Ewangelia według św. Mateusza 27 — Piłat, Barabasz, Golgota, śmierć Jezusa i grób

Zasada projektu: wszystkie dosłowne cytaty biblijne użyte w tym opracowaniu zostały sprawdzone wyłącznie w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Pozostały tekst to komentarz, parafraza i objaśnienie.

Mt 27 — w 60 sekund

Mt 27 prowadzi nas przez najbardziej dramatyczny dzień Ewangelii Mateusza.

Jezus zostaje przekazany Piłatowi.

Judasz, widząc skutki swojej zdrady, oddaje srebrniki i mówi:

„Zgrzeszyłem, wydając krew niewinną” (Mt 27,4).

Ale jego żal nie prowadzi go do powrotu do Jezusa.

Kończy samobójstwem.

Potem Jezus staje przed rzymskim namiestnikiem Poncjuszem Piłatem.

Piłat wie, że oskarżenie wynika z zawiści.

Mimo to ulega presji tłumu i przywódców.

Barabasz zostaje uwolniony.

Jezus zostaje ubiczowany i wydany na ukrzyżowanie.

Żołnierze robią z Niego groteskowego „króla”:

szkarłatny płaszcz,
cierniowa korona,
trzcina,
szydercze pokłony.

Następnie Jezus zostaje wyprowadzony na Golgotę.

Szymon z Cyreny zostaje przymuszony do niesienia krzyża.

Jezus zostaje ukrzyżowany między dwoma złoczyńcami.

Nad Jego głową znajduje się napis:

Jezus — Król żydowski.

Ludzie szydzą:

skoro innych wybawiał, niech wybawi siebie,
skoro jest Synem Boga, niech zejdzie z krzyża.

Ale właśnie dlatego, że naprawdę jest Synem:

nie schodzi.

Jego królowanie objawia się w oddaniu życia.

Około godziny dziewiątej Jezus modli się słowami Psalmu 22:

„Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” (Mt 27,46).

Potem umiera.

W chwili śmierci zasłona świątyni rozdziera się od góry do dołu.

Ziemia drży.

Groby się otwierają.

Setnik i żołnierze mówią:

„Prawdziwie, Ten był Synem Bożym” (Mt 27,54).

Józef z Arymatei składa ciało Jezusa w nowym grobie.

Kamień zostaje zatoczony.

Grób zostaje zabezpieczony i zapieczętowany.

Mt 27 kończy się ciszą grobu.

Ale czytelnik Mateusza wie:

Jezus już wcześniej powiedział, że trzeciego dnia powstanie.

Co wydarzyło się wcześniej?

Mt 26 zakończył się trzema wielkimi porażkami ludzi wobec Jezusa:

Judasz Go zdradził,
uczniowie uciekli,
Piotr trzykrotnie się Go zaparł.

Jezus został uznany przez zgromadzonych przywódców za winnego śmierci.

Jednak władza wykonania rzymskiej kary śmierci należy do rzymskiego namiestnika.

Dlatego Mt 27 zaczyna się:

przekazaniem Jezusa Piłatowi.

Podział Mt 27

Mt 27,1–2

Jezus zostaje wydany Piłatowi.

Mt 27,3–10

Judasz oddaje trzydzieści srebrników i umiera. Pole Garncarza.

Mt 27,11–26

Jezus przed Piłatem. Barabasz. Decyzja o ukrzyżowaniu.

Mt 27,27–31

Żołnierze wyszydzają Króla.

Mt 27,32–38

Droga na Golgotę i ukrzyżowanie.

Mt 27,39–44

Szyderstwa pod krzyżem.

Mt 27,45–50

Mrok i śmierć Jezusa.

Mt 27,51–56

Zasłona, trzęsienie ziemi, otwarte groby, wyznanie setnika i kobiety.

Mt 27,57–61

Józef z Arymatei składa Jezusa do grobu.

Mt 27,62–66

Straż przy grobie.

Mt 27 — na język ludzki

Ten rozdział pokazuje, jak wielu ludzi próbuje:

zrzucić odpowiedzialność.

Judasz oddaje pieniądze.

Arcykapłani mówią:

„to twoja sprawa”.

Piłat wie, że Jezus nie jest zwykłym przestępcą politycznym.

Ale myje ręce.

Tłum wybiera Barabasza.

Żołnierze szydzą.

Przechodnie mówią:

„zejdź z krzyża”.

Każdy ma swoją rolę.

A Jezus?

Nie odpowiada złem za zło.

Nie używa przemocy.

Nie schodzi z krzyża.

Nie dlatego, że nie może.

Tylko dlatego, że:

Jego misja polega na oddaniu życia.

Mt 27 odwraca nasze rozumienie siły.

Świat mówi:

„Jeśli jesteś silny, uratuj siebie”.

Ewangelia odpowiada:

„Jezus jest silny właśnie dlatego, że nie przestaje kochać w chwili, gdy mógłby ratować siebie kosztem innych”.

1. Ranek i przekazanie Piłatowi

Mateusz zaznacza, że decyzja zostaje formalnie podjęta rano.

Jezus zostaje:

związany,
wyprowadzony,
przekazany Piłatowi.

To ważne politycznie.

Religijny zarzut musi zostać przedstawiony rzymskiej władzy w sposób, który uzasadnia egzekucję.

2. Poncjusz Piłat

Piłat był rzymskim prefektem / namiestnikiem Judei w latach około 26–36 po Chr.

Jest postacią historyczną potwierdzoną także poza Nowym Testamentem.

Jego zadaniem było:

utrzymanie porządku,
reprezentowanie interesów Rzymu,
pobieranie podatków,
nadzór nad sprawami wymagającymi rzymskiej jurysdykcji.

3. Piłat nie jest neutralnym obserwatorem

Czasem przedstawia się go niemal jako:

człowieka całkowicie zmuszonego do skazania Jezusa.

Mateusz pokazuje, że ma wątpliwości.

Ale ostatecznie:

posiada władzę i podejmuje decyzję.

Mycie rąk nie usuwa odpowiedzialności za wyrok.

4. Judasz „opamiętał się”

Greckie słowo związane z reakcją Judasza to:

μεταμέλομαι — metamelomai

może oznaczać:

żałować,
zmienić zdanie,
poczuć skruchę.

