Ewangelia według św. Jana — J 11: Łazarz, „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”, łzy Jezusa i decyzja o Jego śmierci

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

J 11 — w 60 sekund

J 11 to jeden z najważniejszych rozdziałów całej Ewangelii Jana. Zaczyna się: chorobą człowieka, którego Jezus kocha. Łazarz mieszka w: Betanii

razem z siostrami:

Martą,
Marią.

Siostry wysyłają do Jezusa krótką wiadomość: choruje ten, którego kochasz. To modlitwa: bez instrukcji.

Nie mówią:

„przyjdź natychmiast”, „uzdrów go w taki sposób”, „zrób dokładnie to”.

Po prostu: przedstawiają Jezusowi sytuację. I wtedy dzieje się coś trudnego. Jan mówi: Jezus kocha Martę, Marię i Łazarza. A następne zdanie: pozostaje jeszcze dwa dni tam, gdzie jest. Miłość Jezusa: nie prowadzi do natychmiastowej interwencji. Łazarz: umiera. To jeden z najmocniejszych biblijnych tekstów dla człowieka, który modli się i doświadcza: ciszy Boga.

Opóźnienie Jezusa nie oznacza: braku miłości. Ale siostry: tego jeszcze nie wiedzą. Jezus wraca do Judei mimo realnego zagrożenia. Łazarz leży w grobie: od czterech dni. Marta wychodzi Jezusowi naprzeciw i mówi: gdybyś tu był, mój brat by nie umarł. To nie jest: elegancka modlitwa z podręcznika. To wiara: zmieszana z bólem.

Jezus nie ucisza Marty. Prowadzi ją: głębiej. Marta wierzy w: zmartwychwstanie w dniu ostatecznym. Jezus odpowiada czymś większym: „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”. Nie mówi tylko: „kiedyś dokonam zmartwychwstania”. Mówi: Zmartwychwstanie stoi właśnie przed tobą. Potem pyta: „Wierzysz w to?”

Marta wypowiada jedno z najpełniejszych wyznań wiary w całej Ewangelii: Jezus jest Mesjaszem i Synem Bożym. Następnie przychodzi Maria. Mówi prawie to samo: „gdybyś tu był…” Ale jej spotkanie wygląda inaczej. Maria: płacze. Ludzie: płaczą. Jezus: głęboko się wzrusza. I wtedy pojawia się najkrótsze, a zarazem jedno z najbardziej poruszających zdań Biblii: „Jezus zapłakał”.

Ten, który za chwilę: wskrzesi zmarłego, nie mówi: „przestańcie płakać, przecież za pięć minut wszystko naprawię”. Płacze: razem z ludźmi. Chrześcijańska nadzieja nie oznacza: zakazu żałoby. Jezus przychodzi do grobu. Marta protestuje: ciało już się rozkłada. Cztery dni oznaczają: śmierć całkowicie realną.

Jezus modli się do Ojca. A potem woła: „Łazarzu, wyjdź na zewnątrz!” I: umarły wychodzi. To największy dotąd znak w Ewangelii Jana. Ale trzeba powiedzieć coś bardzo ważnego: Łazarz nie zmartwychwstaje jeszcze w takim sensie jak Jezus w J 20. Łazarz: wraca do zwykłego życia biologicznego. Będzie musiał: umrzeć ponownie.

Jezus po własnym Zmartwychwstaniu: przejdzie do życia już niepodlegającego śmierci. Wskrzeszenie Łazarza jest: znakiem wskazującym na ostateczne Zmartwychwstanie. I teraz następuje wielka Janowa ironia. Jezus: daje Łazarzowi życie. Przywódcy: postanawiają odebrać życie Jezusowi. Sanhedryn zostaje zwołany.

Problem przywódców nie brzmi: „czy znak się wydarzył?” Wręcz przeciwnie: przyznają, że Jezus czyni wiele znaków. Boją się: reakcji Rzymu. Kajfasz mówi: lepiej, aby jeden człowiek umarł za lud. Myśli: politycznie. Jan mówi: nieświadomie wypowiada proroctwo. Jezus rzeczywiście: umrze za lud. Ale nie tylko.

Ma: zgromadzić w jedno rozproszone dzieci Boga. To łączy J 11: z Dobrym Pasterzem z J 10. J 10: „inne owce” → jedno stado. J 11: rozproszone dzieci → zgromadzone w jedno. J 11 kończy się więc paradoksem: Jezus wywołuje Łazarza z grobu, a Jego własna droga: prowadzi teraz bezpośrednio ku grobowi.

Ale czytelnik już wie: Ten, który jest Zmartwychwstaniem i Życiem, nie pozostanie w grobie.

Podział J 11

J 11,1–16

Choroba, śmierć Łazarza i decyzja powrotu do Judei

Jezus otrzymuje wiadomość, zwleka dwa dni, ogłasza śmierć Łazarza i wyrusza ku Betanii mimo zagrożenia.

J 11,17–27

Marta i Jezus — „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”

Marta wyznaje wiarę w przyszłe zmartwychwstanie, a Jezus objawia siebie jako osobowe źródło życia.

J 11,28–37

Maria, żałoba i łzy Jezusa

Jezus spotyka Marię oraz żałobników i sam płacze.

J 11,38–44

Wskrzeszenie Łazarza

Kamień zostaje odsunięty. Jezus modli się do Ojca, woła Łazarza i zmarły wychodzi z grobu.

J 11,45–53

Narada Sanhedrynu i proroctwo Kajfasza

Znak prowadzi jednych do wiary, a przywódców do decyzji o zabiciu Jezusa.

J 11,54–57

Jezus w Efraim i zbliżająca się Pascha

Jezus wycofuje się na pewien czas. W Jerozolimie rośnie oczekiwanie i wydany zostaje nakaz doniesienia o miejscu Jego pobytu.

CZĘŚĆ I — CHOROBA ŁAZARZA

1. Łazarz z Betanii

Imię: Λάζαρος — Lazaros wywodzi się od hebrajskiego: אֶלְעָזָר — Eleazar czyli: „Bóg pomógł / Bóg jest pomocą”. To ciekawe imię dla człowieka, którego historia stanie się: wielkim znakiem Bożej pomocy wobec śmierci.

2. Nie myl dwóch Łazarzy

W Nowym Testamencie mamy:

Łazarza z Betanii J 11–12:

brat Marty i Marii,
przyjaciel Jezusa,
wskrzeszony przez Jezusa.

Łazarza z przypowieści

Łk 16:

ubogi Łazarz,
bohater przypowieści o bogaczu.

To: nie ta sama postać.

3. Betania

Betania leży: niedaleko Jerozolimy. Jan mówi: około piętnastu stadiów. To mniej więcej: 2,5–3 km. Miejscowość znajdowała się: na wschodnim zboczu Góry Oliwnej. Bliskość Jerozolimy jest bardzo ważna. Wiadomość o znaku: może szybko dotrzeć do władz.

4. Dwie Betanie u Jana

W J 1 pojawiła się: Betania za Jordanem, gdzie działał Jan Chrzciciel. J 11: Betania koło Jerozolimy. Nie należy: ich utożsamiać. Jan zna: dwa miejsca o tej samej nazwie.

5. Marta, Maria i Łazarz

To rodzina: szczególnie bliska Jezusowi. Łk 10 również zna: Martę i Marię. BT V przy J 11,1 zwraca uwagę, że Jan zakłada: znajomość tradycji o siostrach. J 12 pokaże: Marię namaszczającą Jezusa.

6. Jan zapowiada wydarzenie z przyszłego rozdziału

W J 11,2 Maria zostaje przedstawiona jako ta: która namaściła Pana. Ale samo namaszczenie w Ewangelii Jana wydarzy się dopiero: w J 12. To zabieg narracyjny: autor identyfikuje znaną czytelnikom postać. Nie oznacza: pomyłki chronologicznej.

7. „Ten, którego kochasz”

Siostry nie muszą: podawać imienia. Wiadomość brzmi: choruje ten, którego kochasz. To pokazuje: relację. Łazarz nie jest: anonimowym pacjentem. Jezus: kocha go.

8. Dwa greckie słowa miłości

W J 11 pojawiają się czasowniki: φιλέω — phileō oraz: ἀγαπάω — agapaō. W popularnych kazaniach czasem buduje się: ogromną różnicę między nimi. Trzeba być ostrożnym. U Jana oba czasowniki mogą: częściowo się nakładać. Najważniejsze: tekst wielokrotnie podkreśla rzeczywistą miłość Jezusa do tej rodziny.

9. Siostry nie wydają Jezusowi polecenia

Nie mówią: „przyjdź”. Nie mówią: „uzdrów”. Mówią: „choruje ten, którego kochasz”. To piękny model modlitwy: przynoszę Bogu prawdę o sytuacji. Nie muszę: sterować Bogiem.

10. Ale odpowiedź Jezusa jest trudna

Jezus mówi: choroba nie zmierza ostatecznie ku śmierci, lecz ku chwale Boga. A jednak Łazarz: umiera. Czy Jezus się pomylił? Nie. „Nie ku śmierci” nie znaczy: Łazarz w ogóle biologicznie nie umrze. Znaczy: śmierć nie będzie ostatecznym końcem tej historii.

11. „Ku chwale Boga”

J 9: dzieła Boga mają się objawić. J 11: chwała Boga. Znak ma: objawić, kim jest Syn. Ale chwała u Jana prowadzi: jeszcze dalej. Wskrzeszenie Łazarza spowoduje decyzję: o śmierci Jezusa. Krzyż stanie się: godziną uwielbienia Syna. Czyli chwała: biegnie przez znak aż ku Paschalnej godzinie.

