Księga Rodzaju 6 — Synowie Boży, nefilim, przemoc i arka Noego

Najpierw najważniejsza rzecz

Rdz 6 jest jednym z najbardziej niezwykłych rozdziałów pierwszej części Biblii.

Znajdziemy tu:

tajemniczych „synów Bożych”,
córki ludzkie,
nefilim — w Biblii Tysiąclecia oddanych jako „giganci” lub „olbrzymi”,
ograniczenie ludzkiego życia do 120 lat,
opis świata pogrążonego w złu,
niezwykłe zdanie, że Bóg „żałował” stworzenia ludzi i „zasmucił się”,
Noego, który żyje w przyjaźni z Bogiem,
ziemię napełnioną przemocą,
pierwszą zapowiedź potopu,
szczegółową instrukcję budowy arki,
pierwszą zapowiedź przymierza Boga z Noem.

Ale jeśli miałbym wskazać jedno słowo, które tłumaczy, dlaczego dochodzi do potopu, nie wybrałbym:

„giganci”.

Wybrałbym hebrajskie:

חָמָס — chamas

czyli:

przemoc, gwałt, bezprawie.

Rdz 6,11–13 powtarza, że ziemia została właśnie tym napełniona.

To jest główny problem świata przed potopem.

Rdz 6 — na język ludzki

Gdybym miał opowiedzieć Ci cały rozdział prosto, powiedziałbym tak:

Ludzkość rośnie liczebnie, ale moralnie coraz bardziej się rozpada. Na początku rozdziału pojawia się tajemnicza historia o „synach Bożych”, którzy przekraczają granicę między światem niebiańskim i ludzkim oraz biorą sobie kobiety według własnego upodobania. Bóg ustanawia granicę ludzkiego życia. Potem tekst mówi już bardzo jasno: ludzkie myśli są stale skierowane ku złu, a ziemia jest pełna przemocy. Bóg nie patrzy na to obojętnie — tekst mówi o Jego smutku. Wśród tego świata pojawia się jednak Noe: człowiek prawy, który „chodzi z Bogiem”. Bóg zapowiada sąd nad światem przemocy, ale jednocześnie przygotowuje drogę ocalenia. Noe ma zbudować arkę, zabrać rodzinę, zwierzęta i żywność. Rozdział kończy się prostym zdaniem: Noe zrobił wszystko tak, jak polecił mu Bóg.

Czyli Rdz 6 można zapisać tak:

naruszanie granic → zepsucie serca → przemoc → sąd → łaska → posłuszeństwo → ocalenie.

1. Rdz 6 zaczyna się tam, gdzie skończył się Rdz 5

Rdz 5 pokazywał rozwój kolejnych pokoleń.

Ludzkość się rozmnaża.

To samo w sobie jest dobre.

Przypomina Boże błogosławieństwo z Rdz 1:

„Bądźcie płodni i rozmnażajcie się”.

Rdz 6,1 pokazuje, że to błogosławieństwo rzeczywiście działa:

ludzi jest coraz więcej,
rodzą się kolejne dzieci,
ziemia się zaludnia.

Ale bardzo szybko tekst pokaże dramatyczny paradoks:

liczebny rozwój człowieka nie oznacza moralnego rozwoju człowieka.

Można być:

bardziej rozwiniętym,
liczniejszym,
silniejszym,
bardziej cywilizowanym,

a jednocześnie:

bardziej brutalnym.

To temat, który pojawił się już w Rdz 4.

Potomkowie Kaina rozwijali:

pasterstwo,
muzykę,
obróbkę metalu,

a równocześnie Lamek rozwijał:

kulturę zemsty.

Rdz 6 pokazuje, że problem staje się powszechny.

2. „Synowie Boga” — kim oni są?

Hebrajski zwrot brzmi:

בְּנֵי־הָאֱלֹהִים — bene ha-Elohim

dosłownie:

„synowie Boga / synowie istot boskich”.

To jeden z najbardziej dyskutowanych zwrotów w całej Księdze Rodzaju.

Nie ma jednej interpretacji, którą można podać bez żadnego zastrzeżenia.

Najczęściej spotkasz trzy główne wyjaśnienia.

3. Interpretacja pierwsza: istoty niebiańskie

To bardzo stara interpretacja i posiada mocne podstawy językowe.

W innych miejscach Biblii podobne określenie:

bene Elohim

odnosi się do istot należących do niebiańskiego dworu Boga.

Przykładowo w Księdze Hioba „synowie Boży” pojawiają się przed Bogiem jako istoty świata niebiańskiego.

Dlatego wielu współczesnych biblistów uważa, że również w Rdz 6 chodzi właśnie o:

istoty niebiańskie.

Polski biblista ks. Janusz Lemański w swoim studium dotyczącym słowa ruach w Rdz 6,3 interpretuje ten fragment jako kolejne naruszenie granic stworzenia. Po Rdz 3, gdzie człowiek próbował przekroczyć granicę wyznaczoną mu przez Boga, w Rdz 6 granicę między niebem i ziemią naruszają istoty niebiańskie.

To bardzo ważny trop.

Problemem jest:

pomieszanie porządków stworzenia.

4. Czy to znaczy po prostu: „aniołowie mieli dzieci z kobietami”?

Trzeba uważać z takim uproszczeniem.

Rdz 6 nie używa w tym miejscu zwykłego hebrajskiego słowa:

מַלְאָךְ — mal’ach

czyli:

anioł / posłaniec.

Używa określenia:

„synowie Boga”.

W starożytnym języku religijnym może ono oznaczać członków Bożego dworu niebiańskiego.

Późniejsza tradycja żydowska — szczególnie 1 Księga Henocha — bardzo mocno rozwinie historię upadłych istot niebiańskich, nazywanych „Czuwającymi”.

Ale Rdz 6 jest znacznie bardziej oszczędny.

Nie opisuje:

ich imion,
szczegółów buntu,
struktury świata anielskiego,
technicznego sposobu narodzin gigantów.

Dlatego trzeba rozróżnić:

Rdz 6

od:

późniejszej tradycji henochicznej.

5. Interpretacja druga: potomkowie Seta i potomkowie Kaina

Druga bardzo popularna interpretacja pojawiła się szczególnie mocno w późniejszej tradycji chrześcijańskiej.

Według niej:

„synowie Boży”

to pobożni potomkowie:

Seta,

„córki ludzkie”

to kobiety z linii:

Kaina.

Wtedy problemem byłoby mieszanie się dwóch linii:

pobożnej,
bezbożnej.

Ta interpretacja ma pewną logikę w kontekście Rdz 4–5.

Przed chwilą czytaliśmy przecież dwie genealogie:

Kaina,
Seta.

