Przejdź do treści

Ewangelia według św. Mateusza 2 — Mędrcy, Herod, Egipt i Nazaret

Rozdział w 60 sekund

Mt 2 pokazuje, że narodzenie Jezusa od początku wywołuje dwie przeciwne reakcje.

Z jednej strony pojawiają się Mędrcy ze Wschodu — poganie, którzy szukają „króla żydowskiego”, podejmują drogę, pytają, słuchają Pisma i ostatecznie oddają Jezusowi pokłon.

Z drugiej strony stoi Herod — król, który słysząc o możliwym rywalu, reaguje lękiem, manipulacją i przemocą.

Mateusz prowadzi czytelnika przez kilka scen:

Wschód → Jerozolima → Betlejem → Egipt → ziemia Izraela → Nazaret.

Jednocześnie niemal każdy etap łączy z wcześniejszą historią Starego Testamentu.

W tym rozdziale Jezus zostaje pokazany jako:

  • Król, którego szukają narody,
  • Mesjasz związany z Betlejem i Dawidem,
  • Syn, którego Bóg wyprowadza z Egiptu,
  • Ten, którego historia przypomina los Izraela,
  • Ten, którego życie od początku spotyka się z odrzuceniem i prześladowaniem.

Najważniejsza myśl:

Można znać Pismo i pozostać w miejscu, a można przyjść z daleka i naprawdę szukać Boga.

Co wydarzyło się wcześniej?

Mt 1 odpowiedział na pytanie:

„Kim jest Jezus i skąd pochodzi?”

Dowiedzieliśmy się, że Jezus jest:

  • Synem Abrahama,
  • Synem Dawida,
  • Mesjaszem,
  • poczętym z Ducha Świętego,
  • Tym, którego imię oznacza, że Bóg zbawia,
  • Emmanuelem — „Bogiem z nami”.

Józef przyjął Maryję i nadał dziecku imię Jezus.

Mt 2 stawia kolejne pytanie:

Jak świat zareaguje na pojawienie się tego Króla?

Odpowiedź jest od razu podwójna:

pokłon albo opór.

Mt 2 — na język ludzki

Jezus rodzi się w Betlejem za czasów Heroda.

Do Jerozolimy przybywają tajemniczy przybysze ze Wschodu. Mateusz nazywa ich magoi — mędrcami lub magami. Zauważyli znak, który odczytali jako związany z narodzeniem króla żydowskiego.

Pytają więc w stolicy:

Gdzie jest nowo narodzony król?

To pytanie trafia do Heroda.

Herod sam nosi tytuł królewski i nie traktuje wiadomości jak pięknej religijnej ciekawostki. Widzi w niej potencjalne zagrożenie dla własnej władzy.

Zwołuje arcykapłanów i uczonych w Piśmie. Ci potrafią wskazać właściwe miejsce na podstawie proroka Micheasza:

Betlejem.

I tu pojawia się jedna z wielkich ironii rozdziału.

Ludzie posiadający Pismo wiedzą, gdzie szukać Mesjasza — ale tekst nie mówi, że sami ruszają do Betlejem.

Mędrcy, którzy przyszli z daleka, ruszają dalej.

Odnajdują dziecko z Maryją, oddają Mu pokłon i składają dary:

  • złoto,
  • kadzidło,
  • mirrę.

Następnie, ostrzeżeni we śnie, nie wracają do Heroda.

Herod reaguje przemocą. Każe zabić chłopców w Betlejem i okolicy w wieku odpowiadającym informacjom uzyskanym od Mędrców.

Józef zostaje jednak wcześniej ostrzeżony we śnie. Bierze dziecko i Maryję i ucieka do Egiptu.

Po śmierci Heroda wraca, ale z obawy przed Archelaosem nie osiedla się w Judei. Rodzina trafia do Nazaretu w Galilei.

Mateusz kończy drugi rozdział tak, jak prowadził cały opis dzieciństwa Jezusa:

wydarzenie → Stary Testament → głębszy sens osoby Jezusa.

Podział Mt 2

Mt 2,1–12 — Mędrcy ze Wschodu

  • przybycie do Jerozolimy,
  • pytanie o króla żydowskiego,
  • reakcja Heroda,
  • wskazanie Betlejem przez uczonych w Piśmie,
  • gwiazda,
  • odnalezienie dziecka,
  • pokłon i dary,
  • powrót inną drogą.

Mt 2,13–15 — Ucieczka do Egiptu

  • ostrzeżenie Józefa we śnie,
  • natychmiastowa ucieczka,
  • pobyt w Egipcie,
  • odczytanie Oz 11,1 w świetle Jezusa.

Mt 2,16–18 — Zabicie dzieci w Betlejem

  • gniew Heroda,
  • zabicie chłopców,
  • odniesienie do Jr 31,15 i płaczu Racheli.

Mt 2,19–23 — Powrót i Nazaret

  • śmierć Heroda,
  • kolejne polecenie we śnie,
  • obawa przed Archelaosem,
  • Galilea,
  • osiedlenie się w Nazarecie.

1. „Za panowania króla Heroda”

Mateusz umieszcza narodzenie Jezusa za czasów Heroda Wielkiego.

Herod był władcą Judei zależnym od Rzymu. Zapisał się w historii jako bardzo zdolny budowniczy i polityk, ale także jako człowiek brutalnie broniący własnej władzy.

To ważne dla Mt 2.

Kiedy słyszymy, że Herod przestraszył się nowego „króla żydowskiego”, nie jest to reakcja oderwana od jego znanego sposobu sprawowania władzy.

Mateusz zestawia więc dwóch „królów”:

Herod

  • ma pałac,
  • ma władzę polityczną,
  • ma dostęp do elit,
  • używa przemocy,
  • boi się utraty pozycji.

Jezus

  • jest dzieckiem,
  • nie ma armii,
  • nie ma pałacu,
  • nie używa przemocy,
  • a mimo to Herod widzi w Nim zagrożenie.

To zapowiada paradoks całej Ewangelii:

prawdziwe królowanie Jezusa nie będzie wyglądało jak królowanie Heroda.

2. Kim byli Mędrcy?

Grecki tekst używa słowa:

μάγοι — magoi

Może ono oznaczać ludzi związanych z:

  • mądrością dworską,
  • interpretacją snów,
  • obserwacją nieba,
  • astrologią,
  • tradycjami kapłańskimi Wschodu.

Nie powinniśmy automatycznie wyobrażać ich sobie jako współczesnych naukowców.

W starożytnym świecie astronomia, astrologia, religia i obserwacja znaków na niebie często nie były rozdzielone tak ostro jak dzisiaj.

Mateusz mówi po prostu, że przybyli ze Wschodu.