12. Czy Bóg spowodował chorobę Łazarza, żeby się „pokazać”?

Tekst: tego nie mówi. Podobnie jak J 9 nie należy czytać: sadystycznie. Jezus objawia: co Bóg uczyni w sytuacji śmierci. Nie daje nam: pełnej metafizycznej przyczyny każdej choroby Łazarza.

13. Najtrudniejsze zestawienie: „kochał” — „pozostał dwa dni”

Jan celowo stawia obok siebie: miłość Jezusa i: opóźnienie. Dla nas często: jeśli Bóg mnie kocha, powinien zadziałać natychmiast. J 11 mówi: Boża miłość nie zawsze wygląda jak natychmiastowe usunięcie cierpienia. To nie oznacza: cierpienie jest nieważne. Za chwilę Jezus: zapłacze.

14. Cisza Boga nie jest automatycznie brakiem Boga

Marta i Maria mogą doświadczać: „Jezus nie przyszedł”. Ale czytelnik wie: Jezus o nich wie.

Jezus ich kocha.

Jezus zmierza do nich. To ważne dla modlitwy: brak widzialnej odpowiedzi nie dowodzi braku miłości Boga. Nie wolno jednak używać tego zdania: jako taniego pocieszenia dla cierpiącego. Najpierw: trzeba z nim być. Jezus sam: płacze.

15. Jezus wraca do Judei

Uczniowie są: przerażeni. Dopiero co próbowano: Go ukamienować. J 10: próba pojmania. A teraz Jezus: wraca w okolice Jerozolimy. Dlaczego? miłość prowadzi Go ku zagrożeniu. To jeden z elementów obrazu: Dobrego Pasterza.

16. Dobry Pasterz idzie po Łazarza

J 10: Dobry Pasterz oddaje życie za owce. J 11: Jezus idzie ku Łazarzowi, wiedząc, że droga ta: przybliży decyzję o Jego własnej śmierci. To bardzo silne połączenie. Jezus idzie: dać życie Łazarzowi, a tym samym: przybliża własną śmierć.

17. Dwanaście godzin dnia

Jezus mówi: o dwunastu godzinach. BT V wyjaśnia: to obraz prawdy, że przed czasem ustalonym przez Ojca nic nie może zakończyć Jego misji. Nie jest to: dokładna teologia starożytnego zegarka. To: przysłowiowy obraz wyznaczonego czasu działania.

18. Światło wraca

J 8: Jezus — Światłość świata. J 9: otwarcie oczu. J 11: chodzić za dnia. Jan konsekwentnie prowadzi: światło kontra ciemność. Jezus idzie: w stronę śmierci, ale chodzi: w świetle woli Ojca.

19. Łazarz „zasnął”

W Biblii śmierć może być: obrazowo nazywana snem. Nie oznacza to: dusza po śmierci po prostu przestaje istnieć. To metafora: tymczasowości śmierci wobec Bożej mocy zmartwychwstania. Dla Jezusa śmierć Łazarza: nie jest nieodwracalnym końcem.

20. Uczniowie rozumieją dosłownie

Jak często w Janie. Jezus: „zasnął”. Uczniowie: „to dobrze, sen pomoże mu wyzdrowieć”. Jan wyjaśnia: Jezus mówi o śmierci. To kolejny schemat: niezrozumienie → wyjaśnienie → głębsze objawienie.

21. „Łazarz umarł”

Jezus ostatecznie mówi: bez metafory. Chrześcijaństwo: nie neguje śmierci. Nie mówi: „to tylko nic nieznacząca zmiana”. Śmierć jest: realnym wrogiem. 1 Kor 15 nazwie ją: ostatnim nieprzyjacielem.

22. „Raduję się ze względu na was”

Brzmi: bardzo twardo. Jezus nie raduje się: z cierpienia Łazarza i sióstr jako takiego. Raduje się: z dobra, które ma wyniknąć dla wiary uczniów. To subtelna, ale ważna różnica.

23. Wiara uczniów nadal potrzebuje wzrostu

Przecież: już wierzą. A Jezus mówi: „abyście uwierzyli”. U Jana wiara: może wzrastać. Nie jest: wyłącznie przełącznikiem 0/1. Uczeń: wierzy i: nadal potrzebuje głębszej wiary.

24. Tomasz — Didymos

Greckie: Δίδυμος — Didymos oznacza: „Bliźniak”. Aramejskie imię Tomasz również: wiąże się z „bliźniakiem”. Jan kilka razy: dopowiada to znaczenie.

25. Tomasz nie jest tylko „niewiernym Tomaszem”

To bardzo ważne. W J 11 Tomasz mówi: idźmy z Nim umrzeć. Jego rozumienie może być: pesymistyczne. Ale odwaga: jest realna. Tomasz jest: lojalny wobec Jezusa. J 20 pokaże jego kryzys i wielkie wyznanie: „Pan mój i Bóg mój”. Nie redukujmy człowieka: do jednego momentu słabości.

CZĘŚĆ II — MARTA I JEZUS

26. Cztery dni w grobie

Jezus przybywa, gdy Łazarz: jest od czterech dni w grobie. To przede wszystkim podkreśla: pełną realność śmierci. Nie ma: wątpliwości, że człowiek zmarł. Nie mamy: krótkiego omdlenia. Ciało: zaczyna się rozkładać.

27. Czy „cztery dni” wynikają z żydowskiej teorii o duszy krążącej trzy dni?

Późniejsze tradycje rabiniczne zawierają: tego rodzaju motywy. Ale nie należy przedstawiać ich: jako pewnego tła J 11. Najbezpieczniejszy sens tekstu: cztery dni pokazują niepodważalność śmierci.

28. Pogrzeb szybko po śmierci

W klimacie Judei i zgodnie ze zwyczajem: pochówek następował szybko. Nie było: współczesnej długiej procedury przechowywania ciała. Dlatego cztery dni w grobie: są realistycznym elementem narracji.

29. Wielu przychodzi pocieszać

Żałoba w kulturze biblijnej: jest wspólnotowa.

Ludzie:

odwiedzają,
płaczą,
pocieszają.

Nie ma: ideału „silnego człowieka, który nie okazuje emocji”. J 11 jest: bardzo emocjonalnym rozdziałem.

30. Marta wychodzi

Kiedy słyszy: Jezus nadchodzi, Marta: wychodzi Mu naprzeciw. Maria: zostaje w domu. Nie musimy robić: psychologicznej rywalizacji sióstr. Obie: przeżywają żałobę inaczej.

31. „Gdybyś tu był”

Marta mówi: „Panie, gdybyś tu był…” Maria później: powie dokładnie to samo. Możliwe, że przez dni żałoby siostry: powtarzały sobie to zdanie. To brzmi jak: lament. „Dlaczego Cię nie było?”

32. Czy wolno tak mówić do Boga?

Biblia pełna jest: lamentu.

Psalmy pytają:

dlaczego?
jak długo?
gdzie jesteś?

Jezus: nie karci Marty. Wiara nie wymaga: udawania, że nic nie boli. Możesz modlić się: prawdą.

33. „I teraz wiem…”

Marta nie zatrzymuje się: w pretensji. Mówi: Bóg da Ci to, o co poprosisz. Czy dokładnie oczekuje: natychmiastowego wskrzeszenia? Nie jest to pewne. Jej późniejsze zachowanie przy grobie: pokazuje, że nie spodziewa się łatwo otwarcia grobu. Wiara Marty: jest prawdziwa, ale jeszcze nie rozumie pełni działania Jezusa.

34. „Brat twój zmartwychwstanie”

To zdanie może zabrzmieć: jak klasyczne pocieszenie na pogrzebie. Marta odpowiada: „wiem”. Wierzy: w zmartwychwstanie w dniu ostatecznym. To ważne. W judaizmie epoki Jezusa istniały: różne poglądy na zmartwychwstanie. Faryzeusze: je wyznawali. Saduceusze: odrzucali. Marta stoi: po stronie nadziei zmartwychwstania.

35. Stary Testament i zmartwychwstanie

Wyraźnie rozwinięta nadzieja pojawia się m.in. w:

Dn 12,2 zmartwychwstanie jednych ku życiu.

2 Mch 7 męczennicy wyznają: nadzieję odzyskania życia od Boga.

J 11: Jezus objawia jeszcze więcej.

36. „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”

To serce J 11.

Greckie:

ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή egō eimi hē anastasis kai hē zōē

Jezus nie mówi tylko: „mam moc wskrzesić”. Mówi: „JA JESTEM Zmartwychwstaniem”. To personalizacja: eschatologicznej nadziei. Przyszłość człowieka: ma twarz Jezusa.

37. Zmartwychwstanie nie jest tylko wydarzeniem

Chrześcijanin wierzy: w wydarzenie przyszłe. Ale Jezus pokazuje: źródłem wydarzenia jest Osoba. Bez Chrystusa: nie ma zmartwychwstania do życia. Dlatego chrześcijańska nadzieja nie brzmi tylko: „po śmierci coś będzie”. Brzmi: „jest Jezus”.

38. „Kto wierzy we Mnie, choćby umarł, żyć będzie”

Jezus nie obiecuje: chrześcijanin nie umrze biologicznie. Marta: umrze. Apostołowie: umrą. Chrześcijanie: umierają. Jezus mówi: śmierć fizyczna nie niszczy życia otrzymanego od Boga.

