Ewangelia według św. Mateusza 3 — Jan Chrzciciel, nawrócenie i chrzest Jezusa

Mt 3 — w 60 sekund

Po opowiadaniach o dzieciństwie Jezusa Mateusz wykonuje ogromny skok w czasie.

Jezus jest już dorosły.

Na scenę wchodzi Jan Chrzciciel.

Nie pojawia się w pałacu ani w świątyni, lecz na pustyni.

Jego przesłanie brzmi:

„Nawracajcie się, bo bliskie jest królestwo niebieskie”.

Ludzie przychodzą nad Jordan, wyznają grzechy i przyjmują chrzest.

Jan ostrzega jednak, że sam rytuał nie wystarcza. Potrzebne są owoce nawrócenia.

Zapowiada też Kogoś większego od siebie:

mocniejszego,
który będzie chrzcił Duchem Świętym i ogniem.

Wtedy pojawia się Jezus.

Prosi Jana o chrzest.

Jan protestuje, ponieważ rozpoznaje, że role powinny być odwrotne.

Jezus odpowiada, że trzeba „wypełnić wszystko, co sprawiedliwe”.

Po chrzcie:

otwierają się niebiosa,
Duch Boży zstępuje na Jezusa,
z nieba rozlega się głos Ojca.

To jedna z najważniejszych scen objawiających tożsamość Jezusa.

Mateusz pokazuje:

Jezus jest umiłowanym Synem Ojca, namaszczonym Duchem, który rozpoczyna swoją publiczną misję.

Co wydarzyło się wcześniej?

Mt 1

Poznaliśmy:

genealogię Jezusa,
Józefa,
Maryję,
dziewicze poczęcie,
imię Jezus,
tytuł Emmanuel — „Bóg z nami”.

Mt 2

Pojawili się:

Mędrcy ze Wschodu,
Herod,
Betlejem,
ucieczka do Egiptu,
powrót,
Nazaret.

Mt 2 zakończył się stwierdzeniem, że Jezus zamieszkał w Nazarecie.

Teraz Mateusz pomija wiele lat życia Jezusa.

Nie opisuje:

dzieciństwa w Nazarecie,
młodości,
pracy,
życia rodzinnego.

Od razu przenosi czytelnika do momentu, gdy rozpoczyna się przygotowanie do publicznej działalności Jezusa.

Podział Mt 3

Mt 3,1–6

Jan Chrzciciel na pustyni.

Wzywa do nawrócenia, ponieważ bliskie jest królestwo niebieskie.

Mt 3,7–12

Ostrzeżenie skierowane do faryzeuszów i saduceuszów.

Jan domaga się owoców nawrócenia i zapowiada sąd oraz nadejście Mocniejszego.

Mt 3,13–17

Chrzest Jezusa w Jordanie.

Jezus przychodzi do Jana, zostaje ochrzczony, Duch zstępuje na Niego, a głos z nieba nazywa Go umiłowanym Synem.

Mt 3 — na język ludzki

Jan Chrzciciel pojawia się na pustyni i mówi ludziom:

„Nie wystarczy uważać się za religijnego. Trzeba naprawdę zmienić życie”.

Ludzie przychodzą do niego nad Jordan.

Przyznają się do grzechów i przyjmują chrzest.

Kiedy Jan widzi religijnych przywódców, nie daje im specjalnych przywilejów.

Nie mówi:

„jesteście potomkami Abrahama, więc wszystko jest w porządku”.

Przeciwnie.

Mówi:

„Pokażcie swoim życiem, że naprawdę się nawróciliście”.

Potem wyjaśnia:

„Ja jestem tylko przygotowaniem. Po mnie przychodzi Ktoś znacznie większy”.

I wtedy przychodzi Jezus.

Najdziwniejsze jest to, że Jezus również staje w kolejce do chrztu.

Jan jest zaskoczony.

Wie, że to raczej on potrzebuje Jezusa.

Jezus jednak chce wejść w tę sytuację.

Nie dlatego, że ma własne grzechy do wyznania.

Wchodzi w miejsce grzeszników, solidaryzuje się z ludźmi i rozpoczyna swoją misję w pełnym posłuszeństwie Ojcu.

Po chrzcie następuje objawienie.

Duch zstępuje na Jezusa.

Ojciec mówi o Nim jako o swoim umiłowanym Synu.

To jest jak publiczne przedstawienie bohatera Ewangelii:

To jest Jezus. Syn Ojca. Namaszczony Duchem. Teraz zaczyna się Jego misja.

1. „W owym czasie” — ogromny skok

Mateusz przechodzi od dzieciństwa Jezusa do działalności Jana Chrzciciela.

Nie mówi dokładnie, ile lat minęło.

Z innych danych Nowego Testamentu wiemy, że chodzi już o okres dorosłego życia Jezusa.

To ważna cecha Ewangelii.

Autor nie próbuje napisać pełnego kalendarza życia Jezusa.

Interesuje go przede wszystkim historia zbawienia.

Dlatego skupia się na momentach teologicznie najważniejszych.

2. Jan Chrzciciel

Jan jest prorokiem.

Nie jest Jezusem.

Nie jest Mesjaszem.

Nie jest centralną postacią Ewangelii.

Jego zadanie brzmi:

przygotować drogę dla Kogoś większego.

Jan należy jeszcze do świata oczekiwania.

