Ewangelia według św. Jana — J 12: Betania, Król na osiołku, Grecy, godzina Jezusa i ziarno pszenicy

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

J 12 — w 60 sekund

J 12 zamyka pierwszą wielką część Ewangelii Jana: publiczną działalność Jezusa. Od J 13 rozpocznie się: Ostatnia Wieczerza i długa mowa do uczniów. J 12 jest więc: progiem Męki. Rozdział zaczyna się: sześć dni przed Paschą. Jezus wraca do: Betanii. Tam żyje: Łazarz, którego Jezus: wskrzesił.

Rodzina urządza ucztę. Marta: usługuje. Łazarz: siedzi przy stole. Maria robi coś niezwykłego: bierze bardzo drogi olejek nardowy, namaszcza: stopy Jezusa, i ociera je: włosami. Dom: napełnia się wonią. Judasz protestuje: przecież można było sprzedać olejek i dać pieniądze ubogim. Jan od razu odsłania: jego fałszywą motywację.

Judasz nie troszczył się naprawdę: o ubogich. Wykradał: pieniądze ze wspólnego trzosa. Jezus broni Marii. Jej gest zostaje związany: z Jego pogrzebem. To bardzo ważne: Jezus jest namaszczany przed śmiercią. W tym samym czasie arcykapłani chcą zabić: nie tylko Jezusa, ale nawet: Łazarza, ponieważ jego samo istnienie jest: żywym świadectwem znaku.

Następnego dnia Jezus wjeżdża: do Jerozolimy. Tłum bierze: gałązki palmowe

i woła:

„Hosanna!”,

„Król Izraela!”.

To brzmi: triumfalnie. Ale Jezus wybiera: osiołka, a nie: bojowego konia. Wypełnia proroctwo: Za 9,9. Jest Królem. Ale Jego królowanie: nie jest militarnym przewrotem. Uczniowie: jeszcze tego nie rozumieją. Dopiero po: uwielbieniu Jezusa przypomną sobie: Pisma i wydarzenia. Potem pojawiają się: Grecy.

Mówią do Filipa: „Chcemy ujrzeć Jezusa”. I właśnie wtedy Jezus ogłasza: „Nadeszła godzina”. To gigantyczny przełom. Od J 2 słyszeliśmy: „godzina jeszcze nie nadeszła”. J 7: jeszcze nie. J 8: jeszcze nie. Teraz: nadeszła. Dlaczego? Bo świat zaczyna: przychodzić do Jezusa. Grecy symbolizują: szerszy świat narodów.

Jezus odpowiada jednak nie: „świetnie, zaczyna się moja międzynarodowa kariera”. Mówi: o śmierci. Ziarno pszenicy musi obumrzeć, aby przynieść plon. To jest: klucz do krzyża. Jezus nie stanie się Królem świata przez: siłę. Stanie się źródłem życia dla świata przez: oddanie siebie. Potem mówi: kto chce Mu służyć, ma iść za Nim.

Czyli droga ucznia: ma ten sam paschalny kształt. Jezus nie jest emocjonalnie obojętny. Mówi: Jego dusza doznała lęku. To Janowy odpowiednik: agonii Getsemani. Ale Jezus dodaje: właśnie dlatego przyszedł na tę godzinę. Prosi: „Ojcze, wsław imię Twoje”. I rozlega się: głos z nieba. Ojciec potwierdza: swoją chwałę.

Następnie Jezus mówi: teraz dokonuje się sąd nad światem. Władca tego świata zostanie wyrzucony. I: „gdy zostanę wywyższony nad ziemię, przyciągnę wszystkich do siebie”. Jan sam wyjaśnia: chodzi o sposób śmierci Jezusa — krzyż. U Jana krzyż jest jednocześnie: śmiercią i wywyższeniem. Hańba: staje się tronem.

Potem Jezus mówi: światłość jest jeszcze krótko. Trzeba: uwierzyć w światłość. Następnie Ewangelista podsumowuje: mimo tylu znaków wielu nie uwierzyło. Cytuje: Izajasza 53 i Izajasza 6. Ale podkreśla również: wielu przywódców uwierzyło, tylko: bali się przyznać. Dlaczego? bardziej umiłowali chwałę ludzką niż Bożą.

To bardzo mocne zdanie. Można: wewnętrznie uznać Jezusa, a z lęku przed ludźmi: nie żyć tą wiarą.

Rozdział kończy się uroczystym podsumowaniem nauki Jezusa:

kto wierzy w Jezusa, wierzy w Ojca.
kto widzi Jezusa, widzi Posyłającego.

Jezus jest światłością. przyszedł zbawić, nie potępić świat. Ale odrzucenie Jego słowa: ma konsekwencje. Słowo Jezusa: będzie sądzić w dniu ostatecznym. J 12 kończy więc publiczną działalność Jezusa pytaniem: zobaczyłeś znaki, usłyszałeś słowo — co zrobisz ze światłem?

Podział J 12

J 12,1–11

Uczta w Betanii i namaszczenie Jezusa

Maria namaszcza Jezusa drogocennym nardem. Judasz protestuje. Jezus interpretuje gest w perspektywie swojego pogrzebu.

J 12,12–19

Uroczysty wjazd do Jerozolimy

Tłum wita Jezusa palmami i tytułem Króla Izraela. Jezus wypełnia Za 9,9.

J 12,20–36

Grecy i godzina Syna Człowieczego

Grecy chcą ujrzeć Jezusa. Jezus ogłasza nadejście godziny, mówi o ziarnie pszenicy, służbie, lęku, głosie Ojca, sądzie i wywyższeniu na krzyżu.

J 12,37–43

Podsumowanie niedowiarstwa

Jan interpretuje niewiarę w świetle Iz 53 i Iz 6. Jednocześnie wspomina ludzi, którzy wierzą, ale boją się publicznie wyznać.

J 12,44–50

Ostatnie publiczne podsumowanie nauki Jezusa

Wiara w Jezusa prowadzi do Ojca. Jezus jest światłością. Jego misją jest zbawienie świata, a Jego słowo będzie kryterium sądu.

CZĘŚĆ I — UCZTA W BETANII

1. „Na sześć dni przed Paschą”

Jan podaje: bardzo konkretny czas. Pascha: nadchodzi. Od tej chwili czytelnik: odlicza do Męki. Jezus: wraca do Betanii. To miejsce: wskrzeszenia Łazarza. Śmierć i życie: pozostają obok siebie.

2. J 12 rozpoczyna sekcję Męki

Biblia Tysiąclecia umieszcza nad J 12: „Męka i Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa — wypadki poprzedzające”. To trafnie pokazuje: funkcję rozdziału. J 12 jeszcze zawiera: publiczną działalność. Ale każde wydarzenie: jest już zanurzone w perspektywie Paschy.

3. Łazarz przy stole

To prosty, ale niezwykły obraz. J 11: grób. J 12: uczta. J 11: opaski pogrzebowe. J 12: człowiek siedzący przy stole. To znak: życia. Łazarz samym swoim istnieniem: świadczy o Jezusie.

4. Żywe świadectwo może być niewygodne

Arcykapłani chcą zabić: także Łazarza. Dlaczego? Bo przez niego: wielu zaczyna wierzyć w Jezusa. To przerażający mechanizm: jeśli fakt nie pasuje do systemu, można próbować usunąć świadka faktu. J 9: przesłuchanie uzdrowionego. J 12: plan zabicia wskrzeszonego.

5. Marta usługuje

Jan mówi: po prostu. Marta: służy. To nie jest: krytyka. W Łk 10 problem Marty nie polegał: na samej służbie. Problem: na rozproszeniu i pretensji. J 12 pokazuje: służbę spokojnie i pozytywnie.

6. Maria bierze nard

Nard: był drogocennym aromatem. BT V przy J 12,3 podaje: „funt” oznacza około 325 gramów. To bardzo dużo: drogiego olejku. Judasz ocenia go: na trzysta denarów. Denar: typowa zapłata za dzień pracy. Czyli mamy: prawie roczny zarobek zwykłego robotnika. Gest Marii jest: niezwykle kosztowny.

7. Prawdziwa miłość bywa hojna

Maria: nie daje minimum.

Jej gest jest:

przesadny,
kosztowny,
publiczny.

Właśnie dlatego: wywołuje krytykę. Miłość czasem wygląda dla obserwatora: jak marnotrawstwo.

8. Ale nie rób z tego pochwały nieodpowiedzialności

Jezus nie mówi: „wydawaj wszystkie pieniądze na efektowne gesty religijne”. Cała Biblia: troszczy się o ubogich. Gest Marii jest: wyjątkowy. Dotyczy: bezpośrednio nadchodzącej śmierci Jezusa. Nie wolno używać J 12: jako wymówki dla luksusu religijnego przy lekceważeniu biednych.

9. Maria namaszcza stopy Jezusa

W Synoptykach w podobnym wydarzeniu pojawia się: namaszczenie głowy. Jan: stóp. To może wyrażać: szczególną pokorę. Namaszczenie głowy: kojarzyłoby się z królem. Namaszczenie stóp: z uniżeniem i miłością. U Jana oba wymiary: królewskość i służba spotykają się: w Jezusie.

10. Maria ociera stopy włosami

To gest: niezwykle osobisty. W starożytnej kulturze rozpuszczenie włosów kobiety publicznie: mogło być gestem przekraczającym zwyczajową powściągliwość. Maria: nie dba o opinię obserwatorów. Jej uwaga: jest skupiona na Jezusie.