39. „Nie umrze na wieki”

To kolejny Janowy paradoks. Wierzący: może umrzeć biologicznie, a jednocześnie: nie umrzeć ostatecznie. Dlaczego? Bo życie wieczne: już rozpoczęło się w relacji z Chrystusem. J 5: przeszedł ze śmierci do życia. J 6: ma życie wieczne i zostanie wskrzeszony. J 11: Jezus sam jest Życiem.

40. „Wierzysz w to?”

Jezus nie pyta: „czy rozumiesz wszystko?” Pyta: „wierzysz?” Nie chodzi o: irracjonalność. Marta ma: konkretne objawienie i osobę przed sobą. Ale wiara wymaga: osobistej odpowiedzi.

41. Marta składa wielkie wyznanie

Mówi: Jezus jest Mesjaszem, Synem Bożym, który przychodzi na świat. To brzmi jak: program całej Ewangelii. J 20,31: Ewangelia została napisana, aby wierzyć, że Jezus jest Mesjaszem i Synem Bożym. Marta: wypowiada niemal dokładnie tę wiarę już w J 11.

42. Marta jako wielka wyznawczyni wiary

W popularnej pamięci Marta czasem zostaje: „tą od gotowania z Łk 10”. To bardzo krzywdzące uproszczenie. W J 11 Marta: wypowiada jedno z największych wyznań chrystologicznych Nowego Testamentu. Nie redukujmy postaci biblijnych: do jednej sceny.

43. Czy wyznanie Marty odpowiada wyznaniu Piotra?

W Synoptykach Piotr mówi: Mesjasz / Syn Boga. W J 11 podobne wielkie wyznanie: wypowiada Marta. Jan tym samym pokazuje: kobieta jest pełnoprawnym świadkiem i wyznawcą chrystologicznej wiary. To bardzo ważne.

CZĘŚĆ III — MARIA I ŁZY JEZUSA

44. Marta woła Marię

Mówi: Nauczyciel jest i woła cię. Czy Jezus wyraźnie: wcześniej nakazał ją zawołać? Narracja nie cytuje: takiego polecenia. Możliwe, że Marta: przekazuje niezapisane wezwanie. Ważniejsze: Maria natychmiast wstaje.

45. Maria pada do nóg Jezusa

To charakterystyczne. W J 12: będzie przy Jego nogach podczas namaszczenia. Tutaj: pada do nóg w żałobie. Jej relacja z Jezusem: wyraża się bardzo cieleśnie i emocjonalnie.

46. Maria mówi to samo co Marta

„Gdybyś tu był…”

Ale Jezus odpowiada: inaczej. Marta otrzymuje: dialog teologiczny. Maria: obecność i łzy. To piękna lekcja duszpasterska. Nie każda osoba w żałobie potrzebuje: tego samego sposobu odpowiedzi.

47. Jezus nie wygłasza Marii wykładu

Nie mówi: „wyjaśnię ci problem teodycei w siedmiu punktach”. Widząc ją płaczącą: głęboko się wzrusza. Czasem najlepszą odpowiedzią na cierpienie: nie jest odpowiedź. Jest: obecność.

48. Greckie „głęboko się wzruszył”

Jan używa mocnego czasownika: ἐμβριμάομαι — embrimaomai

Może oznaczać:

głęboko się poruszyć,
wzburzyć,
nawet odczuć oburzenie.

To więcej niż: łagodne wzruszenie. Niektórzy bibliści widzą w tym: gniew Jezusa wobec śmierci jako wroga. To bardzo ciekawa interpretacja. Nie należy jednak twierdzić: tekst dokładnie mówi, na kogo Jezus jest zły. Pewne: emocja jest mocna.

49. Jezus wobec śmierci nie jest obojętny

Śmierć nie jest dla Niego: sympatyczną częścią natury. Chrześcijaństwo nie musi: romantyzować śmierci. Śmierć jest: wrogiem, choć Chrystus: ją zwycięża. Jezus może więc jednocześnie: znać wynik i: cierpieć wobec rzeczywistości śmierci.

50. „Gdzie go położyliście?”

Ten, który: wie, że Łazarz umarł, pyta: gdzie jest grób. Jezus wchodzi: w konkretną ludzką historię. Nie omija: drogi do grobu.

51. „Chodź i zobacz”

To ciekawa ironia. W J 1 Jezus mówi uczniom: „chodźcie, a zobaczycie”. Tam prowadzi: do miejsca spotkania z życiem. W J 11 ludzie mówią Jezusowi: „chodź i zobacz” i prowadzą: do grobu. Ten, który zaprasza do życia: idzie zobaczyć miejsce śmierci.

52. „Jezus zapłakał”

Greckie:

ἐδάκρυσεν ὁ Ἰησοῦς edakrysen ho Iēsous

Jezus: płacze. To fundamentalne dla chrześcijańskiego rozumienia: człowieczeństwa Jezusa. Syn Boży: naprawdę przeżywa ludzką relację i żałobę.

53. Łzy Jezusa i Wcielenie

J 1: Słowo stało się ciałem. J 11: Słowo płacze przy grobie przyjaciela. Boskość Jezusa nie oznacza: niezdolności do emocji. Jezus nie udaje: człowieka. Jest: prawdziwym człowiekiem.

54. Czy Jezus płacze, skoro wie, że zaraz wskrzesi Łazarza?

Właśnie dlatego ta scena jest: tak ważna. Wiedza o przyszłym zwycięstwie: nie unieważnia aktualnego bólu. Chrześcijanin może wiedzieć: „wierzę w zmartwychwstanie” i nadal: płakać na pogrzebie. To nie jest: brak wiary. Jezus: płacze.

55. Chrześcijańska żałoba

Paweł nie mówi: „nie smućcie się wcale”. Mówi: nie smućcie się jak ci, którzy nie mają nadziei. Różnica: nie między łzami i brakiem łez. Różnica: między żałobą z nadzieją i bez nadziei. J 11: jest najlepszym obrazem.

56. „Oto jak go miłował”

Tłum poprawnie odczytuje: łzy jako miłość. Jezus: naprawdę kocha Łazarza. To ważne: cud nie jest pokazem mocy wobec anonimowego obiektu. Jest: działaniem w relacji miłości.

57. „Czy nie mógł sprawić, żeby nie umarł?”

To prawie: pytanie Marty i Marii. I pytanie każdego człowieka: skoro Bóg może, dlaczego nie zapobiegł? J 11 nie daje: uniwersalnej łatwej odpowiedzi. Pokazuje: Bóg w Chrystusie wchodzi w śmierć, płacze i ostatecznie ją pokonuje. Chrześcijańska odpowiedź na cierpienie: ma kształt krzyża i Zmartwychwstania.

CZĘŚĆ IV — GRÓB

58. Grób jako pieczara

Jan opisuje: pieczarę z kamieniem. To pasuje: do ówczesnych grobów wykutych w skale. Nie należy wyobrażać sobie: współczesnego grobu ziemnego z płytą.

59. „Usuńcie kamień”

Jezus mógł: sam cudownie usunąć kamień. Ale mówi: ludziom, żeby go odsunęli. To ciekawy wzór: Bóg robi to, czego człowiek nie może. Ale człowiek: robi to, co może. Ludzie: odsuwają kamień. Jezus: przywraca życie.

60. Nie rób z tego magicznej zasady

Nie oznacza: „jeśli Bóg ma działać, zawsze najpierw musisz wykonać symboliczny krok”. To konkretna narracja. Możemy jednak zobaczyć: współpracę człowieka z Bożym działaniem.

61. Marta protestuje

Mówi: ciało już cuchnie. To brutalnie realistyczny szczegół. Marta: przed chwilą wyznała wielką wiarę. A teraz: zatrzymuje się przed grobem. Czy to znaczy: jej wyznanie było fałszywe? Nie. Wiara może być: prawdziwa i jednocześnie: walczyć z konkretnym lękiem.

62. Wielka wiara i wielki lęk mogą istnieć razem

Marta wierzy: Jezus jest Synem Bożym. Ale kiedy ma: usunąć kamień z grobu brata, mówi: to niemożliwe / straszne. To bardzo ludzkie. Wiara nie oznacza: braku emocjonalnego oporu.

63. Cztery dni i rozkład

Jan chce, by czytelnik wiedział: to nie jest pozorna śmierć. Marta: czuje realność rozkładu. Cud: nie polega na ocuceniu. Jezus staje: wobec nieodwracalności biologicznej.

64. „Ujrzysz chwałę Boga”

Jezus przypomina: wiarę. Nie mówi: „jeśli uwierzysz wystarczająco mocno, zasłużysz na cud”. To ważne. Cud: nie jest nagrodą za wyprodukowanie odpowiedniej ilości psychicznej pewności. Wiara: otwiera na zobaczenie sensu znaku.

65. Jezus modli się do Ojca

Przed znakiem: podnosi oczy. Mówi: dziękuję. To nie wygląda: jak prośba człowieka niepewnego wyniku. Jezus wie: Ojciec Go wysłuchuje. Modlitwa ma: charakter objawienia dla tłumu.

66. Czy Jezus potrzebuje prosić Ojca, bo sam nie ma mocy?

J 5 i J 10 mówią: Syn daje życie. J 11: Jezus działa w jedności z Ojcem. Nie mamy: konkurencji dwóch mocy. Cud objawia: relację Ojca i Syna.