Nie podaje dokładnego kraju.

W biblistyce rozważa się m.in. obszary Mezopotamii lub Persji, ale tekst nie pozwala wskazać miejsca z całkowitą pewnością.

3. Czy byli „Trzej Królowie”?

To jedna z pierwszych rzeczy, które warto oddzielić:

Co mówi Biblia?

Mateusz nie mówi:

  • że było ich trzech,
  • że byli królami,
  • że mieli na imię Kacper, Melchior i Baltazar.

Mówi o Mędrcach ze Wschodu.

Skąd wzięła się liczba trzy?

Najprawdopodobniej z liczby darów:

  • złoto,
  • kadzidło,
  • mirra.

Trzy dary nie muszą jednak oznaczać trzech osób.

Skąd motyw królów?

Chrześcijańska tradycja zaczęła odczytywać Mędrców w świetle tekstów Starego Testamentu mówiących o królach i narodach przychodzących z darami do światła Boga, zwłaszcza Iz 60 i Ps 72.

Dlatego „Trzej Królowie” to późniejsza tradycja interpretacyjna, a nie dosłowna informacja Mt 2.

Nie oznacza to, że tradycja liturgiczna jest bezwartościowa.

Trzeba tylko wiedzieć, co pochodzi bezpośrednio z Ewangelii, a co z późniejszego rozwoju tradycji.

4. „Król żydowski” — bardzo ważny tytuł

Mędrcy pytają o narodzonego króla żydowskiego.

Ten tytuł powróci dramatycznie pod koniec Ewangelii.

Podczas męki Jezusa pojawi się:

  • w pytaniach Piłata,
  • w szyderstwach,
  • na napisie umieszczonym nad krzyżem.

Powstaje wielka klamra:

Mt 2 — gdzie jest nowo narodzony król żydowski?

Mt 27 — Jezus umiera jako „Król Żydowski”.

Mateusz od początku zapowiada więc, że królewskość Jezusa będzie jednym z centralnych tematów jego Ewangelii.

5. Dlaczego Herod się przestraszył?

Dla Mędrców wiadomość o królu prowadzi do drogi i pokłonu.

Dla Heroda prowadzi do strachu.

To pokazuje ważny mechanizm duchowy:

ten sam Jezus może być dla jednego człowieka nadzieją, a dla drugiego zagrożeniem.

Herod interpretuje pojawienie się nowego króla przez własną logikę władzy:

jeżeli on jest królem, to ja mogę przestać nim być.

Nie pyta:

„Co Bóg robi?”

Pyta w praktyce:

„Jak ochronić siebie?”

6. „Cała Jerozolima” jest zatrwożona

Mateusz dodaje, że wraz z Herodem poruszyła się Jerozolima.

Nie należy tego czytać jako prostego oskarżenia wszystkich mieszkańców miasta.

W narracji Mateusza Jerozolima będzie miejscem szczególnego napięcia wokół Jezusa.

Już tutaj pojawia się zapowiedź późniejszego konfliktu.

Jednocześnie kontrast jest mocny:

  • poganie z daleka szukają Jezusa,
  • religijne i polityczne centrum Izraela reaguje niepokojem.

7. Arcykapłani i uczeni znają odpowiedź

Herod pyta ekspertów religijnych, gdzie ma narodzić się Mesjasz.

Oni odpowiadają:

w Betlejem.

Potrafią przytoczyć Pismo.

To jeden z najmocniejszych szczegółów rozdziału.

Można:

  • znać tekst,
  • znać proroctwo,
  • znać właściwą odpowiedź,
  • a mimo to nie wyruszyć w drogę.

Mędrcy mają mniej informacji religijnych, ale robią coś z tym, co otrzymali.

Wiedza biblijna nie jest jeszcze tym samym co odpowiedź wiary.

8. Betlejem i prorok Micheasz

Uczeni przywołują proroctwo związane z Betlejem.

Podstawowym tłem jest Mi 5.

Betlejem jest niewielkim miastem, ale ma ogromne znaczenie, ponieważ jest związane z Dawidem.

To znowu łączy Mt 2 z Mt 1.

Mt 1:

Jezus — Syn Dawida.

Mt 2:

Jezus — narodzony w mieście Dawida.

Mateusz nie cytuje Micheasza mechanicznie. Jego forma cytatu zawiera również motyw pasterza, który przypomina inne teksty Starego Testamentu dotyczące Dawida i pasterskiego charakteru władzy.

Polski biblista Józef Homerski zwraca uwagę, że Mateusz interpretuje proroctwo Micheasza chrystologicznie i poszerza jego sens w kierunku Mesjasza-pasterza.

9. Gwiazda — czym była?

Przez wieki proponowano różne wyjaśnienia:

  • kometę,
  • koniunkcję planet,
  • supernową,
  • inne zjawisko astronomiczne.

Nie da się jednak z samego tekstu Mt 2 pewnie ustalić astronomicznej tożsamości gwiazdy.

Polski biblista Krzysztof Mielcarek zwraca uwagę, że próby identyfikowania gwiazdy wyłącznie z konkretnym zjawiskiem astronomicznym mają ograniczoną wartość dla zrozumienia funkcji opowiadania.

W narracji Mateusza najważniejsze jest to, co gwiazda robi:

prowadzi Mędrców do Króla.

Gwiazda jest więc nie tylko ciekawostką z nieba, ale elementem teologicznym opowiadania.

10. Gwiazda i Stary Testament

W tle opowiadania często wskazuje się Lb 24,17 — proroctwo Balaama o gwieździe wychodzącej z Jakuba i berle powstającym z Izraela.

Dla czytelnika znającego Pismo skojarzenie:

gwiazda → władca → Izrael

mogło mieć silny wymiar mesjański.

Nie trzeba jednak twierdzić, że Mateusz daje nam prosty „kod astronomiczny”.

Jego pytanie brzmi przede wszystkim:

dokąd prowadzi znak i kim jest dziecko, przy którym kończy się droga?

11. Sama gwiazda nie wystarcza

To bardzo ciekawa rzecz.

Mędrcy widzą znak na niebie, ale nie trafiają od razu do Jezusa.

Docierają do Jerozolimy i potrzebują Pisma, które wskaże Betlejem.

Można to odczytać jako ważny schemat:

stworzenie / znak → pytanie → Objawienie w Piśmie → Chrystus.

Katechizm Kościoła Katolickiego w interpretacji Objawienia Pańskiego zwraca uwagę, że Mędrcy reprezentują narody, które przychodzą do Mesjasza Izraela i otrzymują światło obietnicy zachowanej w Piśmie.

12. Herod udaje pobożność

Herod prosi Mędrców, aby po odnalezieniu dziecka wrócili i przekazali mu informacje.