Jezus jest Tym, na którego oczekiwano.

3. Pustynia Judzka

Jan działa na pustyni.

W Biblii pustynia ma wielkie znaczenie.

To miejsce:

próby,
oczyszczenia,
spotkania z Bogiem,
doświadczenia zależności od Boga,
historii Izraela po wyjściu z Egiptu.

Pustynia nie jest tylko geografią.

Jest również przestrzenią duchową.

Izrael przeszedł przez pustynię po wyjściu z niewoli.

Teraz na pustyni rozpoczyna się przygotowanie do misji Jezusa.

4. „Nawracajcie się”

Greckie słowo:

μετανοεῖτε — metanoeite

pochodzi od:

μετάνοια — metanoia

Najprościej tłumaczy się jako:

nawrócenie, zmiana myślenia, zmiana kierunku życia.

Nie chodzi tylko o:

„czuję się źle z powodu tego, co zrobiłem”.

Biblijne nawrócenie oznacza:

uznanie prawdy o swoim życiu,
odwrócenie się od grzechu,
zwrócenie się ku Bogu,
zmianę myślenia,
zmianę działania.

Nawrócenie nie jest więc tylko emocją.

Nawrócenie ma być widoczne w życiu.

5. „Królestwo niebieskie”

To jedno z najważniejszych określeń całej Ewangelii Mateusza.

Mateusz bardzo często używa formy:

βασιλεία τῶν οὐρανῶν — basileia tōn ouranōn

czyli:

królestwo niebieskie / królestwo niebios.

Nie chodzi przede wszystkim o:

„miejsce, do którego człowiek idzie po śmierci”.

Chodzi o:

królowanie Boga.

Królestwo jest tam, gdzie Bóg obejmuje władzę, przywraca porządek, zbawia i realizuje swoją wolę.

Jan mówi:

„jest blisko”.

Dlaczego?

Ponieważ blisko jest Jezus.

6. Dlaczego Mateusz mówi „królestwo niebieskie”, a inni „królestwo Boże”?

Najczęstsze wyjaśnienie wiąże to z żydowską wrażliwością religijną.

Zamiast częstego bezpośredniego używania imienia lub określenia Boga można było używać form zastępczych.

„Niebiosa” mogą więc funkcjonować jako pełne szacunku określenie Boga.

Nie chodzi o dwa różne królestwa.

Królestwo niebieskie = królowanie Boga.

7. Jan i prorok Izajasz

Mateusz cytuje Izajasza:

głos wołającego na pustyni przygotowuje drogę Panu.

W pierwotnym kontekście Izajasza chodzi o dobrą nowinę związaną z powrotem i odnową ludu.

Mateusz odnosi ten motyw do Jana Chrzciciela.

Jan jest głosem.

Jezus jest Tym, dla którego przygotowuje drogę.

To niezwykle ważne.

Jeżeli w Izajaszu droga była przygotowywana dla Pana, a Mateusz stosuje ten tekst do przyjścia Jezusa, to już tutaj pojawia się bardzo wysoka chrystologia.

8. Jan nie mówi: „patrzcie na mnie”

Jan świadomie usuwa się na drugi plan.

Cała jego misja wskazuje dalej.

Można ją streścić:

„Przygotujcie się. Nadchodzi Ktoś większy ode mnie”.

To podstawowa cecha chrześcijańskiego świadka.

Świadek nie ma zatrzymać ludzi na sobie.

Ma wskazywać na Boga.

9. Ubranie Jana

Mateusz opisuje:

odzienie z sierści wielbłądziej,
pas skórzany.

To może przywoływać postać proroka Eliasza.

W 2 Krl 1 Eliasz jest przedstawiony w sposób kojarzący się z podobnym strojem.

Mateusz później jeszcze mocniej połączy Jana z tradycją Eliasza.

Dlaczego?

Ponieważ w żydowskim oczekiwaniu Eliasz miał pojawić się przed wielkim dniem Pana.

Jan zostaje więc przedstawiony jako prorocki zwiastun czasów ostatecznych.

10. Szarańcza i miód leśny

Jan żywi się:

szarańczą,
miodem leśnym.

Nie trzeba robić z tego dziwacznej sensacji.

Szarańcza była pokarmem dopuszczonym w prawie biblijnym.

Opis podkreśla przede wszystkim ascetyczny, pustynny styl życia Jana.

Nie mieszka w pałacu.

Nie żyje luksusowo.

Jest prorokiem żyjącym na marginesie społeczeństwa.

11. Ludzie wychodzą do Jana

Mateusz mówi o mieszkańcach:

Jerozolimy,
Judei,
okolic Jordanu.

To celowo szeroki obraz.

Jan staje się ważną postacią religijną.

Ludzie nie przychodzą tylko słuchać.

Robią coś konkretnego:

wyznają grzechy,
przyjmują chrzest.

12. Chrzest Jana

Greckie słowo:

βαπτίζω — baptizō

oznacza m.in.:

zanurzać, obmywać, chrzcić.

Chrzest Jana nie jest jeszcze tym samym co późniejszy chrześcijański sakrament chrztu.

Jest znakiem:

nawrócenia,
oczyszczenia,
przygotowania,
gotowości na przyjście Boga.

Jan wyraźnie mówi, że jego chrzest jest etapem przygotowawczym.

Po nim przyjdzie Ktoś, kto będzie chrzcił:

Duchem Świętym i ogniem.