67. „Aby uwierzyli, że Ty Mnie posłałeś”

To cel znaku. Nie: widowisko. Nie: sensacja.

Wiara.

Znak ma prowadzić: od Łazarza do Jezusa, a od Jezusa: do Ojca.

68. „Łazarzu!”

Jezus: woła go po imieniu. J 10: Dobry Pasterz woła swoje owce po imieniu. J 11: „Łazarzu”. To piękne połączenie. Pasterz: woła owcę nawet z grobu.

69. Głos Syna i umarli

J 5: nadchodzi godzina, kiedy umarli usłyszą głos Syna Bożego. J 11: Łazarz słyszy głos. To znak: przyszłego powszechnego zmartwychwstania. Jezus nie tylko: mówi o swojej władzy nad śmiercią. Pokazuje: znak tej władzy.

70. „Wyjdź na zewnątrz”

Głos: przekracza granicę grobu. W Starym Testamencie Bóg: daje życie. Jezus: wydaje polecenie zmarłemu. To kolejny znak: Boskiego autorytetu.

71. Łazarz wychodzi

Jan nie opisuje: procesu biologicznego. Nie interesuje go: jak komórki się regenerują. Opisuje: rezultat. Zmarły: wychodzi. To znak: objawiający osobę Jezusa.

72. Opaski i chusta

Łazarz wychodzi: jeszcze związany pogrzebowymi tkaninami. Jezus mówi: rozwiążcie go. W J 20 przy grobie Jezusa tkaniny: pozostaną w grobie. To jedna z różnic między: wskrzeszeniem Łazarza a: Zmartwychwstaniem Jezusa.

73. Łazarz wraca do tego samego świata

Musi zostać: rozwiązany. Może: chodzić.

Będzie:

jadł,
żył,
starzał się,
ostatecznie znów umrze.

To: wskrzeszenie do życia doczesnego.

74. Jezus zmartwychwstaje do nowego sposobu życia

Po J 20 Jezus: nie wraca po prostu do wcześniejszego biologicznego życia. Jego ciało: jest realne, ale: uwielbione. Śmierć: już nad Nim nie panuje.

Dlatego teologicznie dobrze rozróżnić:

Łazarz wskrzeszenie / reanimacja w sensie nadprzyrodzonego przywrócenia życia.

Jezus

Zmartwychwstanie do życia uwielbionego.

75. Nie używaj słowa „reanimacja” zbyt technicznie

W medycynie reanimacja: oznacza procedury przywracania czynności życiowych. J 11: nie opisuje procedury medycznej. Dlatego najlepsze polskie słowo: „wskrzeszenie Łazarza”. A pełne paschalne: „Zmartwychwstanie Jezusa”.

76. „Rozwiążcie go”

Można odczytać: dosłownie. Ludzie mają: zdjąć opaski. Duchowo tekst jest często używany: jako obraz uwalniania człowieka z więzów grzechu. To może być: dobra medytacja. Ale trzeba zaznaczyć: podstawowy sens jest fizyczny.

CZĘŚĆ V — REAKCJE

77. Wielu wierzy

Znak działa: zgodnie z celem. Ludzie widzą: dzieło Jezusa i: wierzą. Ale jak zawsze u Jana: znak nie zmusza do wiary.

78. Niektórzy idą do faryzeuszów

Czy „donoszą”? Możliwe. Ale tekst nie opisuje: dokładnie ich intencji.

Mogą:

informować,
szukać oceny,
być przeciwnikami.

Nie budujmy: psychologii, której nie ma.

79. Przywódcy nie zaprzeczają znakom

To jeden z najbardziej niezwykłych elementów. Mówią: „ten człowiek czyni wiele znaków”. Czyli problem nie jest: „nic się nie wydarzyło”. Problem: „co z tym zrobimy?” To bardzo mocna Janowa ironia.

80. Znak nie gwarantuje wiary

J 6: ludzie jedzą cudowny chleb i odchodzą. J 9: znak jest analizowany i odrzucany. J 11: przywódcy uznają istnienie znaków i podejmują decyzję o śmierci Jezusa. Wiara: nie jest automatycznym wynikiem spektakularności.

81. Strach przed Rzymem

Przywódcy mówią: jeśli wszyscy uwierzą, Rzymianie mogą zareagować. To historycznie: zrozumiały lęk. Rzym: brutalnie tłumił bunty. Mesjańskie poruszenie tłumów mogło: zostać uznane za polityczne zagrożenie.

82. „Nasze miejsce i naród”

„Miejsce” najprawdopodobniej: świątynia / Jerozolima. Przywódcy obawiają się: katastrofy narodowej. To nie jest: całkowicie absurdalny problem polityczny. Problem moralny: rozwiązują go przez decyzję o zabiciu niewinnego.

83. Tragiczna ironia historii

Przywódcy chcą zabić Jezusa: żeby Rzym nie zniszczył świątyni i narodu. A w roku 70: Rzymianie rzeczywiście zniszczą świątynię. Jan, piszący po tych wydarzeniach, może pozwalać czytelnikowi: usłyszeć dramatyczną ironię. Nie należy jednak mówić: zburzenie Jerozolimy było prostą karą za zabicie Jezusa. Historia i teologia: są bardziej złożone.

84. Kajfasz

Kajfasz: najwyższy kapłan. Mówi: „lepiej, żeby jeden umarł za lud”. W jego intencji: rachunek polityczny. Jednostka: zostaje poświęcona dla stabilności narodu. To logika: „cel uświęca środki”.

85. Czy arcykapłan był wybierany co roku?

Jan mówi: „w owym roku był najwyższym kapłanem”. Nie oznacza to koniecznie: urząd trwał jeden rok. Kajfasz sprawował urząd: przez wiele lat. Sformułowanie Jana podkreśla: szczególność roku śmierci Jezusa.

86. Kajfasz mówi więcej, niż rozumie

To klasyczna: Janowa ironia. Kajfasz myśli: polityczna śmierć jednego ocali naród. Jan mówi: jego słowa są proroctwem. Jezus rzeczywiście: umrze za lud. Ale sens: jest nieskończenie większy niż plan Kajfasza.

87. Czy zły człowiek może wypowiedzieć prawdę?

Tak. Bóg: nie zatwierdza zła Kajfasza. Ale może: posłużyć się jego słowami w narracji zbawienia. To nie znaczy: każde zdanie przywódcy religijnego jest prorocze. Jan interpretuje: tę konkretną sytuację.

88. „Umrzeć za naród”

To język: zastępczej, zbawczej śmierci. J 10: Pasterz oddaje życie za owce. J 11: Jezus umrze za naród. J 18–19: Pascha. Jan buduje: spójną teologię ofiary.

89. „Nie tylko za naród”

To klucz. Krzyż nie jest: lokalnym wydarzeniem tylko dla Judei. Jezus umrze: aby zgromadzić rozproszone dzieci Boga. To wymiar: uniwersalny.

90. J 10 + J 11

J 10: „inne owce” → jedno stado → jeden Pasterz. J 11: „rozproszone dzieci” → zgromadzone w jedno. To prawie: dwa komentarze do tej samej misji. Krzyż: gromadzi.

91. Kościół rodzi się z Paschy Chrystusa

Jedność ludu Boga nie jest: projektem społecznym. Ma źródło: w śmierci i Zmartwychwstaniu Jezusa. Dlatego Kościół jest: wspólnotą paschalną. Jeden lud: zostaje zgromadzony przez ofiarę Syna.

92. „Tego dnia postanowili Go zabić”

To punkt zwrotny.

Wcześniej:

próby, zamiary, kamienie.

Teraz: formalna decyzja. Wskrzeszenie Łazarza: staje się bezpośrednim katalizatorem Męki.

93. Największy znak prowadzi do krzyża

Paradoks: Jezus daje życie. Odpowiedź systemu: zabijmy Dawcę życia. To streszcza: dramat grzechu w Ewangelii Jana. Światłość: przychodzi. Ciemność: próbuje ją zgasić.

94. Ale ciemność nie zwycięży

J 1: ciemność nie ogarnęła światłości. J 11: wydaje się, że przeciwnicy przejmują kontrolę. Czytelnik wie: krzyż stanie się właśnie zwycięstwem Jezusa. Ciemność: nie rozumie, że własnym działaniem prowadzi do godziny chwały.

CZĘŚĆ VI — EFRAIM I PASCHA

95. Jezus wycofuje się

Nie dlatego, że: nagle zabrakło Mu odwagi. Godzina: jeszcze nie osiągnęła pełni. Jezus odchodzi: do Efraim. Tam: przebywa z uczniami.

96. Gdzie był Efraim?

Dokładna lokalizacja: bywa dyskutowana. Tradycyjnie wiąże się go z terenem: na północny wschód od Jerozolimy, w pobliżu pustyni. Najważniejsze w narracji: Jezus oddala się od bezpośredniego zagrożenia do czasu Paschy.

97. Pascha jest blisko

To ogromny sygnał. J 6: Pascha. J 11: Pascha. J 12: ostatnia faza przed Męką. Czytelnik: wie, dokąd zmierzamy. Wskrzeszenie Łazarza: przygotowało scenę dla Paschy Jezusa.

98. Ludzie idą się oczyścić

Przed Paschą: pielgrzymi przybywają wcześniej, aby dokonać: rytualnego oczyszczenia. To szczegół: historyczno-religijny. A ironicznie w centrum święta znajdzie się: Jezus, prawdziwy Baranek, który oczyszcza z grzechu.

