Ewangelia według św. Jana — J 6: chleb rozmnożony, Jezus na jeziorze i Chleb Życia

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

J 6 — w 60 sekund

J 6 jest jednym z najważniejszych i najbardziej wymagających rozdziałów całej Ewangelii Jana. Zaczyna się od: głodu. Tłum idzie za Jezusem.

Jezus rozmnaża:

pięć chlebów jęczmiennych,
dwie ryby,

i karmi: około pięciu tysięcy mężczyzn. Ludzie rozpoznają niezwykły znak. Ale odczytują go częściowo po swojemu. Chcą: obwołać Jezusa królem. Jezus odchodzi. Nie przyszedł po to, by stać się: producentem darmowego chleba i politycznym królem według ludzkich oczekiwań. Potem uczniowie płyną przez Jezioro Galilejskie.

Nadchodzi noc. Wieje silny wiatr. Jezus przychodzi: idąc po wodzie. Mówi: „To Ja jestem, nie bójcie się”. Następnego dnia tłum znowu szuka Jezusa. Jezus odkrywa ich motywację: szukacie Mnie, bo jedliście chleb i się najedliście. I zaczyna prowadzić ich: od chleba ziemskiego do Chleba Życia. Ludzie wspominają: mannę na pustyni.

Jezus odpowiada: prawdziwy Chleb z nieba daje Ojciec. A potem mówi: „Ja jestem chlebem życia”. Od tego momentu mowa staje się coraz mocniejsza.

Jezus mówi, że:

przyszedł z nieba;
daje życie światu;
kto wierzy w Niego, ma życie wieczne;
chlebem, który da, jest Jego ciało za życie świata;
trzeba spożywać Jego ciało i pić Jego krew;
Jego ciało jest prawdziwym pokarmem;
Jego krew jest prawdziwym napojem;
kto spożywa Jego ciało i pije Jego krew, trwa w Nim.

Dla katolika jest to jeden z najważniejszych tekstów: eucharystycznych. Nie należy jednak wyrywać kilku wersetów z całego rozdziału. J 6 ma kilka warstw jednocześnie: znak chleba → wiara w Jezusa → manna → Wcielenie → krzyż → Eucharystia → trwanie w Chrystusie → życie wieczne. Wielu uczniów mówi: ta mowa jest trudna.

I odchodzi. Jezus: nie łagodzi nauki, żeby zatrzymać tłum. Pyta Dwunastu: „Czyż i wy chcecie odejść?” Piotr odpowiada jednym z najważniejszych wyznań wiary: do kogo pójdziemy? Ty masz słowa życia wiecznego. J 6 kończy się jednak cieniem: jeden z Dwunastu zdradzi Jezusa.

Czyli można:

chodzić obok Jezusa,
należeć do grona uczniów,
słyszeć Jego słowa,

a jednak: nie oddać Mu serca.

Podział J 6

J 6,1–15

Rozmnożenie chleba

Jezus karmi ogromny tłum pięcioma chlebami jęczmiennymi i dwiema rybami. Ludzie próbują uczynić Go królem.

J 6,16–21

Jezus chodzi po jeziorze

Uczniowie płyną nocą, a Jezus przychodzi do nich po wodzie.

J 6,22–27

Tłum szuka Jezusa

Jezus ujawnia, że ludzie szukają Go głównie dlatego, że zostali nakarmieni.

J 6,28–40

Chleb z nieba i wiara

Jezus mówi, że dziełem Boga jest wiara w Posłanego, a sam objawia się jako Chleb Życia.

J 6,41–51

Szemranie i Jezus zstępujący z nieba

Przeciwnicy pytają, jak Jezus może mówić, że zstąpił z nieba, skoro znają Jego rodzinę.

J 6,52–59

Ciało i krew Syna Człowieczego

Mowa nabiera wyraźnie eucharystycznego charakteru.

J 6,60–66

Kryzys uczniów

Wielu uczniów uznaje naukę za trudną i odchodzi.

J 6,67–71

Wyznanie Piotra i zapowiedź zdrady Judasza

Piotr pozostaje przy Jezusie, ale narrator przypomina, że w gronie Dwunastu znajduje się zdrajca.

1. „Potem Jezus udał się na drugi brzeg”

Po sporach J 5 Jan przenosi nas: z Jerozolimy nad Jezioro Galilejskie. Nazywa je również: Jeziorem Tyberiadzkim. To druga nazwa tego samego akwenu.

W różnych tradycjach Nowego Testamentu spotykamy:

Jezioro Galilejskie,
Jezioro Genezaret,
Jezioro Tyberiadzkie.

Jan używa nazwy: związanej z Tyberiadą.

2. Tłum idzie za Jezusem z powodu znaków

Jan od razu podaje motyw: ludzie widzieli znaki uzdrowień. To łączy J 6: z J 2 i J 4. Znaki mogą: doprowadzić do Jezusa. Ale same w sobie nie gwarantują: dojrzałej wiary. To będzie problem całego rozdziału. Tłum: widzi znak, ale jeszcze musi zrozumieć: kim jest Ten, który znak czyni.

3. Jezus wchodzi na wzgórze

Jezus: siada z uczniami. Dla żydowskiego nauczyciela siedzenie było: naturalną pozycją nauczania. Ale w J 6 wzgórze może także przywoływać: Mojżesza.

Za chwilę pojawią się:

Pascha,
manna,
lud na pustkowiu,
chleb z nieba.

Jan bardzo mocno buduje: tło Wyjścia.

4. Zbliżała się Pascha

To jeden z najważniejszych szczegółów. Jan mówi: Pascha była blisko. Dlaczego to istotne? Pascha przypomina: wyjście Izraela z Egiptu.

Z Paschą i pustynią wiążą się:

Mojżesz,
przejście przez wodę,
manna,
pokarm od Boga,
przymierze.

J 6 wykorzysta: cały ten świat obrazów. A dla chrześcijanina Pascha prowadzi ostatecznie: do krzyża i Eucharystii.

5. Jezus pierwszy widzi problem

Synoptycy również opisują rozmnożenie chleba. Jan mocno podkreśla: inicjatywę Jezusa. To Jezus pyta Filipa: gdzie kupimy chleb? Nie dlatego, że: nie wie, co robić. Narrator wyraźnie mówi: Jezus wiedział, co zamierza uczynić. Pytanie ma: wypróbować Filipa.

6. Co znaczy „wystawiając go na próbę”?

Nie chodzi o: złośliwe testowanie. W Biblii próba może: ujawnić stan serca i wiary. Filip widzi: matematykę sytuacji. Jezus widzi: możliwość znaku. Obie perspektywy nie są równoważne. Filip: prawidłowo liczy. Ale jeszcze nie uwzględnia: osoby Jezusa.

7. Dwieście denarów

Filip mówi: nawet bardzo duża suma nie wystarczy. Denar był typową zapłatą: za dzień pracy robotnika. Dwieście denarów oznacza więc: ogromny koszt dla zwykłych ludzi. Sens zdania Filipa: ekonomicznie to niemożliwe. I ma rację: na poziomie zwykłego budżetu.

8. Andrzej znajduje chłopca

Andrzej znowu robi to, co robił już w J 1: przyprowadza / wskazuje człowieka. W J 1: przyprowadza Piotra. W J 6: wskazuje chłopca z jedzeniem. Andrzej nie ma rozwiązania. Mówi: mamy pięć chlebów i dwie ryby, ale co to jest dla tak wielu? To bardzo ludzka wiara: widzę coś, ale wiem, że to za mało.

9. Chłopiec

Greckie określenie wskazuje na: młodego chłopca / służącego chłopca. Jan jako jedyny podaje: obecność chłopca. To piękny szczegół. Ogromny znak zaczyna się od: bardzo małego zasobu znajdującego się u osoby bez wielkiego statusu. Nie oznacza to magicznej zasady: „daj Bogu pięć złotych, a zrobi milion”. Sens: Jezus może posłużyć się tym, co po ludzku niewystarczające.

10. Chleb jęczmienny

To nie był: najbardziej luksusowy chleb. Jęczmień był tańszym zbożem. Chleb jęczmienny kojarzył się: z prostym pożywieniem. To dodatkowo podkreśla: skromność zasobu.

11. Elizeusz i rozmnożenie chleba

W 2 Krl 4,42–44 prorok Elizeusz karmi: stu ludzi niewielką ilością chleba. Pozostają: resztki. J 6 brzmi jak: ogromne powiększenie tego znaku. Elizeusz: karmi stu. Jezus: około pięciu tysięcy mężczyzn. Pytanie ukryte: czy Jezus jest większy niż prorocy? Jan od początku odpowiada: tak.

12. Ludzie siadają na trawie

Jan wspomina: dużo trawy. To może być po prostu: szczegół miejsca i pory roku. Ale w tle można usłyszeć: obraz pasterza karmiącego lud. Ps 23 mówi o: zielonych pastwiskach. J 10 objawi Jezusa jako: Dobrego Pasterza. Nie trzeba twierdzić, że każdy źdźbło trawy jest symbolem. Ale obraz: tłum spoczywający i karmiony przez Jezusa

jest bardzo pasterski.

