń życia.
210. W Wj 25–40 Izrael buduje uporządkowaną przestrzeń:
Bożej obecności.
211. W obu przypadkach ważne są:
- porządek,
- rytm,
- rozdzielenie przestrzeni,
- światło,
- zakończenie dzieła,
- szabat.
212. To prowadzi do pięknej myśli
Przybytek jest jak: mały obraz stworzenia pojednanego z Bogiem.
To interpretacja teologiczna inspirowana strukturą tekstu.
Eden i sanktuarium
213. Wielu biblistów zauważa również analogie do:
Edenu.
214. W Edenie są:
- rośliny,
- drzewo życia,
- cheruby strzegące drogi po upadku.
215. W sanktuarium są:
- motywy roślinne,
- menora jak drzewo,
- cheruby,
- obecność Boga.
216. To nie oznacza:
„Przybytek jest dokładnym modelem geograficznym Edenu”.
217. Raczej sanktuarium przypomina:
przestrzeń odzyskanej bliskości Boga.
Cheruby z Rdz 3 i Wj 25
218. W Rdz 3 cheruby strzegą drogi do drzewa życia.
219. W Wj 25 cheruby znajdują się nad miejscem Bożej obecności.
220. W obu tekstach są związane z:
granicą świętej przestrzeni.
Czy Arka jest „tronem Boga”?
221. W pewnym sensie może być tak opisywana w teologii biblijnej.
222. Późniejsze teksty mówią o Bogu:
zasiadającym na cherubach.
223. Ale trzeba mówić ostrożnie.
Arka nie jest: krzesłem, w którym Bóg fizycznie siedzi.
224. Jest znakiem królewskiej obecności niewidzialnego Boga.
Czy Arka ma magiczną moc?
225. Późniejsza historia w 1 Sm 4 pokaże wielkie niebezpieczeństwo takiego myślenia.
Izraelici zabiorą Arkę na wojnę jak: talizman.
226. I przegrają.
227. To bardzo ważny komentarz kanoniczny
Przedmiot święty nie pozwala: kontrolować Boga.
Święte rzeczy nie są talizmanami
228. To dotyczy również chrześcijańskiej religijności.
- krzyżyk,
- różaniec,
- medalik,
- obraz,
- relikwia
nie są: magicznym zabezpieczeniem działającym bez relacji z Bogiem.
229. To zastosowanie chrześcijańskie.
Wj 25 nie mówi o tych przedmiotach.
Ale logika przeciw bałwochwalstwu jest wspólna.
Arka w historii Izraela
230. Arka będzie odgrywała ważną rolę:
- przy przejściu Jordanu,
- w Joz 6,
- w Szilo,
- w opowiadaniu o Filistynach,
- za Dawida,
- przy budowie świątyni Salomona.
231. Potem znika z pewnej historii biblijnej.
232. Biblia nie podaje nam wiarygodnej narracji:
co ostatecznie fizycznie stało się z Arką przed / podczas upadku Jerozolimy.
233. Dlatego internetowe opowieści o:
- znalezionej Arce,
- tajnych komorach,
- Etiopii,
- ukryciu pod Golgotą
trzeba odróżniać od: pewnego tekstu biblijnego i zweryfikowanej historii.
Arka i Maryja — katolicka typologia
234. W tradycji chrześcijańskiej, szczególnie katolickiej, Maryja bywa nazywana:
Arką Nowego Przymierza.
235. Wj 25 sam oczywiście:
nie mówi o Maryi.
236. To późniejsza lektura typologiczna.
237. Jej podstawą jest przede wszystkim zestawianie scen:
2 Sm 6
Arka przychodzi do Judy.
Łk 1
Maryja idzie do górskiej krainy Judy.
238. Pojawiają się podobieństwa:
- radość,
- okrzyk,
- pobyt około trzech miesięcy,
- obecność Pana.