11. „Dom napełnił się wonią”

To piękny szczegół. Maria: wykonuje jeden gest. A zapach: wypełnia cały dom. Można medytacyjnie zobaczyć: miłość jednej osoby promieniuje na innych. Ale podstawowy sens: nard naprawdę był intensywnie pachnący. Nie trzeba: nadawać każdemu szczegółowi symbolicznego kodu.

12. Namaszczenie i pogrzeb

Jezus mówi: gest Marii ma związek z Jego pogrzebem. BT V zaznacza: tekst J 12,7 jest trudny / skażony i różnie poprawiany. Główny sens: śmierć i pogrzeb Jezusa są bliskie. Maria robi: zanim inni jeszcze rozumieją, gest pasujący: do przygotowania ciała zmarłego.

13. Czy Maria wiedziała, że Jezus umrze?

Tekst: nie mówi wprost, jak wiele rozumiała. Nie należy twierdzić: „Maria jako jedyna dokładnie rozumiała cały plan krzyża”. Możliwe: jej gest zyskuje w słowach Jezusa głębszy sens, niż sama w pełni pojmowała. Tak często działa: symbol biblijny.

14. Judasz protestuje

Pytanie Judasza brzmi: moralnie rozsądnie. „Dlaczego nie dać ubogim?” To pokazuje: poprawne słowa nie gwarantują poprawnego serca. Można użyć: najpiękniejszego hasła społecznego do: ukrycia własnej chciwości.

15. Jan odsłania Judasza

Ewangelista mówi: był złodziejem. Miał: trzos. I: wykradał pieniądze. To pokazuje: zdrada Judasza nie spada z nieba w jednej sekundzie. Grzech: może rozwijać się wcześniej w ukryciu.

16. Mała niewierność może przygotować wielką

Nie znaczy: każda kradzież prowadzi do zdrady Jezusa. Ale duchowo jest ważne: wielkie upadki często mają wcześniejszą historię małych kompromisów. J 6: Jezus już wskazywał Judasza. J 12: Jan odsłania chciwość. J 13: zdrada.

17. „Ubogich zawsze macie”

To zdanie bywa: bardzo źle używane. Nie oznacza: bieda jest nieusuwalna, więc nie trzeba pomagać. Jezus nawiązuje: do Pwt 15,11. A dokładnie tam Prawo mówi: dlatego masz hojnie otwierać rękę ubogiemu. Czyli sens jest: ubodzy pozostają stałym wezwaniem do miłosierdzia. Nie: zwolnieniem z miłosierdzia.

18. „Mnie nie zawsze macie”

Jezus mówi: o wyjątkowym historycznym momencie. Jego ziemska obecność przed Męką: dobiega końca. Maria rozpoznaje: moment, który nie powtórzy się w taki sposób.

19. Jezus jest obecny w ubogich — ale nie utożsamiaj tekstów bez reszty

Mt 25 mówi: Chrystus utożsamia się z potrzebującymi. J 12 mówi: wyjątkowy gest wobec samego Jezusa przed pogrzebem. Nie ma: konkurencji. Chrześcijanin: adoruje Chrystusa i: służy ubogim.

20. Łazarz staje się celem

Arcykapłani chcą: zabić także Łazarza. To pokazuje: logika przemocy rozszerza się. Najpierw: Jezus. Potem: świadek Jezusa. Tak będzie: w historii Kościoła. Świadectwo: może kosztować.

CZĘŚĆ II — WJAZD DO JEROZOLIMY

21. Wielki tłum

Jerozolima w czasie Paschy: była pełna pielgrzymów. Ludzie słyszą: Jezus przychodzi. W dodatku wiadomość o Łazarzu: rozchodzi się. Atmosfera: jest niezwykle napięta.

22. Palmy

Gałązki palmowe: miały znaczenie świąteczne i narodowe. W tradycji żydowskiej mogły wiązać się: ze zwycięstwem i królewskim triumfem. 1 Mch opisuje: wejście z palmami po zwycięstwie. W kontekście Jezusa: tłum może widzieć Króla-Wyzwoliciela.

23. „Hosanna”

Hebrajskie / aramejskie tło: הוֹשִׁיעָה נָּא — hoshi’a na pierwotnie: „zbaw, prosimy!” W liturgicznym użyciu stało się: okrzykiem uwielbienia i powitania. Tłum cytuje: Ps 118.

24. Psalm 118

To jeden z: psalmów pielgrzymkowych / hallel. Słowa: „błogosławiony, który przychodzi w imię Pańskie” pasują: do przybywającego pielgrzyma. Tłum jednak dodaje: „Król Izraela”. Odczytuje Jezusa: mesjańsko i królewsko.

25. Czy tłum rozumie, jakim Królem jest Jezus?

Nie w pełni. To bardzo ważne. Tłum: ma prawidłowy tytuł. Ale może mieć: niewłaściwy obraz królowania. Podobnie J 6: chcieli obwołać Go królem po chlebie. Jezus: nie odrzuca królewskości. Objawia: inny sposób bycia Królem.

26. Osiołek

Jezus: siada na osiołku. Wypełnia: Za 9,9. Król przychodzi: łagodny. Nie: na koniu wojennym. To nie znaczy: osioł był zawsze symbolem biedy. W Biblii królowie również: jeździli na osłach / mułach. Ale Za 9 łączy: królewskość z pokojem.

27. Król pokoju

Za 9 mówi dalej: zostaną usunięte rydwany i konie wojenne. Król: ogłosi pokój narodom. To niezwykle ważne. Jezus nie zdobywa: Jerozolimy mieczem. Jego tron: będzie krzyżem.

28. „Nie bój się, Córo Syjonu”

Jan łączy: proroctwo. Córa Syjonu: personifikacja Jerozolimy / ludu. Król: przychodzi. Ale Jerozolima: nie rozpozna w pełni sposobu Jego królowania.

29. Uczniowie nie rozumieją

Jan uczciwie mówi: z początku nie rozumieli. To bardzo ważne dla czytania Biblii. Apostołowie: nie mieli kompletnej teologii w każdej chwili. Ich rozumienie: dojrzewało po wydarzeniach Paschy.

30. „Przypomnieli sobie”

To jeden z kluczowych czasowników Janowych. Po Zmartwychwstaniu uczniowie: przypominają sobie Pismo i słowa Jezusa. J 2: świątynia ciała. J 12: wjazd. Duch Święty w J 14: przypomni wszystko. Wiara Kościoła: rozumie wydarzenia w świetle Paschy i Ducha.

31. Nie oznacza to „wymyślili później”

„Przypomnieli sobie” nie znaczy: stworzyli fikcyjne znaczenie. Oznacza: wydarzenia stały się w pełni zrozumiałe dopiero po Zmartwychwstaniu. Tak działa: pamięć teologiczna Kościoła.

32. Świadectwo tłumu o Łazarzu

Jan znów łączy: wjazd z wskrzeszeniem Łazarza. Ludzie przychodzą: bo słyszeli o znaku. To tłumaczy: szczególną popularność Jezusa. Znak: rozlewa się społecznie.

33. „Świat poszedł za Nim”

Faryzeusze mówią: „świat poszedł za Nim”. To hiperbola: frustracji. Ale Jan natychmiast: zamienia ją w ironię. Następny werset: przychodzą Grecy. Czyli: naprawdę zaczyna przychodzić „świat”.

CZĘŚĆ III — GRECY CHCĄ UJRZEĆ JEZUSA

34. Kim byli Grecy?

BT V wyjaśnia: chodzi o pogan „bojących się Boga”. To prawdopodobnie ludzie: sympatyzujący z judaizmem i czczący Boga Izraela, ale niekoniecznie: pełni prozelici. Przybyli: na święto.

35. Dlaczego to takie ważne?

J 10: „inne owce”. J 11: rozproszone dzieci Boga. J 12: poganie przychodzą szukać Jezusa. To jest: realizacja uniwersalnego kierunku Ewangelii. Dlatego Jezus mówi: godzina nadeszła.

36. „Chcemy ujrzeć Jezusa”

Greckie:

θέλομεν τὸν Ἰησοῦν ἰδεῖν thelomen ton Iēsoun idein

„Chcemy zobaczyć Jezusa”. To jedno z najpiękniejszych zdań: dla ewangelizacji. Człowiek nie powinien ostatecznie wychodzić z Kościoła z myślą: „jaki świetny kaznodzieja”. Powinien: zobaczyć Jezusa.

37. „Zobaczyć” u Jana znaczy więcej

Nie tylko: spojrzeć fizycznie. U Jana widzenie może prowadzić: do rozpoznania. J 1: „chodźcie, a zobaczycie”. J 9: człowiek odzyskuje wzrok i rozpoznaje Pana. J 12: Grecy chcą ujrzeć Jezusa. Pytanie: czy zobaczą Go naprawdę?

38. Filip

Grecy podchodzą: do Filipa. Dlaczego? Możliwe: jego greckie imię. Jest też: z Betsaidy Galilejskiej, regionu o silnych kontaktach: z kulturą grecką. Nie wiemy: czy Filip znał ich wcześniej.

39. Filip idzie do Andrzeja

Filip: nie idzie od razu sam do Jezusa. Mówi: Andrzejowi. Andrzej już wcześniej: przyprowadzał ludzi. J 1: Piotra. J 6: chłopca z chlebami. Teraz: uczestniczy w doprowadzeniu Greków.