To samo słowo pojawiało się w przypowieści o synu, który najpierw odmówił, ale potem zmienił decyzję.

5. Czy Judasz się nawrócił?

Judasz:

uznaje winę,
oddaje pieniądze,
nazywa Jezusa niewinnym.

To są ważne elementy żalu.

Ale jego historia nie prowadzi ku:

zaufaniu miłosierdziu.

Zamiast wrócić do Jezusa, popada w rozpacz.

6. Judasz i Piotr

To jeden z najbardziej przejmujących kontrastów Mt 26–27.

Piotr:

ciężko grzeszy,
zapiera się Jezusa,
płacze.

Judasz:

zdradza,
uznaje winę,
rozpacza.

Największa różnica nie polega na prostym rankingu:

„czyj grzech był większy?”

Ale na tym, że historia Piotra pozostaje:

otwarta na przebaczenie.

7. Rozpacz nie jest pokorą

Człowiek może powiedzieć:

„Mój grzech jest za wielki nawet dla Boga”.

Brzmi to jak świadomość grzechu.

Ale w głębi może oznaczać:

postawienie własnego grzechu ponad Bożym miłosierdziem.

Chrześcijańska skrucha mówi:

„zgrzeszyłem — potrzebuję Boga”.

Rozpacz mówi:

„zgrzeszyłem — dla mnie nie ma już Boga”.

8. Samobójstwo Judasza — jak o tym mówić?

Tekst opisuje tragedię.

Nie jest pozwoleniem, byśmy wydawali prywatny wyrok ostateczny na Judasza jako osobę.

Kościół nie naucza, że wolno nam z absolutną pewnością orzec:

„wiemy, że Judasz jest potępiony”.

Sąd nad konkretną osobą należy do Boga.

9. Mt 27 a Dz 1 — dwie tradycje o śmierci Judasza

Mateusz mówi o powieszeniu się Judasza.

Dz 1 opisuje jego śmierć i Pole Krwi w inny sposób.

Egzegeci proponują:

harmonizacje,
albo uznanie dwóch różnych tradycji narracyjnych.

Nie trzeba udawać, że teksty są identyczne.

Można powiedzieć:

obie tradycje łączą Judasza, pieniądze, śmierć i Pole Krwi, ale opisują szczegóły inaczej.

10. Trzydzieści srebrników wraca do świątyni

Ironia jest ogromna.

Pieniądze były:

dobre, gdy płacono nimi za zdradę.

Po wszystkim stają się:

rytualnie problematyczne.

To pokazuje jeden z tematów Mt 23:

religijna skrupulatność może współistnieć z ogromną moralną ślepotą.

11. Pole Garncarza

Pieniądze zostają użyte do zakupu pola na grzebanie cudzoziemców.

Pole zyskuje nazwę:

Pole Krwi.

Wątek pieniędzy zdrady zostaje więc zapisany w topografii pamięci.

12. Jeremiasz czy Zachariasz?

Mateusz przypisuje proroctwo Jeremiaszowi.

Jednak bezpośrednie słowa o trzydziestu srebrnikach silnie przypominają Za 11,12–13.

Biblia Tysiąclecia zaznacza, że cytat jest swobodny i może zawierać także aluzje do Jeremiasza, zwłaszcza tekstów o garncarzu i zakupie pola.

13. Czy Mateusz się pomylił?

To jeden z klasycznych trudnych fragmentów.

Możliwości interpretacyjne obejmują:

połączenie kilku prorockich tradycji pod imieniem ważniejszego proroka,
złożoną tradycję semicką,
problem transmisji tekstu.

Nie należy wymyślać pewnej odpowiedzi.

Najważniejsze:

Mateusz czyta śmierć Jezusa poprzez całą tradycję prorocką, a nie pojedynczy mechaniczny cytat.

14. Jezus przed Piłatem

Piłat pyta:

czy Jezus jest Królem żydowskim.

To pytanie polityczne.

„Mesjasz” w żydowskim kontekście może zostać przedstawiony Rzymianom jako:

pretendent królewski.

15. „Tak, Ja nim jestem”

Biblia Tysiąclecia tłumaczy odpowiedź w sposób potwierdzający, a przypis wskazuje, że dosłownie jest to semityzm typu:

„Ty mówisz”.

Jezus nie zaprzecza swojej królewskiej tożsamości.

Ale całe Mt 27 pokaże:

czym jest Jego królowanie.

16. Jezus milczy

Arcykapłani i starsi oskarżają Go.

Jezus nie wdaje się w obronę.

To znów przywołuje:

Iz 53 — milczącego Sługę.

17. Piłat się dziwi

Jezus nie zachowuje się jak zwykły oskarżony walczący o uniknięcie kary.

To nie dlatego, że życie jest Mu obojętne.

Getsemani pokazało:

bardzo chce żyć.

Ale przyjął wolę Ojca.

18. Barabasz

Barabasz jest więźniem.

Jego imię:

Bar-Abba

może oznaczać:

syn ojca.

To tworzy interesujący symboliczny kontrast.

Jeden „syn ojca” zostaje uwolniony.

Prawdziwy Syn Ojca idzie na śmierć.

Nie trzeba jednak twierdzić, że właśnie taka gra słów była głównym zamiarem historycznej sceny.

19. Jezus Barabasz?

Niektóre starożytne rękopisy Mateusza przekazują imię więźnia jako:

Jezus Barabasz.

Jeśli wariant jest pierwotny, kontrast staje się jeszcze mocniejszy:

Jezus Barabasz,
Jezus zwany Mesjaszem.

Krytyka tekstu pozostawia tę kwestię dyskutowaną.

20. Zwyczaj uwalniania więźnia

Ewangelie opisują zwyczaj zwalniania więźnia podczas święta.

Poza Ewangeliami nie mamy mocnego niezależnego świadectwa dokładnie takiego corocznego zwyczaju Piłata.

Nie oznacza to automatycznie, że scena jest niehistoryczna.

Oznacza:

dane pozabiblijne są ograniczone.

21. Żona Piłata

Mateusz jako jedyny wspomina jej sen.