99. „Czy przyjdzie na święto?”

Jerozolima: czeka. Jezus staje się: najważniejszym tematem rozmów. Jedni: wierzą. Inni: polują. Pascha: nadchodzi.

100. Nakaz doniesienia

Przywódcy wydają: formalne polecenie. Jeśli ktoś zna miejsce Jezusa: ma zgłosić. To przygotowuje: zdradę Judasza. Od tej chwili: napięcie rośnie bez przerwy.

J 11 — NA JĘZYK LUDZKI

Najprościej: J 11 jest o sytuacji, w której Jezus kocha człowieka, a mimo to nie przychodzi wtedy, kiedy wszyscy oczekują. To dlatego ten rozdział: jest tak trudny i tak prawdziwy. Siostry wysyłają wiadomość: „Łazarz choruje”. Jezus: wie. Jezus: kocha. Jezus: nie przychodzi od razu. Łazarz: umiera.

I jeśli kiedykolwiek modliłeś się: „Boże, gdzie jesteś?” to J 11: zna to pytanie. Marta mówi: „gdybyś był…” Maria mówi: „gdybyś był…” A Jezus: nie obraża się na ich ból. Z Martą: rozmawia. Z Marią: płacze. To bardzo ważne: Bóg nie jest tylko odpowiedzią teologiczną. Bóg w Jezusie: stoi przy grobie i płacze.

Ale nie tylko płacze. Idzie: do grobu. I woła: „Łazarzu, wyjdź”. Chrześcijaństwo nie mówi więc: „śmierć nie jest problemem”. Mówi: śmierć jest problemem tak wielkim, że Syn Boży sam wszedł w jej rzeczywistość, aby ją pokonać. Wskrzeszenie Łazarza: nie jest jeszcze ostatecznym rozwiązaniem. Łazarz: kiedyś umrze ponownie.

Jest znakiem: większego wydarzenia. Za kilka rozdziałów Jezus: sam wejdzie do grobu. Ale nikt: nie będzie musiał Go wywoływać z zewnątrz. On: zmartwychwstanie. Dlatego najważniejsze słowa J 11 nie brzmią: „mam technikę na śmierć”. Brzmią: „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”.

NAJWAŻNIEJSZE WERSETY

J 11,3

Siostry mówią Jezusowi: choruje ten, którego kocha. Klucz: modlitwa może po prostu przynieść Bogu prawdę o sytuacji.

J 11,5–6

Jezus: kocha rodzinę, a jednak: nie przychodzi natychmiast. Klucz: opóźnienie Bożej odpowiedzi nie jest automatycznie dowodem braku miłości.

J 11,11

Jezus nazywa śmierć Łazarza: snem, z którego go obudzi. Klucz: wobec władzy Chrystusa śmierć nie jest ostateczna.

J 11,16

Tomasz: chce iść z Jezusem nawet ku śmierci. Klucz: jego postać jest znacznie bogatsza niż stereotyp „niewiernego Tomasza”.

J 11,21

Marta: „gdybyś tu był…” Klucz: wiara może mówić Bogu także językiem bólu i lamentu.

J 11,25

„Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”. Klucz: nadzieja chrześcijańska ma centrum nie w abstrakcyjnej przyszłości, lecz w osobie Jezusa.

J 11,26

Jezus pyta: „Wierzysz w to?” Klucz: objawienie domaga się osobistej odpowiedzi.

J 11,27

Marta wyznaje: Mesjasza i Syna Bożego. Klucz: jedno z najpełniejszych wyznań wiary czwartej Ewangelii.

J 11,35

„Jezus zapłakał”.

Klucz: nadzieja zmartwychwstania nie usuwa prawdziwego ludzkiego bólu.

J 11,40

Wiara: pozwala zobaczyć chwałę Boga. Klucz: znak prowadzi ku objawieniu Syna.

J 11,43

„Łazarzu, wyjdź na zewnątrz!”

Klucz: głos Syna ma władzę także wobec śmierci.

J 11,44

„Rozwiążcie go”.

Klucz: Łazarz naprawdę wraca do doczesnego życia, ale jego wskrzeszenie jest znakiem czegoś większego.

J 11,50–52

Kajfasz mówi o: śmierci jednego za lud, a Jan widzi w tym: nieświadome proroctwo o zbawczej śmierci Jezusa i zgromadzeniu rozproszonych dzieci Boga.

J 11,53

zapada decyzja o zabiciu Jezusa. Klucz: znak dający życie Łazarzowi bezpośrednio prowadzi Jezusa ku własnej Paschalnej śmierci.

KLUCZ DO BIBLII — J 11

1. Kto mówi lub pisze?

Narrator Ewangelii Jana.

W rozdziale mówią:

Jezus,
uczniowie,
Tomasz,
Marta,
Maria,
żałobnicy,
członkowie Sanhedrynu,
Kajfasz.

2. Do kogo?

Pierwsza część: uczniowie i rodzina z Betanii. Druga: tłum i ludzie przy grobie. Ostatnia: przywódcy w Sanhedrynie. Czytelnik obserwuje: trzy różne reakcje na śmierć i znak.

3. Co wydarzyło się wcześniej?

J 10:

Dobry Pasterz;
oddanie życia za owce;
inne owce;
jedno stado;
życie wieczne;
Ojciec i Syn jedno;
Jezus za Jordanem.

J 11: Jezus wraca zza Jordanu, by dać życie Łazarzowi i tym samym wejść w bezpośrednią drogę ku własnej śmierci.

4. Co wydarzy się później?

J 12:

uczta w Betanii;
Łazarz przy stole;
namaszczenie Jezusa przez Marię;
wjazd do Jerozolimy;
Grecy szukający Jezusa;
„godzina nadeszła”.

J 11 jest: bramą do Pasji.

5. Jaki jest gatunek?

J 11 łączy:

opowiadanie o znaku;
dialog objawieniowy;
lament i żałobę;
opowiadanie o wskrzeszeniu;
scenę polityczno-religijnej narady;
Janową ironię i proroctwo.

6. Co znaczyło to dla pierwszych odbiorców?

Wspólnota otrzymuje odpowiedź na: lęk przed śmiercią. Chrystus: nie obiecuje, że wierzący nigdy nie umrą fizycznie. Obiecuje: życie, którego śmierć nie może ostatecznie zniszczyć.

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

kocha;
nie zawsze działa w oczekiwanym czasie;
objawia chwałę;
jest Ojcem życia;
działa w pełnej jedności z Synem;
zwycięża śmierć;
przez śmierć Syna gromadzi rozproszone dzieci.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek:

choruje;
umiera;
płacze;
zadaje Bogu trudne pytania;
może wierzyć i jednocześnie boleć;
może wzrastać w wierze;
może zobaczyć znak i przyjąć albo odrzucić Jezusa.

NIEZBĘDNIK BIBLIJNY — J 11

Ludzie

Jezus

Przyjaciel Łazarza, Mesjasz, Syn Boży, Zmartwychwstanie i Życie, Dawca życia i Ten, który świadomie idzie ku własnej śmierci.

Łazarz

Brat Marty i Marii, przyjaciel Jezusa. Umiera i zostaje wskrzeszony do dalszego życia doczesnego.

Marta

Siostra Łazarza. Wypowiada wielkie wyznanie wiary w Jezusa jako Mesjasza i Syna Bożego.

Maria

Siostra Łazarza. Przeżywa żałobę u nóg Jezusa; w J 12 namaści Jezusa.

Tomasz Didymos

Uczeń, który deklaruje gotowość pójścia z Jezusem nawet ku śmierci.

Kajfasz

Najwyższy kapłan. Formułuje polityczny argument za śmiercią Jezusa, który Jan interpretuje jako nieświadome proroctwo.

Miejsca

Betania

Wieś niedaleko Jerozolimy, dom Marty, Marii i Łazarza.

Jerozolima

Centrum narastającego konfliktu.

Grób Łazarza

Pieczara zamknięta kamieniem.

Efraim

Miejsce czasowego wycofania Jezusa po decyzji o Jego zabiciu.

Zajordanie

Miejsce, z którego Jezus wyrusza ku Łazarzowi; nawiązuje do końca J 10.

Historia i religia

Żałoba

Miała: wymiar wspólnotowy. Bliscy i znajomi przychodzili: pocieszać rodzinę.

Grób skalny

Ciało składano: w grobowcu / pieczarze, której wejście: zamykano kamieniem.

Sanhedryn

Najwyższa żydowska rada religijno-polityczna w Jerozolimie pod rzymskim panowaniem.

Rzym

Władza imperialna obawiająca się: buntów i ruchów mesjańskich.

Pascha

Nadchodzące święto stanie się: czasem Męki Jezusa.

SŁOWA, KTÓRE WARTO ZNAĆ

1. Λάζαρος — Lazaros

Od: Eleazar — „Bóg pomógł”.

2. ἀνάστασις — anastasis

Znaczenie: zmartwychwstanie / powstanie.

Jezus: jest Zmartwychwstaniem.

3. ζωή — zōē

Znaczenie: życie.

Jedno z najważniejszych słów Jana. Jezus: jest Życiem i daje życie wieczne.

4. πιστεύω — pisteuō

Znaczenie: wierzyć / ufać.

J 11: znak ma prowadzić do wiary.

5. δόξα — doxa

Znaczenie:

chwała;
objawiona wielkość Boga.

Choroba Łazarza: staje się miejscem objawienia chwały Syna.