40. Ewangelizacja jest czasem łańcuchem ludzi

Grecy → Filip → Andrzej → Jezus. To piękny obraz: ktoś chce spotkać Jezusa, a po drodze: potrzebuje człowieka. Apostoł: nie jest celem. Ma: doprowadzić do Chrystusa.

41. Czy Jezus faktycznie spotkał Greków?

Jan: nie opisuje samej rozmowy. To zastanawiające. Grecy mówią: chcemy zobaczyć Jezusa. Jezus odpowiada: nadeszła godzina. Możliwe, że odpowiedź jest skierowana: również do nich. Ale narrator nie opisuje: prywatnej audiencji. Najważniejszy sens: przyjście narodów jest sygnałem godziny krzyża.

42. Chcesz zobaczyć Jezusa? Spójrz na krzyż

To może być: głębsza odpowiedź narracji. Grecy chcą: ujrzeć Jezusa. Jezus mówi: Syn Człowieczy zostanie uwielbiony przez obumarcie ziarna i wywyższenie. Czyli: prawdziwie zobaczyć Jezusa oznacza zobaczyć Jego Paschę. Nie tylko: cudotwórcę.

Ukrzyżowanego i uwielbionego Syna.

CZĘŚĆ IV — „NADESZŁA GODZINA”

43. Wielki przełom Ewangelii

J 2,4: godzina jeszcze nie. J 7,30: jeszcze nie nadeszła. J 8,20: jeszcze nie. J 12,23: nadeszła. To jeden z najważniejszych sygnałów strukturalnych. Od tej chwili: nic już nie zatrzyma Paschy.

44. Co jest „godziną”?

Nie tylko: moment śmierci.

Janowa „godzina” obejmuje:

Mękę,
krzyż,
Zmartwychwstanie,
uwielbienie,
powrót do Ojca.

To jedno: Paschalne Misterium. Krzyż nie jest: oddzielony od chwały.

45. „Aby został otoczony chwałą Syn Człowieczy”

To paradoks. My spodziewamy się: chwała = sukces, zwycięstwo, aplauz. Jezus mówi: chwała = godzina krzyża. Dlaczego? Bo krzyż objawia: do końca miłość Ojca i Syna.

46. Syn Człowieczy

Tytuł: z Dn 7. Postać podobna do syna człowieczego: otrzymuje władzę i królestwo. Jezus łączy: królewski tytuł z: cierpieniem i krzyżem. To zaskakuje: ludzkie oczekiwania.

47. Ziarno pszenicy

Jedno z najważniejszych zdań J 12. Ziarno: wpada w ziemię. Jeśli: pozostaje nienaruszone, jest: samo. Jeśli: „obumiera”, przynosi: plon. Biologicznie ziarno nie „umiera” dokładnie w potocznym sensie. Jezus używa: obrazu rolniczego. Sens: oddanie prowadzi do owocu.

48. Najpierw ziarno oznacza Jezusa

To bardzo ważne. Nie zaczynaj od: „ty musisz umrzeć dla swoich marzeń”. Najpierw: Jezus mówi o własnej śmierci. On: jest ziarnem. Krzyż: nie jest bezowocnym końcem. Z jego śmierci: rodzi się życie dla wielu.

49. Dopiero potem uczeń

J 12,25–26: uczeń również idzie tą drogą. Nie w sensie: każdy musi szukać fizycznej śmierci. Chodzi o: rezygnację z absolutnego stawiania siebie w centrum.

Uczeń:

służy, idzie za Jezusem, jest gotów stracić coś dla miłości.

50. „Kto kocha swoje życie, traci je”

To brzmi: jak pochwała nienawiści do siebie. Nie. Semicki kontrast „kochać / nienawidzić” może oznaczać: preferować / stawiać na drugim miejscu. Jezus nie uczy: pogardy wobec własnego życia. Uczy: nie absolutyzować życia doczesnego kosztem życia wiecznego.

51. Chrześcijaństwo nie jest samodestrukcją

Nie chodzi o: „mam siebie nienawidzić”. Jezus mówi: przykazanie miłości obejmuje także właściwą miłość siebie. Problem: ego jako najwyższy bóg. Droga ziarna: to miłość zdolna do daru.

52. „Kto Mi służy, niech idzie za Mną”

Nie: „niech podziwia”.

Niech idzie.

Dokąd idzie Jezus? ku krzyżowi. Służba chrześcijańska: ma kształt uczniostwa. Nie: kariery przy Jezusie.

53. „Gdzie Ja jestem, tam będzie i mój sługa”

To obietnica: komunii. Droga ucznia: przez krzyż prowadzi: ku chwale. Nie tylko: koszt. Także: bycie z Jezusem.

54. Ojciec uczci sługę

J 12,26: Ojciec uhonoruje tego, kto służy Jezusowi. Kontrast później: ludzie kochają chwałę ludzką bardziej niż Bożą. Uczeń musi wybrać: czyjego uznania szuka.

CZĘŚĆ V — LĘK JEZUSA

55. „Dusza moja doznała lęku”

Greckie: τετάρακται — tetaraktai

od:

ταράσσω — tarassō
poruszyć / wzburzyć / zatrwożyć.

Jezus: naprawdę przeżywa lęk. To ważne dla: prawdziwego człowieczeństwa.

56. Janowe Getsemani

Jan nie opisuje modlitwy w Getsemani: dokładnie jak Synoptycy. Ale J 12,27 ma: bardzo podobny ton. „Dusza moja jest zatrwożona”. „Ojcze…” „Ta godzina”. To Janowy odpowiednik: wewnętrznej walki przed Męką.

57. Jezus nie jest stoickim bohaterem

Odwaga nie oznacza: braku lęku. Jezus: czuje lęk. A mimo to: wybiera posłuszeństwo. To ważne dla nas. Odwaga: nie znaczy „niczego się nie boję”. Znaczy: „boję się, ale idę za dobrem”.

58. „Ojcze, wybaw Mnie od tej godziny?”

Tekst można odczytać: jako pytanie retoryczne / wewnętrzną modlitwę. Jezus natychmiast mówi: właśnie po to przyszedł na tę godzinę. Nie chce: uciec od misji. Ale nie udaje: że koszt nic nie znaczy.

59. „Wsław imię Twoje”

To centrum modlitwy Jezusa. Nie: „wsław moje ego”.

Imię Ojca.

W J 17 Jezus ponownie: będzie mówił o chwale Ojca i Syna. Krzyż: objawia Boga.

CZĘŚĆ VI — GŁOS Z NIEBA

60. Ojciec odpowiada

Rozlega się: głos z nieba.

W Synoptykach głos Ojca pojawia się:

przy chrzcie,
przy Przemienieniu.

Jan nie opisuje tych scen: tak samo. Tutaj: publiczny głos poprzedza Mękę.

61. „Już wsławiłem i jeszcze wsławię”

Ojciec już: objawił swoją chwałę w znakach Syna. Jeszcze: objawi ją w Paschalnej godzinie. Krzyż: nie przeczy chwale. Jest: jej kulminacją.

62. Tłum słyszy różnie

Jedni: „grzmot”. Inni: „anioł”. To bardzo Janowe. To samo wydarzenie: nie daje wszystkim tego samego rozpoznania. Objawienie: wymaga otwarcia.

63. Czy Bóg mówił „fizycznym głosem”?

Tekst przedstawia: realne doświadczenie dźwięku / głosu. Tłum: coś słyszy. Niektórzy interpretują: naturalnie. Inni: nadprzyrodzenie. Jan: podaje treść głosu. Nie mamy podstaw: redukować wydarzenia tylko do prywatnego przeżycia Jezusa.

64. Głos „dla was”

Jezus nie potrzebuje: potwierdzenia tożsamości. Głos ma: pomóc tłumowi. To świadectwo: Ojca. J 5: Ojciec świadczy. J 12: słyszymy to w scenie.

CZĘŚĆ VII — SĄD I WŁADCA ŚWIATA

65. „Teraz odbywa się sąd nad tym światem”

Krzyż: jest sądem. Nie tylko: przyszły dzień ostateczny. W godzinie Jezusa: ujawnia się prawda o świecie. Świat: zabija Niewinnego. Bóg: objawia miłość.

66. „Władca tego świata”

BT V wyjaśnia: Szatan. Nie znaczy: Szatan jest równorzędnym bogiem świata. Bóg: pozostaje Stwórcą i Panem. „Władca świata” opisuje: realny wpływ zła na upadły porządek.

67. Krzyż jako porażka Szatana

Na powierzchni: Jezus umiera. Można myśleć: zło wygrało. Jan mówi: dokładnie odwrotnie. Właśnie teraz: władca świata zostaje wyrzucony. Dlaczego? Bo krzyż: niszczy władzę grzechu i śmierci.

68. Paradoks chrześcijaństwa

Szatan chce: śmierci Sprawiedliwego. Ale śmierć Sprawiedliwego: staje się narzędziem zbawienia. Zło: zostaje pokonane przez miłość, której nie potrafi zrozumieć.