Nazywa Jezusa:

Sprawiedliwym.

To kolejny głos potwierdzający Jego niewinność.

22. Kobiety w Ewangelii Mateusza

W ważnych momentach kobiety często:

rozpoznają,
służą,
pozostają,
świadczą.

Kobieta z Betanii rozpoznaje wagę chwili.

Żona Piłata ostrzega.

Kobiety z Galilei pozostaną przy krzyżu i grobie.

23. Tłum wybiera Barabasza

Mateusz mówi, że arcykapłani i starsi namówili tłumy.

To ważne.

Nie mamy tu:

referendalnego głosu całego narodu żydowskiego.

Mamy konkretną scenę w Jerozolimie, konkretny tłum i konkretne przywództwo.

24. Mt 27,25 — jeden z najbardziej nadużywanych wersetów historii

Słowa tłumu o krwi Jezusa były przez stulecia wykorzystywane do:

antyjudaizmu,
przemocy,
prześladowań Żydów.

To jest sprzeczne z katolickim odczytaniem Męki.

25. Żydzi nie są narodem przeklętym

Kościół katolicki jednoznacznie odrzuca pogląd, że:

odpowiedzialność grupy z Mt 27 przechodzi dziedzicznie na wszystkie pokolenia Żydów.

Nostra aetate oraz Katechizm wyraźnie temu przeczą.

26. Krew Jezusa — w logice Ewangelii

Paradoks chrześcijański jest jeszcze głębszy.

W Mt 26 Jezus mówił, że Jego Krew jest wylana:

na odpuszczenie grzechów.

Dlatego nawet „krew Jezusa” nie powinna stać się w chrześcijaństwie hasłem zemsty.

Jej znaczeniem jest:

zbawienie.

27. Piłat myje ręce

Gest symbolizuje próbę:

odcięcia się od winy.

Ale Piłat nadal:

jest namiestnikiem,
wydaje rozkaz biczowania,
przekazuje Jezusa na ukrzyżowanie.

Symboliczna woda nie usuwa odpowiedzialności.

28. Biczowanie

Rzymskie biczowanie przed ukrzyżowaniem było brutalne.

Mogło powodować:

poważne rany,
osłabienie,
krwotok.

Nie trzeba epatować detalami przemocy, by zrozumieć:

Jezus jest fizycznie wyniszczany jeszcze przed krzyżem.

29. Król wyszydzony

Żołnierze tworzą groteskową koronację.

Dają Jezusowi:

płaszcz szkarłatny,
cierniową koronę,
trzcinę jak berło.

Klękają.

Ale szyderczo.

30. Ironia Mateusza

Żołnierze myślą:

„udajemy, że to król”.

Czytelnik wie:

naprawdę klękają przed Królem.

To jedna z największych ironii Męki.

31. Korona cierniowa

Jest narzędziem tortury i szyderstwa.

Tradycja chrześcijańska widziała w cierniach także głębsze echo:

przekleństwa ziemi po grzechu w Rdz 3.

Nie jest to bezpośrednie wyjaśnienie Mateusza, lecz typologiczne odczytanie.

32. Szymon z Cyreny

Żołnierze przymuszają Szymona do niesienia krzyża Jezusa.

Cyrena znajdowała się w Afryce Północnej.

33. Czy Jezus nie niósł krzyża sam?

Jan opisuje Jezusa niosącego krzyż.

Synoptycy wspominają przymuszenie Szymona.

Najbardziej naturalnie można rozumieć, że:

Jezus rozpoczął drogę z krzyżem, a później Szymon został przymuszony do pomocy.

Nie ma potrzeby budowania sprzeczności z dwóch etapów drogi.

34. Szymon — uczeń mimo woli

Mateusz nie mówi, że Szymon znał Jezusa wcześniej.

Zostaje przymuszony.

A jednak dosłownie wykonuje czyn, do którego Jezus wzywał uczniów:

niesie krzyż.

To bardzo mocny paradoks.

35. Golgota

Aramejskie / semickie określenie oznacza:

Miejsce Czaszki.

Łacińskie Calvaria dało polskie:

Kalwaria.

36. Gdzie znajdowała się Golgota?

Poza ówczesnymi murami miasta, w miejscu egzekucji.

Tradycyjne miejsce czczone w Bazylice Grobu Świętego ma mocne starożytne świadectwo tradycji chrześcijańskiej.

37. Wino z goryczą

Biblia Tysiąclecia wskazuje na napój mający łagodzić cierpienie.

Jezus kosztuje, ale nie pije.

Nie trzeba z tego tworzyć nauki, że:

chrześcijanin nie może przyjmować środków przeciwbólowych.

Tekst opisuje konkretne zachowanie Jezusa w Męce.

38. Ukrzyżowanie

Rzymskie ukrzyżowanie było:

egzekucją,
torturą,
publicznym upokorzeniem,
narzędziem odstraszania.

Było szczególnie kojarzone z niewolnikami, buntownikami i ludźmi pozbawionymi statusu.

39. Krzyż nie był religijną ozdobą

Dla pierwszego odbiorcy:

krzyż nie wyglądał romantycznie.

Był symbolem hańby.

Chrześcijaństwo dokonało niezwykłego odwrócenia:

znak egzekucji stał się znakiem zbawienia.

40. Szaty i Psalm 22

Żołnierze dzielą szaty Jezusa.

Mateusz wskazuje związek z Ps 22.

Ten psalm stanie się jednym z najważniejszych tekstów interpretujących Mękę.

41. Napis nad krzyżem

Napis określa Jezusa jako:

Króla żydowskiego.

Ma wskazywać polityczną „winę”.

Jednocześnie znów działa ironia:

wyrok wypisuje prawdę o Królu.

42. Dwóch złoczyńców

Jezus zostaje ukrzyżowany pomiędzy przestępcami.

To podkreśla:

pełną solidarność z człowiekiem odrzuconym i napiętnowanym.

43. Czy Mateusz mówi „łotrzy”?

Używa określenia ludzi skazanych jako przestępcy / rozbójnicy.

Szczegóły ich historii znamy przede wszystkim z tradycji Łukaszowej.

Mateusz nie opisuje nawrócenia jednego z nich.

