Ewangelia według św. Mateusza 4 — kuszenie Jezusa, Galilea i pierwsi uczniowie

Mt 4 — w 60 sekund

Mt 3 zakończył się wielkim objawieniem nad Jordanem:

Duch zstąpił na Jezusa,
Ojciec nazwał Go swoim umiłowanym Synem.

I natychmiast pojawia się próba.

Jezus zostaje wyprowadzony na pustynię, gdzie jest kuszony przez diabła.

Trzy pokusy dotyczą bardzo głębokiego pytania:

Jakim Synem będzie Jezus?

Czy wykorzysta swoją moc dla siebie?

Czy zmusi Boga do spektakularnego znaku?

Czy wybierze władzę za cenę kompromisu ze złem?

Jezus za każdym razem odpowiada słowem Pisma i pozostaje wierny Ojcu.

Potem wraca do Galilei.

Po uwięzieniu Jana Chrzciciela rozpoczyna własne publiczne nauczanie.

Jego pierwsze orędzie jest bardzo podobne do wezwania Jana:

„Nawracajcie się, albowiem bliskie jest królestwo niebieskie”.

Następnie powołuje pierwszych uczniów:

Szymona Piotra,
Andrzeja,
Jakuba,
Jana.

Rozdział kończy się obrazem Jezusa, który:

naucza,
głosi Ewangelię królestwa,
uzdrawia.

Mt 4 pokazuje więc trzy rzeczy:

Jezus zwycięża pokusę → rozpoczyna misję → tworzy wspólnotę uczniów.

Co wydarzyło się wcześniej?

Mt 1

Jezus został przedstawiony jako:

Syn Abrahama,
Syn Dawida,
Mesjasz,
Emmanuel.

Mt 2

Jezus jako dziecko:

został rozpoznany przez Mędrców,
był prześladowany przez Heroda,
uciekł do Egiptu,
zamieszkał w Nazarecie.

Mt 3

Jan Chrzciciel przygotował drogę.

Jezus przyjął chrzest.

Duch zstąpił na Niego.

Ojciec powiedział o Nim:

„To jest mój Syn umiłowany”.

I właśnie po tym zdaniu zaczyna się Mt 4.

To kluczowe.

Diabeł będzie teraz atakował właśnie tożsamość Jezusa:

„Jeśli jesteś Synem Bożym…”

Podział Mt 4

Mt 4,1–11

Kuszenie Jezusa na pustyni.

Trzy próby dotyczą chleba, spektakularnego znaku i władzy.

Mt 4,12–17

Początek działalności w Galilei.

Jezus opuszcza Nazaret, zamieszkuje w Kafarnaum i rozpoczyna głoszenie królestwa.

Mt 4,18–22

Powołanie pierwszych uczniów.

Piotr, Andrzej, Jakub i Jan zostawiają swoje dotychczasowe zajęcia i idą za Jezusem.

Mt 4,23–25

Pierwsze wielkie podsumowanie działalności Jezusa.

Jezus naucza, głosi i uzdrawia, a Jego sława rozchodzi się po szerokim obszarze.

Mt 4 — na język ludzki

Jezus dopiero co usłyszał od Ojca, że jest umiłowanym Synem.

I właśnie wtedy trafia na pustynię.

To nie jest przypadek.

Najważniejsza próba brzmi:

„Skoro jesteś Synem Boga, pokaż to po swojemu”.

Najpierw:

„Jesteś głodny? Zmień kamienie w chleb”.

Czyli:

użyj swojej mocy przede wszystkim dla siebie.

Potem:

„Rzuć się ze świątyni. Bóg przecież cię uratuje”.

Czyli:

zmuś Boga do spektakularnego potwierdzenia swojej obecności.

Na końcu:

„Dam ci wszystkie królestwa świata, jeśli oddasz mi pokłon”.

Czyli:

zdobądź władzę szybciej — za cenę kompromisu.

Jezus odrzuca każdą drogę na skróty.

Nie chce:

budować misji na własnej wygodzie,
manipulować Bogiem,
zdobywać władzy przez zło.

Potem wraca do ludzi.

Zaczyna głosić królestwo Boga.

Nie robi wszystkiego sam.

Powołuje uczniów.

I od razu widać trzy filary Jego działalności:

naucza → głosi → uzdrawia.

1. Duch prowadzi Jezusa na pustynię

To bardzo ważne.

Jezus nie trafia na pustynię dlatego, że „coś poszło nie tak”.

Mateusz mówi, że zostaje tam wyprowadzony przez Ducha.

Ten sam Duch, który zstąpił na Jezusa podczas chrztu, prowadzi Go teraz w miejsce próby.

To oznacza:

trudne doświadczenie nie zawsze oznacza brak Boga.

Czasem właśnie w próbie ujawnia się prawda o człowieku i jego wierności.

Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że każda tragedia została specjalnie zesłana przez Boga jako test.

Tekst mówi konkretnie o misji Jezusa.

2. Pustynia po raz drugi

W Mt 3 pustynia była miejscem działalności Jana.

W Mt 4 staje się miejscem próby Jezusa.