Ale istnieje poważny problem:

sam tekst Rdz 6 nie nazywa potomków Seta „synami Boga”.

Dlatego wielu współczesnych egzegetów uważa tę interpretację za mniej naturalną językowo.

6. Interpretacja trzecia: królowie i władcy

Trzecia możliwość widzi w „synach Bożych”:

dawnych królów,
możnych,
wojowników,
władców roszczących sobie boski status.

W starożytnych kulturach królowie często byli przedstawiani jako:

synowie bogów,
przedstawiciele bogów,
istoty mające szczególny związek z boskością.

Wtedy sens Rdz 6,2 byłby polityczny:

potężni mężczyźni widzą kobiety i:

biorą wszystkie, które chcą.

Czyli:

władza + pożądanie + brak granic.

Taka interpretacja dobrze pasuje do późniejszego tematu:

przemocy.

7. Która interpretacja jest najbardziej prawdopodobna?

Jeżeli pytamy o samo hebrajskie wyrażenie:

bene ha-Elohim,

najbardziej naturalna wydaje się interpretacja:

istot niebiańskich.

Takie rozumienie ma również bardzo stare korzenie w judaizmie.

Polscy badacze zajmujący się tym tekstem — m.in. Dariusz Iwański, Mieczysław C. Paczkowski i Mateusz Wyrzykowski — pokazują, jak silna była interpretacja angelologiczna w starożytnym judaizmie i wczesnym chrześcijaństwie.

Ks. Janusz Lemański również odczytuje Rdz 6,1–4 jako opowiadanie o naruszeniu granicy pomiędzy światem niebiańskim i ludzkim.

Ale bardzo ważne:

główne przesłanie rozdziału nie zależy od rozwiązania wszystkich szczegółów tej zagadki.

Tekst prowadzi do bardzo jasnej diagnozy:

świat pogrąża się w złu i przemocy.

8. „Widzieli, że córki ludzkie były piękne”

Warto zauważyć echo Rdz 3.

W Rdz 3 kobieta:

widzi, że owoc jest dobry,
bierze go.

W Rdz 6:

synowie Boży widzą, że kobiety są piękne,
biorą je.

Schemat:

zobaczyli → zapragnęli → wzięli.

To bardzo znaczące.

W obu przypadkach mamy do czynienia z:

pragnieniem, które nie uznaje granicy.

9. „Brali sobie za żony wszystkie, jakie im się podobały”

To zdanie może brzmieć niewinnie:

„zakochali się i się pobrali”.

Ale hebrajski sposób opowiadania jest bardziej niepokojący.

Akcent pada na:

„brali sobie”

oraz:

„wszystkie, które wybrali”.

To język:

posiadania,
siły,
nieograniczonego wyboru.

Nie ma tutaj pytania:

czego chce kobieta,
jaka jest właściwa granica,
czy taki związek odpowiada porządkowi Boga.

Podmiotem działania jest ten, kto:

może wziąć.

To dobrze przygotowuje temat świata, w którym:

siła zaczyna wyznaczać prawo.

10. Bóg ustanawia granicę — 120 lat

Rdz 6,3 mówi o:

120 latach.

To bardzo trudny werset.

Najczęściej spotkasz dwie interpretacje.

Interpretacja A

120 lat oznacza:

maksymalną długość ludzkiego życia.

To interpretacja, którą podkreśla ks. Janusz Lemański.

W jego analizie słowa:

רוּחַ — ruach

w Rdz 6,3 chodzi o Bożą siłę życia obecną w człowieku.

Człowiek jest:

בָּשָׂר — basar

czyli:

ciałem / istotą cielesną.

Nie może więc poprzez przekroczenie granic uzyskać boskiej nieśmiertelności.

Bóg ustanawia:

granicę życia.

11. Ale przecież po potopie ludzie żyją dłużej niż 120 lat

Tak.

To bardzo dobre pytanie.

Po Rdz 6:

Sem żyje znacznie dłużej,
Abraham 175 lat,
Izaak 180,
Jakub 147.

Dlatego nie należy rozumieć Rdz 6,3 jako:

„od jutra nikt biologicznie nie przekroczy 120 lat”.

W całej narracji Księgi Rodzaju długość życia:

stopniowo się zmniejsza.

120 lat staje się później swego rodzaju idealną granicą pełnego ludzkiego życia.

Co ciekawe:

Mojżesz umrze dokładnie w wieku 120 lat.

12. Druga interpretacja 120 lat: czas do potopu

Niektórzy interpretatorzy rozumieją zdanie tak:

Bóg daje ludzkości jeszcze 120 lat przed nadejściem potopu.

Czyli byłby to:

okres cierpliwości przed sądem.

Ta interpretacja jest możliwa.

Jednak język wersetu w kontekście cielesności człowieka i ruach dobrze wspiera również interpretację dotyczącą ograniczenia długości życia.

Dlatego nie należy przedstawiać kwestii jako stuprocentowo rozstrzygniętej.

13. Ruach — „duch” jako siła życia

W Rdz 1 poznaliśmy słowo:

רוּחַ — ruach.

Może oznaczać:

ducha,
wiatr,
tchnienie.

Ks. Janusz Lemański pokazuje, że w Rdz 6,3 słowo ma szczególny sens:

siły życia należącej do Boga i udzielanej stworzeniu.

Człowiek nie ma życia:

sam z siebie.

Żyje dlatego, że:

Bóg daje życie.

I właśnie dlatego człowiek nie może poprzez jakiekolwiek przekroczenie granicy „wyprodukować sobie” boskiej nieśmiertelności.

14. Nefilim — kim są „giganci”?

Hebrajski tekst używa słowa:

נְפִלִים — nefilim.

Biblia Tysiąclecia oddaje je jako:

„giganci” / „olbrzymi”.

Ale dokładne znaczenie słowa nie jest pewne.

Często próbuje się je wiązać z hebrajskim rdzeniem:

נפל — n-f-l

czyli:

upaść.

Stąd pojawiają się propozycje:

„upadli”,
„ci, którzy powodują upadek”.

Ale etymologia nie jest pewna.

15. Czy Biblia mówi, że nefilim byli gigantami o wysokości kilku metrów?

Rdz 6 tego dokładnie nie mówi.

Tekst nazywa ich również:

גִּבֹּרִים — gibborim

czyli:

mocarze,
silni wojownicy,
bohaterowie.

Oraz:

אַנְשֵׁי הַשֵּׁם — anszej ha-szem

czyli:

„ludzie sławnego imienia”.

To brzmi bardziej jak opowieść o:

legendarnych wojownikach,
bohaterach dawnych czasów,
postaciach otoczonych sławą.

Ks. Lemański zwraca uwagę, że tekst nadaje ich potomstwu cechy dawnych bohaterów, ale ostatecznie podkreśla ich ludzki charakter.