13. Około pięciu tysięcy mężczyzn

To ogromny tłum. Jan podaje: liczbę mężczyzn. W Synoptykach pojawia się podobna liczba. Czy to oznacza, że wraz z kobietami i dziećmi ludzi było więcej? Możliwe. Jan: tego nie precyzuje. Nie potrzebujemy dokładnej kalkulacji. Wystarczy: tłum był ogromny.

14. Jezus bierze chleb i składa dziękczynienie

Jan używa czasownika związanego z: εὐχαριστέω — eucharisteō czyli: dziękować / składać dziękczynienie. Od tej samej rodziny słów pochodzi: Eucharystia. Nie oznacza to jeszcze, że J 6,11 jest: opisem Mszy świętej. Ale język: wzięcia chleba i dziękczynienia ma dla chrześcijańskiego czytelnika: oczywiste skojarzenie eucharystyczne.

15. Jezus rozdaje

W opisie Jana to Jezus: rozdaje chleb. Synoptycy częściej mocno eksponują: uczniów rozdających tłumom. Jan koncentruje uwagę: na Jezusie jako Dawcy. To dobrze pasuje do całego J 6. Nie tylko: Jezus daje chleb. Ostatecznie: daje siebie.

16. „Tyle, ile kto chciał”

To znowu motyw: obfitości. W Kanie: bardzo dużo dobrego wina. W J 6: wszyscy jedzą do syta. Jezus nie daje: symbolicznego okruszka. Dar Boga jest: obfity.

17. Dwanaście koszów

Po posiłku Jezus każe: zebrać resztki. Dwanaście koszów może przywoływać: dwanaście pokoleń Izraela. To bardzo prawdopodobna symbolika biblijna. Ale najpierw tekst mówi: dar jest tak obfity, że pozostają resztki. Jezus dodaje: „aby nic nie zginęło”. To słowo będzie miało także głębszy sens w J 6: Jezus nie chce utracić nikogo z tych, których daje Mu Ojciec.

Możliwe, że Jan świadomie łączy: resztki chleba i ludzi, których Syn zachowuje ku zmartwychwstaniu.

18. „Ten prawdziwie jest prorokiem”

Tłum interpretuje znak przez: Pwt 18. Mojżesz zapowiadał: proroka podobnego do siebie. To logiczne.

Mamy:

pustkowie,
chleb,
Paschę,
lud,
nowego Mojżesza.

Ludzie widzą: proroka. To prawda. Ale: jeszcze niepełna. Jezus jest: większy niż Mojżesz.

19. Chcą obwołać Jezusa królem

To punkt zwrotny. Tłum myśli: taki człowiek rozwiąże nasze problemy. Daje chleb. Czyni znaki. Może: wyzwoli nas politycznie. Jezus rozpoznaje: próbę narzucenia Mu roli. I odchodzi: sam.

20. Jezus odrzuca mesjanizm politycznego sukcesu

Nie dlatego, że: polityka jest zawsze zła. Problem: ludzie chcą zdefiniować Mesjasza według własnych oczekiwań. Jezus nie będzie: królem produkowanym przez tłum. Jego królowanie objawi się: na krzyżu. W J 18 powie: Jego królestwo nie pochodzi z tego świata.

21. Uczniowie schodzą nad jezioro

Zapada: wieczór. Uczniowie wsiadają do łodzi. Płyną: w stronę Kafarnaum. Jezus: jeszcze do nich nie przyszedł. Nadchodzi: noc. W Janowym świecie symboli noc jest: ważna. Nikodem przyszedł: nocą. Judasz później wyjdzie: w noc. Tutaj noc łączy się: z nieobecnością Jezusa i niebezpieczeństwem.

22. Wichura na jeziorze

Jezioro Galilejskie słynie z: gwałtownych zmian pogody. Wiatr może powstać: szybko. Jan opisuje: realne zagrożenie. Uczniowie są: daleko od brzegu. I właśnie wtedy widzą: Jezusa idącego po wodzie.

23. Jezus idzie po wodzie

W Starym Testamencie panowanie nad wodami należy: do Boga.

Hi 9 Bóg kroczy po falach morza.

Ps 77 Boża droga prowadzi przez morze.

Ps 107 Bóg ucisza burzę.

Morze w Biblii bywa symbolem: chaosu i potęgi, której człowiek nie kontroluje. Jezus: chodzi po wodzie. To nie tylko: kolejny efektowny cud. To znak: Boskiej władzy.

24. „To Ja jestem”

Greckie: ἐγώ εἰμι — egō eimi może po prostu znaczyć: „to ja”. Ale u Jana formuła: „Ja jestem” ma ogromne znaczenie.

W kontekście:

chodzenia po wodzie,
Bożej obecności,
słów „nie bójcie się”,

możliwe jest echo: objawienia Boga. Nie trzeba twierdzić, że każdy przypadek egō eimi jest identyczny z Wj 3,14. Ale Jan zdecydowanie: buduje język Bożej tożsamości Jezusa.

25. „Nie bójcie się”

W Biblii to częste słowo: Bożej obecności. Kiedy człowiek spotyka: działanie Boga, często pojawia się lęk. Jezus nie mówi: „burza nie istnieje”. Mówi: „Ja jestem — nie bójcie się”. Podstawą bezpieczeństwa nie jest: brak problemu. Jest: obecność Jezusa.

26. Łódź dociera do brzegu

Jan opisuje zakończenie bardzo krótko. Uczniowie chcą: zabrać Jezusa do łodzi. I wkrótce docierają: do celu. Nie warto rozbudowywać na tej podstawie: teorii teleportacji łodzi. Sens narracji: Jezus przeprowadza uczniów przez wodę. Znów mamy tło: Wyjścia.

27. Mojżesz i Jezus — przejście przez wodę

Pascha. Chleb. Woda. Lud. Mojżesz. To wszystko tworzy: nowy Exodus. Ale role są zaskakujące. Mojżesz: prowadzi lud przez morze dzięki działaniu Boga. Jezus: sam chodzi po wodzie. To pokazuje: jest większy niż Mojżesz.

28. Tłum następnego dnia szuka Jezusa

Ludzie zaczynają: analizować łodzie.

Wiedzą:

uczniowie odpłynęli,
Jezus nie wszedł z nimi,
a mimo to nie ma Go na miejscu.

Wsiadają więc: do łodzi i jadą do Kafarnaum. Na poziomie zewnętrznym: bardzo gorliwie Go szukają. Ale Jezus odsłoni: motywację.

29. Można szukać Jezusa z niewłaściwego powodu

To jeden z najmocniejszych motywów J 6. Ludzie: naprawdę szukają Jezusa. A jednak Jezus mówi: szukacie Mnie, bo się najedliście. Czyli samo: „szukam Jezusa” nie wystarcza. Trzeba zapytać: dlaczego?

Można szukać Boga:

tylko po rozwiązanie problemu,
tylko po zdrowie,
tylko po sukces,
tylko po pocieszenie,
tylko po znak,
tylko dlatego, że coś daje.

Jezus chce prowadzić: od darów do Dawcy.

30. „Nie dlatego, że widzieliście znaki”

Przecież tłum: widział znak. Jezus mówi jednak: nie zobaczyliście go naprawdę jako znaku. Zjedli: chleb. Nie rozpoznali: tego, na co chleb wskazywał. To bardzo Janowe. Można: zobaczyć cud i: nie zobaczyć znaku.

31. Pokarm, który ginie

Jezus nie gardzi: zwykłym jedzeniem. Sam karmił: głodnych. Problem nie brzmi: „ciało jest nieważne”. Jezus mówi: pokarm ziemski nie jest ostateczny. Chleb: podtrzymuje biologiczne życie. Jezus: daje życie wieczne.

32. „Zabiegajcie o pokarm, który trwa”

Nie chodzi o: zapracowanie na łaskę. Za chwilę Jezus wyjaśni, że: dziełem Boga jest wiara. Chodzi o: zmianę priorytetu. Nie buduj całego życia wokół: tego, co przemija. Szukaj: tego, co prowadzi do życia wiecznego.

33. Syn Człowieczy da pokarm

Nie: człowiek sam go wyprodukuje. Jezus mówi: Syn Człowieczy wam go da. To powrót do: daru. J 3: Bóg daje Syna. J 4: Jezus daje wodę żywą. J 6: Syn daje pokarm życia.

34. Pieczęć Ojca

Jezus mówi, że Ojciec: opieczętował Syna.

Pieczęć w starożytności:

potwierdzała autentyczność,
wskazywała własność,
nadawała autorytet.

Sens: Ojciec uwierzytelnił misję Jezusa. Nie jest: samozwańcem.

35. „Co mamy czynić?”

Ludzie pytają: jakie dzieła mamy wykonywać? To bardzo religijne pytanie. Chcą: listy zadań. Jezus odpowiada: „dziełem Boga jest, abyście uwierzyli w Tego, którego On posłał”. To zaskakujące. Najpierw: relacja i wiara. Dobre czyny wypłyną: z przyjęcia Posłanego.

36. Czy wiara jest „uczynkiem”, za który człowiek zasługuje na zbawienie?

Nie. Jezus mówi: „dzieło Boga”.