Pustynia przywołuje wiele historii Starego Testamentu:

Izrael po wyjściu z Egiptu,
Mojżesza,
Eliasza,
doświadczenie głodu,
próbę zaufania Bogu.

Najważniejsze podobieństwo dotyczy Izraela.

Izrael przez czterdzieści lat był na pustyni.

Jezus przez czterdzieści dni pości.

3. Czterdzieści dni i czterdzieści nocy

Liczba czterdzieści w Biblii często pojawia się w kontekście:

próby,
przygotowania,
przełomu.

Przykłady:

czterdzieści dni potopu,
czterdzieści lat Izraela na pustyni,
czterdzieści dni Mojżesza na Synaju,
czterdzieści dni wędrówki Eliasza.

U Mateusza Jezus zostaje pokazany jako Ten, który ponownie przechodzi drogę Izraela.

Ale tym razem:

pozostaje wierny.

4. Jezus odtwarza historię Izraela

To jeden z największych kluczy do Mt 4.

Wcześniej Jezus:

wyszedł z Egiptu,
przeszedł przez wodę chrztu,
trafił na pustynię.

To przypomina historię Izraela:

Egipt → przejście przez wodę → pustynia.

A wszystkie trzy odpowiedzi Jezusa na pokusy pochodzą z Księgi Powtórzonego Prawa.

To księga, która interpretuje właśnie doświadczenie Izraela na pustyni.

Mateusz pokazuje Jezusa jako:

wiernego Syna, który przechodzi drogę Izraela i zwycięża tam, gdzie Izrael często upadał.

5. Diabeł

Greckie:

διάβολος — diabolos

oznacza:

oskarżyciela,
przeciwnika,
tego, który rozdziela lub oczernia.

Mateusz nazywa go również „kusicielem”.

Nie jest on konkurencyjnym bogiem równym Bogu.

W biblijnym obrazie pozostaje stworzeniem i przeciwnikiem Bożego planu.

6. Pierwsza pokusa — kamienie w chleb

Jezus jest głodny.

To realna potrzeba.

Diabeł nie zaczyna od propozycji czegoś jawnie absurdalnego.

Dotyka prawdziwej potrzeby.

Pokusy często właśnie tak działają.

Nie zawsze proponują coś, co samo w sobie wygląda źle.

Problem brzmi:

w jaki sposób zaspokoisz potrzebę i komu będziesz ufał?

7. „Jeśli jesteś Synem Bożym…”

To zdanie bezpośrednio nawiązuje do Mt 3.

Ojciec powiedział:

„To jest mój Syn umiłowany”.

Teraz kusiciel mówi:

„Jeśli jesteś Synem Bożym…”

To atak na tożsamość.

Nie chodzi tylko o cud z chlebem.

Chodzi o pytanie:

Czy Jezus będzie definiował swoje synostwo według Ojca, czy według podszeptu przeciwnika?

8. Czy przemiana kamieni w chleb byłaby sama w sobie zła?

Nie chodzi o to, że cudowne rozmnożenie czy stworzenie pożywienia jest moralnie złe.

Jezus później nakarmi tłumy.

Problem leży gdzie indziej.

Kusiciel sugeruje:

„Użyj mocy Syna dla własnej korzyści, niezależnie od drogi Ojca”.

Jezus odmawia.

Jego moc nie jest narzędziem ego.

9. „Nie samym chlebem żyje człowiek”

Jezus cytuje Pwt 8.

Tam Mojżesz przypomina Izraelowi doświadczenie pustyni i manny.

Człowiek potrzebuje chleba.

Biblia nie neguje potrzeb fizycznych.

Ale człowiek nie żyje tylko chlebem.

Istnieje głębsza zależność:

życie człowieka ostatecznie zależy od Boga.

10. Pierwsza lekcja

Jezus nie mówi:

„jedzenie jest nieważne”.

Mówi:

„Nie pozwolę, żeby głód określił moją wierność Ojcu”.

To ogromna różnica.

Potrzeby są realne.

Ale nie każda droga do ich zaspokojenia jest dobra.

11. Druga pokusa — narożnik świątyni

Kusiciel zabiera Jezusa do Jerozolimy, do świątyni.

Mateusz używa określenia „Miasto Święte”.

Miejsce jest religijne.

I właśnie tam pojawia się pokusa.

To ważne.

Pokusa może używać religijnego języka i religijnych miejsc.

12. Diabeł cytuje Biblię

To jedna z najbardziej pouczających scen w całej Ewangelii.

W pierwszej pokusie Jezus odpowiada Pismem.

W drugiej diabeł również zaczyna cytować Pismo.

Przywołuje Psalm 91.

Wniosek:

samo cytowanie Biblii nie gwarantuje poprawnej interpretacji.

Można cytować prawdziwy tekst i używać go fałszywie.

Dlatego potrzeba:

kontekstu,
całościowego czytania,
rozeznania,
zgodności z charakterem Boga.

13. Psalm 91

Psalm 91 mówi o Bożej opiece.

Kusiciel wykorzystuje tę obietnicę w sposób manipulacyjny.