Twierdzi, że sam chce oddać dziecku pokłon.

Czytelnik szybko zobaczy, że to kłamstwo.

To ważne ostrzeżenie biblijne:

religijny język może zostać użyty do niereligijnych celów.

Herod mówi o „pokłonie”, ale naprawdę planuje eliminację rywala.

Nie każda pobożnie brzmiąca deklaracja jest znakiem pobożnego serca.

13. Radość Mędrców

Kiedy ponownie widzą gwiazdę, Mędrcy bardzo się radują.

W opowiadaniu działa kontrast:

Herod

  • lęk,
  • niepokój,
  • kontrola,
  • manipulacja,
  • przemoc.

Mędrcy

  • droga,
  • poszukiwanie,
  • radość,
  • pokłon,
  • dar.

Mateusz pokazuje dwie odpowiedzi na Jezusa niemal jak dwie duchowe drogi.

14. „Weszli do domu”

Mateusz mówi, że Mędrcy weszli do domu i zobaczyli dziecko z Maryją.

To istotny szczegół.

Popularne szopki często łączą w jednej scenie:

  • pasterzy z Łukasza,
  • Mędrców z Mateusza,
  • żłóbek,
  • stajenkę,
  • gwiazdę.

To piękna synteza tradycji bożonarodzeniowej, ale nie jest fotograficznym odtworzeniem jednej Ewangelii.

W Mt 2 pojawia się dom.

Nie wiemy dokładnie, ile czasu upłynęło od narodzenia Jezusa.

15. Mędrcy oddają pokłon dziecku

To kulminacja pierwszej części rozdziału.

Mędrcy nie zatrzymują się na gwieździe.

Nie oddają pokłonu znakowi.

Znak prowadzi ich dalej.

Ostatecznie centrum stanowi:

Jezus.

To bardzo dobra zasada czytania chrześcijańskiego:

znaki, symbole, wiedza, proroctwa i religijne doświadczenia mają prowadzić do Boga, a nie zatrzymywać człowieka na samych sobie.

16. Złoto, kadzidło i mirra

Mateusz wymienia trzy dary.

Złoto

Cenny dar odpowiedni dla króla.

Kadzidło

Dar związany z kultem i oddawaniem czci Bogu.

Mirra

Aromatyczna substancja wykorzystywana m.in. jako wonność i przy pochówku.

W późniejszej tradycji chrześcijańskiej dary otrzymały silną interpretację symboliczną:

  • złoto — królewskość,
  • kadzidło — boskość,
  • mirra — cierpienie i śmierć.

To piękna interpretacja teologiczna, ale trzeba odróżnić ją od tego, co sam Mateusz explicite objaśnia.

Mateusz nie dodaje komentarza, że każdy dar oznacza dokładnie jedną z tych rzeczy.

17. Mędrcy wracają inną drogą

Ostrzeżeni we śnie, nie wracają do Heroda.

Na poziomie narracji jest to konkretna decyzja bezpieczeństwa.

W duchowości chrześcijańskiej ten szczegół często interpretowano również symbolicznie:

kto naprawdę spotkał Chrystusa, nie wraca dokładnie tą samą drogą.

To dobre zastosowanie duchowe, ale nie należy mylić go z podstawowym sensem tekstu.

W pierwszej kolejności Mędrcy po prostu unikają współudziału w planie Heroda.

18. Józef ponownie otrzymuje polecenie we śnie

Mt 2 wraca do sposobu prowadzenia Józefa znanego z Mt 1.

Anioł poleca mu:

  • wstać,
  • wziąć dziecko i Maryję,
  • uciekać do Egiptu.

Józef po raz kolejny nie prowadzi długiej dyskusji.

Działa.

Warto zauważyć tempo narracji:

zagrożenie → polecenie → natychmiastowe działanie.

Józef jest człowiekiem odpowiedzialności.

19. Dlaczego Egipt?

Egipt ma w Biblii podwójne znaczenie.

Był miejscem:

  • ucisku Izraela,
  • ale także schronienia w czasie zagrożenia i głodu.

W Księdze Rodzaju rodzina Jakuba schodzi do Egiptu, aby przeżyć głód.

W Mt 2 rodzina Jezusa również szuka tam schronienia.

Jednocześnie wyjście Jezusa z Egiptu pozwoli Mateuszowi połączyć Jego historię z historią całego Izraela.

20. „Z Egiptu wezwałem Syna mego”

Mateusz przywołuje Oz 11,1.

I tu trzeba uważać.

W pierwotnym kontekście Ozeasza

„Syn” oznacza Izrael.

Prorok wspomina wyjście Izraela z Egiptu.

Nie jest to w pierwszej kolejności klasyczna przepowiednia o przyszłym dziecku Mesjaszu.

Co robi Mateusz?

Odczytuje historię Jezusa w świetle historii Izraela.

Jezus:

  • schodzi do Egiptu,
  • zostaje z Egiptu wyprowadzony,
  • przechodzi przez wodę chrztu w Mt 3,
  • idzie na pustynię w Mt 4.

W kolejnych rozdziałach podobieństwo do historii Izraela stanie się jeszcze mocniejsze.

Najprościej:

Jezus w pewnym sensie przeżywa historię Izraela na nowo.

21. Jezus jako nowy Izrael i nowy Mojżesz

Mt 2 zawiera również elementy przypominające historię Mojżesza.

W Księdze Wyjścia:

  • okrutny władca boi się zagrożenia,
  • zabijane są dzieci,
  • jedno dziecko zostaje ocalone,
  • później stanie się narzędziem Bożego wyzwolenia.

W Mt 2:

  • Herod boi się nowego króla,
  • giną dzieci,
  • Jezus zostaje ocalony,
  • później przyniesie zbawienie.

Mateusz nie mówi wprost: „Jezus jest nowym Mojżeszem” w Mt 2, ale takie podobieństwa są bardzo ważne dla zrozumienia jego całej Ewangelii.

W dalszej części zobaczymy Jezusa:

  • wychodzącego z Egiptu,
  • przechodzącego przez wodę,
  • kuszonego na pustyni,
  • wchodzącego na górę,
  • nauczającego z autorytetem.

22. Rzeź dzieci w Betlejem

Herod dowiaduje się, że Mędrcy do niego nie wrócili.

Reaguje gniewem i nakazuje zabicie chłopców w Betlejem i okolicy według przedziału wieku ustalonego na podstawie informacji o czasie pojawienia się znaku.

To jedna z najciemniejszych scen Ewangelii dzieciństwa.

Nie należy jej romantyzować.

To opowieść o:

  • tyranii,
  • strachu władzy,
  • przemocy wobec bezbronnych,
  • cierpieniu rodzin.