CZĘŚĆ VIII — WYWOŻSZENIE JEZUSA

69. „Gdy zostanę nad ziemię wywyższony”

Jan sam wyjaśnia: chodzi o rodzaj śmierci. Krzyż: podnosi ciało Jezusa nad ziemię. Ale słowo: ὑψόω — hypsoō oznacza także: wywyższenie / wyniesienie do chwały. U Jana oba znaczenia: nakładają się.

70. Krzyż jest tronem

W Janie Jezus: króluje z krzyża. Napis Piłata: „Król Żydowski”. Krzyż: jest hańbą i: objawieniem chwały. To jedna z największych Janowych paradoksów.

71. „Przyciągnę wszystkich do siebie”

Greckie: ἑλκύσω — helkysō

od:

ἕλκω — helkō
pociągnąć.

To samo słowo było w: J 6,44 — Ojciec pociąga do Syna. J 12: wywyższony Syn pociąga wszystkich. Ojciec i Syn: działają w jednej misji.

72. „Wszystkich”

Można rozumieć: ludzi wszystkich narodów / grup. Kontekst: Grecy właśnie przyszli. Nie oznacza: automatycznego zbawienia każdego bez odpowiedzi wiary. Jan nadal mówi: o wierze i odrzuceniu. Sens uniwersalny: krzyż jest skierowany do całego świata.

73. Czy J 12,32 uczy powszechnego automatycznego zbawienia?

Nie. W tym samym rozdziale: jedni nie wierzą. J 3: kto odrzuca Syna, pozostaje pod sądem. „Przyciągnę wszystkich”: uniwersalny zasięg zbawczej misji. Nie: zniesienie ludzkiej odpowiedzi.

74. Tłum nie rozumie Mesjasza cierpiącego

Mówią: Mesjasz ma trwać na wieki. Jak więc: Syn Człowieczy ma być wywyższony / umrzeć? To realny problem. Oczekiwanie: trwałego królestwa Mesjasza wydaje się sprzeczne: z krzyżem.

75. Jezus nie rezygnuje z wiecznego królowania

Krzyż nie oznacza: końca Mesjasza. Jest: drogą do królowania. Zmartwychwstanie: rozwiąże paradoks. Mesjasz: umiera i: żyje na wieki.

CZĘŚĆ IX — ŚWIATŁO

76. „Jeszcze krótki czas jest światłość”

Wraca: J 8–9. Jezus: Światłość świata. Ale publiczna działalność: dobiega końca. To ostatnie wezwanie: chodźcie w światłości.

77. Ciemność może „ogarnąć”

Człowiek, który odrzuca światło: nie pozostaje neutralny. Zaczyna: tracić orientację. Jezus mówi: kto chodzi w ciemności, nie wie, dokąd idzie. Grzech ma: wymiar poznawczy. Może sprawić: że człowiek coraz gorzej widzi.

78. „Synowie światłości”

Semickie określenie: ludzie należący do światłości i żyjący nią. Nie chodzi o: biologiczne synostwo światła. Chodzi: o tożsamość i sposób życia.

79. Jezus się ukrywa

To symbolicznie mocny moment. Jezus mówi: światłość jeszcze krótko. Następnie: odchodzi i ukrywa się. Publiczne wezwanie: dobiega końca. Od J 13 Jezus będzie: przede wszystkim z uczniami.

CZĘŚĆ X — DLACZEGO NIE UWIERZYLI?

80. Wielki problem Jana

Jezus: uczynił znaki. Dlaczego: wielu nie wierzy? To pytanie: nie tylko historyczne. Wspólnota chrześcijańska też mogła pytać: jeśli Jezus naprawdę jest Mesjaszem, dlaczego tak wielu Go odrzuciło? Jan odpowiada: Pismem.

81. Izajasz 53

„Kto uwierzył naszemu głosowi?” To otwarcie: Pieśni Sługi Cierpiącego. Bardzo ważne w J 12. Za chwilę Jezus: pójdzie na Mękę. Niewiara wobec Sługi: została wpisana w prorocki dramat.

82. Izajasz 6

Jan cytuje: zatwardzenie serca i zaślepienie. To trudny tekst. Na pierwszy rzut oka: Bóg nie pozwala uwierzyć. Trzeba czytać: w kontekście prorockim. BT V wyjaśnia: Izajasz piętnuje sprzeciw ludzi wobec przykazań i planów Bożych. Zatwardzenie jest: także skutkiem trwałego odrzucenia.

83. Czy Bóg celowo uniemożliwił ludziom uwierzenie?

Nie należy przedstawiać: Boga jako arbitralnie blokującego niewinnych ludzi. Biblijny język sądu często opisuje: Boga potwierdzającego skutek uporczywej niewiary. Człowiek: odrzuca światło. W końcu: jego serce twardnieje. To tajemniczy związek: ludzkiej odpowiedzialności i Bożego sądu.

84. Biblia potrafi mówić „Bóg zatwardził” i „człowiek zatwardził”

W historii faraona: oba sposoby mówienia współistnieją. Nie są prostą: mechaniczną teorią. Bóg: jest Panem historii. Człowiek: pozostaje odpowiedzialny. J 12: zachowuje oba wymiary.

85. Izajasz widział „Jego chwałę”

J 12,41 jest: niezwykle ważny chrystologicznie. Jan mówi: Izajasz powiedział to, ponieważ ujrzał Jego chwałę i mówił o Nim. Do kogo odnosi: „Jego”? W kontekście: do Jezusa. Iz 6 opisuje: wizję Pana na tronie. Jan wiąże: chwałę Jezusa z wizją Izajasza. To jeden z mocnych tekstów: wysokiej chrystologii.

86. Izajasz widzi chwałę Jezusa?

Tak odczytuje: Ewangelista. Nie znaczy: Izajasz rozumiał wszystkie szczegóły późniejszej chrystologii. Ale Jan mówi: objawiona przez proroka chwała Boga znajduje pełnię w Jezusie. To bardzo mocne.

CZĘŚĆ XI — TAJNI WIERZĄCY

87. Wielu przywódców uwierzyło

To ważne przeciw: uproszczeniu „wszyscy przywódcy byli przeciwni”. Jan mówi: wielu uwierzyło. Problem: bali się wyznać.

88. Lęk przed wyłączeniem z synagogi

Znów: J 9. Wiara może mieć: społeczny koszt. Przywódcy: boją się konsekwencji. Nie tyle brak dowodów: zatrzymuje ich. Lęk: przed ludźmi.

89. „Bardziej umiłowali chwałę ludzką”

To jedno z najbardziej aktualnych zdań J 12. Można: wierzyć wewnętrznie, ale żyć tak, żeby: nie stracić reputacji. Człowiek staje przed wyborem: uznanie ludzi czy: prawda przed Bogiem.

90. Chwała ludzka i Boża

J 5: Jezus pytał, jak mogą wierzyć ci, którzy przyjmują chwałę od siebie nawzajem. J 7: kto szuka własnej chwały. J 12: wierzą, ale boją się ludzi. To jeden z wielkich motywów Jana: pragnienie prestiżu może blokować wiarę.

91. Czy tajna wiara jest bezwartościowa?

Nie należy: przekreślać tych ludzi. Nikodem: też zaczynał nocą. Józef z Arymatei: był ukrytym uczniem. Wiara może: dojrzewać. Ale J 12 jasno ostrzega: lęk przed ludźmi jest realnym problemem. Wiara chce: stać się wyznaniem i życiem.

CZĘŚĆ XII — OSTATNIE PUBLICZNE SŁOWO

92. Jezus „woła”

Jan przedstawia: uroczyste podsumowanie. Nie jest pewne: czy chronologicznie jest to mowa wygłoszona dokładnie po ukryciu się Jezusa, czy raczej: redakcyjne zebranie Jego publicznego nauczania. Funkcja tekstu: podsumowanie przed J 13.

93. „Kto wierzy we Mnie, wierzy nie tylko we Mnie”

BT V wyjaśnia: „nie tylko we Mnie”. Jezus nie mówi: „nie trzeba wierzyć we Mnie”. Mówi: wiara w Syna prowadzi bezpośrednio do Ojca. Nie można: oddzielić Syna od Posyłającego.

94. „Kto Mnie widzi, widzi Tego, który Mnie posłał”

To przygotowuje: J 14,9. Filip: „pokaż nam Ojca”. Jezus: „kto Mnie widzi, widzi Ojca”. Nie oznacza: Ojciec i Syn to ta sama Osoba. Oznacza: Syn doskonale objawia Ojca.

95. Jezus jako objawienie Boga

Chrześcijanin pyta: jaki jest Bóg? Jan odpowiada: patrz na Jezusa.

Jak Jezus:

kocha,
mówi prawdę,
przebacza,
stawia granice,
płacze,
oddaje życie,

tak objawia: serce Ojca.

96. „Przyszedłem jako światłość”

To finalne powtórzenie: J 1, J 8, J 9. Cel: nikt wierzący nie ma pozostawać w ciemności. Jezus nie daje: chwilowego błysku. Wyprowadza: z ciemności.

97. „Nie przyszedłem, aby potępić świat”

Powtórzenie: J 3,17. Pierwszy cel misji Jezusa: zbawić. Nie: znaleźć pretekst do potępienia. To bardzo ważne dla obrazu Boga. Bóg nie wysłał Syna: z satysfakcją niszczenia ludzi. Syn: przyszedł ratować.

98. Ale zbawienie można odrzucić

Jezus mówi: kto odrzuca Jego słowo, ma sędziego. To pokazuje: miłosierdzie nie usuwa odpowiedzialności. Bóg: chce zbawić. Człowiek: może odrzucić słowo życia.