Sens jego propozycji brzmi:

„Zrób coś niepotrzebnie niebezpiecznego i zmuszaj Boga, żeby udowodnił, że cię chroni”.

To nie jest wiara.

To wystawianie Boga na próbę.

14. Wiara a testowanie Boga

Wiara mówi:

„Ufam Bogu, także wtedy, gdy nie kontroluję sytuacji”.

Testowanie Boga mówi:

„Zrobię coś według własnego planu i Bóg ma udowodnić, że jest ze mną”.

To przeciwieństwa.

Jezus odrzuca religijny spektakl.

15. „Nie będziesz wystawiał Pana Boga swego na próbę”

Jezus cytuje Pwt 6.

Tekst nawiązuje do wydarzeń w Massa, gdzie Izrael wystawiał Boga na próbę.

Znów Jezus przechodzi doświadczenie Izraela.

I znów pozostaje wierny.

16. Jezus nie potrzebuje spektaklu

To ważny motyw duchowy.

Jezus nie buduje swojej tożsamości na:

pokazie,
publicznym udowadnianiu swojej wyjątkowości,
wymuszaniu cudów.

To ostrzeżenie przed religią widowiska.

Nie wszystko, co spektakularne, pochodzi od Boga.

17. Trzecia pokusa — wszystkie królestwa świata

Kusiciel pokazuje Jezusowi królestwa świata i ich przepych.

To pokusa władzy.

Jezus jest przecież Mesjaszem i Królem.

Czyli propozycja dotyczy czegoś związanego z Jego misją.

Ale sposób jest całkowicie fałszywy.

18. „Dam Ci to wszystko”

To propozycja drogi na skróty.

Bez:

krzyża,
cierpienia,
odrzucenia,
służby.

Wystarczy jeden kompromis:

oddaj pokłon złu.

To jedna z najbardziej ponadczasowych pokus:

dobry cel za pomocą złych środków.

Jezus odpowiada:

nie.

19. Władza za cenę kompromisu

Wiele ludzkich dramatów zaczyna się od zdania:

„To tylko jeden mały kompromis, dzięki któremu osiągnę coś dobrego”.

Mt 4 mówi:

nie każda droga do dobrego celu jest dobra.

Jezus nie chce królestwa zdobytego przez zdradę Ojca.

20. „Panu Bogu swemu będziesz oddawał pokłon”

Jezus ponownie cytuje Powtórzone Prawo.

Jego odpowiedź jest całkowicie jasna.

Cześć należy się tylko Bogu.

Nie ma takiej:

władzy,
kariery,
pozycji,
skuteczności,

która usprawiedliwiałaby oddanie miejsca Boga czemuś innemu.

21. Jezus mówi: „Idź precz, szatanie”

Tutaj przeciwnik zostaje nazwany szatanem.

Hebrajskie satan oznacza przeciwnika / oskarżyciela.

Jezus nie negocjuje.

Nie prowadzi targów.

Kiedy istota pokusy zostaje ujawniona, odpowiedź jest jednoznaczna.

22. Diabeł odstępuje

Pokuszenie kończy się zwycięstwem Jezusa.

Nie dlatego, że Jezus nie odczuwał głodu.

Nie dlatego, że propozycje były zupełnie bez znaczenia.

Jego zwycięstwo polega na:

wierności Ojcu.

23. Aniołowie usługują Jezusowi

Po próbie pojawiają się aniołowie.

Można zauważyć kontrast.

Jezus nie wymusza ich interwencji w drugiej pokusie.

Nie rzuca się ze świątyni po to, żeby ich „uruchomić”.

Po prostu pozostaje wierny.

A pomoc przychodzi w czasie Boga.

24. Jan zostaje uwięziony

Nagle Mateusz przekazuje bardzo ważną informację:

Jan Chrzciciel został uwięziony.

Szczegóły pojawią się później.

Teraz ważny jest moment przejścia.

Jan przygotował drogę.

Teraz rozpoczyna się działalność Jezusa.

25. Jezus odchodzi do Galilei

Nie rozpoczyna działalności w Jerozolimie.

Idzie do Galilei.

To region położony z dala od centrum religijnej i politycznej władzy.

Galilea miała złożoną historię i była terenem kontaktu z ludnością nieżydowską.

Mateusz widzi w tym również wypełnienie słów Izajasza.

26. Nazaret i Kafarnaum

Jezus opuszcza Nazaret i osiedla się w Kafarnaum.

Kafarnaum leżało nad Jeziorem Galilejskim.

Staje się ważnym miejscem Jego działalności.

W kolejnych rozdziałach Jezus będzie nauczał i uzdrawiał właśnie w tym regionie.

27. Zabulon i Neftali

Mateusz cytuje Izajasza.

Wspomina tereny dawnych pokoleń:

Zabulona,
Neftalego.

Te ziemie w historii Izraela doświadczyły najazdów i politycznych katastrof.

Izajasz zapowiadał światło dla ludzi żyjących w ciemności.

Mateusz odnosi tę obietnicę do działalności Jezusa.