Można to rozumieć jako:

dzieło, którego Bóg żąda;
dzieło, które odpowiada Bożej woli.

Cała Ewangelia pokazuje: również sama możliwość przyjścia do Jezusa jest związana z działaniem Ojca. Wiara: nie jest powodem do pychy.

37. Tłum żąda znaku zaraz po znaku

To niemal ironiczne. Przed chwilą: zostali nakarmieni. Teraz pytają: jaki znak uczynisz? Dlaczego? Bo porównują Jezusa: z Mojżeszem. Mojżesz dał: mannę. Jeżeli Jezus ma być większy: niech pokaże. Problem: mylą źródło daru.

38. „Mojżesz dał mannę” — korekta Jezusa

Jezus odpowiada: to nie Mojżesz dał chleb z nieba. Dawcą: jest Ojciec. To ważne. Mojżesz jest: sługą. Bóg: Dawcą. A teraz Ojciec daje: prawdziwy Chleb z nieba.

39. Manna — Wj 16

Izrael na pustyni: głoduje. Bóg daje: mannę. Każdego dnia: chleb z nieba. Manna była: realnym pokarmem. Ale była też: znakiem Bożej troski. J 6 mówi: manna nie była ostatecznym chlebem. Ci, którzy ją jedli: umarli. Jezus daje: życie wieczne.

40. „Chleb Boży zstępuje z nieba”

Tłum myśli jeszcze: o czymś. Jezus prowadzi: do Kogoś. Prawdziwy chleb: nie jest przedmiotem. Jest: Osobą. To przejście od: daru do: Dawcy, który sam staje się darem.

41. „Panie, dawaj nam zawsze tego chleba”

To przypomina: Samarytankę. J 4: „daj mi tej wody”. J 6: „dawaj nam tego chleba”. W obu przypadkach ludzie zaczynają: od myślenia materialnego. Jezus objawia: głębszy dar.

42. „Ja jestem chlebem życia”

Pierwsze wielkie „Ja jestem” z predykatem w Ewangelii Jana. Jezus nie mówi tylko: „mam chleb”. Mówi: „Ja jestem chlebem”. To ogromna zmiana. Najgłębszego głodu człowieka nie zaspokaja: rzecz. Zaspokaja: relacja z Jezusem.

43. Głód i pragnienie

Jezus łączy: głód i pragnienie. To łączy J 6 z: J 4. Samarytanka: woda żywa. Tłum: chleb życia. W obu przypadkach Jezus mówi: Ja daję to, czego nie może dać stworzenie.

44. Czy „nigdy nie będzie głodny” oznacza brak cierpienia?

Nie.

Chrześcijanin:

będzie biologicznie głodny,
może być samotny,
może cierpieć,
może przeżywać duchową pustkę.

Jezus mówi: o ostatecznym źródle życia. Nie obiecuje: emocjonalnego komfortu przez 24 godziny na dobę.

45. „Widzieliście Mnie, a przecież nie wierzycie”

To szokujące. Można: zobaczyć Jezusa fizycznie i: nie wierzyć. Wiara nie jest: automatycznym skutkiem informacji zmysłowej. Potrzebuje: otwarcia na Ojca i przyjęcia świadectwa Syna.

46. Ojciec daje ludzi Synowi

Jezus mówi: wszystko, co daje Mi Ojciec, przyjdzie do Mnie. To mocny język: pierwszeństwa łaski. Wiara zaczyna się: od działania Boga. Nie oznacza to: człowiek jest robotem bez odpowiedzialności. Ten sam rozdział będzie wzywał: do wiary i decyzji. Jan bez problemu łączy: łaskę Boga i odpowiedź człowieka.

47. „Nie odrzucę precz”

To jedno z najbardziej pocieszających zdań J 6. Człowiek, który: przychodzi do Jezusa, nie zostanie: odrzucony. To ogromna odpowiedź na lęk: „może jestem za daleko, za grzeszny, za słaby”. Jezus objawia: wolę przyjęcia.

48. Jezus zstąpił z nieba

To rozwija: J 1 i J 3. Jezus nie jest: człowiekiem, który wspiął się do Boga. Jest Synem: posłanym przez Ojca. Całe J 6 jest ruchem: niebo → Syn → świat → krzyż → życie → zmartwychwstanie.

49. Wola Ojca

Jezus mówi, że przyszedł: pełnić wolę Ojca. Co jest tą wolą? aby nie utracić nikogo z powierzonych Mu ludzi i: wskrzesić ich w dniu ostatecznym. To jedno z najpiękniejszych streszczeń: misji Jezusa. Nie przyszedł: zgubić. Przyszedł: zachować i wskrzesić.

50. „Wskrzeszę go w dniu ostatecznym”

To zdanie pojawia się w J 6: wielokrotnie. Jezus podkreśla: osobistą władzę zmartwychwstania. Nie tylko: „Bóg kiedyś wskrzesi”. Jezus mówi: „Ja go wskrzeszę”. Po J 5 wiemy: Syn daje życie. J 6: rozwija tę władzę.

51. Wiara i życie wieczne

Jezus mówi: kto wierzy w Syna, ma życie wieczne. To znów: teraźniejszość. Nie tylko: przyszłość po śmierci. Ale wiara prowadzi także: do przyszłego zmartwychwstania ciała. Jan łączy: „już” i „jeszcze nie”.

52. Szemranie

Rozmówcy zaczynają: szemrać. To bardzo ważne słowo. W Księdze Wyjścia Izrael: szemrał na pustyni. Teraz ludzie: szemrają wobec Jezusa. Znów Jan buduje: nowy Exodus. Ale tym razem prawdziwym Chlebem: jest Jezus.

53. „Znamy Jego ojca i matkę”

Problem brzmi: jak może mówić, że zstąpił z nieba? Przecież znamy: Jego rodzinę. To echo: skandalu Wcielenia. Jezus wygląda: zwyczajnie. J 1 powiedział jednak: Słowo stało się ciałem. Właśnie dlatego Boska rzeczywistość może być: ukryta w zwyczajności człowieczeństwa Jezusa.

54. Czy Jan mówi, że Józef jest biologicznym ojcem Jezusa?

Rozmówcy: tak o Nim mówią. Ewangelista nie musi przez to: potwierdzać biologicznego ojcostwa Józefa. To jest: sposób, w jaki ludzie znali Jezusa społecznie. Tradycja Nowego Testamentu przedstawia: dziewicze poczęcie Jezusa w Mt i Łk. Jan koncentruje się: na pochodzeniu Syna od Ojca.

55. „Nikt nie może przyjść do Mnie, jeżeli go nie pociągnie Ojciec”

To trudny i ważny werset. Greckie: ἕλκω — helkō oznacza: ciągnąć / pociągać. Jezus podkreśla: pierwszeństwo łaski. Człowiek nie dochodzi do wiary: wyłącznie własnym intelektem. Ojciec: działa w sercu. Ale nie trzeba z tego robić: obrazu Boga zmuszającego człowieka wbrew jego woli. J 6 pokazuje: realną odpowiedź i możliwość odejścia.

56. „Wszyscy będą uczniami Boga”

Jezus odwołuje się do: proroków. Szczególnie: Iz 54,13. Bóg obiecuje: że będzie sam nauczał swój lud. Jezus mówi: kto słucha Ojca i przyjmuje Jego naukę, przychodzi do Mnie. To niezwykle mocne. Prawdziwa nauka od Boga: prowadzi do Jezusa.

57. Nikt nie widział Ojca

J 1,18: Syn objawia Ojca. J 6: nikt nie widział Ojca poza Tym, który jest od Boga. Jezus ma: wyjątkowe poznanie Ojca. Nie jest jednym z wielu: nauczycieli religijnych dzielących się opinią. Mówi jako: Syn, który zna Ojca.

58. „Ja jestem chlebem życia” — drugi raz

Powtórzenie ma: wagę. Jezus prowadzi od: manny do: siebie. Manna: była darem. Jezus: jest większym Darem.

59. Ojcowie jedli mannę i pomarli

To nie pogarda wobec: pokarmu z Wyjścia. Manna była: prawdziwym darem Boga. Ale nie dawała: nieśmiertelności. Jezus daje: życie, którego śmierć nie ma ostatniego słowa. To relacja: zapowiedź → pełnia. Nie: zły Stary Testament → dobry Nowy Testament.

60. „Chlebem, który Ja dam, jest moje ciało”

Tutaj mowa robi: zdecydowany krok. Chlebem jest: Jezus. Teraz Jezus dopowiada: chlebem, który da, jest Jego ciało za życie świata. Greckie: σάρξ — sarx oznacza: ciało / ludzką cielesność. To echo: J 1,14. Słowo: stało się ciałem. A teraz: ciało zostaje dane za życie świata.

61. Wcielenie i Eucharystia są ze sobą związane

Nie można myśleć: „duchowe rzeczy są prawdziwe, ciało nieważne”. Jan jest bardzo: wcieleniowy. Słowo: naprawdę stało się ciałem. Jezus: naprawdę daje siebie. Dlatego sakramentalność chrześcijaństwa: nie jest dziwnym dodatkiem do Jana. Wynika z: logiki Wcielenia. Bóg działa: przez rzeczywistość materialną.