16. Dlaczego Biblia Tysiąclecia mówi „giganci”?

To ma bardzo starą historię.

Grecki przekład Biblii — Septuaginta — oddał nefilim słowem:

γίγαντες — gigantes.

Stąd późniejsze tradycje językowe łatwo poszły w kierunku:

gigantów / olbrzymów.

W Rdz 6 tekst pozostaje jednak dużo bardziej tajemniczy niż wiele późniejszych legend.

17. Księga Henocha zrobi z tego znacznie większą historię

Po Rdz 5 mówiliśmy już o:

1 Księdze Henocha.

Jej część nazywana:

Księgą Czuwających

bardzo mocno rozwija Rdz 6,1–4.

Pojawiają się tam:

zbuntowane istoty niebiańskie,
ich przywódcy,
przekazywanie ludziom zakazanej wiedzy,
olbrzymie potomstwo,
ogromna przemoc,
sąd nad Czuwającymi.

Polski badacz Mateusz Wyrzykowski pokazuje, że 1 Hen 6–7 jest właśnie reinterpretacją i rozwinięciem krótkiego tekstu Rdz 6.

Ale:

nie wolno automatycznie wkładać całej Księgi Henocha do Rdz 6.

Rdz 6 mówi znacznie mniej.

18. I nagle tajemniczy fragment się kończy

Po czterech niezwykłych wersetach Biblia nie kontynuuje:

„A teraz opowiem wam wszystko o nefilim.”

Wręcz przeciwnie.

Przechodzi do:

moralnego stanu człowieka.

To bardzo ważny sygnał dla czytelnika.

Gdyby najważniejszą rzeczą w Rdz 6 były:

giganci,
aniołowie,
paranormalne istoty,

Biblia opowiadałaby dalej właśnie o nich.

Ale nie opowiada.

Mówi:

problemem jest człowiek.

19. „Wielka była niegodziwość ludzi”

Rdz 6,5 jest jedną z najmocniejszych diagnoz ludzkiego serca w Starym Testamencie.

Tekst mówi, że:

niegodziwość człowieka jest wielka,
zamysły jego serca stale kierują się ku złu.

Pojawia się hebrajskie słowo:

יֵצֶר — jecer / yetzer

oznaczające:

zamysł,
wytwór,
skłonność,
ukształtowanie myśli.

Późniejszy judaizm rozwinie pojęcia:

yetzer ha-tov — dobrej skłonności,
yetzer ha-ra — złej skłonności.

W Rdz 6 diagnoza jest bardzo mocna:

zło nie znajduje się tylko „na zewnątrz”.

Dotyka:

ludzkiego serca.

20. „Serce” w Biblii to nie tylko emocje

Hebrajskie:

לֵב — lew

czyli:

serce

w Biblii oznacza znacznie więcej niż:

„uczucia”.

Serce jest centrum:

decyzji,
myślenia,
pragnień,
rozeznawania,
woli.

Dlatego kiedy Rdz 6 mówi o złych zamysłach serca, oznacza:

całe wewnętrzne centrum człowieka zostało skierowane ku złu.

To tłumaczy, dlaczego problem świata nie może zostać rozwiązany wyłącznie przez:

lepsze narzędzia,
większe miasta,
rozwój technologiczny.

Problem jest głębiej.

21. „Bóg żałował, że stworzył ludzi”

To jedno z najtrudniejszych zdań rozdziału.

Czy Bóg:

popełnił błąd?
nie przewidział, co się stanie?
zmienił zdanie, bo wcześniej czegoś nie wiedział?

Nie tak interpretuje to Biblia Tysiąclecia.

Przypis BT do Rdz 6,6 zaznacza, że jest to:

sposób mówienia o Bogu „na sposób ludzki”.

Czyli:

antropomorfizm.

Biblia używa ludzkiego języka, aby opisać Bożą reakcję wobec ludzkiego zła.

22. Najważniejsze słowo: Bóg „zasmucił się”

Moim zdaniem to jest bardzo ważne dla obrazu Boga.

Tekst nie przedstawia Boga jak zimnego administratora:

„Ludzkość nie spełniła wskaźników. Projekt zostaje zamknięty.”

Mówi o:

smutku.

Hebrajski czasownik związany z tym zdaniem wyraża:

ból,
zranienie,
smutek.

Czyli ludzka przemoc:

nie jest Bogu obojętna.

To bardzo ważne.

Sąd nie wynika tutaj z kaprysu Boga.

Narracja pokazuje Boga, który patrzy na świat pełen przemocy i:

cierpi z powodu tego, czym stało się stworzenie.

23. Czy niezmienny Bóg może „żałować”?

W teologii katolickiej Bóg nie jest istotą, która:

zdobywa nowe informacje,
popełnia błędy,
uczy się przyszłości.

Ale Pismo Święte mówi o Bogu językiem relacji.

Mówi, że Bóg:

gniewa się,
cieszy,
lituje się,
żałuje,
smuci się.

Nie chodzi o biologiczne emocje Boga.

Chodzi o realną prawdę:

Bóg nie pozostaje moralnie neutralny wobec ludzkiego dobra i zła.

Biblia Tysiąclecia właśnie dlatego podkreśla antropomorficzny charakter Rdz 6,6.

24. „Zgładzę ludzi”

Sąd jest dramatyczny.

Bóg zapowiada usunięcie:

ludzi,
zwierząt,
stworzeń poruszających się po ziemi,
ptaków.

Dla współczesnego czytelnika od razu pojawia się pytanie:

dlaczego zwierzęta mają cierpieć z powodu ludzkiego grzechu?

To trudny problem.

Trzeba zauważyć, że w biblijnym obrazie stworzenia człowiek i świat nie są od siebie odseparowani.

Rdz 3 pokazał:

grzech człowieka → cierpienie ziemi.

Rdz 4:

krew człowieka → ziemia zostaje skażona.

Rdz 6:

przemoc człowieka → całe stworzenie zostaje wciągnięte w katastrofę.

To obraz ekologicznej i stworzeniowej solidarności:

ludzkie zło ma konsekwencje większe niż sam sprawca.

25. I wtedy pojawia się jedno „ale”

Po bardzo ciemnym opisie Rdz 6,5–7 przychodzi:

Rdz 6,8.

Noe znajduje:

חֵן — chen

czyli:

łaskę,
życzliwość,
przychylność

w oczach Boga.

To jedno z najważniejszych przejść całej historii.

Świat jest pogrążony w złu.

Ale Noe znajduje łaskę.

Historia zbawienia wielokrotnie będzie wyglądać właśnie tak:

sąd nie jest ostatnim słowem.

26. Czy Noe zasłużył na łaskę?

Tekst mówi najpierw:

Noe znalazł łaskę.