28. „Lud, który siedział w ciemności”

Ciemność jest obrazem:

zagrożenia,
cierpienia,
grzechu,
niewiedzy,
śmierci.

Światło oznacza:

obecność Boga,
zbawienie,
prawdę,
życie.

Mateusz mówi więc:

działalność Jezusa jest jak pojawienie się światła tam, gdzie człowiek żył w ciemności.

29. Jezus zaczyna głosić

Mateusz podaje pierwsze publiczne przesłanie Jezusa:

nawrócenie i bliskość królestwa.

Brzmi podobnie jak przesłanie Jana.

Ale istnieje wielka różnica.

Jan mówił o Tym, który nadchodzi.

Jezus sam jest centrum nadejścia królestwa.

30. Królestwo jest blisko, bo Jezus jest blisko

To jeden z kluczy do Ewangelii.

Królestwo Boże nie jest abstrakcyjnym systemem.

Przychodzi wraz z osobą Jezusa.

Tam, gdzie Jezus:

przebacza,
uzdrawia,
uwalnia,
naucza,
przywraca człowieka,

tam widać działanie Bożego królowania.

31. Powołanie Piotra i Andrzeja

Jezus spotyka dwóch braci:

Szymona zwanego Piotrem,
Andrzeja.

Są rybakami.

Nie znajdują się w szkole rabinicznej.

Nie są przedstawieni jako religijna elita.

Są przy pracy.

Jezus wchodzi w ich zwyczajne życie.

32. „Pójdźcie za Mną”

To centrum uczniostwa.

Nie mówi najpierw:

„Nauczcie się mojego systemu”.

Mówi:

„Idźcie za Mną”.

Chrześcijaństwo w Ewangelii zaczyna się od relacji z osobą Jezusa.

Uczeń:

idzie za Nim,
słucha Go,
obserwuje,
uczy się Jego sposobu życia,
bierze udział w Jego misji.

33. „Uczynię was rybakami ludzi”

Jezus wykorzystuje język ich zawodu.

Nie mówi do rybaków językiem abstrakcyjnej filozofii.

Odwołuje się do ich świata.

Ale nadaje mu nowy sens.

Do tej pory łowili ryby.

Teraz ich życie zostanie włączone w misję gromadzenia ludzi dla królestwa Boga.

34. Co oznacza „łowić ludzi”?

Nie chodzi o:

manipulowanie,
„łapanie klientów”,
nacisk psychologiczny.

W kontekście Ewangelii chodzi o udział w misji Jezusa:

głoszenie,
przyprowadzanie do Boga,
tworzenie wspólnoty uczniów.

35. Natychmiast zostawiają sieci

Mateusz podkreśla szybkość odpowiedzi.

Nie oznacza to koniecznie, że nigdy wcześniej nie słyszeli o Jezusie.

Ewangelista interesuje się tutaj przede wszystkim naturą powołania.

Kiedy Jezus wzywa:

uczeń odpowiada.

36. Jakub i Jan

Jezus spotyka kolejnych dwóch braci:

Jakuba,
Jana.

Są z ojcem Zebedeuszem i naprawiają sieci.

Jezus ich powołuje.

Oni również zostawiają:

łódź,
ojca,

i idą za Nim.

37. Czy Jezus każe porzucić rodzinę?

Nie wolno czytać tego mechanicznie jako nakazu:

„dobry chrześcijanin powinien porzucić rodzinę”.

Scena dotyczy konkretnego powołania apostolskiego.

Mateusz pokazuje radykalizm odpowiedzi.

Jezus staje się najważniejszym punktem ich życia.

Ale w dalszej Ewangelii uczniostwo nie znosi odpowiedzialności moralnej wobec rodziny.

38. Powołanie jest konkretne

Pierwsi uczniowie nie tylko „wierzą w Jezusa w sercu”.

Zmienia się:

ich kierunek życia,
priorytet,
wspólnota,
sposób używania talentów,
przyszłość.

To jeden z wielkich tematów Mateusza:

uczeń nie tylko zgadza się z Jezusem — idzie za Nim.

39. Jezus obchodzi całą Galileę

Mt 4,23–25 jest pierwszym szerokim podsumowaniem działalności Jezusa.

Mateusz pokazuje trzy podstawowe działania:

nauczanie,
głoszenie,
uzdrawianie.

To program dalszych rozdziałów.

40. Nauczanie w synagogach

Synagoga była miejscem:

modlitwy,
czytania Pisma,
nauczania,
życia wspólnoty żydowskiej.

Jezus działa więc wewnątrz świata Izraela.

Nie pojawia się jako ktoś całkowicie zewnętrzny wobec judaizmu.

41. Ewangelia o królestwie

Greckie:

εὐαγγέλιον — euangelion

oznacza:

dobrą nowinę.

Jezus głosi dobrą wiadomość o królowaniu Boga.

Nie jest to tylko zbiór zakazów.

Najpierw pojawia się wiadomość:

Bóg działa i przychodzi ratować.

42. Jezus uzdrawia

Uzdrawianie jest ważną częścią Jego misji.