44. Szyderstwo: „zejdź z krzyża”

To powrót do pokuszenia Jezusa.

W Mt 4 diabeł mówił w logice:

jeśli jesteś Synem Boga, udowodnij to spektakularnym czynem.

Na Golgocie wraca ta sama pokusa:

jeśli jesteś Synem, uratuj siebie.

45. Jezus pozostaje Synem przez posłuszeństwo, nie przez spektakl

Gdyby zszedł z krzyża, udowodniłby:

moc.

Pozostając, objawia:

miłość.

46. „Innych wybawiał”

Przeciwnicy nieświadomie wypowiadają sedno misji Jezusa.

Właśnie dlatego nie wybawia siebie:

bo wybawia innych.

47. Królestwo krzyża

To najbardziej radykalna redefinicja władzy w Ewangelii.

Mt 20 mówił:

wielki jest sługą.

Mt 27 pokazuje:

Król służy aż do śmierci.

48. Mrok

Od około południa do około piętnastej Mateusz opisuje mrok.

Biblia Tysiąclecia zaznacza, że nie byłoby to zwykłe naturalne zaćmienie słońca, ponieważ Pascha przypada w okresie pełni księżyca.

49. Co oznacza mrok?

W prorokach ciemność może oznaczać:

sąd,
Dzień Pański,
wstrząs kosmiczny.

Mateusz używa języka teologicznego:

śmierć Jezusa ma znaczenie dla całego stworzenia.

50. Psalm 22

Jezus wypowiada początek Ps 22.

To bardzo ważne.

Psalm zaczyna się doświadczeniem opuszczenia.

Ale nie kończy się rozpaczą.

Prowadzi ku:

modlitwie,
ufności,
wybawieniu,
powszechnemu uwielbieniu Boga.

51. Czy Ojciec naprawdę „opuścił” Syna?

To wielkie pytanie teologiczne.

Jezus przeżywa rzeczywistą głębię:

ludzkiego opuszczenia i cierpienia.

Nie oznacza to rozpadu Trójcy Świętej.

Ojciec i Syn nie przestają być jednym Bogiem.

52. Jezus modli się nawet w doświadczeniu opuszczenia

To niezwykle ważne.

Nie mówi:

„Boga nie ma”.

Mówi:

„Boże mój”.

Nawet krzyk opuszczenia jest:

modlitwą.

53. Co robić, gdy Boga nie czuję?

Mt 27 nie daje łatwego pocieszenia.

Pokazuje:

można nie czuć obecności Boga i nadal zwracać się do Niego.

Wiara nie jest identyczna z:

odczuwaniem pocieszenia.

54. Eliasz

Ludzie słyszą aramejskie słowa Jezusa i myślą, że woła Eliasza.

W tradycji żydowskiej Eliasz był związany z oczekiwaniem czasów mesjańskich.

55. Jezus oddaje ducha

Mateusz opisuje realną śmierć.

Nie:

omdlenie,
pozorną śmierć,
duchową metaforę.

Chrześcijańskie Credo mówi:

umarł i został pogrzebany.

56. „Teoria omdlenia”

Hipoteza, że Jezus tylko stracił przytomność, a później wyszedł z grobu, nie pasuje dobrze do:

rzymskiej egzekucji,
opisu śmierci,
późniejszej wiary uczniów w Zmartwychwstałego.

Mateusz przedstawia śmierć jednoznacznie.

57. Zasłona świątyni

W chwili śmierci Jezusa zasłona rozdziera się:

od góry do dołu.

Tradycja chrześcijańska widziała tu:

otwarcie dostępu do Boga,
koniec starego porządku kultowego,
przejście ku nowemu przybytkowi w Chrystusie.

58. Nie jest to pretekst do pogardy wobec judaizmu

Chrześcijańska interpretacja spełnienia nie powinna prowadzić do:

pogardy dla żydowskiej tradycji świątynnej.

Jezus sam uczestniczył w życiu religijnym Izraela.

Nowe Przymierze wyrasta:

z historii Izraela.

59. „Od góry do dołu”

Tradycyjnie odczytuje się to jako znak:

działania Boga.

To nie ludzie rozrywają zasłonę.

60. Trzęsienie ziemi

Mateusz szczególnie lubi obrazy kosmicznego poruszenia.

Trzęsienie pojawi się także przy grobie w Mt 28.

Śmierć i Zmartwychwstanie Jezusa są przedstawione jako:

wydarzenia wstrząsające stworzeniem.

61. Otwarte groby i święci

To jeden z najdziwniejszych fragmentów Nowego Testamentu.

Groby się otwierają.

Święci powstają i — co ważne — po Zmartwychwstaniu Jezusa ukazują się w mieście.

62. Jak to rozumieć?

Interpretacje obejmują:

wydarzenie cudowne przedstawione dosłownie,
język apokaliptyczny symbolizujący zwycięstwo Jezusa nad śmiercią,
znak zapowiadający powszechne zmartwychwstanie.

Katolicki czytelnik nie musi udawać, że szczegóły są łatwe.

63. Jezus jest pierwszy

Mateusz bardzo starannie zaznacza, że ukazanie się świętych następuje:

po Jego zmartwychwstaniu.

Chrystus pozostaje:

Pierworodnym spośród umarłych.

64. Czy ci ludzie potem ponownie umarli?

Tekst tego nie wyjaśnia.

Nie należy tworzyć pewnej biografii ludzi, o których Mateusz mówi tylko kilka zdań.

65. Setnik i żołnierze

To szczególnie ważne.

Poganie stojący przy krzyżu rozpoznają w Jezusie:

Syna Bożego.

66. Od Mt 2 do Mt 27

Na początku Ewangelii poganie — Mędrcy — przychodzą oddać pokłon Królowi.

Przy krzyżu rzymscy żołnierze wyznają wyjątkową tożsamość Jezusa.

Mateusz od początku do końca pokazuje:

misja Jezusa przekracza granice Izraela.

67. „Syn Boży”

To tytuł kluczowy od chrztu Jezusa.

Ojciec mówił o Synu.

Piotr wyznał Syna Boga żywego.

Przeciwnicy szydzą z Syna.

Teraz pod krzyżem poganie mówią:

to naprawdę Syn Boży.