62. „Za życie świata”

J 3: Bóg umiłował świat. J 4: Jezus — Zbawiciel świata. J 6: Jezus daje ciało za życie świata. To ta sama linia: uniwersalnej misji. Eucharystia nie jest: prywatnym rytuałem dla zamkniętej elity. Jej źródłem jest: dar Chrystusa za życie świata.

63. Rozmówcy zaczynają się spierać

Pytają: jak może dać nam swoje ciało do jedzenia? To znowu: Janowe nieporozumienie. Ale tym razem Jezus robi coś ciekawego. Nie odpowiada: „spokojnie, chodziło tylko o metaforę”. Zamiast złagodzić: wzmacnia wypowiedź. To jest jeden z najważniejszych argumentów katolickiej lektury J 6.

64. „Jeżeli nie będziecie spożywali Ciała Syna Człowieczego…”

Jezus łączy: jedzenie Jego ciała i: picie Jego krwi z: życiem. To język: bardzo mocny. Dla Żyda picie krwi było szczególnie: szokujące. Prawo zabraniało: spożywania krwi. Krew była symbolem: życia należącego do Boga. Dlatego Jezus nie mówi: czegoś banalnego.

65. Kpł 17 i zakaz krwi

Stary Testament mówi: życie ciała jest we krwi. Dlatego Izrael: nie spożywa krwi. J 6 mówi: pijcie krew Syna Człowieczego. To nie może znaczyć: zwykłego kanibalizmu. Jezus daje: swoje życie. W Eucharystii wierzący otrzymuje: sakramentalnie życie Chrystusa.

66. Czy katolicyzm uczy kanibalizmu?

Nie. Kanibalizm oznacza: zabicie lub spożywanie zwykłego ludzkiego ciała jako mięsa. Eucharystia jest: sakramentem.

Kościół uczy, że po konsekracji:

substancja chleba staje się Ciałem Chrystusa;
substancja wina staje się Krwią Chrystusa;
pozostają postacie chleba i wina.

Chrystus jest obecny: sakramentalnie, prawdziwie, rzeczywiście i substancjalnie. Nie jest to: biologiczne odgryzanie tkanki Jezusa.

67. „Prawdziwy pokarm” i „prawdziwy napój”

Jezus mówi bardzo wyraźnie: Jego ciało jest prawdziwym pokarmem, a Jego krew: prawdziwym napojem. Katolicka tradycja widzi tutaj: bardzo mocny realizm eucharystyczny. Nie tylko: „chleb przypomina mi Jezusa”. Eucharystia: naprawdę komunikuje Chrystusa.

68. Zmiana czasownika na bardziej konkretny „spożywać”

W dalszej części mowy Jan używa czasownika: τρώγω — trōgō

który może oznaczać:

jeść,
spożywać,
gryźć / przeżuwać.

Nie należy przesadzać: „trōgō zawsze znaczy brutalnie gryźć”. W grece może mieć także normalne znaczenie: jeść. Jednak zmiana słownictwa sprawia, że Jan: nie osłabia realizmu wypowiedzi.

69. Wiara czy Eucharystia?

Czasem rozdział jest przedstawiany w fałszywym wyborze:

albo wiara, albo Eucharystia.

To błąd. Pierwsza część mowy bardzo mocno mówi: wierzyć w Jezusa. Druga: spożywać Jego ciało i pić Jego krew. Katolickie odczytanie mówi: jedno prowadzi do drugiego. Eucharystia bez wiary: staje się pustym gestem. Wiara, która odrzuca dar Eucharystii: nie przyjmuje całej logiki J 6.

70. „Trwa we Mnie, a Ja w nim”

To słowo: μένω — menō czyli: trwać / pozostawać.

Znamy je:

z J 1,
z J 4.

W J 6 Eucharystia jest związana: z trwaniem w Chrystusie. J 15 rozwinie: „trwajcie we Mnie”. Eucharystia nie jest więc: religijnym „przedmiotem”. Jej celem: komunia — zjednoczenie z Chrystusem.

71. Życie Syna pochodzi od Ojca

Jezus mówi o: żywym Ojcu, który Go posłał. Tak jak Syn żyje: przez Ojca, tak wierzący będzie żył: przez Syna. To nie oznacza: że Syn jest stworzeniem. J 5 pokazał: Syn ma życie w sobie. J 6 opisuje: relację życia Ojca i Syna oraz udział wierzącego w tym życiu.

72. Eucharystia jako udział w życiu Trójcy

Najgłębszy sens nie brzmi: „zjadłem świętą rzecz”. Brzmi: Ojciec daje życie Synowi w odwiecznej relacji, Syn daje swoje życie człowiekowi, a człowiek zostaje włączony w komunię z Bogiem. Eucharystia: prowadzi do życia Trójcy.

73. „Nie taki jak ten, który jedli ojcowie”

Jezus ponownie przeciwstawia: mannę i: siebie. Nie jako: zło kontra dobro. Ale: zapowiedź kontra pełnia. Manna: podtrzymywała życie na pustyni. Chrystus: daje życie wieczne.

74. Mowa w synagodze w Kafarnaum

Jan podaje miejsce: synagoga w Kafarnaum. To ważne. Nauka eucharystyczna J 6 nie jest: późniejszą sceną Ostatniej Wieczerzy. Pojawia się: wcześniej. Jan w opisie Ostatniej Wieczerzy nie przekazuje słów ustanowienia Eucharystii w taki sposób jak Synoptycy. Zamiast tego ma: J 6 oraz: umycie nóg w J 13.

To nie oznacza: Jan nie zna Eucharystii. Wręcz przeciwnie.

75. Dlaczego Jan nie opisuje ustanowienia Eucharystii w J 13?

Nie znamy: dokładnej intencji redakcyjnej. Możliwe, że wspólnota Jana: znała już tradycję Eucharystii. Ewangelista nie musiał: powtarzać tego samego materiału. Zamiast tego rozwija: teologię Eucharystii w J 6 i: teologię służby w J 13. To interpretacja prawdopodobna, ale nie należy udawać: absolutnej pewności.

76. „Trudna jest ta mowa”

Co jest trudne? Nie tylko: język. Greckie słowo: σκληρός — sklēros

może oznaczać:

twardy,
surowy,
trudny do przyjęcia.

Uczniowie nie mówią tylko: „nie rozumiemy”. Mówią: „kto może tego słuchać?” Problem jest: egzystencjalny. Nauka Jezusa: przekracza ich oczekiwania.

77. To nie tylko przeciwnicy — to uczniowie

To bardzo ważne. Kryzys nie dotyczy: faryzeuszy. Jan mówi: wielu uczniów. Czyli ludzi, którzy: już chodzili za Jezusem. Można być: uczniem na pewnym etapie i dojść do punktu: „tego już nie przyjmę”. J 6 jest bardzo realistyczny.

78. Jezus wie, że szemrają

Znów: zna człowieka. J 2: znał wszystkich. J 4: znał Samarytankę. J 5: znał chorego. J 6: zna reakcję uczniów i zdrajcę. Jezus nie jest: zaskoczony kryzysem.

79. „A gdy ujrzycie Syna Człowieczego wstępującego tam, gdzie był przedtem?”

Jezus prowadzi do: swojego pochodzenia. Jeśli trudne jest: ciało i krew, co zrobią, kiedy objawi się: pełna tajemnica Syna wracającego do Ojca? Wcielenie, Eucharystia i uwielbienie: należą do jednej tajemnicy.

80. „Duch daje życie; ciało na nic się nie zda”

To jeden z najczęściej źle używanych wersetów J 6. Niektórzy mówią: „widzicie, Jezus sam mówi, że ciało jest nieważne, więc wcześniejsze słowa są tylko metaforą”. To nie może być sens. Dlaczego? Bo chwilę wcześniej Jezus powiedział: Jego ciało daje życie światu. A J 1: Słowo stało się ciałem. „Ciało” w J 6,63 oznacza: człowieka rozumującego wyłącznie naturalnie, bez Ducha,

nie: ciało Jezusa jest bezwartościowe.

81. Duch i słowa Jezusa

Jezus mówi: Jego słowa są duchem i życiem. Eucharystia nie działa: magicznie niezależnie od Ducha i wiary. Sakrament jest: działaniem Chrystusa w Duchu. Słowo i sakrament: nie są rywalami. W liturgii katolickiej mamy: stół słowa i stół Eucharystii. To bardzo Janowe.

82. Nie wszyscy wierzą

Jezus wie: od początku,

kto:

nie wierzy,
zdradzi Go.

Nie oznacza to: że zmusza Judasza do zdrady. Boża wiedza: nie jest przyczyną ludzkiego grzechu. Jan pokazuje: Jezus nie traci kontroli nad misją.

83. „Nikt nie może przyjść, jeśli nie jest mu to dane przez Ojca”

Ponownie: łaska. Wiara nie jest: ludzkim osiągnięciem do chwalenia się. Ale ten dar można: odrzucić. Wielu uczniów właśnie: odchodzi.