99. Słowo będzie sądzić

Dlaczego? Bo słowo: objawia prawdę. W dniu ostatecznym nie potrzeba: arbitralnego kryterium. Człowiek został: skonfrontowany ze światłem. Jego odpowiedź: ujawnia relację do Boga.

100. Jezus nie mówi od siebie

Powraca: jeden z najważniejszych tematów Jana. Syn: nie jest niezależnym konkurentem Ojca. Ojciec: posyła. Syn: objawia. To, co mówi Jezus: jest doskonałym objawieniem Ojca.

101. „Przykazanie Jego jest życiem wiecznym”

To piękny finał publicznego nauczania. Bóg nie mówi: po to, żeby człowieka zadusić przepisem. Boże przykazanie: prowadzi do życia. W J 13 Jezus poda: nowe przykazanie miłości. Źródłem: będzie Jego własna miłość.

102. J 12 zamyka Księgę Znaków

Bibliści często dzielą Jana:

J 1–12

Księga Znaków.

J 13–20

Księga Chwały / Godziny.

Nazwy są: współczesną pomocą literacką, nie nagłówkami autora. J 12 działa: jak wielkie podsumowanie pierwszej części.

103. Znaki zostały pokazane — teraz nadchodzi godzina

Kana: wino. Urzędnik: życie syna. Betesda: uzdrowienie. Chleb: rozmnożenie. Jezioro: objawienie. Niewidomy: światło. Łazarz: życie wobec śmierci. Teraz: znak największy będzie krzyż i Zmartwychwstanie.

J 12 — NA JĘZYK LUDZKI

Najprościej: J 12 mówi: koniec przygotowań — zaczyna się godzina Jezusa. Na początku Maria: daje Jezusowi coś bardzo cennego. Judasz mówi: „szkoda pieniędzy”. Ale problem Judasza: nie jest troską o biednych. Jego serce: już jest rozdarte przez chciwość. Potem tłum: robi Jezusowi królewski wjazd.

Palmy. Hosanna. Król Izraela. Wygląda: jak wielki sukces. I właśnie w środku sukcesu Jezus mówi: muszę umrzeć jak ziarno. To kompletnie odwraca: ludzką logikę kariery. Ludzie chcą: Króla na szczycie. Jezus mówi: moje królowanie przejdzie przez ziemię, śmierć i krzyż. Potem przychodzą: Grecy. „Chcemy zobaczyć Jezusa”.

To brzmi jak: świat otwierający drzwi. I Jezus mówi: właśnie teraz nadeszła godzina. Ale droga do wszystkich narodów: nie prowadzi przez imperium. Prowadzi: przez krzyż. Ziarno musi: obumrzeć, żeby: powstał plon. To najpierw: Jezus. Potem: uczeń. Nie chodzi o: pogardę dla życia. Chodzi o: życie, które nie trzyma siebie kurczowo dla siebie.

Jezus się: boi. Jego dusza: jest poruszona. To też ważne. Jezus nie idzie na krzyż: jak robot. Wie: ile to kosztuje. A mimo to: wybiera miłość. Potem mówi: zostanę wywyższony i przyciągnę wszystkich. Krzyż jest więc: nie tylko narzędziem tortury. W Janie: jest tronem Króla. Na końcu Jan stawia nas przed bardzo prostym pytaniem.

Niektórzy: nie wierzą mimo znaków. Inni: wierzą, ale milczą ze strachu przed ludźmi. Jezus mówi: światło jest tutaj. Co zrobisz?

NAJWAŻNIEJSZE WERSETY

J 12,3

Maria: namaszcza Jezusa drogocennym nardem. Klucz: miłość potrafi być hojna, a gest zostaje wpisany w przygotowanie do pogrzebu Jezusa.

J 12,7–8

Jezus: broni Marii i przypomina bliskość swojego pogrzebu. Klucz: szczególny gest wobec Jezusa nie znosi stałego obowiązku troski o ubogich.

J 12,13

„Hosanna” i „Król Izraela”. Klucz: tłum prawidłowo rozpoznaje królewski wymiar, ale jeszcze nie rozumie drogi krzyża.

J 12,15

Król przychodzi na osiołku. Klucz: wypełnienie Za 9,9 i obraz pokojowego Mesjasza.

J 12,16

Uczniowie: zrozumieli dopiero po uwielbieniu Jezusa. Klucz: Pascha i Duch otwierają pełny sens Pisma i wydarzeń.

J 12,21

Grecy: „Chcemy ujrzeć Jezusa”. Klucz: misja Jezusa rozszerza się ku narodom.

J 12,23

„Nadeszła godzina”.

Klucz: przełom całej Ewangelii — rozpoczyna się bezpośrednia droga Paschy.

J 12,24

Ziarno pszenicy.

Klucz: śmierć Jezusa nie jest bezowocną porażką, lecz źródłem życia dla wielu.

J 12,26

„Kto Mi służy, niech idzie za Mną”. Klucz: uczniostwo ma kształt drogi Jezusa.

J 12,27

Jezus: doświadcza lęku. Klucz: odwaga Chrystusa nie oznacza braku prawdziwych ludzkich emocji.

J 12,28

„Ojcze, wsław imię Twoje”. Klucz: celem godziny jest objawienie chwały Ojca.

J 12,31

władca tego świata zostaje wyrzucony. Klucz: krzyż, pozornie zwycięstwo zła, jest jego sądem i porażką.

J 12,32

Wywyższony Jezus przyciąga wszystkich. Klucz: krzyż ma uniwersalny zasięg zbawczy.

J 12,35–36

chodźcie w światłości. Klucz: czas odpowiedzi na objawienie nie jest czymś, co można wiecznie odkładać.

J 12,43

bardziej umiłowali chwałę ludzką niż Bożą. Klucz: potrzeba akceptacji może zatrzymać człowieka nawet wtedy, gdy rozpoznaje prawdę.

J 12,45

kto widzi Jezusa, widzi Posyłającego. Klucz: Syn doskonale objawia Ojca.

J 12,47

Jezus: przyszedł zbawić świat. Klucz: pierwszym celem misji nie jest potępienie.

J 12,50

przykazanie Ojca jest życiem wiecznym. Klucz: objawienie Boga prowadzi do życia.

KLUCZ DO BIBLII — J 12

1. Kto mówi lub pisze?

Narrator czwartej Ewangelii.

W rozdziale mówią:

Jezus,
Judasz,
tłum,
faryzeusze,
Grecy,
Filip,
Andrzej,
Ojciec z nieba.

2. Do kogo?

Jezus przemawia: publicznie. J 12 jest: ostatnim wielkim rozdziałem publicznej działalności przed J 13. Od następnego rozdziału: głównymi adresatami będą uczniowie.

3. Co wydarzyło się wcześniej?

J 11:

Łazarz został wskrzeszony;
wielu uwierzyło;
Sanhedryn zdecydował o zabiciu Jezusa;
Kajfasz zapowiedział śmierć jednego za lud;
Pascha się zbliża.

J 12: wszystko to dojrzewa.

4. Co wydarzy się później?

J 13:

Ostatnia Wieczerza;
umycie nóg;
zdrada Judasza;
nowe przykazanie;
początek Mów Pożegnalnych.

J 12 kończy: etap znaków publicznych.

5. Jaki jest gatunek?

J 12 łączy:

opowiadanie o uczcie;
symboliczny gest prorocki;
narrację królewskiego wjazdu;
mowę objawieniową;
metaforę rolniczą;
głos z nieba;
interpretację prorocką;
redakcyjne podsumowanie publicznej nauki.

6. Co znaczyło to dla pierwszych odbiorców?

J 12 odpowiada: jak rozumieć krzyż. Nie jako: klęskę Mesjasza. Ale jako: godzinę chwały, sądu nad złem i zgromadzenia świata.

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

przyjmuje miłość człowieka;
posyła Syna;
objawia chwałę;
przez krzyż pokonuje władzę zła;
chce zbawić świat;
daje życie wieczne;
objawia siebie w Synu.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek może:

hojnie kochać jak Maria;
ukrywać chciwość za pięknymi słowami jak Judasz;
wiwatować i nie rozumieć;
szukać Jezusa jak Grecy;
bać się kosztu jak uczeń;
uwierzyć i milczeć ze strachu;
wybrać ludzką albo Bożą chwałę.

NIEZBĘDNIK BIBLIJNY — J 12

Ludzie

Jezus

Król Izraela, Syn Człowieczy, ziarno oddające życie, Światłość, Posłany przez Ojca i wywyższony Zbawiciel świata.

Maria

Siostra Marty i Łazarza. Namaszcza Jezusa drogocennym nardem.

Marta

Usługuje podczas uczty.

Łazarz

Wskrzeszony w J 11, teraz siedzi przy stole i samą obecnością świadczy o mocy Jezusa.

Judasz Iskariota

Uczeń, przyszły zdrajca, którego fałszywa troska o ubogich ukrywa chciwość.

Filip

Uczeń z Betsaidy, do którego zwracają się Grecy.

Andrzej

Pośredniczy razem z Filipem w doprowadzeniu Greków do Jezusa.

Grecy

Poganie / „bojący się Boga”, których obecność sygnalizuje uniwersalny zasięg misji Jezusa.

Miejsca

Betania

Miejsce uczty i namaszczenia.