W tradycji Kościoła zabite dzieci określa się jako Świętych Młodzianków.

23. Czy rzeź dzieci jest potwierdzona poza Mateuszem?

Nie posiadamy niezależnego starożytnego źródła, które bezpośrednio opisywałoby tę konkretną masakrę w Betlejem.

To trzeba uczciwie powiedzieć.

Nie oznacza to automatycznie, że wydarzenie jest niemożliwe.

Betlejem było niewielką miejscowością, więc liczba chłopców w określonym wieku mogła być stosunkowo mała. Takie lokalne wydarzenie mogło nie trafić do zachowanych kronik.

Jednocześnie historyczne źródła przedstawiają Heroda jako władcę zdolnego do brutalnego eliminowania ludzi, których uważał za zagrożenie.

Najuczciwsza odpowiedź brzmi:

Mt 2 jest jedynym zachowanym źródłem opisującym tę konkretną zbrodnię; jej brak w innych źródłach nie pozwala ani jej niezależnie potwierdzić, ani łatwo obalić.

24. Rachel płacze nad dziećmi

Mateusz przywołuje Jr 31,15.

W pierwotnym kontekście Jeremiasza Rachel symbolicznie opłakuje potomków Izraela dotkniętych katastrofą i wygnaniem.

To bardzo ciekawe, ponieważ dalsza część Jr 31 przynosi również nadzieję powrotu i odnowienia.

Mateusz bierze więc obraz narodowej tragedii Izraela i odnosi go do bólu Betlejem.

Nie mówi:

„cierpienie nie ma znaczenia, bo Jezus ocalał”.

Przeciwnie.

Pozwala wybrzmieć płaczowi.

Biblia nie każe udawać, że tragedia przestaje być tragedią tylko dlatego, że Bóg prowadzi dalej historię zbawienia.

25. Gdzie jest Bóg, gdy giną dzieci?

Mt 2 nie daje filozoficznego wykładu o problemie zła.

Pokazuje jednak kilka rzeczy:

  • Bóg nie jest Herodem,
  • Bóg nie nakazuje tej zbrodni,
  • źródłem przemocy jest lęk i decyzja tyrana,
  • Bóg chroni Jezusa,
  • ale tekst nie udaje, że wszystkie inne rodziny zostały ochronione,
  • płacz ofiar zostaje zapisany w Ewangelii.

To jest trudna prawda Biblii:

Boża obecność nie oznacza, że historia człowieka staje się natychmiast wolna od przemocy.

Sam Jezus wejdzie później w ludzkie cierpienie aż po krzyż.

26. Po śmierci Heroda

Anioł ponownie ukazuje się Józefowi we śnie.

Polecenie brzmi podobnie jak wcześniej:

  • wstań,
  • weź dziecko i Matkę,
  • wracaj do ziemi Izraela.

Mateusz podkreśla, że ci, którzy czyhali na życie dziecka, umarli.

Sformułowanie to przypomina historię Mojżesza z Wj 4,19, gdzie Mojżesz otrzymuje wiadomość, że umarli ludzie czyhający na jego życie.

To kolejna nitka łącząca dzieciństwo Jezusa z Mojżeszem.

27. Archelaos i decyzja o Galilei

Po Herodzie jego państwo zostało podzielone pomiędzy następców.

Józef dowiaduje się, że w Judei rządzi Archelaos, syn Heroda.

Obawia się tam wrócić.

Po kolejnym ostrzeżeniu wybiera Galileę.

To ważne, ponieważ prowadzi historię do Nazaretu.

Jezus będzie później znany nie przede wszystkim jako „Jezus z Betlejem”, lecz jako:

Jezus z Nazaretu.

28. „Będzie nazwany Nazarejczykiem” — trudny cytat

Mt 2 kończy się stwierdzeniem, że osiedlenie w Nazarecie wypełnia słowa proroków, iż Jezus będzie nazwany Nazarejczykiem.

Problem:

w Starym Testamencie nie ma jednego prostego zdania dokładnie w takim brzmieniu.

Mateusz mówi zresztą ogólnie o prorokach, a nie „proroku”.

Proponowano kilka wyjaśnień.

Możliwość 1 — gra słów z „odroślą”

W Iz 11,1 pojawia się hebrajskie słowo necer — odrośl, pęd.

Niektórzy widzą tu grę słów z nazwą Nazaret.

Możliwość 2 — motyw pogardy

Nazaret nie należał do miejsc o wielkim prestiżu. „Nazarejczyk” może więc streszczać prorocki motyw Mesjasza poniżonego i odrzuconego.

Możliwość 3 — szersza tradycja prorocka

Mateusz może podsumowywać kilka motywów, a nie cytować jeden konkretny werset.

Najuczciwiej:

dokładne źródło tego sformułowania pozostaje dyskutowane.

29. Betlejem i Nazaret — dwa ważne miejsca

Mateusz chce utrzymać razem dwie informacje o Jezusie:

Betlejem

Łączy Jezusa z:

  • Dawidem,
  • obietnicą mesjańską,
  • Mi 5.

Nazaret

Wyjaśnia miejsce, z którym Jezus będzie faktycznie kojarzony podczas swojej publicznej działalności.

Mt 2 odpowiada więc również na pytanie:

Skoro Mesjasz ma pochodzić z Betlejem, dlaczego wszyscy znają Jezusa jako człowieka z Nazaretu?

Narracja Mateusza prowadzi:

Betlejem → Egipt → Nazaret.

30. Dwie postawy wobec Jezusa

Całe Mt 2 można przeczytać jako zestawienie dwóch odpowiedzi.

Mędrcy

  • szukają,
  • pytają,
  • słuchają Pisma,
  • idą dalej,
  • radują się,
  • oddają pokłon,
  • dają,
  • zmieniają drogę.

Herod

  • boi się,
  • udaje,
  • manipuluje,
  • chce kontrolować,
  • zabija,
  • broni własnej pozycji.

Pomiędzy nimi pojawia się jeszcze trzecia grupa:

Uczeni w Piśmie

  • znają odpowiedź,
  • potrafią wskazać Betlejem,
  • ale w narracji nie ruszają za Mędrcami.

To być może najbardziej niepokojąca możliwość dla religijnego czytelnika:

można wiedzieć bardzo dużo o Mesjaszu i nie pójść Go zobaczyć.

Ważne słowa greckie — Mt 2

1. μάγοι — magoi

Znaczenie: magowie, mędrcy, ludzie zajmujący się wiedzą religijną i obserwacją znaków.
W Mt 2: przybysze ze Wschodu poszukujący nowo narodzonego króla.

Nie oznacza automatycznie „trzech królów”.