84. „Od tego czasu wielu uczniów odeszło”

To jeden z najsmutniejszych wersetów Ewangelii. Jezus: traci ludzi. Nie dlatego, że: popełnił błąd marketingowy. Dlatego, że: prawda okazała się dla nich za trudna do przyjęcia. To ważna lekcja: liczba ludzi nie jest ostatecznym miernikiem prawdy.

85. Jezus nie biegnie za nimi z łagodniejszą wersją

Nie mówi: „wróćcie, źle mnie zrozumieliście, to tylko symbol”. Pyta Dwunastu: „Czy i wy chcecie odejść?” To bardzo ważne dla katolickiej interpretacji. Gdyby ludzie odchodzili wyłącznie dlatego, że: błędnie zrozumieli literalnie, oczekiwalibyśmy wyjaśnienia: „nie chodziło o prawdziwe ciało i krew”. Jan takiego wycofania: nie przedstawia.

86. Wiara nie jest przymusem

Jezus pozwala: odejść. To trudne.

Nie manipuluje:

strachem,
przemocą,
presją tłumu.

Prawda jest: zaproszeniem. Człowiek: odpowiada.

87. Piotr odpowiada za Dwunastu

Piotr mówi: „Panie, do kogo pójdziemy?” Nie mówi: „wszystko już rozumiemy”. To niezwykle ważne. Wiara Piotra nie polega na: pełnym intelektualnym opanowaniu tajemnicy. Polega na: rozpoznaniu osoby Jezusa.

88. „Ty masz słowa życia wiecznego”

To jest klucz całego J 6. Tłum chciał: chleba. Piotr rozpoznaje: słowa życia. Nie oznacza to: Eucharystia zostaje zastąpiona słowami. Raczej: cały Jezus — Jego osoba, słowo, ciało dane za świat — jest źródłem życia.

89. „Myśmy uwierzyli i poznali”

Kolejność: uwierzyliśmy → poznaliśmy. Nie chodzi o: ślepą wiarę bez rozumu. Jan pokazuje, że wiara: otwiera drogę poznania. Człowiek wchodzi: w relację i coraz głębiej: poznaje.

90. „Święty Boga”

BT V w J 6,69 przekazuje wyznanie: Jezus jest Świętym Boga. To ważny tytuł. Wskazuje: szczególne poświęcenie i przynależność Jezusa do Boga. Nie jest dokładnie tym samym wyznaniem, które znamy z Mt 16: „Mesjasz, Syn Boga żywego”. Różne Ewangelie: zachowują własną formę wyznania Piotra.

91. „Czyż nie wybrałem was Dwunastu?”

Jezus przypomina: wybór. Dwunastu to nie przypadkowa liczba. Symbolizują: odnowiony Izrael — dwanaście pokoleń. Ale przynależność do Dwunastu: nie gwarantuje automatycznej wierności.

92. Judasza nazywa „diabłem”

Greckie: διάβολος — diabolos

oznacza:

oskarżyciela,
oszczercę,
przeciwnika.

Jezus nie mówi, że Judasz: jest ontologicznie demonem. Jan używa bardzo mocnego języka: jego przyszłej roli jako zdrajcy i narzędzia przeciwnika.

93. Judasz — uczeń blisko Jezusa, ale zamknięty

To najciemniejszy kontrast końca J 6. Tłum: odchodzi. Piotr: zostaje. Judasz: zostaje fizycznie, ale sercem: nie idzie drogą wiary. To mocna przestroga: bliskość zewnętrzna nie zastępuje wewnętrznej relacji.

94. J 6 jako wielka droga wiary

Rozdział można ułożyć tak:

tłum „daj nam chleb”.

Jezus

„Ja jestem Chlebem”.

przeciwnicy „jak możesz zstąpić z nieba?”

Jezus

„dam moje ciało”.

uczniowie „to za trudne”.

wielu odchodzi.

Piotr

„do kogo pójdziemy?”

To jest: dramat wiary.

J 6 — NA JĘZYK LUDZKI

Najprościej: ludzie chcą od Jezusa chleba, a Jezus chce dać im siebie. Tłum ma realny głód. Jezus: karmi go. Czyli Bóg nie mówi: „sprawy materialne mnie nie obchodzą”. Ale Jezus widzi też: głębszy głód. Ludzie następnego dnia wracają. Chcą: kolejnego chleba. Jezus mówi: jeśli zatrzymacie się na tym, co dostaliście, przegapicie Tego, który wam to dał.

Potem mówi: Ja jestem Chlebem Życia. A jeszcze dalej: dam swoje ciało za życie świata. To prowadzi: ku krzyżowi i Eucharystii. Chrześcijaństwo nie polega więc tylko na: wiedzy o Jezusie. Jezus chce: wejść w najgłębszą komunię z człowiekiem. Dlatego używa języka: jedzenia i picia. Nie chodzi o kanibalizm.

Chodzi o: sakramentalne przyjęcie całego Chrystusa, Jego życia i ofiary. I właśnie tutaj wielu uczniów mówi: za dużo. Odchodzą. Jezus nie usuwa: trudnej nauki. Pyta Dwunastu: wy też? Piotr nie odpowiada: „rozumiem wszystko”. Mówi: „do kogo mamy pójść?” To bardzo dojrzała wiara. Czasem wierzyć oznacza: nie rozumiem jeszcze wszystkiego, ale rozpoznałem, komu ufam.

NAJWAŻNIEJSZE WERSETY

J 6,11

Jezus bierze chleb, składa dziękczynienie i rozdaje. Klucz: znak rozmnożenia chleba ma wyraźne tło eucharystyczne i paschalne.

J 6,15

Jezus odchodzi, gdy ludzie chcą obwołać Go królem. Klucz: nie pozwala tłumowi zdefiniować swojego mesjanizmu.

J 6,20

Jezus na jeziorze mówi: „To Ja jestem, nie bójcie się”. Klucz: Jego obecność objawia władzę nad chaosem i przynosi pokój.

J 6,27

Jezus mówi o pokarmie: prowadzącym do życia wiecznego. Klucz: człowiek nie może budować życia tylko wokół rzeczy przemijających.

J 6,29

„Dziełem Boga” jest: wiara w Posłanego. Klucz: centrum religii to nie lista osiągnięć, lecz odpowiedź na Jezusa.

J 6,35

„Ja jestem chlebem życia”. Klucz: ostatecznym darem nie jest rzecz, lecz osoba Chrystusa.

J 6,40

Jezus obiecuje: życie wieczne i zmartwychwstanie w dniu ostatecznym. Klucz: zbawienie obejmuje teraźniejszą relację i przyszłe zmartwychwstanie.

J 6,44

Ojciec: pociąga człowieka do Syna. Klucz: pierwszeństwo łaski.

J 6,51

Jezus daje: swoje ciało za życie świata. Klucz: mowa prowadzi ku krzyżowi i Eucharystii.

J 6,54–56

Spożywanie ciała i picie krwi Jezusa zostaje związane: z życiem, zmartwychwstaniem i trwaniem w Chrystusie. Klucz: fundament katolickiej teologii Eucharystii.

J 6,63

Duch: daje życie. Klucz: Eucharystia i słowo Jezusa muszą być rozumiane w Duchu, nie czysto materialistycznie.

J 6,66

Wielu uczniów: odchodzi. Klucz: człowiek może odrzucić nawet wielki dar Boga.

J 6,68

Piotr mówi: „Panie, do kogo pójdziemy?” Klucz: wiara może wytrwać mimo niepełnego rozumienia.

KLUCZ DO BIBLII — J 6

1. Kto mówi lub pisze?

Narrator czwartej Ewangelii.

W rozdziale mówią:

Jezus,
Filip,
Andrzej,
tłum,
przeciwnicy Jezusa,
uczniowie,
Piotr.

2. Do kogo?

Jezus mówi do kilku grup:

tłumu;
rozmówców szemrzących przeciw Niemu;
szerszego grona uczniów;
Dwunastu.

Każda grupa: reaguje inaczej.

3. Co wydarzyło się wcześniej?

J 5:

Syn daje życie;
Mojżesz świadczy o Jezusie;
Pisma prowadzą do Jezusa.

J 6 rozwija:

Mojżesza,
mannę,
życie,
wiarę,
zmartwychwstanie.

To bardzo ścisłe przejście.

4. Co wydarzy się później?

J 7:

Święto Namiotów;
spory o pochodzenie Jezusa;
„woda żywa” i Duch.

J 6 mówi: chleb życia. J 7 wróci do: wody życia.

5. Jaki jest gatunek?

J 6 łączy:

opowiadanie o znaku,
epifanię na jeziorze,
dialog polemiczny,
mowę objawieniową,
mowę eucharystyczną,
narrację kryzysu uczniów.

6. Co znaczyło to dla pierwszych odbiorców?

Rozdział wyjaśniał: kim jest Jezus dla wspólnoty wierzących.

Jest:

nowym i większym Mojżeszem;
Chlebem z nieba;
Dawcą życia;
Tym, który oddaje ciało za świat;
źródłem Eucharystii;
Panem, którego słowa dają życie.

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

troszczy się o głodnych;
daje prawdziwy Chleb z nieba;
pociąga człowieka do Syna;
chce zbawić i wskrzesić człowieka;
daje życie przez Syna.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek:

ma realne potrzeby;
może pomylić dar z Dawcą;
może szukać Boga dla korzyści;
może szemrać;
może nie rozumieć;
może odejść;
może zostać mimo trudności;
potrzebuje łaski Ojca;
jest zaproszony do komunii z Chrystusem.