239. Teologia widzi w Maryi tę, która nosi nie:
- kamienne tablice,
lecz: Wcielone Słowo.
240. Trzeba jednak oznaczyć to jasno:
to typologia chrześcijańska, nie pierwotny sens Wj 25.
Arka i Apokalipsa
241. Ap 11,19 mówi o:
Arce Przymierza
widocznej w niebiańskiej świątyni.
242. Zaraz potem Ap 12 przedstawia znak Niewiasty.
243. Katolicka tradycja często odczytuje tę bliskość typologicznie.
244. Ale egzegeza Apokalipsy wymaga ostrożności
symbolika:
- świątyni,
- Arki,
- Izraela,
- Kościoła,
- Maryi
nakłada się wielowarstwowo.
Przebłagalnia i Chrystus
245. Najbardziej bezpośrednim nowotestamentalnym połączeniem Wj 25 jest:
Rz 3,25.
246. Paweł używa słowa:
hilasterion,
którym Septuaginta oddaje:
kapporet.
247. To niezwykle głęboki obraz
W Chrystusie Bóg daje miejsce:
- spotkania,
- przebłagania,
- pojednania.
248. Nie należy upraszczać do:
„Jezus = pokrywa skrzyni”.
To symbolika teologiczna, nie materialne równanie.
List do Hebrajczyków
249. Hbr 9 wspomina wyposażenie dawnego sanktuarium:
- świecznik,
- stół,
- chleby,
- Arkę,
- cheruby chwały,
- przebłagalnię.
250. Autor wykorzystuje te elementy, aby pokazać:
Chrystus prowadzi do pełniejszego dostępu do Boga.
251. Stare sanktuarium nie jest wyśmiane.
Jest: figurą i przygotowaniem.
Menora a Jezus „światłość świata”
252. Chrześcijanin może naturalnie zestawić menorę z wypowiedzią Jezusa:
„Ja jestem światłością świata”.
253. Trzeba jednak zachować poziomy.
Wj 25 mówi o menorze jako: świetle sanktuarium i symbolu życia / światła Bożego.
254. Ewangelia Jana rozwija własną chrystologię światła.
255. To sensowne powiązanie kanoniczne, ale nie znaczy:
„autor Wj 25 świadomie opisywał Jezusa jako menorę”.
Chleby pokładne a Eucharystia
256. Także chleby pokładne bywają odczytywane typologicznie w świetle:
- chleba życia,
- Eucharystii.
257. Pierwszy sens jest jednak starotestamentalny:
stały chleb przed obliczem JHWH.
258. Eucharystia nie może zostać wyprowadzona wyłącznie z Wj 25.
Jej bezpośrednim fundamentem jest:
- Ostatnia Wieczerza,
- Pascha,
- słowa Jezusa.
Katolicka zasada typologii
259. Typologia nie polega na:
„każdy szczegół ma ukryty kod o Jezusie”.
260. Polega na dostrzeganiu, że cała historia zbawienia tworzy:
ciągłość i wypełnienie.
261. Stary Testament zachowuje własny sens.
Nowy Testament: go pogłębia i wypełnia w Chrystusie.
Przybytek a Kościół
262. Nowy Testament rozwinie motyw Boga mieszkającego:
pośród ludzi.
263. J 1,14 używa niezwykle ważnego języka:
Słowo: „zamieszkało wśród nas”.
Grecki czasownik: ἐσκήνωσεν — eskēnōsen
dosłownie ma związek z: rozbiciem namiotu / zamieszkaniem w namiocie.
264. Wielu biblistów widzi tu echo:
- Przybytku,
- Szekiny,
- obecności Boga.
265. Jezus staje się w Ewangelii Jana:
pełnią Bożej obecności pośród ludzi.
„Bóg zamieszkał pośród nas”
266. To jedna z największych linii całej Biblii
Wj 25
„zamieszkam pośród nich”.
J 1
Słowo zamieszkało pośród nas.