2. προσκυνέω — proskyneō

Znaczenie: oddać pokłon, paść przed kimś, oddać cześć.
W Mt 2: Mędrcy przychodzą oddać pokłon Jezusowi; Herod obłudnie twierdzi, że chce zrobić to samo.

To jedno z ważnych słów chrystologicznych w Mateuszu.

3. ἀστήρ — astēr

Znaczenie: gwiazda.
W Mt 2: znak prowadzący Mędrców.

4. ταράσσω — tarassō

Znaczenie: poruszyć, zaniepokoić, zatrwożyć.
W Mt 2: opis reakcji Heroda i Jerozolimy na wiadomość o narodzeniu króla.

5. χαρά — chara

Znaczenie: radość.
W Mt 2: reakcja Mędrców, gdy ponownie widzą gwiazdę.

6. φεύγω — pheugō

Znaczenie: uciekać.
W Mt 2: polecenie dane Józefowi, by uciekł z rodziną do Egiptu.

Stąd przez łacinę i języki nowożytne pochodzi rodzina słów związanych z „uchodźcą” i „ucieczką”, np. angielskie refugee ma odległe łacińskie powiązanie z ideą ucieczki/schronienia, choć nie jest bezpośrednio zbudowane z greckiego pheugō.

Klucz do Biblii — Mt 2

1. Kto mówi lub pisze?

Narrator Ewangelii Mateusza.

W poszczególnych scenach przemawiają także:

  • Mędrcy,
  • Herod,
  • arcykapłani i uczeni w Piśmie,
  • anioł Pański.

2. Do kogo?

Do wspólnoty chrześcijańskiej, która ma zobaczyć w Jezusie Mesjasza Izraela i jednocześnie Zbawiciela otwartego na narody.

3. W jakiej sytuacji?

Mateusz kończy Ewangelię dzieciństwa Jezusa i wyjaśnia:

  • Betlejem,
  • Egipt,
  • Nazaret,
  • reakcję pogan,
  • reakcję Heroda,
  • związek Jezusa ze Starym Testamentem.

4. Co wydarzyło się wcześniej?

Mt 1 przedstawił:

  • genealogię,
  • Maryję i Józefa,
  • poczęcie z Ducha Świętego,
  • imię Jezus,
  • Emmanuela.

5. Jaki to gatunek?

Ewangelia dzieciństwa — narracja teologiczna mocno nasycona motywami Starego Testamentu.

Nie należy czytać jej ani jako czystej kroniki bez teologii, ani jako opowiadania pozbawionego odniesienia do historii.

6. Co tekst oznaczał dla pierwszych odbiorców?

Jezus jest:

  • Mesjaszem Dawidowym,
  • Królem,
  • Synem,
  • Tym, w którym historia Izraela znajduje wypełnienie,
  • Tym, do którego zaczynają przychodzić narody.

7. Co tekst mówi o Bogu i człowieku?

O Bogu

Bóg:

  • prowadzi historię mimo przemocy ludzi,
  • objawia Mesjasza także poganom,
  • posługuje się Pismem, aby prowadzić do Chrystusa,
  • chroni życie Jezusa,
  • wypełnia historię Izraela w sposób głębszy, niż można było wcześniej przewidzieć,
  • nie usuwa cierpienia z opowiadania ani nie wymazuje płaczu ofiar.

O człowieku

Człowiek może:

  • szukać jak Mędrcy,
  • bać się jak Herod,
  • wiedzieć i nie działać jak uczeni,
  • słuchać i brać odpowiedzialność jak Józef.

Niezbędnik Biblijny — Mt 2

Ludzie

Jezus

Dziecko przedstawione jako król, Mesjasz i Syn.

Maryja

Matka Jezusa. Mędrcy znajdują dziecko z Maryją.

Józef

Opiekun rodziny. Otrzymuje Boże wskazówki we snach i natychmiast działa.

Mędrcy

Przybysze ze Wschodu. Reprezentują świat narodów szukających Mesjasza.

Herod Wielki

Król Judei. Reaguje na Jezusa lękiem o władzę i przemocą.

Archelaos

Syn Heroda, rządzący Judeą po jego śmierci. Jego rządy budzą obawę Józefa.

Arcykapłani i uczeni w Piśmie

Znają proroctwo dotyczące Betlejem, ale Mateusz nie opisuje ich drogi do Jezusa.

Miejsca

Jerozolima

Centrum polityczne i religijne. Mędrcy najpierw tam szukają króla.

Betlejem

Miasto Dawida, miejsce narodzin Jezusa w narracji Mateusza.

Leży niedaleko Jerozolimy.

Egipt

Miejsce schronienia Świętej Rodziny i jednocześnie potężny symbol historii Izraela.

Nazaret

Miasto w Galilei, w którym rodzina osiedla się po powrocie. Stanie się podstawowym geograficznym określeniem Jezusa.

Rama

Miejsce związane z tekstem Jeremiasza o płaczu Racheli i katastrofie wygnania.

Historia

Mt 2 rozgrywa się pod koniec panowania Heroda Wielkiego.

Herod zmarł przed rozpoczęciem naszej ery — najczęściej przyjmuje się 4 r. przed Chr.. Oznacza to, że historyczne narodziny Jezusa musiały nastąpić wcześniej niż tradycyjny „rok 1” naszego kalendarza.

Nie jest to sprzeczność w Ewangelii, lecz skutek późniejszego sposobu obliczenia ery chrześcijańskiej.

Zwyczaje i realia

Astrologia i obserwacja nieba

W starożytnym świecie znaki niebieskie mogły być interpretowane jako związane z narodzinami lub śmiercią wielkich władców.

Pokłon

Padnięcie przed kimś mogło wyrażać szacunek wobec władcy, a w kontekście religijnym także adorację.

Dary

Dary dla władcy były znakiem hołdu i uznania.

Ucieczka do Egiptu

Między Judeą a Egiptem istniały szlaki komunikacyjne, a w Egipcie żyły duże społeczności żydowskie. Był więc realnym kierunkiem schronienia.

Oś czasu Mt 2

Narodzenie Jezusa w Betlejem
↓
Mędrcy przybywają do Jerozolimy
↓
Uczeni wskazują Betlejem
↓
Mędrcy odnajdują Jezusa i oddają pokłon
↓
Nie wracają do Heroda
↓
Józef ucieka z rodziną do Egiptu
↓
Herod zabija dzieci w Betlejem
↓
Herod umiera
↓
Rodzina wraca z Egiptu
↓
Józef omija Judeę
↓

Nazaret

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

Mt 2 jest jednym z najbardziej starotestamentalnych rozdziałów Nowego Testamentu.

Mi 5 → Betlejem

Mesjasz zostaje związany z miastem Dawida.