NIEZBĘDNIK BIBLIJNY — J 6

Ludzie

Jezus

Chleb Życia, Syn Człowieczy, Posłany przez Ojca, Dawca życia, Ten, który chodzi po wodzie i daje swoje ciało za życie świata.

Filip

Uczeń poddany próbie wobec niemożliwego zadania nakarmienia tłumu.

Andrzej

Znajduje chłopca z pięcioma chlebami i dwiema rybami.

Chłopiec

Posiada skromny zapas jedzenia, którym Jezus posługuje się w znaku.

Tłum

Najpierw szuka Jezusa z powodu znaków i chleba; później uczestniczy w sporze o Chleb z nieba.

Uczniowie

Szersze grono uczniów przeżywa kryzys i wielu odchodzi.

Dwunastu

Najbliższe grono Jezusa.

Szymon Piotr

Wypowiada wyznanie wierności: Jezus ma słowa życia wiecznego.

Judasz Iskariota

Jeden z Dwunastu, wskazany jako przyszły zdrajca.

Miejsca

Jezioro Galilejskie / Tyberiadzkie

Miejsce rozmnożenia chleba i przejścia Jezusa po wodzie.

Wzgórze

Miejsce, gdzie Jezus siada z uczniami przed nakarmieniem tłumu.

Kafarnaum

Miejsce dalszej mowy, w tym synagoga.

Pustynia — jako tło biblijne

Nie jest geograficznym miejscem aktualnej sceny, ale historia pustyni i manny z Wj 16 stanowi: klucz interpretacyjny.

Religia i zwyczaje

Pascha

Święto wyzwolenia z Egiptu. Tworzy tło: nowego Wyjścia i daru nowego pokarmu.

Manna

Pokarm dany Izraelowi przez Boga na pustyni.

Synagoga

Miejsce modlitwy, czytania Pisma i nauczania.

Chleb

Podstawowy pokarm, a w J 6: symbol i sakramentalny znak życia w Chrystusie.

Krew

W Biblii: nośnik / symbol życia. Zakaz jej spożywania podkreślał: życie należy do Boga.

SŁOWA, KTÓRE WARTO ZNAĆ

1. ἄρτος — artos

Znaczenie: chleb.

W J 6 przechodzi drogę: chleb materialny → chleb z nieba → Jezus jako Chleb Życia → ciało Jezusa dane za świat.

2. εὐχαριστέω — eucharisteō

Znaczenie: dziękować / składać dziękczynienie.

Od tej rodziny słów: Eucharystia.

3. ζωή — zōē

Znaczenie: życie.

U Jana: życie Boga udzielane przez Syna.

4. ζωὴ αἰώνιος — zōē aiōnios

Znaczenie: życie wieczne.

Zaczyna się: już w relacji z Chrystusem, a osiąga pełnię: w zmartwychwstaniu.

5. σάρξ — sarx

Znaczenie: ciało.

J 1: Słowo stało się ciałem. J 6: ciało Jezusa zostaje dane za życie świata.

6. αἷμα — haima

Znaczenie: krew.

W J 6: krew Jezusa jako prawdziwy napój w języku eucharystycznym.

7. τρώγω — trōgō

Znaczenie:

jeść,
spożywać.

Może mieć: konkretny, cielesny odcień. Jan używa go w mocnej części mowy eucharystycznej.

8. μένω — menō

Znaczenie:

trwać,
pozostawać,
mieszkać.

Eucharystia prowadzi: do wzajemnego trwania Chrystusa i wierzącego.

9. πιστεύω — pisteuō

Znaczenie:

wierzyć,
ufać.

J 6 pokazuje: wiarę jako odpowiedź na osobę Jezusa.

10. ἕλκω — helkō

Znaczenie: pociągać / ciągnąć.

Ojciec: pociąga człowieka do Syna.

11. ἐγώ εἰμι — egō eimi

Znaczenie:

„Ja jestem”.

W J 6: „Ja jestem Chlebem Życia”. Formuła należy do: wielkich objawień Jezusa w czwartej Ewangelii.

12. σκληρός — sklēros

Znaczenie:

twardy,
trudny do przyjęcia.

Uczniowie mówią: „trudna jest ta mowa”.

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

1. Wj 12 → Pascha → J 6

Wyjście

Pascha poprzedza:

wyzwolenie z Egiptu.

J 6

Pascha tworzy tło:

znaku chleba.

Pełnia

Jezus zmierza:

do własnej Paschy — krzyża i Zmartwychwstania.

2. Wj 14 → przejście przez morze → Jezus na jeziorze

Mojżesz

Bóg otwiera drogę:

przez wodę.

Jezus

kroczy po wodzie.

Sens

Jezus jest:

większy niż Mojżesz i objawia Boską władzę.

3. Wj 16 → manna → J 6

Izrael

Bóg daje:

mannę.

Jezus

Ojciec daje prawdziwy Chleb z nieba.

Sens

Manna:

zapowiada pełniejszy dar — Chrystusa.

4. 2 Krl 4,42–44 → Elizeusz i chleb

Elizeusz

karmi stu ludzi niewielką ilością chleba.

Jezus

karmi:

około pięciu tysięcy.

Sens

Jezus przewyższa:

prorocki znak Elizeusza.

5. Pwt 8,3 → nie samym chlebem

Izrael uczy się: że życie zależy od słowa Boga. J 6: Jezus daje słowa życia wiecznego i sam jest Chlebem.

6. Pwt 18 → prorok jak Mojżesz

Tłum po znaku rozpoznaje: oczekiwanego proroka. Ale Jezus: jest więcej niż prorok.

7. Iz 54,13 → wszyscy będą uczniami Boga

Jezus cytuje: prorocką obietnicę Bożego nauczania. Kto naprawdę słucha Ojca: przychodzi do Syna.

8. Kpł 17 → krew i życie

Prawo

krew:

należy do Boga, ponieważ w niej jest życie.

J 6

Jezus daje:

swoją krew do picia.

Sens

W sakramentalnym języku Jezus:

udziela swojego życia.

9. Ps 78 → manna i niewiara

Psalm wspomina: pokarm z nieba, ale także: niewiarę i szemranie Izraela. J 6: znak chleba i szemranie wobec Jezusa.

CO MÓWIĄ POLSCY BIBLIŚCI?

Ks. Stanisław Mędala CM

Podstawowym polskim komentarzem do J 1–12 jest: Stanisław Mędala CM, „Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.

W J 6 szczególnie ważne są:

świadome osadzenie całego rozdziału w kontekście Paschy;
związki rozmnożenia chleba z tradycją Mojżesza, manny i prorockich znaków;
symbolika przejścia Jezusa po jeziorze;
różnica między szukaniem znaku a rozpoznaniem jego znaczenia;
chrystologiczny sens „Chleba z nieba”;
relacja wiary do daru Ojca;
eucharystyczny charakter J 6,51–58;
związek Eucharystii z Wcieleniem i ofiarą Jezusa;
kryzys uczniów jako realna reakcja na wymagające objawienie Jezusa.

Najważniejszy klucz: J 6 trzeba czytać jako całość. Eucharystia nie pojawia się znikąd — wyrasta z Paschy, znaku chleba, manny, Wcielenia i zapowiedzi oddania ciała Jezusa za życie świata.

Ks. Antoni Paciorek

W serii Biblia Lubelska komentarz do Jana przygotował: Antoni Paciorek, „Ewangelia według św. Jana”, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.

W odniesieniu do J 6 szczególnie istotne są:

konstrukcja znaku rozmnożenia chleba;
tło Wyjścia;
znaczenie egō eimi;
relacja manny do Jezusa jako Chleba Życia;
wiara jako przyjście do Jezusa;
eucharystyczne znaczenie części J 6,51–58;
realizm języka ciała i krwi;
reakcja uczniów i wyznanie Piotra.

Biblia Tysiąclecia — przypisy do J 6

Przypisy BT V zwracają uwagę między innymi na:

paralelne opisy rozmnożenia chleba u Synoptyków;
inicjatywę Jezusa i eucharystyczny związek znaku;
dwieście denarów jako bardzo dużą kwotę;
związek rozmnożenia chleba z 2 Krl 4;
oczekiwanie proroka podobnego do Mojżesza;
symbolikę Paschy;
mannę z Wj 16;
wyraźne eucharystyczne znaczenie mowy o ciele i krwi;
związek J 6 z przyszłym zmartwychwstaniem i życiem wiecznym.

KLUCZ KATOLICKI — EUCHARYSTIA W J 6

J 6 jest jednym z najważniejszych biblijnych fundamentów: katolickiej wiary w Eucharystię. Trzeba jednak dobrze rozumieć argument.

1. Jezus najpierw mówi o wierze

J 6,35–47:

przyjść do Jezusa, wierzyć, słuchać Ojca, otrzymać życie.

To nie jest: nieważne preludium. Bez wiary: Eucharystia nie jest przyjmowana owocnie.