Ap 21
Bóg zamieszka z ludźmi.
267. Od Przybytku do Nowego Jeruzalem trwa jedna wielka historia:
Bóg chce być z człowiekiem.
Nie chodzi o budynek
268. To ogromnie ważne.
Przybytek jest święty.
Świątynia będzie święta.
Kościół jako budynek może być świętą przestrzenią.
Ale celem nie jest: architektura sama w sobie.
269. Celem jest:
obecność Boga pośród Jego ludu.
Bóg pośród obozu
270. Przybytek zostanie umieszczony w centrum obozu Izraela.
271. To będzie znaczyć:
Bóg jest centrum wspólnoty.
272. Nie tylko geograficznie.
Teologicznie.
Co jest w centrum mojego „obozu”?
273. To dobre zastosowanie duchowe.
Wokół czego organizuję:
- czas,
- pieniądze,
- relacje,
- decyzje?
274. Wj 25 pokazuje wspólnotę, która ma zorganizować życie:
wokół obecności Boga.
Częste błędne odczytania
Błąd 1: „Wj 25 to niepotrzebny opis mebli”
Nie.
To teologia Bożej obecności wyrażona przez przestrzeń i przedmioty.
Błąd 2: „Bóg potrzebował domu, bo nie miał gdzie mieszkać”
Nie.
Przybytek jest znakiem szczególnej obecności Boga pośród Izraela.
Błąd 3: „Przybytek oznacza, że Boga można zamknąć w namiocie”
Nie.
Biblia później wyraźnie podkreśli, że niebiosa nie mogą Go objąć.
Błąd 4: „Miszkan znaczy po prostu tajemniczy sakralny obiekt”
Hebrajskie słowo ma prosty sens: mieszkanie.
Błąd 5: „Marcin Majewski uważa, że określenie «Przybytek» najlepiej oddaje hebrajskie miszkan”
Przeciwnie.
Pokazuje, że bardziej bezpośrednie jest polskie: „mieszkanie”.
Błąd 6: „Skoro materiały są kosztowne, bogactwo samo w sobie jest oznaką świętości”
Nie.
To, co materialne, ma służyć Bogu, nie stać się bogiem.
Błąd 7: „Złoto jest złe”
Nie.
To samo złoto może zostać użyte do:
- sanktuarium,
- złotego cielca.
Błąd 8: „Skóry z delfinów to pewna identyfikacja”
Nie.
BT wyraźnie zaznacza tłumaczenie przypuszczalne.
Błąd 9: „Septuaginta ma identyczny tekst każdego wersetu Wj 25”
BT zaznacza, że Wj 25,6 nie występuje w LXX.
Błąd 10: „Wzór z góry oznacza, że Mojżesz dostał techniczny projekt CAD z dokładnymi rysunkami”
Tekst tego nie opisuje.
Mówi o: wzorze ukazanym przez Boga.
Błąd 11: „Każdy wymiar Przybytku ma tajny kod matematyczny”
Nie ma podstaw do takiej pewności.
Błąd 12: „Arka Przymierza i Arka Noego mają tę samą nazwę hebrajską”
Nie.
Arka Przymierza — aron.
Arka Noego — tewah.
Błąd 13: „Arka była posągiem Boga”
Nie.
Właśnie brak posągu JHWH jest niezwykle ważny.
Błąd 14: „Cheruby są bogami obok JHWH”
Nie.
Są istotami / symbolami związanymi z Bożą obecnością.
Błąd 15: „Cheruby to małe dzieci ze skrzydełkami”
Nie.
To późniejszy motyw artystyczny, a nie obraz biblijny.
Błąd 16: „Wj 20 zakazał obrazów, więc cheruby dowodzą sprzeczności”
Nie.
Zakaz dotyczy bałwochwalstwa, nie wszelkiej sztuki przedstawiającej.