Cuda nie są tylko pokazami mocy.

Są znakami, że królestwo Boga dotyka konkretnego człowieka.

Tam, gdzie choroba niszczy:

Jezus przywraca.

Tam, gdzie człowiek jest wykluczony:

Jezus zbliża się.

43. Czy Mt 4 mówi, że Jezus uleczył absolutnie każdą osobę w regionie?

Mateusz używa szerokiego, podsumowującego języka.

Jego celem jest pokazanie rozmachu działalności Jezusa.

Nie należy automatycznie traktować każdego „wszelkiego” jako technicznej statystyki medycznej obejmującej każdą osobę bez wyjątku.

To sposób narracyjny podkreślający skuteczność i szerokość misji.

44. Sława Jezusa się rozchodzi

Wieść dociera daleko poza bezpośrednią Galileę.

Mateusz pokazuje rosnący zasięg działalności.

Jezus nie jest już tylko człowiekiem z Nazaretu znanym lokalnej społeczności.

Tłumy zaczynają za Nim iść.

To przygotuje scenę dla Mt 5.

45. Wielkie tłumy

Na końcu Mt 4 tłumy przychodzą z wielu stron.

To ważne narracyjnie.

Następny rozdział rozpoczyna się słowami:

Jezus, widząc tłumy…

I wychodzi na górę.

Tak zacznie się:

Kazanie na Górze.

Mt 4 jest więc bezpośrednim prologiem do Mt 5–7.

Ważne słowa greckie — Mt 4

1. πειράζω — peirazō

Znaczenie: próbować, poddawać próbie, kusić.

Kontekst decyduje, czy chodzi o neutralną próbę, czy o kuszenie do zła.

W Mt 4 przeciwnik jest kusicielem.

2. διάβολος — diabolos

Znaczenie: oskarżyciel, przeciwnik, oszczerca.

Od tego słowa pochodzi polskie „diabeł”.

3. προσκυνέω — proskyneō

Znaczenie: oddawać pokłon, padać przed kimś, czcić.

W trzeciej pokusie chodzi o oddanie czci przeciwnikowi.

Jezus odpowiada, że cześć należy się Bogu.

4. μετανοεῖτε — metanoeite

Znaczenie: nawracajcie się.

To samo zasadnicze wezwanie pojawiło się u Jana Chrzciciela.

5. εὐαγγέλιον — euangelion

Znaczenie: dobra nowina.

W Mt 4: dobra nowina o królestwie.

6. μαθητής — mathētēs

Choć termin „uczeń” będzie szerzej rozwijany dalej, idea jest już centralna.

Znaczenie: uczeń, ten, kto się uczy i podąża za nauczycielem.

Klucz do Biblii — Mt 4

1. Kto mówi?

W rozdziale słyszymy:

narratora,
diabła,
Jezusa.

2. Do kogo?

Kusiciel mówi do Jezusa.

Jezus odpowiada kusicielowi.

Później Jezus mówi do mieszkańców Galilei i do pierwszych uczniów.

3. W jakiej sytuacji?

Bezpośrednio po chrzcie Jezus przechodzi próbę, a następnie rozpoczyna publiczną działalność.

4. Co wydarzyło się wcześniej?

Ojciec objawił Jezusa jako umiłowanego Syna.

Teraz ta tożsamość zostaje poddana próbie.

5. Jaki to gatunek?

Narracja ewangeliczna z:

motywami symbolicznymi,
cytatami ze Starego Testamentu,
sceną powołania,
podsumowaniem działalności.

6. Co oznaczało dla pierwszych odbiorców?

Jezus jest wiernym Synem.

Nie idzie drogą:

egoizmu,
religijnego spektaklu,
kompromisu ze złem.

Rozpoczyna misję w Galilei i tworzy wspólnotę uczniów.

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

prowadzi Jezusa,
jest godny pełnego zaufania,
nie powinien być wystawiany na próbę,
jest jedynym godnym czci,
przynosi ludziom swoje królestwo,
działa przez Jezusa jako światło i uzdrowienie.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek:

może być kuszony przez realne potrzeby,
może źle używać nawet Biblii,
może szukać dróg na skróty,
potrzebuje uczyć się zaufania Bogu,
jest wezwany do nawrócenia,
jest zaproszony do pójścia za Jezusem.

Niezbędnik Biblijny — Mt 4

Ludzie

Jezus

Umiłowany Syn Ojca, który pozostaje wierny w próbie i rozpoczyna misję.

Diabeł / szatan

Przeciwnik próbujący odciągnąć Jezusa od drogi Ojca.

Jan Chrzciciel

Zostaje uwięziony; jego działalność przygotowawcza schodzi na dalszy plan.

Szymon Piotr

Rybak, jeden z pierwszych powołanych uczniów.

Andrzej

Brat Piotra, również rybak.

Jakub

Syn Zebedeusza.

Jan

Brat Jakuba, syn Zebedeusza.

Miejsca

Pustynia

Miejsce próby Jezusa.

Jerozolima

Miasto święte, miejsce drugiej pokusy.