2 Sm 5 → pasterz Izraela

Motyw władcy, który będzie pasł lud, wzmacnia królewski obraz Jezusa.

Lb 24,17 → gwiazda i władca

Gwiazda może przywoływać mesjański obraz gwiazdy wychodzącej z Jakuba.

Iz 60 → narody i dary

Narody przychodzą do światła, przynosząc bogactwa i kadzidło. Tekst ten silnie wpłynął na późniejsze chrześcijańskie odczytanie Mędrców.

Oz 11,1 → Syn wychodzący z Egiptu

Pierwotnie chodzi o Izrael; Mateusz pokazuje Jezusa jako Tego, który uosabia historię Syna-Izraela.

Jr 31,15 → Rachel i płacz

Tragedia Betlejem zostaje wpisana w pamięć cierpienia Izraela.

Wj 1–4 → Mojżesz

Zagrożone dziecko, brutalny władca i ocalenie prowadzące do przyszłego wybawienia tworzą ważne podobieństwo pomiędzy Mojżeszem i Jezusem.

Najważniejsze:

Mateusz nie używa Starego Testamentu jak zbioru losowych cytatów. Opowiada życie Jezusa jako dalszy ciąg wielkiej historii Izraela.

CO MÓWI BÓG W TEKŚCIE?

W Mt 2 Bóg prowadzi głównie poprzez ostrzeżenia przekazywane we snach.

Do Mędrców

Nie wracajcie do Heroda.

Do Józefa

Uciekaj do Egiptu.

Później:

Wracaj do ziemi Izraela.

Następnie Józef zostaje skierowany ku Galilei.

Co to znaczy dla nas?

Nie:

„każdy mój sen jest instrukcją od Boga”.

To byłoby zbyt proste i niebezpieczne zastosowanie.

Tekst pokazuje raczej:

  • Bóg prowadzi historię,
  • człowiek ma odpowiadać na poznane dobro,
  • odpowiedzialność czasem wymaga szybkiego działania,
  • posłuszeństwo Bogu nie zawsze oznacza bezpieczne i wygodne życie.

Józef słucha Boga i właśnie dlatego staje się uchodźcą z rodziną.

TRUDNE PYTANIE 1

Czy gwiazda betlejemska była prawdziwym zjawiskiem astronomicznym?

Możliwe, że opowiadanie ma jakieś historyczne tło astronomiczne, ale nie potrafimy tego pewnie wykazać.

Proponowano różne zjawiska niebieskie.

Polski biblista Krzysztof Mielcarek podkreśla, że astronomiczne hipotezy mają ograniczoną moc wyjaśnienia samego tekstu Mateusza.

Najważniejsza jest narracyjna funkcja gwiazdy:

prowadzi pogan do Jezusa.

TRUDNE PYTANIE 2

Czy Mędrcy byli astrologami, skoro Biblia krytykuje wróżbiarstwo?

Słowo magoi może obejmować ludzi zajmujących się obserwacją nieba i astrologią.

Mateusz nie pisze jednak podręcznika, który pochwala astrologię.

Wręcz przeciwnie, bardzo ciekawie pokazuje, że ich dotychczasowa wiedza doprowadza ich tylko do pewnego punktu.

Aby trafić do Betlejem, potrzebują Pisma.

A celem ich drogi nie jest astrologia, lecz Jezus.

TRUDNE PYTANIE 3

Dlaczego Bóg uratował Jezusa, a nie uratował innych dzieci?

Mt 2 nie daje łatwej odpowiedzi.

Nie wolno odpowiadać:

„bo tamte dzieci były mniej ważne”.

Tekst niczego takiego nie mówi.

Mateusz zachowuje płacz Racheli i pamięć ofiar.

Chrześcijańska odpowiedź na cierpienie nie polega na twierdzeniu, że wierzących nigdy nie spotyka zło.

Sam Jezus ostatecznie nie zostanie cudownie wyprowadzony z każdego zagrożenia, lecz przejdzie przez mękę i śmierć.

TRUDNE PYTANIE 4

Czy Herod naprawdę kazał zabić dzieci w Betlejem?

Opis znajduje się wyłącznie u Mateusza.

Nie posiadamy niezależnego potwierdzenia tej konkretnej zbrodni.

Jednocześnie wydarzenie pasuje do znanej z innych źródeł brutalności Heroda, a niewielka skala Betlejem mogła sprawić, że lokalna zbrodnia nie została opisana w zachowanych dziełach historycznych.

Dlatego uczciwa odpowiedź brzmi:

historycznie nie możemy dziś tego wydarzenia niezależnie potwierdzić.

Nie jest to jednak równoznaczne z dowodem, że Mateusz je wymyślił.

TRUDNE PYTANIE 5

Skoro Jezus był z Nazaretu, dlaczego Mateusz mówi o Betlejem?

Mateusz łączy dwie tradycje tożsamości Jezusa:

  • mesjańskie Betlejem związane z Dawidem,
  • Nazaret, z którym Jezus był powszechnie kojarzony.

Narracja dzieciństwa wyjaśnia drogę:

Betlejem → Egipt → Nazaret.

TRUDNE PYTANIE 6

Gdzie w Starym Testamencie jest napisane „będzie nazwany Nazarejczykiem”?

Nie ma jednego wersetu dokładnie w tym brzmieniu.

To jedna z bardziej dyskutowanych formuł w Mateuszu.

Możliwe są związki z:

  • Iz 11,1 i słowem necer — odrośl,
  • prorockim motywem Mesjasza pogardzanego,
  • szerszą tradycją kilku proroków.

Nie należy udawać, że problem nie istnieje.

Dokładne wyjaśnienie pozostaje niepewne.

Co mówią polscy bibliści?

Ks. Antoni Paciorek

W Nowym Komentarzu Biblijnym do Mt 1–13 Paciorek analizuje Mt 2 jako część Ewangelii dzieciństwa, w której fakty narracji są nieustannie interpretowane przez Stary Testament.

Szczególnie ważne są:

  • królewska tożsamość Jezusa,
  • kontrast pomiędzy Mędrcami i Herodem,
  • Betlejem jako miasto Dawida,
  • sposób, w jaki Jezus powtarza i wypełnia historię Izraela,
  • rola Józefa jako posłusznego wykonawcy Bożego prowadzenia.

Dla początkującego czytelnika najważniejsze jest to, że „wypełnienie Pisma” u Mateusza bywa czymś głębszym niż prosta przepowiednia wydarzenia. Autor dostrzega w historii Jezusa wzory znane już z historii Izraela.

Prof. Krzysztof Mielcarek

W studium poświęconym gwieździe w Mt 2,1–12 Mielcarek przestrzega przed sprowadzaniem gwiazdy wyłącznie do pytania:

„Jakie dokładnie zjawisko astronomiczne wtedy zaszło?”