2. Potem język staje się bardziej konkretny

Od J 6,51: chlebem jest ciało Jezusa za życie świata. Następnie: ciało i krew. Jezus nie cofa: realizmu języka.

3. Rozmówcy reagują literalnie

Pytają: jak może dać ciało do jedzenia? Jezus zamiast powiedzieć: „to tylko figura retoryczna”, mówi jeszcze mocniej: trzeba spożywać ciało i pić krew.

4. Uczniowie odchodzą

Wielu uczniów mówi: to jest trudne. Jezus: pozwala im odejść. To znaczące.

5. Katolicka interpretacja

Kościół nie mówi: zwykły chleb pozostaje tylko symbolem psychicznym. Uczy: rzeczywistej obecności Chrystusa pod postaciami chleba i wina. Po konsekracji: Chrystus jest obecny prawdziwie, rzeczywiście i substancjalnie.

6. Eucharystia i krzyż

Jezus mówi: ciało dane „za życie świata”. To wskazuje: na ofiarę krzyża. Msza święta: nie powtarza krzyża jako nowej ofiary. Uobecnia sakramentalnie: jedyną ofiarę Chrystusa.

7. Eucharystia i zmartwychwstanie

Jezus łączy spożywanie: z obietnicą wskrzeszenia w dniu ostatecznym. Eucharystia jest więc nazywana przez tradycję: zadatkiem przyszłej chwały.

8. Eucharystia i komunia

Cel: „trwa we Mnie, a Ja w nim”. Eucharystia: nie jest magicznym przedmiotem. Jest: sakramentem komunii z żywym Chrystusem.

TRUDNE PYTANIA

1. Czy Jezus rozmnożył chleb naprawdę, czy to tylko symbol dzielenia się?

Tekst przedstawia: realny znak. Nie mówi: ludzie po prostu wyjęli ukryte kanapki.

Jan podkreśla:

ogromny tłum;
pięć chlebów;
obfitość;
dwanaście koszów resztek;
reakcję tłumu.

Można mówić o: moralnej lekcji dzielenia się, ale nie wolno zastąpić nią: sensu znaku.

2. Czy Jezus popiera rozdawnictwo i socjalizm / kapitalizm?

J 6: nie jest programem gospodarczym. Jezus naprawdę karmi głodnych. Ale gdy lud chce zrobić z Niego: politycznego króla od chleba, Jezus odchodzi. Tekstu nie należy zamieniać: w prosty manifest partyjny.

3. Czy Jezus chodził naprawdę po wodzie?

Jan przedstawia to: jako wydarzenie. Teologiczny sens: Jezus objawia władzę należącą do Boga.

4. Czy „Ja jestem” w J 6,20 oznacza imię Boga?

Może mieć: zwykłe znaczenie „to ja”. Ale w Janowym kontekście: bardzo prawdopodobne jest również głębsze echo objawienia Boga. Nie trzeba wybierać: tylko jednego poziomu.

5. Czy „nikt nie może przyjść bez pociągnięcia Ojca” oznacza predestynację do potępienia?

Tekst przede wszystkim mówi: wiara jest łaską. Nie mówi: Bóg arbitralnie tworzy jednych ludzi tylko po to, aby ich potępić. J 3 mówi: Bóg kocha świat. J 6 mówi: Syn nie chce utracić powierzonych Mu ludzi.

6. Czy J 6 mówi tylko o wierze, a nie o Eucharystii?

Nie jest to wystarczające. Pierwsza część mowy rzeczywiście: bardzo mocno mówi o wierze. Ale J 6,51–58 wprowadza: ciało, krew, spożywanie i picie. Katolicka lektura uwzględnia: obie warstwy.

7. Czy J 6 mówi tylko o Eucharystii, a nie o wierze?

Też nie. Można przyjąć Komunię: zewnętrznie, a nie żyć: wiarą. Cały rozdział pokazuje: wiara i Eucharystia należą do jednej relacji z Chrystusem.

8. Czy słowa o ciele i krwi są tylko metaforą?

Jan używa symboli.

Ale tutaj:

rozmówcy reagują realistycznie;
Jezus wzmacnia wypowiedź;
pojawia się „prawdziwy pokarm”;
uczniowie odchodzą;
Jezus nie wycofuje słów.

Dlatego katolicka tradycja nie redukuje: J 6 do czystej metafory.

9. Czy „Duch daje życie, ciało na nic się nie zda” unieważnia Eucharystię?

Nie. Byłoby to sprzeczne z: J 1,14 i J 6,51. Chodzi o: naturalne, czysto ludzkie rozumienie bez Ducha.

10. Czy każdy, kto przyjmie Eucharystię, automatycznie będzie zbawiony?

Nie. Sakrament: nie działa jako magiczna gwarancja niezależna od wiary, nawrócenia i trwania w łasce. Nowy Testament bardzo poważnie ostrzega: przed niegodnym przyjmowaniem Eucharystii. Eucharystia jest: darem komunii, a nie talizmanem.

11. Dlaczego Kościół nie daje Komunii każdemu bez żadnych warunków?

W katolickim rozumieniu Eucharystia jest jednocześnie: pokarmem i: znakiem realnej komunii z Chrystusem i Kościołem. Dlatego istnieją: zasady dotyczące przygotowania i stanu łaski. Nie chodzi o: nagrodę dla idealnych. Chodzi o: prawdę sakramentu.

12. Czy Piotr wszystko zrozumiał?

Nie ma podstaw tak twierdzić. Jego odpowiedź jest piękna właśnie dlatego, że: nie mówi „wszystko rozumiem”. Mówi: „wiem, do kogo należę”.

POZORNE SPRZECZNOŚCI

„Kto wierzy, ma życie” vs „kto spożywa ciało i pije krew, ma życie”

To nie sprzeczność. J 6 przedstawia: różne wymiary jednej komunii z Chrystusem. Wiara: przyjmuje Jezusa. Eucharystia: sakramentalnie jednoczy z Jezusem.

„Ciało daje życie” vs „ciało na nic się nie zda”

To dwa użycia słowa: „ciało”.

J 6,51

ciało Jezusa — dar za świat.

J 6,63

czysto ludzkie rozumienie / naturalna kondycja bez Ducha.

Nie można: zrównać obu sensów.

CO MOŻNA ŁATWO ODCZYTAĆ ŹLE?

Błąd 1

Jezus rozmnożył chleb tylko po to, żeby pokazać, że trzeba się dzielić.

Nie. Dzielenie się jest dobre. Ale znak objawia: tożsamość Jezusa.

Błąd 2

Tłum chciał zrobić Jezusa królem, więc chrześcijaństwo nie ma nic wspólnego z życiem społecznym.

Nie. Jezus odrzuca: fałszywy mesjanizm, nie: odpowiedzialność za społeczeństwo.

Błąd 3

Manna była zła.

Nie. Była: darem Boga. Ale: nie była pełnią.

Błąd 4

Eucharystia to kanibalizm.

Nie. To: sakramentalna obecność i komunia z Chrystusem.

Błąd 5

Eucharystia to wyłącznie symbol pamięci.

To nie odpowiada: pełnemu realizmowi J 6 i katolickiej tradycji.

Błąd 6

„Duch daje życie” oznacza, że sakramenty materialne są niepotrzebne.

Nie. Chrześcijaństwo jest: religią Wcielenia.

Błąd 7

Jeśli nauka jest trudna, Kościół powinien ją zawsze złagodzić, żeby nikt nie odszedł.

J 6 pokazuje: prawda nie jest ustalana przez sondaże popularności. Jednocześnie trzeba ją głosić: z miłością i cierpliwością.

Błąd 8

Piotr nie miał żadnych wątpliwości.

Nie wiemy. Wiemy: rozpoznał, że Jezus ma słowa życia.

Błąd 9

Judasz dowodzi, że sakramenty i bycie blisko Jezusa nic nie znaczą.

Nie. Pokazuje: bliskość zewnętrzna wymaga odpowiedzi serca.

„BÓG MÓWI” — JAK TO ROZUMIEĆ W J 6?

Najpierw tekst objawia: kim jest Jezus.

Jezus:

widzi realny głód;
karmi;
nie pozwala się sprowadzić do roli politycznego dostawcy;
panuje nad wodą;
objawia „Ja jestem”;
jest prawdziwym Chlebem z nieba;
daje życie wieczne;
oddaje swoje ciało za świat;
daje siebie jako pokarm;
obiecuje zmartwychwstanie;
pozwala człowiekowi odejść;
pozostaje źródłem słów życia.

Dopiero potem: co to znaczy dla mnie? Możliwa modlitwa: Jezu, pokaż mi, czy szukam Ciebie, czy tylko chleba, który możesz mi dać. Naucz mnie przechodzić od darów do Dawcy. Daj mi wiarę, gdy Twoje słowo jest trudne. Naucz mnie przyjmować Ciebie całego — w słowie, w krzyżu, w Eucharystii. Gdy nie rozumiem, przypomnij mi pytanie Piotra: do kogo mam pójść, jeśli Ty masz słowa życia wiecznego?

JAK MÓGŁBYM TO WYJAŚNIĆ KOMUŚ INNEMU?