68. Kobiety pozostają

Wiele kobiet obserwuje z daleka.

Szły za Jezusem z Galilei i Mu usługiwały.

To bardzo ważne.

Gdy większość uczniów-mężczyzn uciekła:

kobiety nadal są świadkami.

69. Maria Magdalena

Pojawia się tutaj jako świadek śmierci.

Będzie także:

przy grobie,
przy pustym grobie.

To buduje ważną ciągłość świadectwa.

70. Kobiety jako świadkowie Paschy

W kulturze, w której formalna pozycja świadectwa kobiet była często słabsza niż mężczyzn, Ewangelie właśnie kobietom powierzają:

kluczową rolę w opowieści o śmierci i Zmartwychwstaniu.

To trudno wyjaśnić jako wygodny apologetyczny wynalazek.

71. Józef z Arymatei

Mateusz opisuje go jako:

zamożnego człowieka,
ucznia Jezusa.

Jego pojawienie się wypełnia także echo Iz 53,9:

cierpiący Sługa związany w śmierci z bogatym.

72. Odwaga Józefa

Prosi Piłata o ciało człowieka skazanego jako „Król żydowski”.

To nie jest gest całkowicie neutralny politycznie.

Józef publicznie wiąże się z:

Jezusem po Jego śmierci.

73. Nowy grób

Jezus zostaje złożony w nowym grobie wykutym w skale.

To pomaga Mateuszowi jasno ustalić:

konkretne miejsce pochówku.

74. Ciało Jezusa

Chrześcijaństwo od początku podkreśla:

realny pochówek ciała.

Zmartwychwstanie nie będzie opowieścią o:

samym „duchu Jezusa żyjącym w pamięci uczniów”.

Grób jest częścią historii.

75. Kamień

Duży kamień zamyka wejście.

Mateusz przygotowuje scenę Mt 28.

Pytanie nie brzmi:

„czy uczniowie otworzą grób?”

Ale:

„co zrobi Bóg?”

76. Maria Magdalena i druga Maria

Pozostają naprzeciw grobu.

Widzą:

gdzie pochowano Jezusa.

To bardzo ważny szczegół dla ciągłości opowieści o pustym grobie.

Kobiety z Mt 28 nie idą przypadkowo do obcego miejsca.

77. Straż przy grobie

Tylko Mateusz opisuje ten wątek.

Przywódcy pamiętają zapowiedź Zmartwychwstania i obawiają się:

kradzieży ciała przez uczniów.

78. Ironia

Uczniowie:

uciekli,
są przerażeni,
Piotr się zaparł.

Przywódcy boją się, że zorganizują:

skomplikowaną mistyfikację.

Mateusz pokazuje kontrast między ich lękiem a realnym stanem uczniów.

79. Pieczęć

Grób zostaje:

zabezpieczony,
zapieczętowany,
pilnowany.

Narracyjnie Mateusz chce powiedzieć:

z ludzkiego punktu widzenia sytuacja jest zamknięta.

80. A jednak Mt 27 nie kończy Ewangelii

To najważniejsze.

Jeśli zatrzymasz się na Mt 27:

Jezus umarł.

kamień zamknięty.

straż stoi.

uczniowie rozbici.

Wszystko wygląda jak:

porażka.

Ale Jezus powiedział:

trzeciego dnia.

Mt 28 zmieni wszystko.

Ważne słowa greckie — Mt 27

μεταμέλομαι — metamelomai

Żałować, zmienić zdanie, odczuć skruchę.

Opisuje reakcję Judasza.

παραδίδωμι — paradidōmi

Wydać, przekazać, zdradzić.

Słowo przewija się przez całą Mękę.

ἡγεμών — hēgemōn

Namiestnik, gubernator.

Tytuł Piłata w narracji.

βασιλεύς — basileus

Król.

Ironia Mt 27 polega na tym, że szyderczy tytuł opisuje prawdziwą tożsamość Jezusa.

σταυρόω — stauroō

Ukrzyżować.

Γολγοθᾶ — Golgotha

Golgota, Miejsce Czaszki.

πνεῦμα — pneuma

Duch.

W opisie śmierci Jezus oddaje ducha.

καταπέτασμα — katapetasma

Zasłona przybytku / świątyni.

ἑκατόνταρχος — hekatontarchos

Setnik, dowódca około stu żołnierzy.

μνημεῖον — mnēmeion

Grób, miejsce pamięci / pochówku.

Klucz do Biblii — Mt 27

Kto działa?

Jezus,
Judasz,
arcykapłani i starsi,
Piłat,
żona Piłata,
tłum,
Barabasz,
rzymscy żołnierze,
Szymon z Cyreny,
kobiety,
Józef z Arymatei,
straż.

Gdzie?

siedziba Piłata,
pretorium,
droga poza miasto,
Golgota,
grób Józefa.

Jaki jest główny temat?

Król Jezus oddaje życie, a Jego pozorna porażka okazuje się momentem objawienia Syna Bożego.

Co mówi o Jezusie?

Jezus jest:

niewinny,
Król,
cierpiący Sprawiedliwy,
Syn Boży,
Mesjasz,
Sługa,
Ten, którego śmierć otwiera nowy dostęp do Boga.

Co mówi o człowieku?

Człowiek może:

żałować bez nadziei,
znać prawdę i ulec presji,
próbować zrzucić odpowiedzialność,
szydzić z dobra,
pozostać przy Jezusie w cierpieniu,
odważnie zatroszczyć się o Jego ciało.

Niezbędnik Biblijny — Mt 27

Poncjusz Piłat

Rzymski namiestnik Judei, który podejmuje decyzję o ukrzyżowaniu Jezusa.

Barabasz

Więzień uwolniony zamiast Jezusa.

Golgota

Miejsce ukrzyżowania poza ówczesnym miastem.

Szymon z Cyreny

Człowiek przymuszony do niesienia krzyża Jezusa.

Setnik

Rzymski dowódca, który wraz z innymi rozpoznaje w Jezusie Syna Bożego.

Maria Magdalena

Świadek śmierci i pogrzebu, później także pustego grobu.

Józef z Arymatei

Zamożny uczeń Jezusa, który zapewnia Mu godny pochówek.