Takie hipotezy są możliwe, ale nie wyczerpują znaczenia tekstu.

W opowiadaniu gwiazda ma przede wszystkim funkcję prowadzącą. Jej światło doprowadza Mędrców do nowo narodzonego Króla.

Mielcarek zwraca również uwagę na starotestamentalne tło języka światła i wschodzenia, dzięki czemu motyw gwiazdy staje się częścią biblijnego obrazu Mesjasza, a nie tylko astronomiczną zagadką.

Ks. Józef Homerski

W analizie Mi 5 i jego wykorzystania w Mt 2,6 Homerski pokazuje, że Mateusz nie przytacza tekstu Micheasza mechanicznie.

Ewangelista nadaje mu wyraźnie chrystologiczny kierunek i wzmacnia obraz władcy-pasterza.

To pomaga zrozumieć ważną zasadę Mateusza:

Stary Testament jest cytowany w świetle osoby Jezusa.

Ks. Józef Kudasiewicz

W polskiej biblistyce Kudasiewicz mocno podkreślał, że Ewangelie dzieciństwa trzeba czytać w świetle Starego Testamentu i teologicznego zamiaru ewangelistów.

W Mt 2 szczególnie wyraźne są analogie pomiędzy:

  • Jezusem i Izraelem,
  • Jezusem i Mojżeszem,
  • Herodem i faraonem.

Nie chodzi o stwierdzenie, że opowiadanie jest jedynie literacką kopią Księgi Wyjścia.

Chodzi o to, że Mateusz świadomie opowiada Jezusa językiem historii zbawienia.

Zdzisław Żywica

W swoich opracowaniach Mateusza Żywica zwraca uwagę na kontrast postaw wobec Mesjasza.

Mt 2,1–12 można czytać jako spotkanie dwóch sposobów reagowania:

  • Mędrcy podejmują drogę i oddają pokłon,
  • Herod reaguje lękiem i wrogością.

Pytanie rozdziału staje się więc również pytaniem do czytelnika:

co zrobię, kiedy Jezus zakwestionuje moje dotychczasowe centrum życia?

TRADYCJA KATOLICKA

Objawienie Pańskie

Kościół widzi w Mędrcach pierwociny narodów, które przychodzą do Chrystusa.

Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 528) podkreśla, że Epifania jest objawieniem Jezusa jako:

  • Mesjasza Izraela,
  • Syna Bożego,
  • Zbawiciela świata.

Mędrcy reprezentują pogan przychodzących do światła Mesjasza.

Ucieczka do Egiptu

KKK 530 interpretuje ucieczkę i rzeź niewiniątek jako znak sprzeciwu ciemności wobec światła.

Powrót z Egiptu przypomina Wyjście i ukazuje Jezusa jako ostatecznego wyzwoliciela.

Święci Młodziankowie

Tradycja Kościoła otacza pamięcią dzieci zabite przez Heroda. W liturgii łacińskiej wspomnienie Świętych Młodzianków przypada 28 grudnia.

Najczęstsze błędne odczytania Mt 2

„Biblia mówi o trzech królach”

Nie.

Mówi o Mędrcach ze Wschodu. Liczby i tytułu królewskiego sam tekst nie podaje.

„Skoro były trzy dary, musiało być trzech Mędrców”

Nie wynika to logicznie z tekstu.

„Mędrcy przyszli do stajenki tej samej nocy co pasterze”

Mateusz tego nie mówi. W jego opowiadaniu Mędrcy wchodzą do domu.

„Gwiazda na pewno była konkretną koniunkcją planet”

To jedna z hipotez, nie fakt ustalony przez tekst.

„Uczeni w Piśmie nie znali Biblii”

Przeciwnie.

Znali ją bardzo dobrze i potrafili wskazać Betlejem.

Problem polega na tym, że sama wiedza nie oznacza jeszcze drogi do Jezusa.

„Oz 11,1 od początku był zwykłą przepowiednią o Jezusie”

Nie.

W pierwotnym kontekście chodzi o Izrael wychodzący z Egiptu. Mateusz odczytuje historię Izraela jako wzór osiągający pełniejszy sens w Jezusie.

„Jr 31,15 mówił pierwotnie o dzieciach z Betlejem”

Nie.

Pierwotny kontekst dotyczy tragedii i wygnania Izraela. Mateusz stosuje obraz Racheli do nowego cierpienia.

„Skoro nie mamy innego źródła o rzezi dzieci, na pewno jej nie było”

To zbyt mocny wniosek.

Brak niezależnego potwierdzenia nie jest tym samym co dowód nieistnienia wydarzenia.

„Nazarejczyk jest dokładnym cytatem jednego proroka”

Nie znamy takiego jednego tekstu ST. Jest to problem interpretacyjny, który trzeba uczciwie pozostawić częściowo otwarty.

Co Mt 2 mówi o Bogu?

Bóg:

  • pozwala się znaleźć ludziom przychodzącym z daleka,
  • prowadzi człowieka etapami,
  • posługuje się Pismem,
  • pozostaje wierny historii Izraela,
  • chroni Jezusa przed Herodem,
  • potrafi wyprowadzić historię zbawienia nawet przez wygnanie i ucieczkę,
  • nie utożsamia się z przemocą władcy,
  • pamięta o płaczu ofiar,
  • prowadzi Jezusa drogą podobną do drogi Izraela i Mojżesza.

Co Mt 2 mówi o człowieku?

Człowiek może być bardzo blisko religii i jednocześnie daleko od Boga.

Uczeni wiedzą, gdzie jest Betlejem.

Mędrcy idą do Betlejem.

Herod słyszy o Mesjaszu i próbuje Go zabić.

Józef słyszy polecenie i chroni rodzinę.

Mt 2 pokazuje więc cztery postawy:

  1. szukanie,
  2. wiedzę bez ruchu,
  3. lęk i kontrolę,
  4. posłuszeństwo i odpowiedzialność.

Co warto zobaczyć w tym rozdziale?