Dopiero potem opisuje:

jego sprawiedliwość,
nieskazitelność,
chodzenie z Bogiem.

To ciekawa kolejność.

Nie należy przeciwstawiać:

łaski

prawego życia.

Noe jest człowiekiem, który żyje inaczej niż otaczający go świat.

Ale ocalenie zaczyna się od:

Bożej życzliwości.

27. „Oto dzieje Noego” — znów toledot

Pamiętasz Rdz 5?

Tam pojawiło się:

תּוֹלְדוֹת — toledot.

W Rdz 6,9 pojawia się ponownie:

„Oto dzieje Noego”.

To znak, że rozpoczyna się:

nowa duża część narracji.

Od tej chwili Noe staje się głównym bohaterem historii potopu.

28. Noe był „sprawiedliwy”

Hebrajskie:

צַדִּיק — caddiq / tsaddiq

oznacza:

sprawiedliwy,
prawy,
człowiek postępujący właściwie.

Noe żyje w świecie, o którym tekst mówi:

„wszyscy postępują niegodziwie”.

I właśnie w takim świecie pozostaje:

sprawiedliwy.

To bardzo ważne przesłanie.

Środowisko wpływa na człowieka.

Ale Biblia nie mówi:

„Skoro wszyscy są źli, nie da się żyć inaczej.”

Noe pokazuje:

da się.

Papieska Komisja Biblijna, omawiając antropologię biblijną, zestawia Henocha i Noego jako dowód rzeczywistej ludzkiej wolności: nawet w świecie rozprzestrzeniającego się zła istnieją ludzie wybierający inną drogę.

29. „Nieskazitelny”

Drugie określenie Noego:

תָּמִים — tamim.

Może znaczyć:

pełny,
integralny,
nieskazitelny,
nienaganny.

Nie oznacza:

„Noe nigdy w życiu nie popełnił żadnego grzechu”.

Późniejsza historia Noego w Rdz 9 sama pokaże jego ludzką słabość.

Chodzi o:

integralność jego drogi.

Noe nie należy do świata przemocy.

30. Noe „chodził z Bogiem”

I tutaj wracamy do Rdz 5.

O Henochu:

„chodził z Bogiem”.

O Noem:

„chodził z Bogiem”.

Biblia Tysiąclecia tłumaczy:

„w przyjaźni z Bogiem żył Noe”.

To bardzo mocna więź między tymi rozdziałami.

Przed potopem Biblia wyróżnia dwóch ludzi nie przez:

majątek,
siłę,
władzę,
militarną sławę,

ale przez:

relację z Bogiem.

31. Ziemia „uległa skażeniu”

Hebrajski rdzeń:

שׁחת — sz-ch-t

oznacza:

psuć,
niszczyć,
deprawować,
doprowadzać do zepsucia.

Rdz 6,11–12 mówi, że ziemia została:

zepsuta / skażona.

Ale za chwilę Bóg mówi:

„zniszczę ich”.

I tutaj pojawia się mocna gra słów.

Ten sam hebrajski rdzeń może opisywać:

zepsucie dokonane przez człowieka

oraz:

zniszczenie, które przychodzi jako sąd.

Można oddać sens:

Ludzie „zniszczyli” ziemię swoją przemocą, więc ich własny sposób życia prowadzi stworzenie ku zniszczeniu.

32. Chamas — słowo klucz Rdz 6

Hebrajskie:

חָמָס — chamas

oznacza:

przemoc,
gwałt,
bezprawie,
brutalną niesprawiedliwość.

Rdz 6 mówi:

ziemia napełniła się chamas.

To właśnie słowo pojawia się jako główne uzasadnienie sądu.

Nie:

„ludzie mieli za mało rytuałów”,
„ludzie nie znali właściwych świąt”,
„ludzie nie byli wystarczająco religijni”.

Problemem jest:

świat pełen przemocy.

33. Zobacz rozwój przemocy od Rdz 4 do Rdz 6

Rdz 4

Kain zabija:

jednego brata.

później Rdz 4

Lamek chwali się:

zemstą.

Rdz 6

Cała ziemia jest:

pełna przemocy.

To bardzo świadoma progresja.

Grzech, którego człowiek nie zatrzymuje:

rośnie.

Zaczyna się w:

sercu.

Przechodzi w:

relację.

A ostatecznie może stać się:

systemem i kulturą.

34. Dlaczego potop?

Jeżeli po Rdz 6 zapamiętasz:

„Bóg zesłał potop, bo były jakieś dziwne giganty”,

to zgubisz główny sens.

Bezpośrednie uzasadnienie w Rdz 6,13 brzmi:

ziemia jest pełna przemocy.

Potop w narracji biblijnej jest odpowiedzią na:

powszechne zepsucie,
bezprawie,
przemoc.

Nie jest kaprysem rozgniewanego bóstwa.

Tekst przedstawia świat, który wraca ku:

chaosowi.

I właśnie to stanie się głównym obrazem potopu.

35. Potop jako „odwrócenie stworzenia”

To będzie jeszcze ważniejsze w Rdz 7.

W Rdz 1 Bóg:

oddziela wody,
ustanawia granice,
wydobywa suchą ziemię,
tworzy przestrzeń życia.

W historii potopu:

granice wód zostają naruszone,
sucha ziemia znika,
świat wraca do wodnego chaosu.

Można więc powiedzieć:

potop to literackie „od-stworzenie”.

Świat napełniony przemocą wraca do chaosu.

Ale arka niesie:

zalążek nowego stworzenia.

36. „Zbuduj sobie arkę”

Hebrajskie słowo:

תֵּבָה — tewah / tebah

nie oznacza klasycznego statku.

Bliższe znaczenia to:

skrzynia,
pojemnik,
zamknięte naczynie.

To bardzo ciekawe.

To samo słowo występuje w Starym Testamencie tylko jeszcze w jednej wielkiej historii:

przy Mojżeszu.

W Wj 2 matka Mojżesza wkłada dziecko do małej tebah i umieszcza je na wodzie.

Czyli:

Noe

zostaje ocalony przez tebah na wodach potopu.

Mojżesz

zostaje ocalony przez tebah na wodach Nilu.

To bardzo piękne biblijne powiązanie.

37. Arka nie ma steru

W opisie arki nie znajdziesz:

masztu,
żagli,
steru,
wioseł.

Dlaczego?

Bo jej zadaniem nie jest:

dopłynąć do konkretnego portu.

Ma:

ocalić życie podczas katastrofy.

To bardziej:

ogromny pływający pojemnik

niż:

statek do aktywnej żeglugi.

Symbolicznie jest w tym również piękna rzecz:

Noe nie kieruje potopem.

Ma zaufać Bogu.

38. „Drewno żywiczne” — czym było drewno gofer?