Pole Krwi

Pole zakupione za pieniądze zwrócone przez Judasza.

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

Psalm 22

Najważniejszy psalm Męki w Mt 27.

Motywy:

opuszczenia,
szyderstwa,
dzielenia szat,
zaufania Bogu

pojawiają się w narracji krzyża.

Izajasz 53

Cierpiący Sługa:

jest odrzucony,
niesprawiedliwie cierpi,
milczy,
związany jest w śmierci z bogatym.

To ważne tło dla:

milczenia Jezusa i grobu Józefa z Arymatei.

Amos 8

Ciemność w środku dnia jest jednym z prorockich obrazów sądu.

Wyjście 26

Zasłona oddzielała Miejsce Najświętsze.

Rozdarcie jej w chwili śmierci Jezusa otrzymuje ogromne znaczenie teologiczne.

Zachariasz 11 i Jeremiasz

Trzydzieści srebrników, garncarz i pole tworzą złożone prorockie tło historii Judasza.

CO MÓWI BÓG W TEKŚCIE?

Mt 27 pokazuje:

Bóg nie zbawia świata przez przemoc większą niż przemoc świata.

Zbawia przez:

miłość większą niż grzech.

Druga prawda:

Jezus jest Królem właśnie na krzyżu.

Ludzie zakładają Mu koronę, żeby Go wyśmiać.

Mateusz pokazuje:

nieświadomie mówią prawdę.

Trzecia:

droga do Boga zostaje otwarta przez śmierć Jezusa.

Rozdarta zasłona jest znakiem:

nowego dostępu.

Czwarta:

śmierć nie jest końcem.

Nawet groby zaczynają się otwierać.

TRUDNE PYTANIE 1

Czy Judasz jest na pewno potępiony?

Kościół nie daje nam prawa do pewnego indywidualnego wyroku o jego wiecznym losie.

Tekst pokazuje tragiczną rozpacz i samobójstwo.

Ostateczny sąd należy do Boga.

TRUDNE PYTANIE 2

Czy samobójca automatycznie jest potępiony?

Nie jest to nauczanie Kościoła katolickiego.

Samobójstwo jest obiektywnie poważnym złem, ale odpowiedzialność osoby może zostać ograniczona przez:

ciężkie zaburzenia,
lęk,
cierpienie psychiczne.

Kościół modli się za osoby, które odebrały sobie życie, i powierza je miłosierdziu Boga.

TRUDNE PYTANIE 3

Dlaczego Mt 27 inaczej opisuje śmierć Judasza niż Dz 1?

Mamy dwie tradycje narracyjne z różnymi szczegółami.

Można próbować je harmonizować, ale uczciwiej jest również zauważyć realne różnice.

Wspólny rdzeń obejmuje:

Judasza,
pieniądze,
śmierć,
Pole Krwi.

TRUDNE PYTANIE 4

Czy Mateusz pomylił Jeremiasza z Zachariaszem?

Bezpośrednie sformułowania przypominają Zachariasza, ale kontekst garncarza i pola może nawiązywać również do Jeremiasza.

Biblia Tysiąclecia zaznacza złożoność cytatu.

Nie mamy jednej bezdyskusyjnej odpowiedzi technicznej.

TRUDNE PYTANIE 5

Czy Piłat był niewinny?

Nie.

Może uważać Jezusa za niewinnego i symbolicznie umyć ręce, ale jako rzymski namiestnik wydaje Go na ukrzyżowanie.

TRUDNE PYTANIE 6

Czy „Żydzi zabili Jezusa”?

Takie zbiorowe zdanie jest fałszywe i niezgodne z nauczaniem Kościoła.

W wydarzeniach uczestniczą:

konkretni przywódcy żydowscy,
konkretny tłum,
rzymski namiestnik,
rzymscy żołnierze.

Teologicznie Chrystus dobrowolnie oddaje życie za grzechy wszystkich ludzi.

TRUDNE PYTANIE 7

Co oznacza Mt 27,25?

Nie oznacza dziedzicznego przekleństwa Żydów.

Nie wolno używać tego tekstu do antysemityzmu.

Katolicka interpretacja odrzuca odpowiedzialność zbiorową całego narodu żydowskiego.

TRUDNE PYTANIE 8

Czy Barabasz istniał historycznie?

Ewangelie zgodnie umieszczają go w scenie procesu.

Nie mamy niezależnego źródła opisującego konkretnie tę osobę.

To normalne w przypadku wielu postaci starożytności.

TRUDNE PYTANIE 9

Czy Jezus naprawdę został ukrzyżowany?

Tak.

Ukrzyżowanie Jezusa należy do najlepiej historycznie poświadczonych faktów Jego życia.

Źródła chrześcijańskie i pozachrześcijańskie potwierdzają Jego egzekucję pod rządami Poncjusza Piłata.

TRUDNE PYTANIE 10

Czy krzyż był wyjątkową karą Jezusa?

Nie.

Rzymianie ukrzyżowali bardzo wielu ludzi.

Wyjątkowe jest:

kim jest Ukrzyżowany i jaki sens nadaje swojej śmierci.

TRUDNE PYTANIE 11

Czy Jezus czuł, że Bóg Go naprawdę opuścił?

Tekst pokazuje realne doświadczenie opuszczenia.

Ale Jezus wypowiada Psalm jako modlitwę.

Wiara chrześcijańska nie mówi o rozpadzie jedności Ojca i Syna.

TRUDNE PYTANIE 12

Czy Psalm 22 jest tylko rozpaczą?

Nie.

Zaczyna się skargą, ale zmierza ku ufności, wybawieniu i uwielbieniu Boga.

Dlatego cytat Jezusa ma szersze tło niż pierwsze zdanie psalmu.

TRUDNE PYTANIE 13

Co oznacza rozdarta zasłona?

Tradycja chrześcijańska widzi w niej:

otwarcie dostępu do Boga,
spełnienie dawnego kultu,
przejście ku nowemu przymierzu.

TRUDNE PYTANIE 14

Co z ludźmi wychodzącymi z grobów?

To jeden z najbardziej apokaliptycznych i trudnych fragmentów Mateusza.