13. Jordan

Jordan ma ogromne znaczenie symboliczne.

To rzeka związana z wejściem Izraela do Ziemi Obiecanej.

Izrael pod wodzą Jozuego przekroczył Jordan.

Teraz ludzie ponownie przychodzą nad Jordan i przygotowują się na nowy etap działania Boga.

Można zobaczyć tutaj symboliczny motyw:

nowego początku Izraela.

14. Wyznawali swoje grzechy

Chrzest Jana nie jest magicznym rytuałem.

Ludzie:

uznają grzech,
wyznają go,
podejmują nawrócenie.

To ważny porządek.

Nie chodzi o zewnętrzny gest bez wewnętrznej przemiany.

Jan później powie bardzo jasno:

„wydajcie godny owoc nawrócenia”.

15. Faryzeusze

Faryzeusze byli jednym z ważnych nurtów judaizmu okresu Drugiej Świątyni.

Przykładali wielką wagę do:

Prawa,
tradycji,
czystości,
praktyk religijnych,
sposobu codziennego życia zgodnego z wolą Boga.

Nie wolno ich sprowadzać do prostego:

„źli ludzie i obłudnicy”.

Historycznie był to poważny ruch religijny.

W Ewangeliach pojawiają się konflikty Jezusa z częścią faryzeuszów, ale nie oznacza to, że każdy faryzeusz był moralnie zły.

16. Saduceusze

Saduceusze byli innym ważnym środowiskiem judaizmu.

Byli silniej związani z:

elitami kapłańskimi,
świątynią,
arystokracją jerozolimską.

Faryzeusze i saduceusze różnili się między sobą w wielu sprawach.

Fakt, że Jan zwraca się do obu grup razem, ma mocny wydźwięk:

religijna pozycja nie zwalnia nikogo z nawrócenia.

17. „Plemię żmijowe”

To bardzo ostre określenie.

Nie jest modelem codziennej uprzejmej komunikacji.

To język prorockiego ostrzeżenia.

Jan chce wstrząsnąć ludźmi, którzy mogliby sądzić:

„jesteśmy religijnie bezpieczni”.

Jego przesłanie brzmi:

nie wystarczy należeć do właściwej grupy.

18. Gniew, który nadchodzi

Jan mówi językiem sądu.

To ważna część jego przepowiadania.

Bóg nie jest obojętny wobec zła.

Nawrócenie ma znaczenie właśnie dlatego, że ludzkie decyzje mają konsekwencje.

Jednocześnie trzeba pamiętać:

Jan przygotowuje na Jezusa.

A Jezus pokaże pełny obraz Bożego królestwa, w którym są zarówno:

wezwanie do nawrócenia,
miłosierdzie,
przebaczenie,
sąd,
ratunek dla grzesznika.

19. „Wydajcie owoc godny nawrócenia”

To jedno z najważniejszych zdań rozdziału.

Nawrócenie nie jest teorią.

Nie jest tylko:

emocją,
deklaracją,
religijnym wzruszeniem,
jednorazowym rytuałem.

Owoc oznacza:

konkretne skutki w życiu.

Jeżeli człowiek mówi:

„nawróciłem się”

ale jego życie pozostaje dokładnie takie samo, Jan zadałby pytanie:

gdzie jest owoc?

20. Abraham nie jest przepustką

Jan mówi:

nie myślcie, że wystarczy powiedzieć: „Abrahama mamy za ojca”.

To niezwykle mocne.

Przynależność do ludu przymierza była ogromnym przywilejem.

Ale Jan mówi:

dziedzictwo religijne nie zastępuje osobistej odpowiedzi na Boga.

Można mieć:

religijną rodzinę,
katolickie wychowanie,
sakramenty,
tradycję,
wiedzę biblijną,

a nadal potrzebować nawrócenia.

21. „Bóg może z tych kamieni wzbudzić dzieci Abrahamowi”

To hiperboliczny, prorocki obraz.

Bóg nie jest zależny od ludzkich przywilejów.

Nikt nie może powiedzieć:

„Bóg musi mnie uznać, bo należę do właściwej grupy”.

Boża łaska jest darem.

Przynależność do wspólnoty nie daje prawa do pychy.

22. Siekiera przy korzeniu

Jan używa obrazu drzewa.

Siekiera już znajduje się przy korzeniu.

To oznacza:

czas decyzji jest poważny i pilny.

Drzewo bez dobrego owocu może zostać wycięte.

Obraz nie ma prowadzić do neurotycznego lęku.

Ma zniszczyć duchową obojętność.

23. Owoc w Biblii

Obraz owocu jest bardzo ważny.

Owoc pokazuje, czym naprawdę żyje człowiek.

Nie wystarczy powiedzieć:

„jestem dobrym drzewem”.

Drzewo poznaje się po owocach.

Jezus później będzie wykorzystywał ten sam obraz.

24. „Ja was chrzczę wodą”

Jan jasno zna granice swojej misji.

Nie udaje Mesjasza.

Mówi:

moja działalność jest przygotowaniem.

Woda oznacza nawrócenie i oczyszczenie.

Ale nadchodzi ktoś, kto przynosi coś większego.

25. „Mocniejszy ode mnie”

Jan używa określenia:

Mocniejszy.

Nie wymienia jeszcze imienia.

Czytelnik Ewangelii wie jednak, że chodzi o Jezusa.