6. κοιμάομαι — koimaomai

Znaczenie: spać / zasnąć.

Metaforycznie: umrzeć. Od tej rodziny wywodzi się chrześcijańskie określenie miejsca pochówku: „cmentarz” jako miejsce spoczynku w oczekiwaniu zmartwychwstania.

7. ἐμβριμάομαι — embrimaomai

Znaczenie:

głęboko się wzruszyć;
wzburzyć;
w pewnych kontekstach oburzyć.

Opisuje: mocną emocjonalną reakcję Jezusa przy grobie.

8. δακρύω — dakryō

Znaczenie: płakać / ronić łzy.

J 11,35: Jezus płacze.

9. μνημεῖον — mnēmeion

Znaczenie: grób / grobowiec / miejsce pamięci.

10. δεῦρο ἔξω — deuro exō

Znaczenie: „chodź / wyjdź na zewnątrz”.

Jezus: wywołuje Łazarza z grobu.

11. λύω — lyō

Znaczenie:

rozwiązać;
uwolnić.

Jezus mówi: rozwiążcie Łazarza.

12. συνάγω — synagō

Znaczenie: gromadzić.

J 11,52: Jezus umiera, aby zgromadzić rozproszone dzieci Boga.

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

1. 1 Krl 17 → Eliasz i syn wdowy

Eliasz: modli się, a Bóg: przywraca życie chłopcu. J 11: Jezus woła Łazarza własnym autorytetem po modlitwie objawiającej jedność z Ojcem.

Sens

Jezus:

przewyższa prorockie znaki.

2. 2 Krl 4 → Elizeusz i syn Szunemitki

Elizeusz: przywraca życie dziecku. J 11: Jezus wskrzesza człowieka cztery dni po śmierci.

Sens

Znak wpisuje się:

w historię prorockich cudów, ale objawia: coś większego — sam Jezus jest Życiem.

3. Ez 37 → suche kości

Bóg mówi: otworzę wasze groby i wydobędę was z grobów. J 11: Łazarz wychodzi z grobu na głos Jezusa.

Sens

Boża obietnica życia:

znajduje w Chrystusie znak spełnienia.

4. Dn 12 → zmartwychwstanie w dniu ostatecznym

Marta: zna nadzieję przyszłego zmartwychwstania. Jezus: nie neguje jej. Objawia: jej źródło w swojej osobie.

5. 2 Mch 7 → nadzieja męczenników

Męczennicy wierzą: Bóg wskrzesi. J 11: Jezus mówi „Ja jestem Zmartwychwstaniem”.

6. Ps 23 → Pasterz prowadzi przez dolinę śmierci

J 10: Dobry Pasterz. J 11: Pasterz idzie do grobu swojej owcy.

Sens

„Choćbym chodził doliną cienia śmierci”:

Pasterz jest obecny.

7. Iz 25,8 → Bóg pochłonie śmierć

Prorok zapowiada: zwycięstwo Boga nad śmiercią i otarcie łez. J 11: Jezus płacze i: przywołuje zmarłego do życia. Ap 21: dopełni obraz otarcia łez i końca śmierci.

8. Ez 34 → Pasterz szuka owiec

J 10: Jezus jako Dobry Pasterz. J 11: idzie po Łazarza. To jedna narracja: Pasterz szuka, daje życie i gromadzi.

CO MÓWIĄ POLSCY BIBLIŚCI?

Ks. Stanisław Mędala CM

Podstawowym polskim komentarzem do J 1–12 pozostaje: Stanisław Mędala CM, „Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła. J 11 należy do kulminacyjnych fragmentów pierwszej części Ewangelii Jana.

W pracy z komentarzem Mędali szczególnie warto śledzić:

miejsce wskrzeszenia Łazarza w strukturze „znaków” Jana;
relację J 10–11;
objawienie chwały przez znak;
chrystologiczną formułę „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”;
wyznanie Marty;
emocje Jezusa przy grobie;
funkcję czterech dni;
głos Jezusa przywołujący zmarłego;
znak jako antycypację Paschy;
dramatyczną ironię proroctwa Kajfasza;
śmierć Jezusa jako akt gromadzący rozproszone dzieci Boga.

Najważniejszy klucz: wskrzeszenie Łazarza jest ostatnim i kulminacyjnym znakiem przed Pasją — objawia władzę Jezusa nad śmiercią, ale zarazem uruchamia bezpośrednią decyzję o Jego zabiciu.

Ks. Antoni Paciorek

W Biblii Lubelskiej komentarz do Ewangelii Jana przygotował: Antoni Paciorek, „Ewangelia według św. Jana”, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.

Przy J 11 szczególnie ważne są:

znaczenie Betanii i rodziny Łazarza;
motyw opóźnienia Jezusa;
dialog z Martą;
eschatologiczny i chrystologiczny sens zmartwychwstania;
ludzki wymiar łez Jezusa;
znak przy grobie;
powiązanie wskrzeszenia Łazarza z decyzją Sanhedrynu;
ironia słów Kajfasza.

Ks. Lech Stachowiak

Klasycznym polskim katolickim komentarzem pozostaje: Lech Stachowiak, „Ewangelia według św. Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”, Pallottinum. W Janowej interpretacji znaków szczególnie ważne jest: przejście od wydarzenia do objawienia osoby Jezusa. W J 11 nie chodzi więc tylko: o cud wobec Łazarza.

Chodzi: o odpowiedź na pytanie, kim jest Ten, którego głosu słucha nawet zmarły.

Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II

W polskim opracowaniu Lectio divina do J 11 Dzieło Biblijne podkreśla:

J 11,1–45 jako kulminacyjny znak zwycięstwa Jezusa nad śmiercią;
połączenie z wcześniejszym konfliktem z J 10;
trzy główne części narracji: przygotowanie, dialog z Martą i wskrzeszenie;
Betanię jako miejscowość niedaleko Jerozolimy;
miłość Jezusa do rodziny;
przejście Jezusa ku własnej śmierci;
znaczenie łez Jezusa;
wskrzeszenie Łazarza jako zapowiedź zwycięstwa Paschalnego.

Ważna uwaga metodologiczna: medytacyjne rozwinięcia symboliczne — np. dokładne znaczenie dwóch dni — trzeba odróżniać od tego, co tekst mówi wprost.

Biblia Tysiąclecia — przypisy do J 11

Przypisy BT V szczególnie pomagają przy:

związku Marty i Marii z tradycją Łk 10;
przyszłym namaszczeniu Marii w J 12;
chwale Bożej objawionej w znaku;
dwunastu godzinach dnia jako obrazie czasu wyznaczonego przez Ojca;
politycznym lęku przywódców przed reakcją Rzymu;
proroctwie Kajfasza;
uniwersalnym znaczeniu śmierci Chrystusa gromadzącej rozproszone dzieci Boga.

KLUCZ KATOLICKI — CHOROBA I MODLITWA

J 11 jest bardzo ważny dla człowieka modlącego się o: uzdrowienie. Siostry: proszą. Jezus: kocha. A Łazarz: umiera. To oznacza: brak natychmiastowego uzdrowienia nie dowodzi braku wiary ani braku miłości Boga. Nie wolno powiedzieć rodzinie chorego: „nie został uzdrowiony, bo za mało wierzyliście”.

J 11: nie pozwala na tak prostą teologię.

Można prosić o cud

Kościół: modli się o uzdrowienie. Jezus: uzdrawia i wskrzesza. Ale modlitwa nie jest: techniką kontroli Boga. Chrześcijanin może powiedzieć: „Panie, oto choruje ten, którego kochasz”. I zaufać: nawet jeśli odpowiedź nie przyjdzie w oczekiwanej formie.

KLUCZ KATOLICKI — ŻAŁOBA

Wiara w życie wieczne: nie zabrania płakać. Jezus: płakał.

Dlatego zdania:

„nie płacz, przecież był wierzący” „nie smuć się, Bóg tak chciał”

mogą być: bardzo nieduszpasterskie. Można jednocześnie: wierzyć w Zmartwychwstanie i: boleć po utracie.

KLUCZ KATOLICKI — ŚMIERĆ I ZMARTWYCHWSTANIE

Kościół nie naucza: nieśmiertelności w sensie „ciało nie umrze”. Wyznaje: zmartwychwstanie ciała. Ciało człowieka: naprawdę umiera. Bóg: wskrzesi człowieka. J 11: daje znak tej przyszłości. Ale pełnym początkiem nowego stworzenia: jest Zmartwychwstanie Chrystusa.

Łazarz a Jezus

Łazarz

wraca do życia doczesnego;
wychodzi w opaskach;
będzie jeszcze podlegał śmierci.

Jezus

zmartwychwstaje do życia uwielbionego;
pozostawia płótna w grobie;
śmierć już nad Nim nie panuje.

To rozróżnienie: bardzo ważne.

KLUCZ KATOLICKI — „JA JESTEM ZMARTWYCHWSTANIEM”

Chrześcijaństwo nie daje tylko: teorii życia po śmierci. Daje: Chrystusa. Nadzieja nie polega: na optymizmie. Nie: „na pewno jakoś będzie”. Nadzieja ma podstawę: Jezus umarł i zmartwychwstał. Dlatego wierzący może: przejść przez śmierć, nie tracąc życia w Bogu.

TRUDNE PYTANIA

1. Dlaczego Jezus nie przyszedł od razu?

Tekst pokazuje: świadome opóźnienie związane z objawieniem znaku i wzrostem wiary. Nie oznacza: obojętności. Jan wyraźnie powtarza: Jezus kocha tę rodzinę.