  1. Mędrcy nie są w tekście nazwani trzema królami.
  2. Poganie jako pierwsi w Mateuszu podejmują daleką drogę, by oddać Jezusowi pokłon.
  3. Herod pokazuje, że władza może bać się nawet bezbronnego dziecka.
  4. Uczeni znają Pismo, ale sama wiedza nie zastępuje wiary i działania.
  5. Betlejem łączy Jezusa z Dawidem i proroctwem Micheasza.
  6. Gwiazda przede wszystkim prowadzi — nie jest tylko zagadką astronomiczną.
  7. Mędrcy potrzebują nie tylko znaku na niebie, ale także światła Pisma.
  8. Dary otrzymały bogatą symbolikę w tradycji, choć Mateusz sam jej szczegółowo nie wyjaśnia.
  9. Ucieczka do Egiptu pokazuje Świętą Rodzinę jako rodzinę zagrożoną i zmuszoną do migracji.
  10. Oz 11,1 pierwotnie mówi o Izraelu, a Mateusz widzi w Jezusie pełniejsze odtworzenie historii Syna-Izraela.
  11. Historia Jezusa przypomina historię Mojżesza.
  12. Biblia nie usuwa płaczu rodzin z opowiadania o zbawieniu.
  13. „Nazarejczyk” jest jednym z trudniejszych problemów cytatów Mateusza.
  14. Mt 2 stawia czytelnika przed wyborem: pokłon, obojętność czy obrona własnego tronu.

Jedno zdanie, które warto zabrać z Mt 2

Najbliżej Jezusa nie zawsze jest ten, kto wie o Nim najwięcej, lecz ten, kto naprawdę pozwala prawdzie ruszyć siebie z miejsca.

Do osobistego zatrzymania

W Mt 2 są ludzie, którzy wiedzą, gdzie jest Mesjasz, ale zostają w Jerozolimie.

Są też Mędrcy, którzy nie mają całej wiedzy, ale idą.

To niewygodne pytanie dla człowieka czytającego Biblię regularnie:

Czy moja wiedza o Bogu zmienia kierunek mojego życia?

Można znać:

  • komentarze,
  • cytaty,
  • proroctwa,
  • teologię,

ale zatrzymać się na poziomie informacji.

Mędrcy pokazują inny rytm:

zobaczyli → szukali → zapytali → usłyszeli Pismo → poszli → znaleźli → oddali pokłon → dali.

Józef pokazuje jeszcze inny:

usłyszał → wstał → ochronił powierzonych mu ludzi.

Wiara w Mt 2 jest czasownikiem.

Jak wyjaśnić Mt 2 komuś w dwóch minutach?

Po narodzeniu Jezusa do Jerozolimy przybywają Mędrcy ze Wschodu. Biblia nie mówi, że było ich trzech ani że byli królami. Zauważyli znak związany z narodzeniem króla żydowskiego i chcą Go odnaleźć.

Herod słyszy o nowym królu i zaczyna się bać. Pyta ekspertów od Pisma, gdzie ma narodzić się Mesjasz. Ci wskazują Betlejem na podstawie proroka Micheasza.

Mędrcy ruszają dalej, odnajdują Jezusa, oddają Mu pokłon i składają złoto, kadzidło i mirrę. Ostrzeżeni, nie wracają do Heroda.

Herod próbuje zabić Jezusa i wydaje rozkaz zabicia chłopców w Betlejem. Józef zostaje wcześniej ostrzeżony i ucieka z Maryją i Jezusem do Egiptu.

Po śmierci Heroda rodzina wraca, ale ostatecznie osiedla się w Nazarecie.

Mateusz cały czas pokazuje, że historia Jezusa jest związana ze Starym Testamentem. Jezus przypomina Izrael wychodzący z Egiptu i Mojżesza ocalonego przed okrutnym władcą.

Najważniejszy kontrast rozdziału wygląda tak:

Mędrcy szukają Króla, Herod próbuje Go zniszczyć, a uczeni wiedzą, gdzie Go znaleźć, lecz sami nie ruszają.

Co wydarzy się w Mt 3?

Po historii dzieciństwa następuje duży skok w czasie.

Pojawi się:

  • Jan Chrzciciel,
  • pustynia,
  • wezwanie do nawrócenia,
  • chrzest w Jordanie,
  • faryzeusze i saduceusze,
  • zapowiedź Tego, który będzie chrzcił Duchem Świętym,
  • Jezus przychodzący do chrztu,
  • otwarte niebo,
  • Duch zstępujący jak gołębica,
  • głos Ojca.

Mt 3 odpowie na pytanie:

Jak rozpoczyna się publiczna działalność dorosłego Jezusa?

Źródła

Tekst biblijny

  1. Biblia Tysiąclecia, Pallottinum — Ewangelia według św. Mateusza 2.
  2. Odsyłacze biblijne: Lb 24,17; 2 Sm 5,2; Mi 5,1–5; Iz 11,1; Iz 60; Jr 31,15; Oz 11,1; Wj 1–4; Mt 27.

Polskie komentarze i opracowania

  1. Antoni Paciorek, Ewangelia według świętego Mateusza. Rozdziały 1–13, Nowy Komentarz Biblijny NT I/1, Edycja Świętego Pawła.
    Informacja wydawnicza: https://edycja.pl/pismo-swiete/komentarze/nowy-komentarz-biblijny/nkb-ewangelia-wedlug-sw-mateusza-nt-i-cz-1-1320010461.html

  2. Józef Homerski, Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.

  3. Józef Homerski, „Panujący z Betlejem (interpretacja perykopy Mich 5,1–5)”, The Biblical Annals.
    https://czasopisma.kul.pl/index.php/ba/article/view/2894

  4. Krzysztof Mielcarek, „Motyw gwiazdy w Ewangelii według św. Mateusza (2,1–12)”, Verbum Vitae 29.
    https://czasopisma.kul.pl/index.php/vv/article/view/1679

  5. Zdzisław Żywica, Ewangelia według Świętego Mateusza. Rozdziały 1–13. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, Biblia Impulsy NT 1/1.

  6. Materiały Dzieła Biblijnego im. św. Jana Pawła II dotyczące Mt 2, w tym komentarz do Mt 2,13–23:
    https://biblista.pl/ukryte/narodowe-czytanie-pisma-swietego-lectio-continua-ewangelia-wg-sw-mateusza/7068-mt-2-13-23-jezus-syn-bozy-wezwany-z-egiptu.html

Tradycja katolicka

  1. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 528 i 530 — Objawienie Pańskie, Mędrcy, ucieczka do Egiptu i Młodziankowie.
  2. Kompendium Katechizmu Kościoła Katolickiego, pyt. 103 — tajemnice narodzenia i dzieciństwa Jezusa.
    https://www.vatican.va/content/dam/wss/archive/compendium_ccc/documents/archive_2005_compendium-ccc_en.html

Źródło tekstu Biblii Tysiąclecia

Do czytania rozdziału korzystaj z legalnego wydania Biblii Tysiąclecia (Pallottinum) albo z oficjalnie udostępnionego tekstu. W tym opracowaniu nie przepisano całego chronionego przekładu Mt 2; użyto siglów, krótkich sformułowań oraz omówienia treści.

Następny rozdział

Mt 3 — Jan Chrzciciel, nawrócenie, Jordan i chrzest Jezusa.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.