Jerozolima

Cel królewskiego wjazdu i miejsce nadchodzącej Paschy.

Historia i religia

Pascha

Święto wyzwolenia Izraela z Egiptu, które staje się: czasem Paschy Jezusa.

Nard

Bardzo drogi aromatyczny olejek.

Palmy

Znaki:

świąteczne,
zwycięskie,
narodowe.

Psalm 118

Psalm używany w liturgii i pielgrzymce: źródło „Hosanna” i „Błogosławiony, który przychodzi”.

Królewski osiołek

Tło: Za 9,9. Król: przychodzi łagodnie i pokojowo.

SŁOWA, KTÓRE WARTO ZNAĆ

1. νάρδος — nardos

Znaczenie: nard.

Drogocenny olejek: użyty przez Marię.

2. δηνάριον — dēnarion

Znaczenie: denar.

Typowa dzienna zapłata. Trzysta denarów: ogromna wartość.

3. ὡσαννά — hōsanna

Od hebrajskiego: „zbaw, prosimy”. W liturgii: okrzyk uwielbienia i powitania.

4. ὥρα — hōra

Znaczenie: godzina.

J 12: godzina Jezusa wreszcie nadeszła.

5. δοξάζω — doxazō

Znaczenie: uwielbić / otoczyć chwałą.

Krzyż: jest godziną uwielbienia.

6. κόκκος — kokkos

Znaczenie: ziarno.

Jezus używa: ziarna pszenicy jako obrazu swojej śmierci.

7. σῖτος — sitos

Znaczenie: pszenica / zboże.

8. ψυχή — psychē

Znaczenie:

życie;
dusza;
osoba.

J 12,25–27: życie, które można kurczowo zatrzymać albo oddać.

9. διακονέω — diakoneō

Znaczenie: służyć.

Od tego słowa: diakonia. Uczeń: służy Jezusowi.

10. ταράσσω — tarassō

Znaczenie:

wzburzyć,
zatrwożyć,
poruszyć.

Dusza Jezusa: doświadcza lęku wobec godziny.

11. ὑψόω — hypsoō

Znaczenie:

podnieść,
wywyższyć.

U Jana: krzyż i chwała spotykają się w jednym słowie.

12. ἕλκω — helkō

Znaczenie: pociągnąć / przyciągnąć.

Wywyższony Jezus: przyciąga wszystkich.

13. φῶς — phōs

Znaczenie: światło.

Jezus: ostatni raz publicznie wzywa do wiary w światłość.

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

1. Pwt 15,11 → „ubogich zawsze macie”

Pwt mówi: ubodzy będą w ziemi. Ale wniosek Prawa brzmi: otwieraj rękę potrzebującemu. J 12: nie może być używany przeciw trosce o ubogich.

2. Ps 118 → Hosanna

Tłum: wykorzystuje psalm pielgrzymkowy do: powitania Jezusa. Król: przybywa do świątynnego miasta.

3. Za 9,9 → Król na osiołku

Prorok zapowiada: pokornego Króla. Jezus: wypełnia obraz.

4. Dn 7 → Syn Człowieczy

Syn Człowieczy: otrzymuje chwałę i władzę. J 12: chwała przychodzi przez krzyż. To: paradoksalne wypełnienie.

5. Iz 53,1 → niewiara wobec Sługi

Jan cytuje: początek Pieśni Sługi. Jezus: zmierza ku cierpieniu.

6. Iz 6,1–10 → chwała i zatwardzenie

Izajasz: widzi Pana na tronie. Jan mówi: widział chwałę Jezusa. To niezwykle mocne: chrystologiczne odczytanie proroka.

7. Iz 49,6 → światło dla narodów

Grecy: przychodzą do Jezusa. Jezus: jest Światłością świata. Misja: przekracza Izrael.

8. 1 Mch → palmy i zwycięstwo

Palmy: mają w tradycji narodowej znaczenie triumfalne. J 12: prawdziwe zwycięstwo Króla okaże się krzyżem.

CO MÓWIĄ POLSCY BIBLIŚCI?

Ks. Stanisław Mędala CM

J 12 jest ostatnim rozdziałem pierwszego tomu komentarza: Stanisław Mędala CM, „Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12”, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.

W J 12 szczególnie ważne są:

funkcja namaszczenia jako przygotowania do śmierci;
napięcie między Marią a Judaszem;
symbolika królewskiego wjazdu;
związki z Ps 118 i Za 9;
uczniowskie niezrozumienie i późniejsze „przypomnienie”;
pojawienie się Greków jako sygnał uniwersalnej misji;
przełomowe „nadeszła godzina”;
ziarno pszenicy jako interpretacja śmierci Jezusa;
Janowy odpowiednik lęku Getsemani;
głos Ojca;
krzyż jako sąd nad światem i wywyższenie;
użycie Iz 53 i Iz 6;
problem wiary ukrytej z powodu ludzkiej chwały;
J 12,44–50 jako podsumowanie publicznego nauczania Jezusa.

Najważniejszy klucz: J 12 zamyka „Księgę Znaków” i pokazuje, że pełny sens znaków prowadzi do godziny krzyża. Znak nie jest celem — znaki kierują ku Ukrzyżowanemu i uwielbionemu Synowi.

Ks. Antoni Paciorek

W Biblii Lubelskiej: Antoni Paciorek, „Ewangelia według św. Jana”, Lublin 2000.

Przy J 12 szczególnie warto zwrócić uwagę na:

namaszczenie w Betanii;
kontrast Marii i Judasza;
królewską symbolikę wjazdu;
rolę Greków;
„godzinę” Jana;
obraz ziarna;
wywyższenie Syna Człowieczego;
Janową teologię wiary i niewiary;
relację Syna do Ojca.

Ks. Lech Stachowiak

Klasycznym polskim komentarzem pozostaje: Lech Stachowiak, „Ewangelia według św. Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”, Pallottinum. J 12 szczególnie dobrze pokazuje charakterystyczną dla Jana: teologię „godziny” i „chwały”. Krzyż: nie jest oddzielony od uwielbienia. Śmierć Jezusa: jest objawieniem Jego królewskiej i Boskiej misji.

Biblia Tysiąclecia — przypisy do J 12

BT V szczególnie pomaga przy:

wadze rzymskiego „funta” nardu — około 325 g;
odróżnieniu Marii z Betanii od kobiety z Łk 7;
trudności tekstualnej J 12,7;
Ps 118 i Za 9 przy wjeździe;
identyfikacji Greków jako pogan „bojących się Boga”;
„godzinie” Syna Człowieczego;
znaczeniu J 12,27 w związku z Getsemani;
„władcy tego świata” jako Szatanie;
wywyższeniu jako śmierci na krzyżu i chwale;
Iz 53 i Iz 6;
„nie we Mnie” w J 12,44 jako „nie tylko we Mnie”.

KLUCZ KATOLICKI — ADORACJA I UBOGI

Maria i Judasz tworzą: mocny kontrast. Maria: wydaje wiele na Jezusa. Judasz: mówi o ubogich. Czy Kościół musi wybrać: piękno kultu albo pomoc biednym? Nie. Katolickie: „i”. Bóg jest godny: piękna, adoracji i hojności. A ten sam Jezus nakazuje: miłość wobec ubogich. Problem Judasza: nie jest „za dużo kultu”.

Problem: obłuda.

Kościół nie może używać J 12 jako wymówki

Nie wolno powiedzieć: „ubodzy zawsze będą, więc możemy ich ignorować”. Pwt 15: mówi dokładnie odwrotnie. Stała obecność ubogich: oznacza stały obowiązek miłości.

KLUCZ KATOLICKI — KRÓL NA OSIOŁKU

Jezus: naprawdę jest Królem.

Ale Jego królowanie:

nie opiera się na przemocy;
nie potrzebuje propagandy;
nie zdobywa ludzi przymusem;
objawia się w służbie i ofierze.

Dlatego chrześcijaństwo: nie może usprawiedliwiać przemocy imieniem Króla, który przychodzi łagodny.

KLUCZ KATOLICKI — ZIARNO

Paschalna logika: dar → śmierć → owoc. W pełni: dotyczy Jezusa. W uczniu: staje się drogą miłości. Nie chodzi: o niszczenie siebie. Chodzi: o zdolność przestać traktować własne ego jako centrum świata. Miłość ma: cenę. Ale jej owoc: przekracza samotne „ziarno”.

KLUCZ KATOLICKI — KRZYŻ JAKO WYWOŻSZENIE

Katolik patrzy na krucyfiks: nie jak na symbol klęski. To: tron miłości. Nie dlatego, że: cierpienie samo w sobie jest dobre. Ale dlatego, że: Chrystus przemienia narzędzie przemocy w akt wolnej miłości i zbawienia. Krzyż: nie jest kultem bólu. Jest: objawieniem miłości silniejszej niż ból i śmierć.

TRUDNE PYTANIA

1. Czy Jezus mówi, że nie warto pomagać ubogim?

Nie. J 12,8 nawiązuje do: Pwt 15,11, gdzie stała obecność ubogich jest powodem: do hojności.

2. Czy wydawanie wielkich pieniędzy na kościoły i sztukę zawsze jest dobre?

J 12: nie daje takiej automatycznej reguły. Gest Marii jest: wyjątkowym gestem wobec Jezusa przed Męką.