Jan buduje napięcie:

kto jest tak wielki, że Jan uważa się przy Nim za niegodnego nawet najniższej posługi?

26. „Nie jestem godzien nosić Mu sandałów”

Zdejmowanie czy noszenie sandałów było zajęciem bardzo niskiego statusu.

Jan mówi więc:

„Nawet w roli najniższego sługi nie jestem na Jego poziomie”.

To gigantyczny kontrast.

Jan jest prorokiem przyciągającym tłumy.

A jednak sam mówi:

Nie patrzcie na mnie. Idzie Ktoś większy.

27. „Chrzcić Duchem Świętym i ogniem”

To jedno z najważniejszych zdań Mt 3.

Istnieją różne sposoby interpretacji relacji pomiędzy:

Duchem Świętym,
ogniem.

Możliwość 1

Duch i ogień opisują jedno wielkie wydarzenie oczyszczenia i przemiany.

Możliwość 2

Duch odnosi się do zbawczego daru Boga, a ogień do sądu.

Kontekst następnego wersetu, mówiącego o oddzieleniu ziarna od plew i spaleniu plew, mocno podkreśla wymiar sądu.

Najbezpieczniej powiedzieć:

przyjście Jezusa nie jest neutralne — przynosi Ducha, oczyszczenie i ostateczne rozstrzygnięcie wobec dobra i zła.

28. Wiejadło i klepisko

Jan używa obrazu rolniczego.

Po wymłóceniu zboża trzeba oddzielić:

dobre ziarno,
plewy.

Wiejadło pomagało wykorzystać wiatr do oddzielenia cięższego ziarna od lekkich resztek.

Obraz oznacza:

Mesjasz dokonuje rozróżnienia.

Jego przyjście ujawnia prawdę o człowieku.

29. Ogień nieugaszony

To język sądu.

Nie należy go natychmiast zamieniać w techniczny opis geograficzny piekła.

Najpierw trzeba odczytać obraz w jego funkcji.

Jan mówi:

zło nie będzie trwało wiecznie bez odpowiedzi Boga.

Bóg naprawdę osądzi zło.

30. Jezus przychodzi z Galilei

Po całym przepowiadaniu Jana Mateusz wprowadza Jezusa bardzo spokojnie.

Nie pojawia się orszak.

Nie ma armii.

Nie ma pałacu.

Jezus przychodzi z Galilei nad Jordan.

I staje przed Janem.

31. Dlaczego Jezus chce przyjąć chrzest?

To główne pytanie rozdziału.

Chrzest Jana jest związany z nawróceniem.

Jezus w chrześcijańskim rozumieniu jest bez grzechu.

Dlaczego więc go przyjmuje?

Najważniejsze odpowiedzi są następujące.

Solidarność z grzesznikami

Jezus wchodzi w miejsce ludzi potrzebujących zbawienia.

Nie stoi z boku.

Posłuszeństwo Ojcu

Chrzest jest częścią rozpoczęcia Jego misji.

Objawienie Jego tożsamości

To właśnie podczas chrztu Duch zstępuje na Jezusa i rozlega się głos Ojca.

Zapowiedź późniejszej misji

Jezus od początku idzie drogą pełnej solidarności z człowiekiem.

32. Jan próbuje powstrzymać Jezusa

Jan mówi w praktyce:

„To ja potrzebuję chrztu od Ciebie”.

To bardzo ważne świadectwo podporządkowania Jana Jezusowi.

Jan nie wykorzystuje sytuacji, by podnieść własny autorytet.

Rozpoznaje:

Jezus jest większy.

33. „Godzi się nam wypełnić wszystko, co sprawiedliwe”

To trudne i bardzo ważne zdanie.

Greckie:

πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην — plērōsai pasan dikaiosynēn

można oddać jako:

wypełnić całą sprawiedliwość / wszystko, co zgodne z Bożą wolą.

„Sprawiedliwość” jest bardzo ważnym słowem w Ewangelii Mateusza.

Nie chodzi tutaj o:

„Jezus przyznaje się do grzechu”.

Chodzi raczej o pełne wykonanie Bożej woli.

Jezus rozpoczyna misję nie według własnego ego, lecz w posłuszeństwie Ojcu.

34. Sprawiedliwość w Ewangelii Mateusza

To słowo będzie wracało.

W Kazaniu na Górze Jezus powie m.in. o:

pragnieniu sprawiedliwości,
prześladowaniu z powodu sprawiedliwości,
sprawiedliwości większej niż uczonych w Piśmie i faryzeuszów.

Dlatego Mt 3,15 jest ważnym początkiem.

Jezus sam pierwszy:

wypełnia wolę Ojca.

Potem będzie jej uczył swoich uczniów.

35. Jezus zostaje ochrzczony

Mateusz opisuje sam moment bardzo krótko.

Nie koncentruje się na technice chrztu.

Najważniejsze wydarza się po wyjściu Jezusa z wody.

36. Otwierają się niebiosa

To obraz objawienia.

Niebiosa nie są zamknięte.

Bóg działa.

W tradycji prorockiej otwarcie niebios może oznaczać dostęp do Bożego objawienia.

Teraz rozpoczyna się publiczna misja Jezusa.

37. Duch Boży zstępuje

Duch zstępuje na Jezusa.

To obraz:

namaszczenia,
wyposażenia do misji,
obecności Boga,
mesjańskiego działania.