2. Czy Jezus celowo pozwolił Łazarzowi umrzeć?

Narracja wskazuje: Jezus świadomie nie interweniuje natychmiast i wie, do czego wydarzenie doprowadzi. Ale nie należy z tego tworzyć: uniwersalnej teorii, że Bóg zawsze celowo powoduje każde cierpienie dla późniejszej lekcji. J 11 opowiada: wyjątkowy znak w historii objawienia.

3. Czy można mieć pretensje do Boga?

Można: przynieść Bogu ból, pytanie i lament. Marta i Maria: mówią prawdę o swoim cierpieniu. Jezus: ich nie odrzuca. Biblia uczy: szczerej modlitwy.

4. Czy Marta prosiła o wskrzeszenie?

Nie jest to całkiem jasne. Mówi: Bóg da Jezusowi to, o co poprosi. Ale później przy grobie: protestuje przed odsunięciem kamienia. Najbezpieczniej: jej wiara jest otwarta, ale nie w pełni rozumie, co Jezus uczyni.

5. Czy człowiek po śmierci „śpi”?

„Sen”: jest biblijną metaforą śmierci. Nie należy na podstawie jednego obrazu budować: pełnej antropologii stanu po śmierci. Katolicka nauka: rozróżnia śmierć ciała i dalsze istnienie duszy, oczekującej zmartwychwstania ciała.

6. Czy Jezus płacze z powodu własnej bezradności?

Nie. Za chwilę: wskrzesza Łazarza. Łzy: objawiają prawdziwe człowieczeństwo, miłość i głęboką reakcję na śmierć.

7. Czy płacz na pogrzebie oznacza słabą wiarę?

Nie. Jezus: płacze.

8. Czy Łazarz opowiedział, co widział po śmierci?

Ewangelia Jana: nie podaje żadnej relacji Łazarza o „tamtym świecie”. Nie należy: wymyślać. To bardzo ważne wobec popularnych legend.

9. Czy znamy dalsze życie Łazarza?

Nowy Testament: mówi o nim jeszcze w J 12. Późniejsze tradycje chrześcijańskie przekazują: różne opowieści. Nie mają one: tej samej rangi co tekst biblijny.

10. Dlaczego Łazarz wychodzi w opaskach?

Ponieważ: został pochowany zgodnie ze zwyczajem. Narracyjnie podkreśla: to ten sam człowiek i prawdziwy grób. Może też tworzyć: kontrast z grobem Jezusa.

11. Czy Łazarz zmartwychwstał?

W potocznym języku czasem się tak mówi. Teologicznie precyzyjniej: został wskrzeszony. Pełne: Zmartwychwstanie w sensie wejścia w uwielbione życie: dotyczy najpierw Chrystusa, a na końcu czasów Jego wiernych.

12. Dlaczego znak prowadzi do decyzji o śmierci Jezusa?

Bo Jezus staje się: ogromnym problemem religijno-politycznym. Przywódcy boją się: masowego ruchu mesjańskiego i reakcji Rzymu. Jan pokazuje: lęk polityczny prowadzi do moralnie złej decyzji.

13. Czy Kajfasz naprawdę prorokował?

Jan: interpretuje jego słowa jako proroctwo. Nie oznacza: Kajfasz rozumiał zbawczy sens krzyża. Wręcz przeciwnie: mówi coś prawdziwszego, niż sam zamierza.

14. Czy bycie najwyższym kapłanem automatycznie czyniło Kajfasza nieomylnym?

Nie. Tekst opisuje: szczególne wydarzenie interpretowane przez Ewangelistę. Nie jest: doktryną automatycznej nieomylności każdego arcykapłana.

15. Czy Jezus umarł tylko za naród żydowski?

Nie. Jan wprost mówi: nie tylko za naród, ale dla: zgromadzenia rozproszonych dzieci Boga. J 3, J 4, J 6 i 1 J 2: mają perspektywę uniwersalną.

POZORNE SPRZECZNOŚCI

„Choroba nie zmierza ku śmierci” vs Łazarz umiera

Nie ma sprzeczności. Śmierć: następuje, ale: nie jest ostatecznym wynikiem znaku. Łazarz zostaje: wskrzeszony.

„Kto wierzy, nie umrze” vs chrześcijanie umierają

Jezus odróżnia: śmierć biologiczną od: ostatecznej utraty życia w Bogu. Wierzący: może umrzeć fizycznie, ale: życie wieczne nie zostaje przez śmierć unicestwione.

Jezus daje życie sam vs modli się do Ojca

Nie sprzeczność. J 5: Syn daje życie. J 11: działa w jedności z Ojcem. To chrystologia: komunii, nie konkurencji.

CO MOŻNA ŁATWO ODCZYTAĆ ŹLE?

Błąd 1

Jeśli Bóg kocha, zawsze działa natychmiast.

J 11: pokazuje inaczej.

Błąd 2

Jeśli modlitwa o uzdrowienie nie została spełniona, ktoś za mało wierzył.

Nie.

Błąd 3

Chrześcijanin nie powinien płakać po zmarłym.

Nie.

Jezus zapłakał.

Błąd 4

„Bóg tak chciał” jest pełną odpowiedzią na każdą śmierć.

Nie. Biblia: nie daje tak prostego schematu.

Błąd 5

Łazarz i Jezus zmartwychwstali dokładnie w tym samym sensie.

Nie.

Błąd 6

Łazarz opowiedział, co jest po śmierci.

Biblia: tego nie mówi.

Błąd 7

Cztery dni dowodzą konkretnej rabinicznej teorii o duszy.

Może istnieć: późniejsze tło tradycyjne, ale tekst przede wszystkim: podkreśla realność śmierci.

Błąd 8

Kajfasz jest pozytywnym prorokiem.

Nie. Podejmuje: moralnie złą decyzję. Bóg: przez ironię historii nadaje jego słowom głębszy sens.

Błąd 9

Rzymianie są jedyną przyczyną decyzji Sanhedrynu.

Tekst pokazuje: realny lęk polityczny, ale również: konflikt religijny i odrzucenie Jezusa.

Błąd 10

Znak zmusza do wiary.

Nie. J 11: jedni wierzą, inni: postanawiają zabić Jezusa.

„BÓG MÓWI” — JAK TO ROZUMIEĆ W J 11?

Najpierw: co tekst obiektywnie objawia?

Jezus:

kocha Łazarza, Martę i Marię;
nie działa pod presją ludzkiego czasu;
idzie ku zagrożeniu z miłości;
jest Światłością;
jest Zmartwychwstaniem;
jest Życiem;
przyjmuje lament Marty;
płacze z Marią;
staje wobec grobu;
modli się do Ojca;
woła zmarłego po imieniu;
daje życie;
przez ten znak idzie ku własnej śmierci;
umrze, aby zgromadzić rozproszone dzieci Boga.

Dopiero potem: co to znaczy dla mnie? Możliwa modlitwa: Jezu, kiedy mówię „gdybyś tu był”, nie odrzucaj mojego bólu. Naucz mnie wierzyć, że Twoja miłość nie znika wtedy, gdy nie rozumiem Twojego czasu. Kiedy stoję przy grobie, przypominaj mi, że Ty nie tylko obiecujesz zmartwychwstanie — Ty jesteś Zmartwychwstaniem i Życiem. Daj mi płakać z nadzieją i ufać, że żaden grób nie ma ostatniego słowa wobec Twojego głosu.

JAK MÓGŁBYM TO WYJAŚNIĆ KOMUŚ INNEMU?

Wersja 30 sekund

Łazarz, przyjaciel Jezusa, ciężko choruje. Marta i Maria proszą o pomoc, ale Jezus nie przychodzi od razu i Łazarz umiera. Gdy Jezus dociera do Betanii, Łazarz jest już cztery dni w grobie. Marta mówi: „gdybyś tu był…”, a Jezus odpowiada najważniejszym zdaniem rozdziału: „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”. Potem Jezus spotyka płaczącą Marię i sam płacze. Przy grobie każe odsunąć kamień i woła Łazarza, który wychodzi żywy. To nie jest jeszcze Zmartwychwstanie takie jak Zmartwychwstanie Jezusa — Łazarz wraca do życia doczesnego. Znak prowadzi wielu do wiary, ale Sanhedryn postanawia zabić Jezusa. Kajfasz nieświadomie zapowiada, że Jezus umrze za lud i zgromadzi rozproszone dzieci Boga.

Wersja 2 minuty

J 11 jest kulminacyjnym znakiem pierwszej części Ewangelii Jana. Łazarz z Betanii, brat Marty i Marii, choruje. Siostry wysyłają Jezusowi wiadomość, że choruje człowiek, którego Jezus kocha. Jan specjalnie mówi, że Jezus kocha całą rodzinę, a następnie dodaje, że Jezus pozostaje jeszcze dwa dni tam, gdzie przebywa. To bardzo trudne: Boża miłość nie zawsze oznacza natychmiastową interwencję.

Łazarz umiera. Jezus wraca do Judei, chociaż uczniowie przypominają, że niedawno próbowano Go tam zabić. W Betanii Marta wychodzi Mu naprzeciw i mówi: „Panie, gdybyś tu był, brat mój by nie umarł”. Marta wierzy w zmartwychwstanie umarłych na końcu czasów. Jezus prowadzi ją jednak dalej: „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”. Pyta, czy wierzy, a Marta wyznaje, że Jezus jest Mesjaszem i Synem Bożym.