Błąd 17: „Przebłagalnia to zwykła pokrywa skrzyni”
Ma bardzo ważną funkcję teologiczną i kultową.
Błąd 18: „Kapporet oznacza dokładnie to samo co współczesne słowo «pokuta»”
Nie.
Pole semantyczne związane z kpr jest szersze.
Błąd 19: „Rz 3,25 oznacza, że Jezus jest dosłownie materialną pokrywą Arki”
Nie.
Paweł używa bogatej symboliki przebłagania.
Błąd 20: „Bóg siedział fizycznie między cherubami jak człowiek na fotelu”
To język królewskiej obecności, nie opis anatomii Boga.
Błąd 21: „Święte przedmioty można używać jak talizmany”
Nie.
1 Sm 4 pokaże katastrofę takiego myślenia.
Błąd 22: „Chleby pokładne były pokarmem potrzebnym Bogu”
Nie.
Bóg Izraela nie jest zależny od jedzenia dostarczanego przez ludzi.
Błąd 23: „Wj 25 mówi już wyraźnie o dwunastu chlebach”
Nie.
Liczbę dwanaście precyzuje Kpł 24.
Błąd 24: „Menora to po prostu świecznik dekoracyjny”
BT wskazuje symbolikę: światła i życia Bożego.
Błąd 25: „Menora wprost jest nazwana drzewem życia”
Nie.
To interpretacja wynikająca z jej roślinnej formy i szerszej teologii sanktuarium.
Błąd 26: „Każdy ornament migdałowca ma tajemniczy prorocki kod”
Nie.
W Wj 25 jest przede wszystkim elementem formy menory.
Błąd 27: „Talent złota można zawsze dokładnie przeliczyć jedną współczesną liczbą kilogramów”
Starożytne systemy miar wymagają ostrożności.
Błąd 28: „Arka została dziś na pewno odnaleziona”
Brak powszechnie uznanego naukowego dowodu na odnalezienie historycznej Arki Przymierza.
Błąd 29: „Maryja jest Arką w pierwotnym znaczeniu Wj 25”
Nie.
To chrześcijańska typologia.
Błąd 30: „Typologia oznacza, że Stary Testament nie miał własnego sensu”
Nie.
Typologia zakłada realny pierwszy sens i jego późniejsze wypełnienie.
Błąd 31: „Wj 25 dowodzi, że im droższy kościół, tym bardziej święty”
Nie.
Piękno kultu nie zastępuje sprawiedliwości, wiary ani miłości.
Błąd 32: „Przybytek był celem samym w sobie”
Nie.
Celem jest: Bóg mieszkający pośród swojego ludu.
Co Wj 25 mówi o Bogu?
1. Bóg chce być pośród swojego ludu
To centrum rozdziału.
2. Bóg sam określa sposób kultu
Przybytek ma być wykonany według wzoru.
3. Bóg nie potrzebuje posągu
Jest obecny jako niewidzialny Bóg.
4. Bóg przemawia
Najświętsza przestrzeń jest miejscem słowa.
5. Bóg łączy świętość z pięknem
Materia może zostać poświęcona Jemu.
6. Bóg jest Bogiem drogi
Arka i stół są przygotowane do przenoszenia.
7. Bóg daje możliwość przebłagania
Kapporet staje się ważnym miejscem rytuału pojednania.
8. Bóg daje światło i życie
Menora symbolizuje tę rzeczywistość.
9. Bóg daje pokarm i podtrzymuje wspólnotę
Chleby znajdują się stale przed Jego obliczem.
10. Bóg objawia się, ale pozostaje nieuchwytny
Nie można Go zamienić w rzecz.
Co Wj 25 mówi o człowieku?
- Człowiek może odpowiedzieć na Boga dobrowolnym darem.
- To, co materialne, może zostać poświęcone Bogu.
- Ten sam dar może zostać użyty dobrze albo bałwochwalczo.
- Człowiek potrzebuje znaków Bożej obecności.