W Starym Testamencie Duch Boga zstępuje na ludzi powołanych do szczególnych zadań.

Prorocy zapowiadają również postać napełnioną Duchem.

Mateusz pokazuje:

Jezus rozpoczyna misję w mocy Ducha.

38. „Jak gołębica”

Tekst mówi, że Duch zstępuje jak gołębica.

Nie należy koniecznie wyobrażać sobie, że Duch Święty dosłownie zamienił się w biologicznego ptaka.

To język widzialnego znaku i porównania.

Gołębica może budzić wiele skojarzeń biblijnych, m.in. z opowiadaniem o potopie, ale trzeba uważać, by nie przypisywać każdemu skojarzeniu statusu pewnej intencji autora.

Najważniejsze jest:

Duch naprawdę zstępuje na Jezusa.

39. Głos z nieba

Rozlega się głos Ojca.

To nie Jezus sam mówi:

„jestem Synem Bożym”.

Jego tożsamość zostaje potwierdzona z nieba.

Ojciec mówi o Jezusie jako o:

umiłowanym Synu.

40. „To jest mój Syn umiłowany”

Słowa Ojca przywołują kilka ważnych tekstów Starego Testamentu.

Psalm 2

Król namaszczony przez Boga zostaje nazwany synem.

To tekst silnie związany z królewskim Mesjaszem.

Izajasz 42

Pojawia się Sługa Boga, w którym Bóg ma upodobanie.

Możliwe więc, że głos z nieba łączy dwa wielkie obrazy:

Króla-Mesjasza i Sługi.

Jezus będzie królem nie według modelu przemocy i dominacji, lecz drogą posłuszeństwa i służby.

41. Ojciec, Syn i Duch Święty

W scenie chrztu pojawiają się razem:

Syn — Jezus,
Duch Boży,
głos Ojca.

Chrześcijanie odczytują ten fragment w świetle wiary trynitarnej.

Trzeba jednak zachować porządek.

Mateusz nie wykłada tutaj późniejszego, technicznego języka dogmatycznego o Trójcy.

Pokazuje wydarzenie, w którym:

Ojciec mówi, Syn jest obecny, Duch zstępuje.

To będzie jednym z ważnych biblijnych fundamentów późniejszego nauczania Kościoła o Trójcy Świętej.

42. Czy chrzest Jezusa oznacza, że dopiero wtedy stał się Synem Bożym?

Nie.

Ewangelia Mateusza już wcześniej przedstawiła wyjątkowe pochodzenie Jezusa w Mt 1.

Głos z nieba nie oznacza:

„od dzisiaj adoptuję Cię jako Syna”.

To przede wszystkim:

objawienie i potwierdzenie Jego tożsamości oraz misji.

Ważne słowa greckie — Mt 3

1. μετάνοια — metanoia

Znaczenie: nawrócenie, zmiana myślenia i kierunku życia.

Nie jest tylko żalem.

To przemiana, która prowadzi do owocu.

2. βασιλεία τῶν οὐρανῶν — basileia tōn ouranōn

Znaczenie: królestwo niebieskie.

Najlepiej rozumieć jako:

królowanie Boga.

3. βαπτίζω — baptizō

Znaczenie: zanurzać, obmywać, chrzcić.

Od tego słowa pochodzi termin „chrzest” w językach zachodnich, np. baptism.

4. καρπός — karpos

Znaczenie: owoc.

W Mt 3:

widoczny skutek prawdziwego nawrócenia.

5. δικαιοσύνη — dikaiosynē

Znaczenie: sprawiedliwość, prawość, zgodność z wolą Boga.

W Mt 3,15 Jezus mówi o wypełnieniu całej sprawiedliwości.

6. πνεῦμα — pneuma

Znaczenie: duch, tchnienie, wiatr.

W Mt 3 chodzi o Ducha Bożego / Ducha Świętego.

Klucz do Biblii — Mt 3

1. Kto mówi?

W rozdziale słyszymy:

narratora,
Jana Chrzciciela,
Jezusa,
głos Ojca z nieba.

2. Do kogo?

Jan mówi do ludzi przychodzących nad Jordan, a szczególnie ostro do faryzeuszów i saduceuszów.

Jezus mówi do Jana.

Ojciec objawia tożsamość Jezusa.

3. W jakiej sytuacji?

Rozpoczyna się bezpośrednie przygotowanie do publicznej działalności Jezusa.

4. Co było wcześniej?

Jezus został przedstawiony jako:

Mesjasz,
Syn Dawida,
Emmanuel,
dziecko ocalone przed Herodem,
Jezus z Nazaretu.

Teraz zostanie publicznie objawiony jako umiłowany Syn Ojca.

5. Jaki to gatunek?

Narracja ewangeliczna połączona z:

przepowiadaniem prorockim,
symboliką,
cytatem ze Starego Testamentu,
sceną objawienia.

6. Co oznaczało dla pierwszych odbiorców?

Jezus nie rozpoczyna swojej działalności samowolnie.

Jego misja zostaje:

przygotowana przez proroka,
związana z historią Izraela,
potwierdzona przez Ducha,
potwierdzona przez Ojca.