Rozeznanie współczesnych wydatków Kościoła musi uwzględniać:

kult Boga,
piękno,
dobro wspólnoty,
odpowiedzialność,
ubogich.

3. Czy Judasz od początku był skazany na zdradę?

Jan pokazuje: jego realne moralne wybory. Nie przedstawia: Judasza jako robota bez odpowiedzialności. Jego chciwość: jest jednym z elementów drogi ku zdradzie.

4. Czy tłum podczas wjazdu naprawdę wierzył?

Rozpoznaje: królewski i mesjański wymiar. Ale rozumienie: jest niepełne. Jan mówi: nawet uczniowie nie rozumieli wszystkiego.

5. Czy palmy oznaczają nacjonalizm?

Mogły mieć: skojarzenia narodowe i triumfalne. Ale Jezus: redefiniuje królowanie przez Za 9 i krzyż.

6. Czy Grecy zostali uczniami?

J 12: tego nie mówi. Ich pojawienie się ma przede wszystkim: funkcję znaku uniwersalnego zainteresowania Jezusem.

7. Dlaczego Jezus odpowiada Grekom mową o śmierci?

Bo: świat może naprawdę otrzymać życie dzięki Jego Paschalnej śmierci. Chcesz zobaczyć Jezusa: musisz zobaczyć ziarno, które obumiera.

8. Czy ziarno uczy, że człowiek powinien „zniszczyć siebie”?

Nie. Jezus nie uczy: nienawiści do własnej osoby. Uczy: wolności od egoizmu i gotowości do ofiarnej miłości.

9. Czy lęk Jezusa oznacza brak wiary?

Nie. Prawdziwe człowieczeństwo: obejmuje lęk przed cierpieniem i śmiercią. Posłuszeństwo Jezusa: jest tym większe, że koszt jest realny.

10. Czy głos z nieba słyszeli wszyscy?

Wszyscy: doświadczyli czegoś słyszalnego. Interpretowali: różnie. Jan podaje: treść głosu.

11. Czy Szatan został całkowicie usunięty ze świata na krzyżu?

Krzyż: dokonuje decydującego sądu i złamania jego władzy. Ale Nowy Testament nadal mówi: o działaniu zła do końca historii. To: „już i jeszcze nie”. Decydujące zwycięstwo: już odniesione. Pełne ujawnienie: jeszcze przed nami.

12. Czy „przyciągnę wszystkich” oznacza, że wszyscy automatycznie będą zbawieni?

Nie. J 12 sam: mówi o niewierze. Uniwersalność: dotyczy zasięgu zbawczego krzyża.

13. Dlaczego Jan mówi, że „nie mogli uwierzyć”?

To trudny biblijny język: sądu i zatwardzenia. Nie należy wyrywać go: z całej narracji, która wielokrotnie wzywa do wiary. Stałe odrzucanie światła: ma realne konsekwencje dla zdolności widzenia.

14. Czy Bóg chce czyjejś niewiary?

Nie. J 3: Bóg kocha świat. J 12,47: Jezus przyszedł zbawić świat. Zatwardzenie: nie jest kaprysem Boga przeciw niewinnemu człowiekowi.

15. Czy tajni uczniowie byli zbawieni?

J 12: nie rozstrzyga losu każdej osoby. Pokazuje: realną wiarę i realny problem lęku przed ludźmi. To wezwanie: do dojrzewania ku odważnemu wyznaniu.

POZORNE SPRZECZNOŚCI

„Ubogich zawsze macie” vs Jezus każe pomagać ubogim

Nie sprzeczność. Pwt 15: właśnie dlatego każe otwierać rękę. J 12: wyjątkowy moment przed pogrzebem Jezusa.

Jezus jest Królem vs Jezus umiera

Krzyż: jest sposobem Jego królowania. Zmartwychwstanie: objawi wieczność tego Króla.

Jezus boi się vs Jezus świadomie idzie na godzinę

Nie sprzeczność. Odwaga: działa mimo lęku.

Jezus nie potępia świata vs Jego słowo sądzi

Pierwszym celem: jest zbawienie. Ale odrzucenie: ma konsekwencję sądu. Światło: ratuje, ale też: ujawnia.

CO MOŻNA ŁATWO ODCZYTAĆ ŹLE?

Błąd 1

J 12 usprawiedliwia ignorowanie biednych.

Nie.

Błąd 2

Każdy kosztowny gest religijny jest automatycznie święty.

Nie. Liczy się: prawda serca i rozeznanie.

Błąd 3

Maria dokładnie znała całą przyszłość Męki.

Tekst: tego nie mówi.

Błąd 4

Judasz po prostu miał inną politykę społeczną niż Jezus.

Nie. Jan wprost: odsłania jego kradzież.

Błąd 5

Wjazd do Jerozolimy to poparcie militarnego mesjanizmu.

Nie. Osiołek i Za 9: wskazują na pokojowego Króla.

Błąd 6

Ziarno pszenicy oznacza pogardę dla życia.

Nie.

Błąd 7

Chrześcijanin nie powinien odczuwać lęku.

Nie. Jezus: odczuwa.

Błąd 8

Krzyż jest tylko tragedią.

W Janie: jest również wywyższeniem i chwałą.

Błąd 9

Krzyż automatycznie zbawia wszystkich bez odpowiedzi człowieka.

Nie.

Błąd 10

Izajaszowe zatwardzenie usuwa ludzką odpowiedzialność.

Nie.

Błąd 11

Wszyscy żydowscy przywódcy odrzucili Jezusa.

Nie. J 12,42: wielu uwierzyło.

Błąd 12

„Widzieć Jezusa” oznacza tylko fizycznie spojrzeć.

W Janie: widzenie prowadzi ku rozpoznaniu wiary.

„BÓG MÓWI” — JAK TO ROZUMIEĆ W J 12?

Najpierw: co tekst objawia o Jezusie?

Jezus:

przyjmuje hojny dar Marii;
zmierza ku pogrzebowi;
jest Królem Izraela;
wypełnia Pismo;
przyciąga narody;
rozpoznaje nadejście godziny;
jest ziarnem oddającym życie;
przeżywa realny lęk;
wybiera chwałę Ojca;
przez krzyż sądzi władzę zła;
zostaje wywyższony;
przyciąga świat;
jest Światłością;
objawia Ojca;
przyszedł zbawić świat;
daje słowo życia wiecznego.

Dopiero potem: co to mówi do mnie? Możliwa modlitwa: Jezu, daj mi serce Marii — hojnie kochające, ale bez obłudy. Uwolnij mnie od serca Judasza, które potrafi ukryć egoizm za dobrymi słowami. Naucz mnie widzieć w Tobie Króla, który nie zdobywa siłą, ale oddaje siebie. Kiedy boję się obumarcia mojego ego, przypominaj mi ziarno pszenicy. Pomóż mi wybierać chwałę Boga ponad opinię ludzi i chodzić w światłości, dopóki ją widzę.

JAK MÓGŁBYM TO WYJAŚNIĆ KOMUŚ INNEMU?

Wersja 30 sekund

J 12 jest ostatnim rozdziałem publicznej działalności Jezusa przed Ostatnią Wieczerzą. Maria w Betanii namaszcza Jezusa niezwykle drogim olejkiem, a Jezus wiąże jej gest ze swoim pogrzebem. Następnego dnia wjeżdża do Jerozolimy jako Król, ale na osiołku — zgodnie z Za 9,9 — więc Jego królowanie nie jest militarne. Gdy poganie-Grecy chcą zobaczyć Jezusa, On mówi: „Nadeszła godzina”. Wyjaśnia swoją śmierć obrazem ziarna pszenicy: musi obumrzeć, aby przynieść wielki plon. Krzyż będzie zarazem sądem nad złem i wywyższeniem Jezusa, który przyciągnie ludzi wszystkich narodów. Rozdział kończy się pytaniem, czy wybierzemy światło i chwałę Boga, czy opinię ludzi.

Wersja 2 minuty

J 12 rozpoczyna się sześć dni przed Paschą w Betanii. Łazarz, którego Jezus wskrzesił, siedzi przy stole. Maria bierze bardzo drogi nard i namaszcza nim stopy Jezusa. Judasz protestuje, że pieniądze można było dać ubogim, ale Jan wyjaśnia, że Judasz sam kradł ze wspólnego trzosa. Jezus broni Marii i wiąże jej gest z własnym pogrzebem. Zdanie „ubogich zawsze macie” nie oznacza, że można ich ignorować — nawiązuje do Pwt 15, gdzie właśnie dlatego Izrael ma hojnie pomagać potrzebującym.

Następnego dnia Jezus wjeżdża do Jerozolimy. Tłum niesie palmy, woła „Hosanna” i nazywa Go Królem Izraela. Jezus jednak jedzie na osiołku, wypełniając Za 9,9. Jest Królem pokoju, a Jego tronem okaże się krzyż. Następnie pojawiają się Grecy, poganie oddający cześć Bogu Izraela. Mówią: „Chcemy ujrzeć Jezusa”. I właśnie wtedy Jezus po raz pierwszy ogłasza: „Nadeszła godzina”. Od początku Ewangelii godzina jeszcze nie nadchodziła. Teraz świat narodów zaczyna przychodzić, a Jezus wyjaśnia, w jaki sposób go zbawi: jak ziarno pszenicy musi wpaść w ziemię i obumrzeć, by przynieść plon, tak On odda życie.