Galilea

Główna przestrzeń pierwszego etapu działalności Jezusa.

Nazaret

Miejsce wcześniejszego zamieszkania Jezusa.

Kafarnaum

Miasto nad Jeziorem Galilejskim, które stanie się ważnym centrum Jego działalności.

Jezioro Galilejskie

Miejsce powołania pierwszych uczniów.

Historia

Rozdział nawiązuje do:

czterdziestu lat Izraela na pustyni,
prób Izraela,
manny,
Massa,
Księgi Powtórzonego Prawa,
proroctwa Izajasza o świetle w Galilei.

Zwyczaje i codzienność

Rybołówstwo

Było ważnym zajęciem ekonomicznym wokół Jeziora Galilejskiego.

Uczniowie:

zarzucają sieci,
naprawiają sieci,
pracują rodzinnie.

Synagoga

Miejsce modlitwy, czytania Pisma i nauczania.

Słownik

Kuszenie — próba nakłonienia do odejścia od woli Boga.
Pustynia — miejsce próby i przygotowania.
Królestwo niebieskie — królowanie Boga.
Uczeń — ten, kto idzie za Jezusem i uczy się od Niego.
Ewangelia — dobra nowina.
Galilea — region pierwszego wielkiego etapu działalności Jezusa.

Oś czasu

Chrzest Jezusa
↓
pustynia
↓
czterdzieści dni postu
↓
trzy pokusy
↓
zwycięstwo nad kusicielem
↓
uwięzienie Jana
↓
Jezus rozpoczyna działalność w Galilei
↓
Kafarnaum
↓
wezwanie do nawrócenia
↓
powołanie Piotra, Andrzeja, Jakuba i Jana
↓
nauczanie, głoszenie i uzdrawianie
↓
wielkie tłumy

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

Mt 4 jest jednym z najmocniej „starotestamentalnych” rozdziałów Ewangelii.

Izrael na pustyni

Wj / Lb / Pwt → Mt 4

Izrael był na pustyni czterdzieści lat.

Jezus jest na pustyni czterdzieści dni.

Manna

Pwt 8 → Mt 4

Jezus cytuje tekst o tym, że człowiek nie żyje samym chlebem.

Massa

Pwt 6 → Mt 4

Jezus odrzuca wystawianie Boga na próbę.

Wyłączna cześć Boga

Pwt 6 → Mt 4

Jezus odrzuca pokłon wobec szatana.

Galilea i światło

Iz 8–9 → Mt 4

Mateusz przedstawia działalność Jezusa jako światło dla ludzi żyjących w ciemności.

CO MÓWI BÓG W TEKŚCIE?

W Mt 4 Ojciec nie wypowiada nowego bezpośredniego zdania.

Ale cały rozdział żyje słowem Boga.

Jezus odpowiada na każdą pokusę Pismem.

Ważne jednak:

nie chodzi o magiczne recytowanie wersetów.

Diabeł też potrafi cytować Biblię.

Kluczowe jest:

rozumieć sens,
znać kontekst,
ufać Bogu,
podporządkować słowo Bożej woli.

TRUDNE PYTANIE 1

Czy diabeł naprawdę fizycznie przeniósł Jezusa na dach świątyni i wysoką górę?

Tekst opisuje te wydarzenia narracyjnie.

Istnieją różne interpretacje dotyczące sposobu doświadczenia pokus:

jako wydarzeń zewnętrznych,
jako doświadczenia wizjonerskiego,
jako narracyjnego przedstawienia realnej duchowej próby.

Najważniejszy sens tekstu nie zależy od ustalenia dokładnej „mechaniki transportu”.

Mateusz chce pokazać realność próby i pełną wierność Jezusa.

TRUDNE PYTANIE 2

Czy szatan naprawdę miał władzę nad wszystkimi królestwami świata?

Kusiciel przedstawia siebie jako dysponenta tej władzy.

Nie oznacza to, że Biblia uznaje go za prawowitego właściciela świata.

Ostatecznie:

świat należy do Boga.

Propozycja szatana jest pokusą zdobycia władzy poprzez uznanie fałszywego pana.

TRUDNE PYTANIE 3

Dlaczego Jezus cytuje tylko Powtórzone Prawo?

To bardzo znaczące.

Wszystkie trzy cytaty pochodzą z części Pwt związanych z doświadczeniem Izraela na pustyni.

Mateusz przedstawia Jezusa jako:

wiernego Izraela / wiernego Syna.

Tam, gdzie lud szemrał, wystawiał Boga na próbę i ulegał bałwochwalstwu, Jezus pozostaje wierny.

TRUDNE PYTANIE 4

Skoro Jezus jest Bogiem, czy naprawdę mógł być kuszony?

Chrześcijaństwo wyznaje jednocześnie:

prawdziwe bóstwo Jezusa,
prawdziwe człowieczeństwo Jezusa.

Nowy Testament przedstawia pokusy jako realne doświadczenie Jezusa.

Nie chodzi o udawany teatr.

W katolickiej chrystologii Jezus nie grzeszy, ale naprawdę doświadcza ludzkiej próby.