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

wzywa człowieka do nawrócenia,
przychodzi objąć królowanie,
posyła swojego Syna,
daje Ducha,
potwierdza misję Jezusa,
osądza zło,
chce realnej przemiany, nie religijnej fasady.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek:

potrzebuje nawrócenia,
nie może oprzeć się wyłącznie na religijnym pochodzeniu,
powinien wydawać dobre owoce,
może odpowiedzieć Bogu poprzez uznanie grzechu i zmianę życia,
potrzebuje Kogoś większego niż Jan — Jezusa.

Niezbędnik Biblijny — Mt 3

Ludzie

Jan Chrzciciel

Prorok przygotowujący drogę Jezusowi.

Jezus

Przychodzi z Galilei do Jana, przyjmuje chrzest i zostaje objawiony jako umiłowany Syn.

Faryzeusze

Ważny nurt judaizmu związany z interpretacją Prawa i praktyką religijną.

Saduceusze

Środowisko powiązane szczególnie z elitami kapłańskimi i świątynią.

Miejsca

Pustynia Judzka

Teren na wschód od centralnej części Judei, schodzący w stronę Morza Martwego.

Jordan

Rzeka o wielkim znaczeniu w historii Izraela.

Galilea

Region, z którego przychodzi Jezus.

Historia

Rozdział nawiązuje do:

wędrówki Izraela przez pustynię,
przekroczenia Jordanu,
proroka Eliasza,
proroka Izajasza,
oczekiwania na Mesjasza,
tradycji króla jako syna Boga,
tradycji Sługi Pańskiego.

Religia i zwyczaje

Obmycia

Judaizm znał rytualne obmycia związane z czystością.

Chrzest Jana ma jednak wyraźny charakter eschatologicznego wezwania do nawrócenia.

Wyznanie grzechów

Towarzyszy przyjmowaniu chrztu Jana.

Oczekiwanie mesjańskie

W I wieku istniały różne oczekiwania dotyczące przyszłego działania Boga, odnowy Izraela i nadejścia Jego wysłannika.

Słownik

Jan Chrzciciel — prorok przygotowujący drogę Jezusowi.
Nawrócenie — zmiana kierunku życia ku Bogu.
Królestwo niebieskie — królowanie Boga.
Chrzest Jana — ryt nawrócenia i przygotowania.
Owoc nawrócenia — konkretna zmiana życia.
Duch Święty — Duch Boga, zstępujący na Jezusa.
Syn umiłowany — określenie Jezusa wypowiedziane przez Ojca.

Oś czasu

Jezus dorasta w Nazarecie
↓
Jan pojawia się na pustyni
↓
wzywa do nawrócenia
↓
ludzie przyjmują chrzest w Jordanie
↓
Jan zapowiada Mocniejszego
↓
Jezus przychodzi z Galilei
↓
Jezus przyjmuje chrzest
↓
Duch zstępuje
↓
Ojciec objawia Syna

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

Mt 3 jest pełen Starego Testamentu.

Izajasz

Iz 40 → Mt 3

Głos na pustyni przygotowuje drogę Panu.

Eliasz

2 Krl 1 → Mt 3

Wygląd Jana przywołuje proroka Eliasza.

Jordan

Joz 3–4 → Mt 3

Jordan był miejscem przejścia Izraela do Ziemi Obiecanej.

Teraz nad Jordanem rozpoczyna się duchowe przygotowanie do nowego etapu historii zbawienia.

Psalm 2

Ps 2 → Mt 3,17

Motyw Syna i królewskiego Mesjasza.

Izajasz 42

Iz 42 → Mt 3,17

Motyw Sługi, w którym Bóg ma upodobanie.

W jednej scenie zbiegają się więc:

prorok → pustynia → nowy początek → Mesjasz → Sługa → Duch → Syn.

CO MÓWI BÓG W TEKŚCIE?

Najbardziej bezpośrednie słowo Boga pojawia się na końcu rozdziału.

Ojciec objawia Jezusa jako:

swojego umiłowanego Syna, w którym ma upodobanie.

Do kogo?

W narracji głos rozlega się z nieba w czasie chrztu Jezusa.

Co oznacza wtedy?

Potwierdza tożsamość i misję Jezusa.

Co oznacza dla czytelnika?

Czytelnik otrzymuje klucz do wszystkiego, co wydarzy się później.

Kiedy Jezus będzie:

nauczał,
uzdrawiał,
przebaczał,
wchodził w konflikty,
szedł na krzyż,

trzeba pamiętać:

to jest umiłowany Syn Ojca.

TRUDNE PYTANIE 1

Skoro Jezus nie miał grzechu, dlaczego przyjął chrzest nawrócenia?

Nie dlatego, że potrzebował odpuszczenia własnych grzechów.

Mateusz pokazuje inne znaczenie:

solidarność z grzesznikami,
posłuszeństwo Ojcu,
inaugurację misji,
objawienie Syna,
namaszczenie Duchem.

Chrzest Jezusa nie mówi:

„Jezus jest grzesznikiem”.

Mówi:

„Jezus wchodzi w historię grzeszników, których przyszedł zbawić”.

TRUDNE PYTANIE 2

Czy chrzest Jana jest tym samym co chrzest chrześcijański?

Nie.

Chrzest Jana jest przygotowaniem.

Sam Jan mówi, że przychodzi po nim Ktoś większy, który będzie chrzcił Duchem Świętym.

Chrześcijański chrzest zostanie później związany z:

śmiercią i zmartwychwstaniem Jezusa,
darem Ducha,
włączeniem do wspólnoty Chrystusa.