- Znaki nie mogą zastąpić Boga.
- Kult wymaga posłuszeństwa, nie tylko kreatywności.
- Piękno może służyć świętości.
- Wspólnota potrzebuje centrum.
- Słowo Boga powinno znajdować się w centrum życia przymierza.
- Człowiek nie może kontrolować Boga przez święty przedmiot.
- Pielgrzymujący lud potrzebuje Boga, który idzie z nim.
- Hojność zaczyna się w sercu.
- Świętość obejmuje także sposób używania dóbr materialnych.
- Światło, pokarm i przestrzeń mogą stać się językiem teologii.
- Człowiek jest zaproszony do życia przed obliczem Boga.
Dla początkującego czytelnika — jedna rzecz, której nie przegap
Jeżeli podczas czytania Wj 25 zaczną cię męczyć:
- łokcie,
- pierścienie,
- drążki,
- kielichy,
- pąki,
wróć do Wj 25,8.
Cały rozdział odpowiada na jedno pytanie: po co to wszystko?
Odpowiedź: Bóg chce zamieszkać pośród swojego ludu.
Arka mówi: Jego słowo jest w centrum.
Przebłagalnia mówi: grzeszny człowiek potrzebuje pojednania.
Cheruby mówią: Bóg jest święty i królewski, ale nie jest idolem.
Stół mówi: Izrael stale żyje przed Jego obliczem.
Menora mówi: od Boga pochodzi światło i życie.
A drążki mówią coś bardzo praktycznego: ruszamy dalej.
Bóg nie jest tylko Bogiem jednej świętej góry.
Chce: iść z człowiekiem przez drogę.
Pytanie do refleksji
Czy rzeczy, które posiadam — pieniądze, czas, wiedzę, technologię, zdolności — stają się w moim życiu darem służącym Bogu i ludziom, czy zaczynają zajmować miejsce Boga?
Modlitwa inspirowana Wj 25
Boże,
Ty chciałeś zamieszkać pośród swojego ludu.
Naucz mnie robić Ci miejsce nie tylko w budynku, ale w moim życiu.
Daj mi serce, które potrafi ofiarować Ci dobro bez przymusu.
Chroń mnie, abym z Twoich darów nie budował sobie złotych cielców.
Niech Twoje słowo będzie w centrum mojego życia.
Niech Twoje miłosierdzie będzie miejscem mojego powrotu.
Niech Twoje światło prowadzi mnie w ciemności.
I kiedy muszę ruszyć dalej, przypominaj mi, że nie zostajesz tylko na górze.
Idziesz ze swoim ludem.
Amen.
Źródła i literatura
Tekst biblijny
- Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Wj 25, tekst na Biblia.pl: https://biblia.pl/czytaj/Wj/25/
Szczególnie uwzględnione przypisy i objaśnienia BT:
- Wj 25,2 — danina jako to, co człowiek odłącza ze swoich dóbr i przeznacza na służbę Bożą;
- Wj 25,5 — „skóry z delfinów”: tłumaczenie przypuszczalne na podstawie języka arabskiego;
- Wj 25,6 — brak tego wersetu w Septuagincie;
- Wj 25,10 — „arka” od łacińskiego arca, oddającego hebrajskie „skrzynia”;
- Wj 25,17 — kapporet, przebłagalnia, oraz LXX hilasterion; powiązanie z Rz 3,25;
- Wj 25,18 — cheruby jako symbole Bożej obecności; por. Ez 1,10; Ps 18[17],11;
- Wj 25,30 — „chleby pokładne” jako „chleby oblicza”;
- Wj 25,31–40 — menora jako symbol światła i życia Bożego;
- Wj 25,40 — obowiązek wykonania według wzoru ukazanego na górze.
Komentarze i opracowania polskich biblistów
- Marcin Majewski, W stronę Ziemi Obiecanej. Komentarz do Księgi Wyjścia, Kraków: Wydawnictwo eSPe, 2011.