Hebrajski tekst mówi o:

עֲצֵי־גֹפֶר — ace gofer

czyli:

drewnie gofer.

Problem?

Słowo:

גֹפֶר — gofer

pojawia się w Biblii tylko tutaj.

Takie słowo nazywamy:

hapax legomenon

czyli wyrazem występującym tylko jeden raz.

Dlatego nie jesteśmy pewni, o jaki gatunek drzewa chodziło.

Biblia Tysiąclecia wybiera:

„drzewo żywiczne”.

Spotkasz również propozycje:

cyprys,
drewno smołowane,
różne gatunki żywiczne.

Nie można z całkowitą pewnością powiedzieć:

„arka była dokładnie z gatunku X”.

39. Arka zostaje uszczelniona smołą

Noe ma pokryć arkę wewnątrz i na zewnątrz materiałem uszczelniającym.

Hebrajski tekst wykorzystuje tutaj ciekawe brzmienie słów związanych z:

powlekaniem,
smołą / żywicą.

Cel jest praktyczny:

arka ma być szczelna.

To ważne w całej historii.

Bóg daje Noemu:

obietnicę,
ale również bardzo konkretne zadanie techniczne.

Wiara Noego nie polega na:

„Bóg mnie uratuje, więc niczego nie muszę robić”.

Wiara oznacza:

posłuszne wykonanie tego, co Bóg polecił.

40. Wymiary arki

Biblia podaje:

długość: 300 łokci,
szerokość: 50 łokci,
wysokość: 30 łokci.

Dokładna wartość łokcia w starożytności nie zawsze była identyczna.

Jeżeli przyjąć orientacyjnie około 45 cm, otrzymalibyśmy mniej więcej:

135 m długości,
22,5 m szerokości,
13,5 m wysokości.

Ale główną rzeczą w tekście jest:

wielkość i proporcje arki,

nie współczesna rekonstrukcja inżynieryjna co do centymetra.

41. Trzy poziomy arki

Arka ma posiadać:

dolny poziom,
drugi,
trzeci.

Ma mieć również:

boczne wejście,
wewnętrzne przegrody,
rozwiązanie zapewniające światło / otwór w górnej części.

Nie wszystkie hebrajskie terminy techniczne są dla nas dzisiaj całkowicie jasne.

I to kolejna ważna zasada:

Biblia podaje wystarczająco dużo, aby zrozumieć narrację, ale nie daje współczesnej dokumentacji budowlanej.

42. Czy można dziś zbudować arkę dokładnie według Rdz 6?

Można stworzyć:

model inspirowany opisem.

Ale nie mamy wszystkich danych potrzebnych do wykonania dokładnej kopii historycznej.

Nie znamy pewnie:

gatunku drewna gofer,
dokładnej konstrukcji elementu z Rdz 6,16,
wielu szczegółów technicznych.

Dlatego współczesne „rekonstrukcje arki” są:

interpretacjami,

a nie fotograficznym odtworzeniem dokumentacji technicznej Noego.

43. Mabbul — potop

Hebrajskie słowo:

מַבּוּל — mabbul

oznacza:

potop.

Jest ono charakterystyczne szczególnie dla historii Noego.

Potop ma zniszczyć:

wszelką istotę posiadającą tchnienie życia.

I tutaj ponownie wraca motyw:

życia należącego do Boga.

44. „Tchnienie życia”

Rdz 6,17 mówi o:

רוּחַ חַיִּים — ruach chajjim

czyli:

tchnieniu / duchu życia.

Przypomnij:

Rdz 2

Bóg daje człowiekowi tchnienie życia.

Rdz 6

życie zostaje zagrożone.

Rdz 7

tekst pokaże śmierć istot posiadających tchnienie życia.

Rdz 8

Boży wiatr ponownie zacznie działać nad wodami.

Cała historia potopu jest więc mocno związana z:

teologią życia.

45. „Z tobą zawrę przymierze”

W Rdz 6,18 pojawia się jedno z najważniejszych słów całej Biblii:

בְּרִית — berit

czyli:

przymierze.

To pierwsza bezpośrednia zapowiedź przymierza w Biblii.

Pełniej zostanie ono opisane po potopie w Rdz 9.

Bóg mówi Noemu:

„z tobą zawrę przymierze”.

Czyli ocalenie nie jest tylko:

przypadkowym przeżyciem katastrofy.

Zostanie wpisane w:

relację Boga z człowiekiem.

46. Co to jest „przymierze”?

W Biblii przymierze to trwała relacja zobowiązania.

Może zawierać:

obietnicę,
zobowiązania stron,
znak,
błogosławieństwo,
konsekwencje.

Przymierze z Noem będzie wyjątkowe.

Dlaczego?

Bo obejmie nie tylko Noego.

W Rdz 9 obejmie:

całe stworzenie.

To pierwszy wielki uniwersalny wymiar biblijnego przymierza.

47. Ocalona zostaje rodzina Noego

Do arki ma wejść:

Noe,
jego żona,
jego synowie,
żony synów.

Biblia wielokrotnie pokazuje:

zbawienie ma wymiar wspólnotowy.

Nie chodzi wyłącznie o:

„Noe prywatnie miał relację z Bogiem i został uratowany”.

Jego wierność wpływa również na:

innych.

To później stanie się ważnym motywem biblijnym.

48. Ocalone mają być również zwierzęta

Bóg każe zachować:

ptaki,
bydło,
zwierzęta poruszające się po ziemi.

Dlaczego?

Bo celem Boga nie jest:

unicestwienie stworzenia.

Celem historii jest:

ocalenie życia i nowy początek.

Arka jest więc czymś więcej niż:

łodzią ratunkową dla człowieka.

Jest:

nośnikiem przyszłego stworzenia.

49. Po parze — a w Rdz 7 będzie mowa o siedmiu parach?

Tak.

To jedna z rzeczy, które początkujący czytelnik szybko zauważy.

W Rdz 6 czytamy o:

jednej parze.

W Rdz 7 pojawi się bardziej szczegółowy podział:

zwierzęta czyste — więcej,
nieczyste — para.

Nie trzeba udawać, że różnicy nie ma.

Pierwsze rozdziały Rodzaju noszą ślady:

złożonej historii literackiej i redakcyjnej.

O tym dokładniej porozmawiamy przy Rdz 7.

Najważniejszy wspólny przekaz jest ten sam:

zwierzęta mają zostać zachowane przy życiu.

50. Noe ma zgromadzić żywność

To bardzo praktyczny szczegół.

Bóg nie mówi:

„Wejdź do arki, a jedzenie będzie magicznie pojawiało się każdego ranka.”

Noe ma:

przygotować zapasy.

Znowu widzimy:

zaufanie Bogu + odpowiedzialne przygotowanie.