TRUDNE PYTANIE 3

Czy „królestwo niebieskie” oznacza po prostu niebo po śmierci?

Nie.

To przede wszystkim:

królowanie Boga.

Ma wymiar:

obecny,
przyszły,
duchowy,
wspólnotowy,
ostateczny.

W Jezusie królestwo przychodzi blisko.

TRUDNE PYTANIE 4

Czy Jan nienawidził faryzeuszów i saduceuszów?

Tekst nie pozwala na taki prosty wniosek.

Jan używa bardzo ostrego języka prorockiego.

Jego celem jest wezwanie do nawrócenia.

Krytykuje fałszywe poczucie religijnego bezpieczeństwa.

Nie daje jednak podstaw do pogardy wobec całych grup ludzi.

TRUDNE PYTANIE 5

Czy „ogień” oznacza piekło?

W bezpośrednim kontekście ogień ma mocny związek z sądem.

Ale samo wyrażenie „chrzcić Duchem Świętym i ogniem” jest interpretowane na kilka sposobów.

Może obejmować:

oczyszczenie,
sąd,
przemieniające działanie Boga.

Kontekst plew spalanych ogniem sprawia, że element sądu jest tutaj niewątpliwie ważny.

TRUDNE PYTANIE 6

Czy Duch Święty naprawdę wygląda jak gołąb?

Mateusz używa porównania.

Duch zstępuje jak gołębica.

Najważniejsze nie jest zoologiczne pytanie o formę.

Najważniejsze jest:

Duch Boży spoczywa na Jezusie.

Co mówią polscy bibliści?

Ks. Antoni Paciorek

W komentarzu do Mt 1–13 Paciorek podkreśla znaczenie Jana Chrzciciela jako postaci granicznej pomiędzy czasem oczekiwania a nadejściem Mesjasza.

Przepowiadanie Jana koncentruje się wokół:

nawrócenia,
bliskości królestwa,
sądu,
nadejścia Mocniejszego.

Szczególnie ważne jest rozumienie chrztu Jezusa nie jako znaku Jego grzeszności, lecz jako aktu zgodnego z wolą Boga i inaugurującego Jego publiczną misję.

Ks. Józef Homerski

Homerski zwraca uwagę na prorocki charakter Jana oraz na silne powiązanie sceny chrztu z mesjańskimi tekstami Starego Testamentu.

Głos Ojca i zstąpienie Ducha są objawieniem godności Jezusa.

Chrzest staje się więc punktem przejścia:

od ukrytego życia Jezusa do publicznej działalności Mesjasza.

Zdzisław Żywica

W komentarzu do Mateusza akcentuje narracyjną i teologiczną funkcję rozdziału.

Jan nie jest autonomicznym bohaterem.

Cała jego działalność jest podporządkowana przyjściu Jezusa.

Wezwanie do wydawania owoców nawrócenia przygotowuje również jeden z najważniejszych tematów Ewangelii:

autentyczna relacja z Bogiem musi przejawiać się w życiu.

TRADYCJA KATOLICKA

Kościół katolicki widzi w chrzcie Jezusa jeden z ważnych momentów objawienia Jego osoby i rozpoczęcia publicznej działalności.

Katechizm Kościoła Katolickiego podkreśla, że Jezus przyjmuje chrzest Jana:

w solidarności z grzesznikami,
jako wyraz przyjęcia woli Ojca,
jako zapowiedź swojej Paschy.

Scena ma również wymiar trynitarny:

Syn przyjmuje chrzest,
Duch zstępuje,
Ojciec mówi.

Chrzest Pański jest więc objawieniem:

Ojca, Syna i Ducha Świętego.

Najczęstsze błędne odczytania Mt 3

„Nawrócenie to tylko żałowanie”

Nie.

Metanoia oznacza zmianę kierunku życia.

„Królestwo niebieskie to wyłącznie życie po śmierci”

Nie.

To królowanie Boga.

„Jan był chrześcijańskim księdzem udzielającym sakramentu chrztu”

Nie.

Jego chrzest jest wcześniejszym rytuałem przygotowania i nawrócenia.

„Faryzeusze byli po prostu najgorszymi ludźmi”

To historyczne uproszczenie.

Był to ważny żydowski ruch religijny.

„Wystarczy pochodzić z religijnej rodziny”

Jan wyraźnie temu zaprzecza.

„Jezus przyjął chrzest, bo miał grzechy”

Nie.

Tekst i cała teologia Nowego Testamentu prowadzą w inną stronę.

„Duch Święty jest gołębiem”

Gołębica jest obrazem / porównaniem związanym ze sposobem ukazania zstąpienia Ducha.

„Chrzest Jezusa oznacza, że dopiero wtedy został Synem Bożym”

Nie.

Mateusz przedstawia Jego wyjątkową tożsamość już wcześniej.

Co Mt 3 mówi o Bogu?

Bóg:

wzywa do realnego nawrócenia,
nie zadowala się religijną fasadą,
daje człowiekowi czas przygotowania,
posyła proroka,
posyła Syna,
daje Ducha,
osądza zło,
objawia Jezusa jako umiłowanego Syna.

Co Mt 3 mówi o człowieku?