Może być rozumiany jako cudowny znak i jednocześnie symbol zwycięstwa Jezusa nad śmiercią.

Tekst nie odpowiada na wszystkie pytania dotyczące ich dalszego życia.

TRUDNE PYTANIE 15

Dlaczego poganin jako jeden z pierwszych pod krzyżem wyznaje Syna Bożego?

To część Mateuszowej teologii misji.

Jezus jest Mesjaszem Izraela, ale Jego zbawienie jest skierowane:

do narodów.

Mt 28 zakończy się misją do wszystkich narodów.

Co mówią polscy bibliści?

Ks. Antoni Paciorek

Antoni Paciorek w komentarzu do Mt 14–28 podkreśla starotestamentalną i chrystologiczną konstrukcję Męki.

Mateusz nie tylko relacjonuje śmierć Jezusa.

Pokazuje ją jako:

wypełnienie Pism,
objawienie Króla,
objawienie Syna Bożego,
moment sądu nad dawnym porządkiem,
początek zwycięstwa nad śmiercią.

Szczególnie ważna jest ironia narracyjna: ludzie szydzą z królewskości Jezusa dokładnie wtedy, gdy Ewangelista najpełniej ją objawia.

Ks. Józef Homerski

Homerski akcentuje powiązania Mt 27 z:

Ps 22,
Iz 53,
prorockim językiem Dnia Pańskiego,
tradycją świątynną.

Śmierć Jezusa jest więc zarówno wydarzeniem historycznym, jak i teologicznym centrum Ewangelii.

Polska egzegeza katolicka

W lekturze katolickiej trzeba zachować trzy rzeczy naraz:

historyczną odpowiedzialność konkretnych ludzi;
dobrowolne oddanie życia przez Jezusa;
odrzucenie antyjudaizmu.

Opis Męki nie może być używany przeciw narodowi żydowskiemu.

TRADYCJA KATOLICKA

Dobrowolna Ofiara Chrystusa

Kościół naucza, że Jezus:

dobrowolnie oddaje życie.

Nie jest tylko bierną ofiarą mechanizmu politycznego.

Krzyż

Krzyż jest:

realnym narzędziem tortury,
Ofiarą Chrystusa,
miejscem odkupienia,
objawieniem miłości Boga.

„Zstąpił do piekieł”

Mt 27 nie opisuje pełnej doktryny zstąpienia Chrystusa do otchłani.

Credo wyznaje, że naprawdę umarł i wszedł w stan śmierci, przynosząc zwycięstwo sprawiedliwym oczekującym odkupienia.

Nie chodzi o:

piekło potępionych jako miejsce, w którym Jezus miałby cierpieć po śmierci.

Pogrzeb

Realny pogrzeb Jezusa jest ważnym elementem wiary chrześcijańskiej.

Potwierdza:

rzeczywistość Jego śmierci.

Relacja Kościoła do Żydów

Sobór Watykański II w Nostra aetate oraz Katechizm odrzucają ideę zbiorowej winy Żydów.

Nie wolno przedstawiać ich jako:

przeklętych,
odrzuconych,
dziedzicznie odpowiedzialnych za krzyż.

Najczęstsze błędne odczytania Mt 27

„Judasz żałował, więc wszystko naprawił”

Żal bez nadziei i powrotu może przejść w rozpacz.

„Samobójca jest automatycznie potępiony”

Nie jest to nauczanie Kościoła.

„Piłat był niewinny”

Nie.

„Cały naród żydowski zażądał śmierci Jezusa”

Nie.

„Mt 27,25 przeklina Żydów”

Nie.

„Jezus mógł zejść z krzyża, więc powinien był to zrobić”

Właśnie pozostanie na krzyżu objawia logikę Jego zbawczej miłości.

„Ojciec zerwał więź z Synem”

Nie.

„Rozdarcie zasłony oznacza, że wszystko żydowskie jest złe”

Nie.

„Otwarte groby są łatwe do wyjaśnienia historycznie”

Nie. To trudny, apokaliptyczny fragment.

„Grób nie ma znaczenia, wystarczy duchowe przesłanie”

Mateusz bardzo mocno podkreśla realny pochówek.

Co Mt 27 mówi o Bogu?

Bóg:

działa nawet pośród niesprawiedliwości ludzi,
objawia królewskość przez służbę,
otwiera dostęp do siebie przez Ofiarę Syna,
nie odpowiada przemocą na przemoc,
prowadzi historię od śmierci ku Zmartwychwstaniu.

Co Mt 27 mówi o człowieku?

Człowiek:

może uznać winę i nadal popaść w rozpacz,
może znać niewinność Jezusa i wybrać wygodę,
może podporządkować sumienie tłumowi,
może szydzić z miłości, której nie rozumie,
może zostać przymuszony do niesienia krzyża,
może pozostać wiernie przy Ukrzyżowanym,
może odważnie zatroszczyć się o pogrzeb,
może myśleć, że kamień i straż zamkną historię Boga.

Co warto zobaczyć w tym rozdziale?

Mt 27 prowadzi Jezusa od Kajfasza do Piłata.
Judasz uznaje niewinność Jezusa, ale popada w rozpacz.
Jego historia jest ważnym ostrzeżeniem przed rozpaczą.
Mt 27 i Dz 1 różnią się w szczegółach śmierci Judasza.
Trzydzieści srebrników łączy Zachariasza i tradycje Jeremiaszowe.
Piłat rozpoznaje problem oskarżenia, lecz mimo to wydaje wyrok.
Mycie rąk nie usuwa odpowiedzialności.
Barabasz zostaje uwolniony, Jezus idzie na krzyż.
Mt 27,25 nie może być używany antysemicko.
Kościół odrzuca zbiorową winę Żydów.
Żołnierze szyderczo koronują prawdziwego Króla.
Szymon z Cyreny dosłownie niesie krzyż Jezusa.
Golgota oznacza Miejsce Czaszki.
Ukrzyżowanie było rzymską karą hańby i tortury.
Ps 22 jest głównym psalmem tła Męki.
Szyderstwo „zejdź z krzyża” przypomina pokusy z Mt 4.
Jezus nie schodzi, ponieważ Jego misją jest zbawienie innych.
Mrok ma prorockie znaczenie sądu.
Krzyk Jezusa jest modlitwą, nie ateizmem.
Śmierć Jezusa jest realna.
Rozdarta zasłona symbolizuje nowy dostęp do Boga.
Otwarte groby zapowiadają zwycięstwo nad śmiercią.
Rzymski setnik rozpoznaje Syna Bożego.
Kobiety pozostają świadkami śmierci i grobu.
Józef z Arymatei publicznie troszczy się o ciało Jezusa.
Nowy grób ustala konkretne miejsce pochówku.
Straż i pieczęć mają pokazać ludzką próbę zamknięcia historii.
Mt 27 kończy się śmiercią i ciszą, ale Jezus wcześniej zapowiedział trzeci dzień.