Biblia bardzo często łączy te rzeczy.

51. Ostatnie zdanie Rdz 6 jest kluczem do Noego

Rozdział kończy się informacją:

Noe zrobił wszystko tak, jak polecił mu Bóg.

To ogromnie ważne.

Przypomnij pierwszego człowieka.

Adam

otrzymał Boże polecenie:

i je przekroczył.

Kain

otrzymał ostrzeżenie:

i go zignorował.

Noe

otrzymuje polecenie:

i wykonuje je.

Dlatego jego historia staje się historią:

posłuszeństwa.

52. Noe i Abraham — wiara, która działa

Później podobny schemat pojawi się przy Abrahamie.

Bóg mówi:

„Wyjdź”.

Abraham:

wychodzi.

Tutaj Bóg mówi:

„Zbuduj arkę”.

Noe:

buduje.

W Biblii wiara nie jest tylko:

„wierzę, że Bóg istnieje”.

Jest:

odpowiedzią na słowo Boga.

53. Noe w Liście do Hebrajczyków

Hbr 11,7 interpretuje historię Noego jako przykład:

wiary.

Noe otrzymuje ostrzeżenie dotyczące rzeczy jeszcze niewidocznych.

I odpowiada:

działaniem.

To świetnie streszcza biblijną wiarę:

nie widzę jeszcze spełnienia → ale ufam Bogu na tyle, żeby działać.

54. Noe w nauczaniu Jezusa

Jezus wspomina dni Noego m.in. w:

Mt 24,
Łk 17.

Najważniejszy akcent nie pada na:

techniczne szczegóły arki,
rozmiary potopu,
nefilim.

Jezus podkreśla:

nieprzygotowanie ludzi.

Ludzie żyją zwyczajnie:

jedzą,
piją,
zawierają małżeństwa,

i nie rozpoznają nadchodzącego kryzysu.

Czyli historia Noego staje się ostrzeżeniem:

nie żyj tak, jakby twoje decyzje nigdy nie miały konsekwencji.

55. Arka i chrzest — 1 List św. Piotra

W 1 P 3,20–21 historia potopu zostanie wykorzystana:

typologicznie.

Woda, przez którą ocalona zostaje rodzina Noego, stanie się dla autora punktem odniesienia do:

chrztu.

Nie oznacza to:

„potop = chrzest w każdym szczególe”.

Typologia działa przez podobieństwo:

stary świat → woda → ocalenie → nowy początek.

Podobnie chrześcijanin:

stare życie → chrzest → nowe życie w Chrystusie.

56. Czy potop był globalny w sensie współczesnej geologii?

Rdz 6 dopiero zapowiada potop.

Dlatego pełne omówienie tego pytania najlepiej zrobić przy Rdz 7–9.

Już tutaj warto jednak zaznaczyć zasadę, którą stosowaliśmy przy Rdz 1–5:

najpierw ustalamy, co tekst chce powiedzieć teologicznie.

Historia potopu posiada bliskowschodnie analogie, m.in. w tradycji mezopotamskiej.

Biblia wykorzystuje znany starożytnemu światu motyw wielkiej powodzi, ale nadaje mu własną teologię:

jeden Bóg,
moralny powód sądu,
problem przemocy,
ocalenie stworzenia,
przymierze.

Nie należy więc zaczynać czytania Rdz 6 od próby zamiany go w:

podręcznik geologii.

57. Co jest najważniejsze w Rdz 6,1–4?

Po całym zamieszaniu wokół:

„aniołów”,
gigantów,
nefilim,
Księgi Henocha,

warto wrócić do prostego klucza.

Rdz 6,1–4 pokazuje:

kolejny przypadek przekroczenia granicy stworzenia.

Rdz 3:

człowiek chce przekroczyć granicę Boga.

Rdz 4:

człowiek przekracza granicę życia brata.

Rdz 6:

granice stworzenia ponownie zostają naruszone.

Efektem nie jest:

większa doskonałość.

Efektem jest:

większy chaos.

58. Co jest najważniejsze w Rdz 6,5–13?

Tutaj odpowiedź jest bardzo jasna:

przemoc.

Świat przed potopem jest światem:

zepsutym,
brutalnym,
pełnym bezprawia.

To jest bezpośrednie tło sądu.

Dlatego nie daj sobie wmówić, że cała historia potopu jest przede wszystkim:

„opowieścią o Bogu wkurzonym na gigantów”.

Nie.

Jej moralnym centrum jest:

chamas — przemoc.

59. Co jest najważniejsze w Rdz 6,14–22?

Odpowiedź:

Bóg daje drogę ocalenia.

Sąd nie jest jedynym działaniem Boga.

Bóg:

wybiera Noego,
daje instrukcję,
zachowuje rodzinę,
zachowuje zwierzęta,
zapowiada przymierze.

Czyli:

pośród sądu istnieje łaska.

Ważne słowa hebrajskie — Rdz 6

Hebrajski	Transliteracja	Znaczenie
בְּנֵי־הָאֱלֹהִים	bene ha-Elohim	synowie Boga / istoty Bożego dworu
בָּשָׂר	basar	ciało, istota cielesna
רוּחַ	ruach	duch, tchnienie, wiatr; tutaj także siła życia
נְפִלִים	nefilim	tajemnicze postacie, w BT „giganci/olbrzymi”
גִּבֹּרִים	gibborim	mocarze, wojownicy, bohaterowie
יֵצֶר	jecer / yetzer	zamysł, skłonność, wytwór myśli
לֵב	lew	serce jako centrum myśli, decyzji i woli
חֵן	chen	łaska, życzliwość, przychylność
צַדִּיק	caddiq / tsaddiq	sprawiedliwy
תָּמִים	tamim	nieskazitelny, integralny
חָמָס	chamas	przemoc, gwałt, bezprawie
שָׁחַת	szachat	zepsuć, zniszczyć
תֵּבָה	tewah / tebah	skrzynia, pojemnik; arka
גֹפֶר	gofer	niepewny rodzaj drewna, hapax legomenon
מַבּוּל	mabbul	potop
בְּרִית	berit	przymierze

Klucz do Biblii — Rdz 6

Jeżeli masz zapamiętać najważniejsze rzeczy z tego rozdziału:

Rdz 6 pokazuje dalszą eskalację grzechu po Rdz 3–5.
„Synowie Boży” najprawdopodobniej oznaczają istoty niebiańskie, choć istnieją także inne interpretacje.
Rdz 6,1–4 jest tekstem bardzo oszczędnym — późniejsza Księga Henocha rozwija go znacznie bardziej niż sama Biblia.
Nefilim są tajemniczymi postaciami; BT tłumaczy ich jako gigantów, ale tekst nazywa ich również mocarzami i ludźmi sławnego imienia.
120 lat można rozumieć jako ustanowioną granicę ludzkiego życia; istnieje też interpretacja okresu przed potopem.
Człowiek jest basar — istotą cielesną — a życie otrzymuje od Boga.
Problem świata nie sprowadza się do nefilim: centrum diagnozy stanowi ludzkie serce i powszechne zło.
„Bóg żałował” jest antropomorficznym językiem opisującym Boży ból wobec ludzkiego zła, a nie błąd wynikający z niewiedzy Boga.
Najważniejszym słowem opisującym świat przed potopem jest chamas — przemoc.
Noe znajduje łaskę i jest przedstawiony jako człowiek sprawiedliwy, integralny i chodzący z Bogiem.
Noe jest świadomie zestawiony z Henochem z Rdz 5.
Arka to hebrajskie tebah — pojemnik/skrzyń; to samo słowo opisuje później koszyk Mojżesza.
Drewno gofer nie może zostać dziś jednoznacznie zidentyfikowane.
Arka ma ocalić nie tylko ludzi, ale również przedstawicieli świata zwierząt.
W Rdz 6,18 pojawia się pierwsza zapowiedź biblijnego przymierza — berit.
Wiara Noego objawia się posłuszeństwem: robi wszystko, co polecił mu Bóg.

Niezbędnik Biblijny

Gdzie jesteśmy?

Księga: Rodzaju
Rozdział: 6
Testament: Stary Testament
Sekcja: Rdz 1–11 — prehistoria biblijna

Rdz 6 jest przejściem między:

historią pierwszych pokoleń

historią potopu.

Główne części Rdz 6

Rdz 6,1–4

Tajemniczy epizod o synach Bożych, córkach ludzkich i nefilim.

Rdz 6,5–8

Diagnoza ludzkiego zła, Boży smutek i łaska wobec Noego.

Rdz 6,9–13

Noe jako człowiek prawy; ziemia pełna zepsucia i przemocy.

Rdz 6,14–16

Polecenie budowy arki.

Rdz 6,17–21

Zapowiedź potopu, przymierza oraz ocalenia rodziny i zwierząt.

Rdz 6,22

Posłuszeństwo Noego.

Co Rdz 6 mówi o Bogu?

Bóg:

ustanawia granice stworzenia,
widzi ludzkie zło,
nie jest obojętny wobec przemocy,
doświadczenie Jego reakcji Biblia opisuje językiem smutku,
osądza świat pełen przemocy,
dostrzega Noego,
okazuje łaskę,
przygotowuje drogę ocalenia,
troszczy się o zachowanie życia,
zapowiada przymierze.

To bardzo ważne:

Bóg Rdz 6 nie jest Bogiem zakochanym w zagładzie.

Tekst pokazuje Go jako Boga:

zasmuconego przemocą i jednocześnie przygotowującego ocalenie.

Co Rdz 6 mówi o człowieku?

Człowiek:

może przekraczać dobre granice,
może podporządkować prawo sile i pożądaniu,
może stworzyć świat, w którym przemoc staje się normalnością,
ponosi odpowiedzialność za wpływ swojego zła na całe stworzenie.

Ale jednocześnie:

człowiek może żyć inaczej.

Noe pokazuje, że nawet w zepsutym środowisku możliwe są:

sprawiedliwość,
integralność,
przyjaźń z Bogiem,
posłuszeństwo.

Najczęstsze błędne odczytania Rdz 6

„Wiemy na pewno, kim byli synowie Boży”

Nie.

Interpretacja istot niebiańskich jest bardzo mocna i prawdopodobna, ale historia egzegezy zna także inne wyjaśnienia.

„Rdz 6 opisuje dokładnie biologię anielsko-ludzkich hybryd”

Nie.

Tekst nie daje takiej technicznej teorii.

To późniejsze tradycje rozwijają szczegóły.

„Nefilim to dowód na starożytną rasę kilkunastometrowych ludzi”

Rdz 6 czegoś takiego nie stwierdza.

Tekst mówi o tajemniczych nefilim, mocarzach i sławnych bohaterach.

„Księga Henocha to ukryta część Biblii, którą Kościół usunął”

Nie.

1 Księga Henocha jest ważnym starożytnym tekstem żydowskim, ale nie należy do katolickiego kanonu Pisma Świętego.

„Bóg żałował stworzenia człowieka, bo nie wiedział, jak ludzie się zachowają”

Nie taki jest sens katolickiej interpretacji.

Biblia używa tutaj antropomorficznego języka pokazującego powagę zła i Boży smutek wobec niego.

„Potop pojawia się, bo Bóg zdenerwował się na gigantów”

Nie.

Rdz 6 wyraźnie podkreśla:

ludzką niegodziwość i przemoc.

„Noe był absolutnie bezgrzeszny”

Nie.

Tekst przedstawia go jako sprawiedliwego i integralnego w swoim pokoleniu, ale dalsza historia pokaże jego ludzką słabość.

„Arka była statkiem posiadającym szczegółowo opisaną technologię”

Nie.

Hebrajskie tebah oznacza raczej skrzynię/pojemnik, a część terminów technicznych pozostaje niejasna.

Co warto zaznaczyć w swojej Biblii?

Rdz 6,3

120 lat i słowo ruach.

To jedno z trudniejszych miejsc tekstu.

Rdz 6,5

Diagnoza:

zło dotarło do ludzkiego serca.

Rdz 6,6

Bóg:

zasmucił się.

Warto zatrzymać się nad obrazem Boga reagującego na zło bólem, nie obojętnością.

Rdz 6,8

Noe znajduje łaskę.

To punkt zwrotny.

Rdz 6,9

Noe chodzi z Bogiem.

Porównaj od razu z:

Rdz 5,22–24 — Henoch.

Rdz 6,11–13

Zaznacz słowo:

przemoc.

To główny klucz do potopu.

Rdz 6,18

„Z tobą zawrę przymierze.”

Pierwsza zapowiedź wielkiego motywu berit.

Rdz 6,22

Noe wykonał wszystko.

To biblijny obraz wiary przełożonej na działanie.

Połączenia z innymi miejscami Biblii

„Synowie Boży”

Hi 1,6
Hi 2,1
Hi 38,7

Te teksty pomagają zrozumieć niebiański sens wyrażenia.

Noe jako człowiek wiary

Hbr 11,7

Noe buduje arkę w odpowiedzi na Boże ostrzeżenie dotyczące rzeczy jeszcze niewidocznych.

Dni Noego

Mt 24,37–39

Jezus przywołuje świat przed potopem jako ostrzeżenie przed duchową nieświadomością.

Łk 17,26–27

Podobny motyw pojawia się w Ewangelii Łukasza.