Jezus mówi także, że Jego dusza jest zatrwożona. Nie idzie na krzyż bez emocji. Ale wybiera wolę Ojca i prosi: „Ojcze, wsław imię Twoje”. Ojciec odpowiada głosem z nieba. Jezus wyjaśnia, że krzyż będzie sądem nad światem, porażką „władcy tego świata” i Jego własnym wywyższeniem. Kiedy zostanie podniesiony na krzyżu, przyciągnie wszystkich do siebie.

Na końcu Jan podsumowuje reakcje ludzi. Mimo znaków wielu nie wierzy. Niektórzy przywódcy wierzą, ale boją się publicznie przyznać, ponieważ bardziej kochają ludzką chwałę niż Bożą. Jezus kończy publiczną działalność przypomnieniem: kto widzi Jego, widzi Posyłającego; On jest Światłością i przyszedł nie potępić, lecz zbawić świat.

3 RZECZY DO ZAPAMIĘTANIA

1.

„Nadeszła godzina”.

J 12 jest: wielkim przełomem Ewangelii — wszystko kieruje się ku krzyżowi i Zmartwychwstaniu.

2.

Jezus jest ziarnem pszenicy.

Jego śmierć: nie jest bezowocną porażką. Jest: źródłem życia dla świata.

3.

Krzyż jest wywyższeniem.

To, co świat widzi jako: hańbę, Jan widzi jako: tron miłości i zwycięstwo nad władcą świata.

JEDNO ZDANIE

J 12 pokazuje Jezusa jako pokojowego Króla i ziarno pszenicy, którego godzina wreszcie nadeszła: przez dobrowolne wejście w krzyż zostanie wywyższony, pokona władzę zła, przyciągnie narody i objawi światu chwałę Ojca.

PYTANIA DO REFLEKSJI

Co najcenniejszego oddaję dziś Jezusowi?
Czy moja religijność jest hojna jak u Marii, czy czasem ukrywa egoizm jak u Judasza?
Czy troska o ubogich jest realną częścią mojej wiary?
Jakiego Króla oczekuję — Jezusa, który służy, czy Boga, który ma realizować moje polityczne lub życiowe projekty?
Czy naprawdę chcę „ujrzeć Jezusa”, czy tylko znaleźć potwierdzenie własnych poglądów?
Co w moim ego musi dziś „obumrzeć”, żeby mogło pojawić się dobro?
Czy potrafię odczuwać lęk i nadal iść za dobrem?
Czy bardziej zależy mi na chwale ludzi czy Boga?
Czy jest prawda wiary, którą rozpoznaję, ale boję się nią żyć?
Czy patrząc na krzyż, widzę tylko cierpienie, czy również miłość i wywyższenie?
Czy wierzę, że Jezus przyszedł przede wszystkim zbawić świat?
Czy chodzę w światłości teraz, czy odkładam decyzję „na kiedyś”?

ŹRÓDŁA I PUNKTY ODNIESIENIA

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — J 12 wraz z przypisami; tekst sprawdzony w biblia.pl.
Stanisław Mędala CM, Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.
Antoni Paciorek, Ewangelia według św. Jana, Biblia Lubelska, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.
Lech Stachowiak, Ewangelia według św. Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauczanie o królewskości Chrystusa, Paschalnym Misterium, krzyżu, ubogich, służbie, zbawieniu i sądzie.
Ważne odsyłacze biblijne: Pwt 15,7–11; Ps 118,25–26; Iz 6,1–10; Iz 49,6; Iz 52,13–53,12; Za 9,9–10; Dn 7,13–14; 1 Mch 13,51; J 2,4; J 3,14–17; J 5,41–44; J 6,44; J 7,30; J 8,12.20.28; J 9; J 10,16; J 11,45–53; J 13,1.31–32; J 14,1–11; J 17; J 18–20; Mt 16,24–25; Mt 21,1–11; Mt 26,36–46; Mk 11,1–11; Łk 19,28–40; Rz 6,3–11; 1 Kor 1,18–25; Flp 2,5–11.

UWAGA REDAKCYJNA — J 12

Przy dalszej pracy z J 12 zachowujemy zasady:

J 12 traktujemy jako próg Męki i zakończenie publicznej działalności Jezusa.
Namaszczenie Marii interpretujemy w kontekście pogrzebu Jezusa.
Trudność tekstualną J 12,7 zaznaczamy zgodnie z BT V.
Nie utożsamiamy Marii z Betanii z anonimową grzeszną kobietą z Łk 7; BT wyraźnie je odróżnia.
„Ubogich zawsze macie” zawsze czytamy w świetle Pwt 15 — nie jako zgodę na obojętność wobec ubogich.
Nie usprawiedliwiamy dowolnego luksusu religijnego jednym wyjątkowym gestem Marii.
Judasza przedstawiamy zgodnie z narracją Jana: piękne słowa o ubogich ukrywają chciwość.
Wjazd do Jerozolimy osadzamy w Ps 118 i Za 9.
Palmy wyjaśniamy jako znak triumfalny z możliwym tłem narodowym, ale pokazujemy, że Jezus redefiniuje królowanie.
Uczniowskie niezrozumienie pokazujemy uczciwie — pełne rozpoznanie przychodzi po uwielbieniu Jezusa.
Greków identyfikujemy zgodnie z BT jako pogan „bojących się Boga”.
„Chcemy ujrzeć Jezusa” interpretujemy jako wejście uniwersalnej misji w kulminacyjną fazę.
„Godzinę” traktujemy jako całe Paschalne Misterium: Mękę, krzyż, Zmartwychwstanie i uwielbienie.
Ziarno pszenicy najpierw odnosimy do Jezusa, dopiero wtórnie do ucznia.
„Nienawidzić życia” nie interpretujemy jako samonienawiści ani nakazu autodestrukcji.
Lęk Jezusa przedstawiamy jako prawdziwą ludzką reakcję, nie brak wiary.
J 12,27 łączymy z Synoptycznym Getsemani zgodnie z przypisem BT.
„Władca tego świata” zgodnie z BT identyfikujemy jako Szatana, bez dualizmu dwóch równych bogów.
Krzyż jako „wywyższenie” interpretujemy jednocześnie dosłownie i teologicznie: podniesienie na krzyżu i uwielbienie.
„Przyciągnę wszystkich” interpretujemy uniwersalnie, ale nie jako automatyczny uniwersalizm bez odpowiedzi wiary.
Iz 53 i Iz 6 czytamy w kontekście całej historii odrzucania światła i odpowiedzialności człowieka.
Nie przedstawiamy zatwardzenia jako arbitralnego Boga uniemożliwiającego niewinnym ludziom wiarę.
J 12,41 traktujemy jako bardzo mocny Janowy tekst łączący chwałę Jezusa z wizją Izajasza.
J 12,42 pokazuje, że nie wszyscy przywódcy odrzucili Jezusa.
„Chwała ludzka” jest ważnym motywem całej publicznej działalności Jezusa u Jana.
J 12,44–50 traktujemy jako redakcyjne / uroczyste podsumowanie publicznej nauki przed J 13.
Misję Jezusa jako zbawienie świata łączymy z realnością sądu wynikającego z odrzucenia słowa.
Rozróżniamy Ojca i Syna, ale podkreślamy, że Syn doskonale objawia Ojca.
Cytaty biblijne w projekcie sprawdzamy wyłącznie w biblia.pl, Biblia Tysiąclecia V.
Przy J 13 przechodzimy do drugiej części Ewangelii i komentarza Mędali do J 13–21, NKB NT IV/2.

OSTATNI KLUCZ DO J 12

Zapamiętaj ruch rozdziału: sześć dni przed Paschą → Betania → Łazarz przy stole → Marta służy → Maria → nard → 325 gramów → namaszczenie stóp → woń → Judasz → trzysta denarów → ubodzy → pogrzeb → plan zabicia Łazarza → tłum → palmy → Hosanna → Król Izraela → osiołek → Za 9 → uczniowie nie rozumieją → później przypominają → znak Łazarza → „świat poszedł za Nim” → Grecy → Filip → Andrzej → „chcemy ujrzeć Jezusa” → „nadeszła godzina” → Syn Człowieczy → ziarno pszenicy → obumarcie → plon → służba → pójście za Jezusem → lęk → „Ojcze, wsław imię” → głos z nieba → sąd nad światem → władca świata → krzyż → wywyższenie → „przyciągnę wszystkich” → światłość → synowie światłości → Jezus się ukrywa → znaki i niewiara → Iz 53 → Iz 6 → chwała Jezusa → tajni wierzący → chwała ludzka → ostatnie publiczne wołanie → wiara w Syna i Ojca → światłość → zbawienie świata → słowo sądzi → przykazanie Ojca → życie wieczne.

Jeżeli masz zapamiętać tylko trzy zdania: J 12 jest momentem przełomu całej Ewangelii: „godzina” Jezusa, na którą czekaliśmy od Kany, wreszcie nadeszła.

Jezus wyjaśnia krzyż obrazem ziarna pszenicy — Jego śmierć nie jest klęską, lecz obumarciem, z którego rodzi się życie dla wielu i które przyciąga do Niego ludzi wszystkich narodów.

Największym wyborem J 12 jest wybór między światłem i ciemnością oraz między chwałą Boga i chwałą ludzi: można nawet rozpoznać prawdę, a mimo to bać się nią żyć.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.