Jedno zdanie, które warto zabrać z Mt 27

Na Golgocie świat mówi Jezusowi: „uratuj siebie”, a Jezus objawia, że prawdziwa miłość jest gotowa nie ratować siebie kosztem innych — dlatego krzyż, który wygląda jak porażka Króla, staje się Jego tronem.

Do osobistego zatrzymania

1. Czy nie próbuję jak Piłat „umyć rąk”?

Czy wiem, że coś jest nie w porządku, ale mówię:

„to nie moja sprawa”?

2. Co robię z poczuciem winy?

Judasz pokazuje, że sama świadomość winy nie wystarcza.

Potrzebuję:

miłosierdzia.

3. Czy jestem przy Jezusie tylko wtedy, gdy wygląda na zwycięzcę?

Na Golgocie nie ma spektakularnego triumfu.

Są:

krew,
szyderstwo,
słabość.

Czy potrafię zobaczyć Boga także w:

pozornej porażce?

4. Czy umiem pozostać jak kobiety?

Nie zawsze mogę:

naprawić sytuację.

Czasem mogę tylko:

być.

To także miłość.

5. Czy wierzę, że kamień nie ma ostatniego słowa?

Są sytuacje wyglądające jak:

zamknięte,
martwe,
przegrane.

Mt 27 mówi:

jeszcze nie przeczytałeś Mt 28.

Jak wyjaśnić Mt 27 komuś w dwóch minutach?

Jezus zostaje przekazany Piłatowi.

Judasz widzi skutki zdrady, oddaje pieniądze i przyznaje, że wydał niewinnego człowieka. Popada jednak w rozpacz i odbiera sobie życie.

Piłat przesłuchuje Jezusa. Wie, że oskarżenie wynika z zawiści, ale ostatecznie ulega presji. Barabasz zostaje uwolniony, a Jezus — ubiczowany i wydany na ukrzyżowanie.

Rzymscy żołnierze wyszydzają Jezusa jako króla. Zakładają Mu cierniową koronę i szkarłatny płaszcz.

Szymon z Cyreny zostaje przymuszony do niesienia krzyża.

Na Golgocie Jezus zostaje ukrzyżowany między dwoma przestępcami. Ludzie szydzą, że skoro jest Synem Boga, powinien uratować siebie.

Ale właśnie tutaj Mateusz pokazuje, czym jest Jego królowanie:

Jezus nie wybawia siebie, ponieważ oddaje siebie dla innych.

Umiera, modląc się słowami Psalmu 22.

W chwili śmierci rozdziera się zasłona świątyni, ziemia drży, groby się otwierają.

Rzymski setnik i jego ludzie rozpoznają w Jezusie Syna Bożego.

Kobiety z Galilei pozostają świadkami.

Józef z Arymatei składa Jezusa w nowym grobie.

Kamień zostaje zatoczony, grób zapieczętowany, ustawiona zostaje straż.

Z ludzkiego punktu widzenia:

wszystko skończone.

Ale Ewangelia ma jeszcze jeden rozdział.

Cytaty biblijne użyte w opracowaniu

Dosłowne brzmienie krótkich cytatów zostało sprawdzone wyłącznie na:

https://biblia.pl/czytaj/Mt/27/

Użyto krótkich fragmentów z:

Mt 27,4,
Mt 27,46,
Mt 27,54.

Pozostała treść rozdziału jest omawiana przez sigla i parafrazy bez przepisywania pełnego chronionego tekstu Biblii Tysiąclecia.

Źródła komentarza

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Mt 27 wraz z przypisami; cytaty sprawdzone wyłącznie w biblia.pl.
Antoni Paciorek, Ewangelia według świętego Mateusza. Rozdziały 14–28, Nowy Komentarz Biblijny NT I/2, Edycja Świętego Pawła.
Józef Homerski, Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Komentarz teologiczno-pastoralny do Biblii Tysiąclecia — Nowy Testament, tom 1,1: Ewangelia wg św. Mateusza i św. Marka, Pallottinum.
Katechizm Kościoła Katolickiego — Męka, Ofiara Chrystusa, odpowiedzialność za śmierć Jezusa, śmierć i pogrzeb Chrystusa, piekło i odpowiedzialność człowieka.
Sobór Watykański II, Nostra aetate 4 — odrzucenie zbiorowej winy Żydów.
Odsyłacze: Rdz 3; Wj 26; Ps 22; Ps 69; Iz 53; Jr 18–19; Jr 32; Za 11; Am 8; Mt 26; Dz 1; Hbr 9–10.

Uwaga redakcyjna

Przy Mt 27 szczególnie pilnujemy sześciu zasad:

1. Nie wykorzystujemy Judasza do potępiania osób po samobójstwie.

2. Nie wybielamy odpowiedzialności Piłata.

3. Nie przenosimy winy konkretnego tłumu i przywódców na cały naród żydowski.

4. Nie czytamy krzyża jako przegranej Jezusa.

5. Krzyku z Ps 22 nie interpretujemy jako rozpadu więzi Trójcy.

6. Nie kończymy teologii na grobie — Mt 27 prowadzi bezpośrednio do Mt 28.

Następny rozdział

Mt 28 — pusty grób, anioł i kobiety, spotkanie ze Zmartwychwstałym, próba wyjaśnienia pustego grobu przez strażników oraz wielki finał Ewangelii: misja do wszystkich narodów, chrzest w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego oraz obietnica obecności Jezusa aż do końca świata.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.