Potem przychodzi Maria. Również mówi „gdybyś tu był”, ale tym razem Jezus nie rozpoczyna długiego dialogu. Widzi jej łzy i łzy innych ludzi, głęboko się wzrusza i sam płacze. To ważne: wiedza o przyszłym zmartwychwstaniu nie unieważnia żałoby. Jezus idzie do grobu. Łazarz jest martwy od czterech dni i Marta mówi, że ciało już się rozkłada. Jezus każe odsunąć kamień, modli się do Ojca i woła: „Łazarzu, wyjdź na zewnątrz”. Zmarły wychodzi.

Trzeba odróżnić wskrzeszenie Łazarza od Zmartwychwstania Jezusa. Łazarz wraca do zwykłego życia i kiedyś umrze ponownie. Jezus po Wielkanocy zmartwychwstaje do życia uwielbionego, nad którym śmierć już nie ma władzy. Znak Łazarza ma paradoksalny skutek. Wielu ludzi wierzy, ale przywódcy zwołują Sanhedryn i decydują, że Jezus musi umrzeć. Kajfasz mówi, że lepiej, aby jeden człowiek umarł za naród. Myśli politycznie, ale Jan interpretuje jego słowa jako nieświadome proroctwo: Jezus rzeczywiście umrze za lud i aby zgromadzić rozproszone dzieci Boga. Znak, który daje życie Łazarzowi, rozpoczyna bezpośrednią drogę Jezusa ku własnej śmierci i Zmartwychwstaniu.

3 RZECZY DO ZAPAMIĘTANIA

1.

Opóźnienie Jezusa nie oznacza braku miłości.

J 11 celowo zestawia: „Jezus kochał” i „pozostał dwa dni”.

2.

Jezus nie tylko obiecuje zmartwychwstanie.

Mówi: „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”.

3.

Jezus płacze przy grobie, a potem zwycięża śmierć.

Chrześcijańska nadzieja: nie zabrania łez. Daje: powód, by łzy nie były ostatnim słowem.

JEDNO ZDANIE

J 11 pokazuje Jezusa jako Zmartwychwstanie i Życie, który kocha, przyjmuje ludzki lament, płacze przy grobie, wskrzesza Łazarza swoim głosem i przez ten największy znak świadomie wchodzi na drogę własnej Paschy, aby zgromadzić rozproszone dzieci Boga.

PYTANIA DO REFLEKSJI

Czy mam dziś sytuację, w której mówię Jezusowi: „gdybyś tu był…”?
Czy interpretuję Boże opóźnienie automatycznie jako brak miłości?
Czy potrafię modlić się szczerze, również lamentem?
Czy pozwalam sobie płakać, czy uważam emocje za oznakę słabej wiary?
Co dla mnie naprawdę znaczy „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”?
Czy moja nadzieja po śmierci opiera się na ogólnym optymizmie, czy na osobie Chrystusa?
Czy wierzę w zmartwychwstanie ciała?
Czy umiem rozróżnić wskrzeszenie Łazarza od Zmartwychwstania Jezusa?
Jak reaguję, gdy fakty przeczą moim religijnym lub życiowym planom?
Czy lęk przed utratą kontroli może sprawić, że odrzucam dobro?
Czy jestem gotów zaufać Jezusowi przy „grobie”, którego sam nie potrafię otworzyć?
Co w moim życiu potrzebuje usłyszeć: „wyjdź na zewnątrz”?

ŹRÓDŁA I PUNKTY ODNIESIENIA

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — J 11 wraz z przypisami; tekst sprawdzony w biblia.pl.
Stanisław Mędala CM, Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.
Antoni Paciorek, Ewangelia według św. Jana, Biblia Lubelska, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.
Lech Stachowiak, Ewangelia według św. Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II — materiały lectio divina do J 11,1–45.
Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauczanie o śmierci, zmartwychwstaniu ciała, Chrystusie jako Zmartwychwstaniu, żałobie, modlitwie i Paschalnym Misterium.
Ważne odsyłacze biblijne: 1 Krl 17,17–24; 2 Krl 4,18–37; 2 Mch 7; Ps 23; Iz 25,8; Ez 34; Ez 37,1–14; Dn 12,2; Łk 10,38–42; J 1,29; J 5,21–29; J 6,39–40.54; J 8,12; J 9; J 10,1–30; J 12; J 20; Rz 6,4–9; 1 Kor 15; 1 Tes 4,13–18; Ap 21,4.

UWAGA REDAKCYJNA — J 11

Przy dalszej pracy z J 11 zachowujemy zasady:

Nie przedstawiamy opóźnienia Jezusa jako dowodu braku miłości — narrator wyraźnie podkreśla Jego miłość do rodziny.
Nie generalizujemy J 11 do zasady, że Bóg specjalnie powoduje każde cierpienie, żeby potem objawić chwałę.
Pozwalamy Marcie i Marii naprawdę lamentować; nie wygładzamy „gdybyś tu był”.
Nie przedstawiamy lamentu jako niewiary.
„Sen” interpretujemy jako biblijną metaforę śmierci, a nie pełną teorię stanu duszy po śmierci.
Tomasza nie redukujemy do stereotypu „niewiernego Tomasza”; J 11 pokazuje jego lojalność i gotowość pójścia z Jezusem.
Cztery dni przede wszystkim traktujemy jako podkreślenie realności śmierci; późniejsze tradycje rabiniczne oznaczamy jako tło hipotetyczne, jeśli są przywoływane.
Wyznanie Marty pokazujemy jako jedno z najważniejszych wyznań chrystologicznych Ewangelii Jana.
„Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem” interpretujemy zarówno eschatologicznie, jak chrystologicznie: przyszłe zmartwychwstanie ma źródło w osobie Jezusa.
Nie używamy „nie umrze na wieki” jako negacji biologicznej śmierci chrześcijan.
Łzy Jezusa traktujemy poważnie jako objawienie prawdziwego człowieczeństwa i miłości.
Greckie embrimaomai wyjaśniamy ostrożnie — głębokie wzruszenie / wzburzenie, możliwy odcień oburzenia.
Nie twierdzimy, że znamy dokładny przedmiot gniewu / wzburzenia Jezusa.
Nie opowiadamy apokryficznych historii o tym, co Łazarz zobaczył po śmierci, jakby pochodziły z Biblii.
Wskrzeszenie Łazarza odróżniamy od pełnego Zmartwychwstania Jezusa.
Nie sprowadzamy J 11 do medycznej „reanimacji”.
„Rozwiążcie go” najpierw interpretujemy dosłownie; zastosowania duchowe przedstawiamy wtórnie.
Znak Łazarza traktujemy jako kulminacyjny znak prowadzący bezpośrednio ku Pasji.
Naradę Sanhedrynu przedstawiamy również na tle realnego lęku przed reakcją Rzymu, bez usprawiedliwiania decyzji o zabiciu niewinnego.
Nie twierdzimy, że urząd arcykapłana trwał jeden rok tylko dlatego, że Jan pisze „w owym roku”.
Proroctwo Kajfasza traktujemy jako Janową ironię: słowa mają prawdziwszy sens niż zamierza mówca.
J 11,52 łączymy z J 10,16: jedno stado i zgromadzenie rozproszonych dzieci Boga.
Nie interpretujemy zburzenia Jerozolimy w 70 r. jako prostego schematu kary zbiorowej za śmierć Jezusa.
Nie używamy konfliktu w J 11 antysemicko; Jezus, Jego uczniowie, rodzina Łazarza i wielu wierzących są Żydami.
Cytaty biblijne w projekcie sprawdzamy wyłącznie w biblia.pl, Biblia Tysiąclecia V.

OSTATNI KLUCZ DO J 11

Zapamiętaj ruch rozdziału: Łazarz → Betania → Marta i Maria → choroba → „ten, którego kochasz” → Jezus kocha → dwa dni ciszy → powrót do Judei → światło dnia → „Łazarz zasnął” → śmierć → Tomasz → cztery dni w grobie → Marta wychodzi → „gdybyś tu był” → zmartwychwstanie w dniu ostatecznym → „JA JESTEM Zmartwychwstaniem i Życiem” → „wierzysz?” → wyznanie Marty → Maria → nogi Jezusa → „gdybyś tu był” → płacz → wzruszenie → „gdzie go położyliście?” → „Jezus zapłakał” → grób → kamień → „już cuchnie” → chwała Boga → modlitwa do Ojca → „Łazarzu, wyjdź” → zmarły wychodzi → opaski → „rozwiążcie go” → wielu wierzy → Sanhedryn → strach przed Rzymem → Kajfasz → jeden umiera za lud → rozproszone dzieci zgromadzone w jedno → decyzja o zabiciu Jezusa → Efraim → Pascha → poszukiwanie Jezusa → nakaz pojmania.

Jeżeli masz zapamiętać tylko trzy zdania: Jezus naprawdę kocha Martę, Marię i Łazarza, a mimo to nie przychodzi natychmiast — J 11 uczy, że cisza Boga nie jest automatycznie brakiem Jego miłości.

Jezus nie mówi tylko „kiedyś będzie zmartwychwstanie”; mówi „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem”, bo cała chrześcijańska nadzieja ma centrum w Jego osobie.

Ten, który płacze przy grobie i woła Łazarza do życia, przez ten właśnie znak wchodzi na drogę własnej śmierci — aby przez swoją Paschę zgromadzić rozproszone dzieci Boga.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.