Człowiek:

potrzebuje nawrócenia,
powinien uznać własny grzech,
nie może zasłaniać się tradycją lub pochodzeniem,
powinien wydawać owoce,
ma przygotować się na działanie Boga,
może przyjąć postawę Jana: „On jest większy ode mnie”,
może przyjąć postawę Jezusa: pełnić wolę Ojca.

Co warto zobaczyć w tym rozdziale?

Jan jest głosem przygotowującym drogę Jezusowi.
Nawrócenie oznacza zmianę życia, nie tylko emocjonalny żal.
Królestwo niebieskie oznacza królowanie Boga.
Religijne pochodzenie nie zastępuje osobistej odpowiedzi.
Prawdziwe nawrócenie ma owoce.
Jan świadomie wskazuje na Kogoś większego od siebie.
Chrzest Jana nie jest jeszcze sakramentem chrześcijańskim.
Jezus przyjmuje chrzest nie z powodu własnego grzechu, lecz w posłuszeństwie Ojcu i solidarności z człowiekiem.
Duch zstępuje na Jezusa.
Ojciec objawia Go jako umiłowanego Syna.
Scena chrztu ma wielkie znaczenie trynitarne.
Mt 3 przygotowuje czytelnika do rozpoczęcia publicznej działalności Jezusa.

Jedno zdanie, które warto zabrać z Mt 3

Nie wystarczy powiedzieć, że należę do Boga — prawdziwe nawrócenie zaczyna być widoczne w owocach życia.

Do osobistego zatrzymania

Jan Chrzciciel kieruje bardzo niewygodne pytanie do ludzi religijnych:

„Gdzie są owoce?”

Nie pyta tylko:

czy znasz modlitwy,
czy byłeś ochrzczony,
czy chodzisz do kościoła,
czy znasz Biblię,
czy uważasz się za wierzącego.

Pyta:

Co się zmienia w twoim życiu?

Czy dzięki relacji z Bogiem stajesz się:

bardziej uczciwy,
bardziej miłosierny,
bardziej odpowiedzialny,
mniej skupiony na sobie,
bardziej gotowy przebaczać,
bardziej gotowy naprawiać zło?

To nie jest wezwanie do perfekcjonizmu.

To pytanie o kierunek.

Czy moje życie naprawdę idzie w stronę Boga?

Jak wyjaśnić Mt 3 komuś w dwóch minutach?

Jan Chrzciciel pojawia się na pustyni i mówi ludziom, że trzeba się nawrócić, bo bliskie jest królestwo Boga. Ludzie przychodzą nad Jordan, przyznają się do grzechów i przyjmują chrzest.

Jan ostrzega, że sama religijna przynależność nie wystarczy. Nawet bycie potomkiem Abrahama nie zwalnia człowieka z nawrócenia. Prawdziwa zmiana powinna przynosić konkretne owoce.

Jan wie, że sam jest tylko przygotowaniem. Zapowiada Kogoś większego, który będzie chrzcił Duchem Świętym.

Wtedy pojawia się Jezus i chce przyjąć chrzest. Jan protestuje, bo uważa, że to on potrzebuje Jezusa. Jezus mówi jednak, że trzeba wypełnić to, co zgodne z wolą Boga.

Po chrzcie Duch zstępuje na Jezusa, a Ojciec objawia Go jako swojego umiłowanego Syna.

Sedno rozdziału jest takie:

Jan przygotowuje drogę, a Bóg sam pokazuje, kim jest Jezus.

Co wydarzy się w Mt 4?

Bezpośrednio po wielkim objawieniu nad Jordanem Jezus nie idzie na triumfalny pochód.

Duch prowadzi Go:

na pustynię.

Tam pojawi się diabeł i trzy pokusy.

Potem Jezus:

rozpocznie działalność w Galilei,
zacznie głosić królestwo,
powoła pierwszych uczniów,
zacznie nauczać i uzdrawiać.

Mt 4 pokaże bardzo ważną prawdę:

po słowach Ojca „to jest mój Syn” natychmiast pojawia się pytanie: jakim Synem będzie Jezus?

Czy użyje swojej mocy dla siebie?

Czy wybierze drogę widowiska?

Czy zdobędzie władzę przez kompromis ze złem?

Odpowiedź Jezusa będzie jednoznaczna.

Źródła

Biblia Tysiąclecia, Pallottinum — Ewangelia według św. Mateusza 3.
Antoni Paciorek, Ewangelia według świętego Mateusza. Rozdziały 1–13, Nowy Komentarz Biblijny NT I/1, Edycja Świętego Pawła.
Józef Homerski, Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Zdzisław Żywica, Ewangelia według Świętego Mateusza. Rozdziały 1–13. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, Biblia Impulsy NT 1/1.
Katechizm Kościoła Katolickiego — nauczanie dotyczące chrztu Jezusa, publicznej działalności Chrystusa i objawienia Trójcy Świętej.
Odsyłacze biblijne: Iz 40; 2 Krl 1; Joz 3–4; Ps 2; Iz 42; Mt 4; Mt 5–7.

Źródło tekstu Biblii Tysiąclecia

Do czytania rozdziału korzystaj z legalnego wydania Biblii Tysiąclecia (Pallottinum) albo oficjalnie udostępnionego tekstu. W opracowaniu nie przepisano całego chronionego przekładu, lecz użyto siglów, krótkich sformułowań i omówienia.

Następny rozdział

Mt 4 — kuszenie Jezusa, początek działalności w Galilei i powołanie pierwszych uczniów.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.