TRUDNE PYTANIE 5

Czy powołani uczniowie naprawdę porzucili wszystko w sekundę?

Mateusz przedstawia ich odpowiedź jako natychmiastową.

Jego celem jest podkreślenie:

radykalnej mocy powołania Jezusa.

Nie musi to oznaczać, że przed tą sceną nigdy wcześniej nie zetknęli się z Jezusem.

Inne Ewangelie układają początki relacji Jezusa z uczniami nieco inaczej.

TRUDNE PYTANIE 6

Czy chrześcijanin powinien naśladować Jezusa i rzucić pracę?

Nie.

Powołanie pierwszych apostołów jest specyficzne.

Dla jednych pójście za Jezusem oznacza zmianę zawodu lub stylu życia.

Dla innych oznacza wierne życie właśnie w:

pracy,
rodzinie,
społeczeństwie.

Sednem nie jest:

„rzuć wszystko”.

Sednem jest:

„Jezus ma mieć pierwszeństwo”.

Co mówią polscy bibliści?

Ks. Antoni Paciorek

Paciorek zwraca uwagę na silny związek sceny kuszenia z historią Izraela.

Jezus jest przedstawiony jako Syn, który:

przechodzi pustynię,
doświadcza próby,
odpowiada słowami Powtórzonego Prawa,
pozostaje wierny Ojcu.

Trzy pokusy dotyczą sposobu realizowania mesjańskiej misji.

Jezus odrzuca model Mesjasza:

skupionego na sobie,
spektakularnego,
zdobywającego władzę za cenę kompromisu.

Ks. Józef Homerski

Homerski podkreśla rolę cytatów starotestamentalnych i mesjański charakter próby.

Jezus nie tylko odpiera osobiste pokusy.

Objawia, jaki będzie charakter Jego działalności.

Nie wybierze łatwej dominacji.

Jego droga będzie podporządkowana woli Ojca.

Zdzisław Żywica

W komentarzu do Mateusza kuszenie można czytać jako narracyjne sprawdzenie tożsamości objawionej w czasie chrztu.

Mt 3 mówi:

„Syn umiłowany”.

Mt 4 pyta:

„Co znaczy być Synem?”

Odpowiedź brzmi:

ufać Ojcu i pełnić Jego wolę.

Powołanie uczniów pokazuje z kolei, że misja Jezusa od początku ma charakter wspólnotowy.

Jezus nie buduje swojej działalności samotnie.

Tworzy grono uczniów.

TRADYCJA KATOLICKA

Kościół katolicki widzi w kuszeniu Jezusa ważne objawienie charakteru Jego mesjańskiej misji.

Katechizm wskazuje, że Jezus zwycięża pokusy tam, gdzie:

Adam uległ,
Izrael niejednokrotnie zawiódł.

Jezus pozostaje wierny Ojcu.

W tradycji liturgicznej scena kuszenia zajmuje szczególnie ważne miejsce na początku Wielkiego Postu.

Nie chodzi jednak tylko o moralizatorskie:

„Jezus wygrał, więc ty też się bardziej postaraj”.

Najpierw jest dobra nowina:

Jezus zwycięża jako wierny Syn.

Dopiero potem uczeń uczy się od Niego wierności.

Najczęstsze błędne odczytania Mt 4

„Jeśli mam trudności, Bóg mnie opuścił”

Nie.

Jezus jest prowadzony przez Ducha właśnie w miejsce próby.

„Każda potrzeba musi być natychmiast zaspokojona”

Nie.

Jezus jest głodny, ale nie wybiera niewłaściwej drogi.

„Jeśli cytuję Biblię, mam rację”

Nie.

Diabeł też cytuje Biblię.

„Wiara polega na wymuszaniu cudów”

Nie.

Jezus odrzuca testowanie Boga.

„Dobry cel usprawiedliwia złe środki”

Nie.

Jezus odrzuca władzę za cenę pokłonu wobec zła.

„Powołanie oznacza tylko zmianę poglądów”

Nie.

U pierwszych uczniów zmienia się kierunek życia.

„Królestwo jest tylko teorią”

Nie.

W działalności Jezusa królestwo staje się widoczne w nauczaniu, głoszeniu i uzdrawianiu.

Co Mt 4 mówi o Bogu?

Bóg:

jest godny zaufania,
nie potrzebuje być testowany przez człowieka,
jest jedynym godnym czci,
prowadzi swojego Syna,
działa przez Pismo,
przynosi światło,
przybliża swoje królestwo,
powołuje ludzi do wspólnej misji.

Co Mt 4 mówi o człowieku?

Człowiek:

bywa kuszony w obszarze swoich realnych potrzeb,
może używać religii do manipulacji,
może wybierać drogę na skróty,
potrzebuje hierarchii wartości,
jest wezwany do zaufania Bogu,
może zostać powołany pośród zwykłej codzienności,
staje się uczniem przez pójście za Jezusem.

Co warto zobaczyć w tym rozdziale?