Arka i chrzest

1 P 3,20–21

Potop i arka zostają odczytane typologicznie w świetle chrztu.

Arka Noego i „arka” Mojżesza

Rdz 6,14

tebah Noego.

Wj 2,3

tebah małego Mojżesza.

W obu przypadkach:

pojemnik na wodzie chroni życie wybrane przez Boga do dalszej historii zbawienia.

Komentarz polskich biblistów

Ks. Janusz Lemański — Rdz 6,3 i ruach

W artykule:

„Standardowe i specyficzne rozumienie słowa rûaḥ w tekstach Księgi Rodzaju i Księgi Wyjścia”

ks. Janusz Lemański analizuje Rdz 6,3.

Wskazuje, że ruach oznacza tutaj Bożą siłę życiową obecną w człowieku.

Człowiek jako basar — istota cielesna — nie jest nieśmiertelny sam z siebie.

Lemański interpretuje Rdz 6,1–4 jako naruszenie granicy stworzenia przez istoty niebiańskie i wiąże 120 lat z ustanowieniem granicy ludzkiego życia.

To bardzo ważne, bo przesuwa uwagę z fantastyki o gigantach na:

teologię granicy między Stwórcą, światem niebiańskim i człowiekiem.

Dariusz Iwański — „synowie Boży”

Polski biblista Dariusz Iwański w studium dotyczącym tożsamości „synów Bożych” pokazuje szerokie spektrum interpretacji Rdz 6,1–4.

Zwraca uwagę, że tekst należy do najbardziej tajemniczych fragmentów Biblii Hebrajskiej.

Wspólnym elementem opowiadania jest jednak:

naruszenie porządku stworzonego przez Boga.

To ważny klucz.

Nie musimy znać wszystkich szczegółów świata niebiańskiego, żeby zrozumieć kierunek opowiadania.

Mieczysław C. Paczkowski — tradycja angelologiczna

Mieczysław C. Paczkowski analizuje historię angelologicznego odczytania Rdz 6,1–4 w starożytnym chrześcijaństwie.

Pokazuje, że interpretacja „synów Bożych” jako istot anielskich ma bardzo stare korzenie i była obecna już w żydowskim środowisku interpretacyjnym.

Dopiero później w chrześcijaństwie większe znaczenie uzyskały odczytania czysto ludzkie, np. związane z linią Seta.

Mateusz Wyrzykowski — Księga Henocha

Mateusz Wyrzykowski pokazuje, że 1 Hen 6–7 nie jest po prostu powtórzeniem Rdz 6.

Jest:

rozbudowaną reinterpretacją.

Księga Henocha dodaje:

szczegółową historię Czuwających,
imiona,
dodatkowe grzechy,
ogrom gigantów,
rozwinięty obraz sądu.

Dlatego przy czytaniu Rdz 6 trzeba umieć powiedzieć:

„to mówi Księga Rodzaju”

oraz osobno:

„to dopowiada Księga Henocha”.

Papieska Komisja Biblijna — Henoch i Noe

W dokumencie:

„Czym jest człowiek? Zarys antropologii biblijnej”

Papieska Komisja Biblijna zestawia:

Henocha,
Noego,
Abrahama

jako postacie sprawiedliwe pojawiające się w świecie szerzącego się zła.

Wniosek jest bardzo ważny:

zło społeczeństwa nie usuwa ludzkiej wolności.

Można żyć inaczej.

Jedno zdanie, które warto zabrać z Rdz 6

Jeżeli miałbym wybrać jedno zdanie streszczające rozdział:

Świat może napełnić się przemocą, ale nawet wtedy możliwe jest życie człowieka, który chodzi z Bogiem i swoim posłuszeństwem staje się narzędziem ocalenia życia.

Do osobistego zatrzymania

W Rdz 6 bardzo łatwo zatrzymać się na rzeczach niezwykłych:

kim byli synowie Boży?
jak wysocy byli nefilim?
czym dokładnie było drewno gofer?
czy 120 lat oznacza to czy tamto?

To są ciekawe pytania.

Ale Biblia kieruje uwagę w inne miejsce.

Mówi:

ziemia była pełna przemocy.

I pokazuje:

Noego.

Człowieka, który żyje inaczej.

Dlatego pytanie po Rdz 6 nie brzmi tylko:

„Kim byli nefilim?”

Znacznie ważniejsze pytanie brzmi:

Jeżeli wokół mnie jakieś zło staje się normalne, czy pozwalam, żeby normalne stało się również dla mnie — czy potrafię, jak Noe, chodzić z Bogiem i żyć inaczej?

To jest duchowy ciężar tego rozdziału.

Co wydarzy się w Rdz 7?

Rdz 6 kończy się:

poleceniem.

Rdz 7 zacznie się:

wykonaniem.

Noe wejdzie do arki.

Pojawi się:

siedem par zwierząt czystych,
jedna para zwierząt nieczystych,
czterdzieści dni deszczu,
„źródła Wielkiej Otchłani”,
„upusty nieba”.

I właśnie przy Rdz 7 będziemy mogli bardzo dokładnie zobaczyć:

potop jako odwrócenie stworzenia z Rdz 1.

Wtedy też zajmiemy się dużym pytaniem:

Czy opis potopu należy czytać jako globalną katastrofę geologiczną w dzisiejszym rozumieniu, czy jako starożytne opowiadanie teologiczne o wielkiej powodzi?

Źródła

Biblia Tysiąclecia, Pallottinum — Księga Rodzaju 6.
Janusz Lemański, „Księga Rodzaju. Rozdziały 1–11. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz”, Nowy Komentarz Biblijny ST I/1, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2013.
Janusz Lemański, „Standardowe i specyficzne rozumienie słowa rûaḥ w tekstach Księgi Rodzaju i Księgi Wyjścia”, Verbum Vitae 37/1 (2020), s. 11–34.
Dariusz Iwański, „The identity of the sons of God in Gen 6:1–4 – brief survey of the interpretation / Tożsamość synów Bożych w Rdz 6,1–4 – krótki przegląd interpretacji”.
Mieczysław C. Paczkowski, „Interpretacja angelologiczna Rdz 6,1–4 w patrystyce przednicejskiej”, Collectanea Theologica 83 (2013), nr 4.
Mateusz Wyrzykowski, „Reinterpretacja perykopy o synach Bożych i córkach ludzkich (Rdz 6,1–4) w Księdze Czuwających (1 Hen 6–7)”, Studia Gdańskie 50 (2022), s. 14–26.
Papieska Komisja Biblijna, „Czym jest człowiek? Zarys antropologii biblijnej”.
Hbr 11,7; Mt 24,37–39; Łk 17,26–27; 1 P 3,20–21 — nowotestamentalna recepcja Noego i potopu.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.