- Marcin Majewski, Mieszkanie Chwały. Teologia sanktuarium Izraela na pustyni (Wj 25–31 i 35–40), Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT, 2008.
- Marcin Majewski, „Przybytek czy Mieszkanie? Hebrajski termin משכן i zasada ekwiwalencji w tłumaczeniu Biblii”, w: Ex oriente lux, red. W. Chrostowski, Warszawa 2010, s. 311–322.
- Marcin Majewski, „Budowa Przybytku dopełnieniem dzieła stworzenia. Analiza Wj 40 w aspekcie Rdz 1”, 2010.
- Janusz Lemański, Księga Wyjścia. Wstęp. Przekład z oryginału. Komentarz, Nowy Komentarz Biblijny. Stary Testament II, Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2009.
- Stanisław Łach, Księga Wyjścia. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Poznań: Pallottinum, 1964.
Ważne teksty biblijne do dalszej lektury
- Wj 24 — przymierze, obłok i chwała Boga;
- Wj 26–31 — dalsze instrukcje Przybytku;
- Wj 32 — złoty cielec jako kontrast wobec właściwego kultu;
- Wj 35–40 — wykonanie Przybytku;
- Kpł 16 — przebłagalnia i Dzień Przebłagania;
- Kpł 24 — dwanaście chlebów i światło;
- Lb 7,89 — Bóg przemawiający znad Arki;
- 1 Sm 4–6 — niebezpieczeństwo traktowania Arki jak talizmanu;
- 2 Sm 6 — Arka w Jerozolimie;
- 1 Krl 8 — Arka w świątyni Salomona;
- Ez 1 i 10 — cheruby i chwała Boga;
- J 1,14 — Słowo „zamieszkało” pośród ludzi;
- Rz 3,25 — Chrystus i hilasterion;
- Hbr 8–9 — ziemskie i niebiańskie sanktuarium;
- Ap 11,19 — Arka w świątyni niebiańskiej;
- Ap 21,3 — ostateczne zamieszkanie Boga z ludźmi.
Zasada interpretacyjna
Opracowanie rozróżnia:
- dokładny tekst Biblii Tysiąclecia V,
- przypisy Pallottinum,
- hebrajskie terminy,
- warstwę historyczno-kultową,
- modele krytyczno-literackie,
- teologię Przybytku,
- późniejsze rozwinięcia judaizmu,
- chrześcijańską typologię.
Nie przedstawiono Przybytku jako budynku koniecznego Bogu do fizycznego zamieszkania.
Nie utożsamiono tradycyjnego polskiego słowa „Przybytek” z dosłownym znaczeniem hebrajskiego miszkan; zgodnie z badaniami Marcina Majewskiego pokazano sens „mieszkania”.
Nie potraktowano „skór z delfinów” jako pewnej zoologicznej identyfikacji, ponieważ sama BT zaznacza niepewność przekładu.
Nie przedstawiono cherubów jako pogańskich bóstw ani jako małych dzieci ze skrzydłami.
Nie przedstawiono Arki jako posągu Boga ani jako magicznego talizmanu.
Nie przedstawiono kapporet wyłącznie jako technicznej pokrywy skrzyni.
Nie utożsamiono menory wprost z drzewem życia; zaznaczono, że to interpretacja oparta na roślinnej formie i szerszej teologii sanktuarium.
Nie przedstawiono Maryi jako pierwotnego sensu Wj 25; określenie „Arka Nowego Przymierza” zostało jasno oznaczone jako późniejsza chrześcijańska typologia.
Nie przedstawiono każdego szczegółu sanktuarium jako sekretnego kodu chrystologicznego.
Nie podano sensacyjnych twierdzeń o współczesnym odnalezieniu Arki jako faktu.
Pełny tekst Wj 25 należy czytać w Biblii Tysiąclecia na Biblia.pl.
Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum, wydanie V. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.