Wersja 30 sekund

Jezus rozmnaża pięć chlebów i dwie ryby, ale kiedy ludzie chcą zrobić Go królem tylko dlatego, że ich nakarmił, odchodzi. Następnego dnia mówi, że najważniejszy nie jest kolejny darmowy chleb, lecz On sam: „Ja jestem chlebem życia”. Porównuje siebie do manny, ale mówi, że daje coś większego — życie wieczne. Następnie zapowiada, że da swoje ciało za życie świata i mówi o spożywaniu Jego ciała oraz piciu Jego krwi. Katolicy widzą tu jeden z najważniejszych tekstów o Eucharystii. Wielu uczniów odchodzi, bo nauka jest dla nich zbyt trudna. Piotr zostaje i mówi: „do kogo pójdziemy? Ty masz słowa życia wiecznego”.

Wersja 2 minuty

J 6 zaczyna się od rozmnożenia chleba. Jezus karmi około pięciu tysięcy mężczyzn pięcioma chlebami jęczmiennymi i dwiema rybami. Tło jest bardzo ważne: zbliża się Pascha, czyli święto Wyjścia z Egiptu. Tłum zaczyna widzieć w Jezusie nowego Mojżesza i chce zrobić Go królem. Jezus odchodzi, bo nie chce być Mesjaszem zbudowanym według politycznych i materialnych oczekiwań tłumu.

W nocy uczniowie płyną po Jeziorze Galilejskim. Jezus przychodzi do nich, idąc po wodzie, i mówi: „To Ja jestem, nie bójcie się”. Następnego dnia tłum znowu Go szuka. Jezus mówi, że tak naprawdę szukają Go głównie dlatego, że dostali chleb. Prowadzi ich więc od zwykłego chleba do manny, a od manny do siebie: „Ja jestem chlebem życia”.

Następnie mowa robi się jeszcze mocniejsza. Jezus mówi, że chlebem, który da, jest Jego ciało za życie świata. Mówi o spożywaniu swojego ciała i piciu swojej krwi. Katolicka tradycja odczytuje ten fragment eucharystycznie — jako zapowiedź rzeczywistego daru Chrystusa w Eucharystii. Nie chodzi o kanibalizm, ale o sakramentalną komunię z Jezusem, który daje siebie i swoje życie.

Wielu uczniów mówi, że to za trudne, i odchodzi. Jezus nie zmienia nauki, lecz pyta Dwunastu, czy oni też chcą odejść. Piotr odpowiada: „Panie, do kogo pójdziemy? Ty masz słowa życia wiecznego”. To jedno z najlepszych zdań o wierze: nie zawsze rozumiem wszystko, ale wiem, komu zaufałem.

3 RZECZY DO ZAPAMIĘTANIA

1.

Nie zatrzymuj się na chlebie — zobacz Dawcę.

Znaki mają prowadzić: do Jezusa.

2.

Jezus daje nie tylko naukę, lecz siebie.

J 6 prowadzi: ku krzyżowi i Eucharystii.

3.

Wiara nie zawsze oznacza „wszystko rozumiem”.

Czasem brzmi jak Piotr: „do kogo pójdziemy?”

JEDNO ZDANIE

J 6 pokazuje Jezusa jako prawdziwy Chleb z nieba, który karmi, daje swoje ciało za życie świata, jednoczy wierzących ze sobą w Eucharystii i prowadzi ich ku życiu wiecznemu oraz zmartwychwstaniu.

PYTANIA DO REFLEKSJI

Czy szukam Jezusa dla Niego samego, czy głównie dla tego, co może mi dać?
Jaki „chleb, który ginie” najbardziej zajmuje moje życie?
Czy umiem zobaczyć Boży dar w czymś małym, jak pięć chlebów chłopca?
Czy próbuję narzucić Jezusowi rolę, którą sam dla Niego wymyśliłem?
Jak rozumiem Eucharystię — jako zwyczaj, symbol, obowiązek czy realne spotkanie z Chrystusem?
Czy moje przyjmowanie Komunii prowadzi mnie do większego „trwania” w Jezusie?
Co robię, gdy nauka Jezusa jest dla mnie trudna?
Czy odchodzę, próbuję ją zmienić, czy pytam i pozostaję?
Czy umiem powiedzieć jak Piotr: „nie rozumiem wszystkiego, ale wiem, do kogo chcę należeć”?
Czy bardziej pragnę słów życia wiecznego czy natychmiastowego rozwiązania wszystkich problemów?

ŹRÓDŁA I PUNKTY ODNIESIENIA

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — J 6 wraz z przypisami; tekst sprawdzony w biblia.pl.
Stanisław Mędala CM, Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.
Antoni Paciorek, Ewangelia według św. Jana, Biblia Lubelska, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.
Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauczanie o Eucharystii, rzeczywistej obecności Chrystusa, ofierze Mszy świętej, Komunii, Wcieleniu, wierze i zmartwychwstaniu.
Ważne odsyłacze biblijne: Wj 12; Wj 14; Wj 16; Kpł 17,10–14; Pwt 8,3; Pwt 18,15; 2 Krl 4,42–44; Hi 9,8; Ps 23; Ps 77; Ps 78; Ps 107; Iz 54,13; Mt 14,13–33; Mk 6,30–52; Łk 9,10–17; J 1,14; J 3,16; J 4,10–14.42; J 5,21–29.39–47; J 10; J 13; J 15; J 17; 1 Kor 10,16–17; 1 Kor 11,23–29.

UWAGA REDAKCYJNA — J 6

Przy dalszej pracy z tym rozdziałem zachowujemy zasady:

Rozmnożenie chleba traktujemy jako realny znak, nie redukujemy go do „ludzie zaczęli się dzielić”.
Paschę i motyw nowego Wyjścia traktujemy jako kluczowe tło rozdziału.
Nie przeciwstawiamy manny i Eucharystii w schemacie „zły ST — dobry NT”; manna jest darem zapowiadającym pełnię.
Egō eimi na jeziorze wyjaśniamy zarówno na poziomie „to Ja”, jak i możliwego echa Bożego objawienia.
Podkreślamy różnicę między szukaniem Jezusa dla darów a szukaniem Jego samego.
J 6 czytamy jako całość: wiara i Eucharystia nie są konkurencyjnymi interpretacjami.
J 6,51–58 interpretujemy w zgodzie z katolicką nauką o rzeczywistej obecności Chrystusa w Eucharystii.
Nie nazywamy Eucharystii kanibalizmem ani nie opisujemy jej biologicznie.
Trōgō wyjaśniamy ostrożnie: ma konkretny charakter, ale nie sprowadzamy całego argumentu do jednego słowa.
J 6,63 nie używamy przeciw J 6,51–58; „ciało” ma tam inny sens.
Podkreślamy Wcielenie jako fundament sakramentalności.
Eucharystię zawsze łączymy z krzyżem: ciało jest dane „za życie świata”.
Eucharystię łączymy również z przyszłym zmartwychwstaniem.
Kryzys uczniów traktujemy realnie: człowiek może odrzucić objawienie.
Wyznanie Piotra przedstawiamy jako wiarę w osobę Jezusa mimo niepełnego rozumienia.
Judasza nie przedstawiamy jako dowodu przeciw łasce; jego historia pokazuje realność ludzkiej wolności i zdrady.
Nie zamieniamy J 6 w manifest polityczny dotyczący współczesnych systemów gospodarczych.
Nie traktujemy znaków jako automatycznej gwarancji wiary.
Wszystkie cytaty i tekst biblijny w projekcie sprawdzamy w biblia.pl, Biblia Tysiąclecia V.
Głównym punktem odniesienia w polskiej egzegezie pozostaje komentarz Stanisława Mędali CM, pomocniczo komentarz Antoniego Paciorka i nauczanie Kościoła.

OSTATNI KLUCZ DO J 6

Zapamiętaj ruch rozdziału: Jezioro Galilejskie → tłum → Pascha → Filip → 200 denarów → Andrzej → chłopiec → pięć chlebów jęczmiennych → dwie ryby → pięć tysięcy → dziękczynienie → obfitość → dwanaście koszów → prorok → próba obwołania królem → Jezus odchodzi → noc → jezioro → wiatr → Jezus po wodzie → „Ja jestem” → Kafarnaum → tłum szuka → chleb, który ginie → dzieło Boga → wiara → manna → prawdziwy Chleb z nieba → „Ja jestem Chlebem Życia” → Ojciec pociąga → zmartwychwstanie → szemranie → ciało za życie świata → spożywanie ciała → picie krwi → prawdziwy pokarm → trwanie w Jezusie → życie wieczne → trudna mowa → wielu uczniów odchodzi → Dwunastu → Piotr → „do kogo pójdziemy?” → słowa życia wiecznego → Judasz.

Jeżeli masz zapamiętać tylko trzy zdania: Jezus nie chce być tylko kimś, kto daje ci chleb — chce stać się Chlebem twojego życia.

J 6 prowadzi od manny i rozmnożonego chleba do krzyża i Eucharystii: Jezus daje nie rzecz, ale siebie.

Kiedy nauka Jezusa staje się trudna, wiara Piotra nie mówi „wszystko rozumiem”, lecz „Panie, do kogo pójdziemy? Ty masz słowa życia wiecznego”.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.