Mt 4 bezpośrednio odpowiada na Mt 3: „Jakim Synem będzie Jezus?”
Jezus przechodzi drogę Izraela i pozostaje wierny tam, gdzie Izrael często zawodził.
Wszystkie odpowiedzi na pokusy pochodzą z Powtórzonego Prawa.
Pierwsza pokusa dotyczy wykorzystania mocy dla siebie.
Druga dotyczy religijnego spektaklu i testowania Boga.
Trzecia dotyczy władzy zdobytej przez kompromis ze złem.
Diabeł potrafi cytować Pismo, więc sama znajomość cytatów nie wystarcza.
Jezus rozpoczyna publiczną działalność w Galilei.
Mateusz przedstawia Go jako światło dla ludzi żyjących w ciemności.
Pierwsze przesłanie Jezusa dotyczy nawrócenia i królestwa.
Jezus od początku powołuje uczniów do wspólnej misji.
Jego działalność obejmuje nauczanie, głoszenie i uzdrawianie.
Mt 4 przygotowuje bezpośrednio Kazanie na Górze.

Jedno zdanie, które warto zabrać z Mt 4

Jezus nie wybiera drogi na skróty: nie używa Boga do własnych celów, nie buduje na spektaklu i nie kupuje skuteczności za cenę kompromisu ze złem.

Do osobistego zatrzymania

Trzy pokusy Jezusa można przełożyć na bardzo współczesne pytania.

Chleb

Czy kiedy czegoś bardzo potrzebuję, zaczynam usprawiedliwiać wszystko?

Świątynia

Czy próbuję zmusić Boga, żeby działał według mojego scenariusza?

Królestwa

Czy jestem gotów zrobić mały moralny kompromis, żeby szybciej osiągnąć sukces?

Mt 4 nie mówi, że potrzeby, bezpieczeństwo albo wpływ są złe.

Pyta raczej:

kto jest Panem mojich decyzji?

Jak wyjaśnić Mt 4 komuś w dwóch minutach?

Po chrzcie Jezus zostaje poprowadzony na pustynię i przez czterdzieści dni pości. Tam diabeł próbuje przekonać Go do trzech dróg na skróty.

Najpierw chce, żeby Jezus użył swojej mocy dla siebie i zamienił kamienie w chleb.

Potem zachęca Go do spektakularnego skoku ze świątyni i wymuszenia na Bogu cudu.

Na końcu oferuje Mu władzę nad światem w zamian za pokłon.

Jezus odrzuca każdą propozycję i odpowiada słowami Księgi Powtórzonego Prawa.

Pokazuje, że jako Syn będzie całkowicie wierny Ojcu.

Po uwięzieniu Jana Chrzciciela Jezus zaczyna działalność w Galilei. Wzywa do nawrócenia, ponieważ bliskie jest królestwo Boga.

Powołuje pierwszych uczniów — Piotra, Andrzeja, Jakuba i Jana.

Rozdział kończy się obrazem Jezusa, który naucza, głosi dobrą nowinę i uzdrawia.

Sedno:

Jezus najpierw odrzuca fałszywe sposoby zdobywania wpływu, a potem zaczyna budować królestwo Boga przez prawdę, służbę i powoływanie ludzi.

Co wydarzy się w Mt 5?

Mt 4 kończy się wielkimi tłumami.

Jezus widzi ludzi i wychodzi na górę.

Tam zaczyna się jedna z najbardziej znanych mów w historii:

Kazanie na Górze.

Mt 5 rozpocznie się od Błogosławieństw.

Jezus powie o:

ubogich w duchu,
smutnych,
cichych,
pragnących sprawiedliwości,
miłosiernych,
czystego serca,
wprowadzających pokój,
prześladowanych.

Potem nazwie uczniów:

solą ziemi i światłem świata.

A następnie wyjaśni swoją relację do Prawa:

nie przyszedł znieść, ale wypełnić.

Mt 5 będzie jednym z najważniejszych rozdziałów całego Nowego Testamentu.

Źródła

Biblia Tysiąclecia, Pallottinum — Ewangelia według św. Mateusza 4.
Antoni Paciorek, Ewangelia według świętego Mateusza. Rozdziały 1–13, Nowy Komentarz Biblijny NT I/1, Edycja Świętego Pawła.
Józef Homerski, Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Zdzisław Żywica, Ewangelia według Świętego Mateusza. Rozdziały 1–13. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, Biblia Impulsy NT 1/1.
Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauczanie dotyczące kuszenia Jezusa i początku Jego publicznej działalności.
Odsyłacze biblijne: Wj 16–17; Pwt 6–8; Iz 8–9; Ps 91; Mt 3; Mt 5.

Źródło tekstu Biblii Tysiąclecia

Do czytania rozdziału korzystaj z legalnego wydania Biblii Tysiąclecia (Pallottinum) albo oficjalnie udostępnionego tekstu. W opracowaniu nie przepisano całego chronionego przekładu, lecz użyto siglów, krótkich sformułowań i omówienia.

Następny rozdział

Mt 5 — Błogosławieństwa, sól ziemi, światło świata, Prawo, gniew, pojednanie, czystość serca, prawdomówność i miłość nieprzyjaciół.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.