Ewangelia według św. Jana — J 10: brama owiec, Dobry Pasterz, jedna owczarnia i jedność z Ojcem

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

J 10 — w 60 sekund

J 10 nie zaczyna zupełnie nowego tematu. Trzeba pamiętać: co wydarzyło się w J 9.

Człowiek niewidomy od urodzenia został:

uzdrowiony,
przesłuchany,
obrażony,
wyrzucony.

A Jezus: odnalazł go. Właśnie po tej historii Jezus zaczyna mówić: o pasterzach. To bardzo ważny kontekst. Religijni przywódcy: wyrzucili owcę. Jezus: odszukał owcę. Teraz mówi: kto naprawdę jest pasterzem?

Jezus używa kilku obrazów:

owczarnia,
brama,
pasterz,
owce,
złodziej,
rozbójnik,
najemnik,
wilk.

Najpierw mówi: prawdziwy pasterz wchodzi przez bramę. Owce: znają jego głos. On: zna je po imieniu. Idzie: przed nimi. Potem Jezus sam mówi: „Ja jestem bramą”. To bardzo ważne. Nie tylko: pokazuje drogę do zbawienia. On sam: jest drogą wejścia.

Przez Niego owca:

wchodzi,
wychodzi,
znajduje pastwisko,
otrzymuje zbawienie.

A następnie jedno z najbardziej znanych zdań Ewangelii: „Ja jestem dobrym pasterzem”. Dobry Pasterz różni się od najemnika: kiedy przychodzi wilk, nie ucieka. Dlaczego? Bo owce: naprawdę są Mu drogie. Jezus mówi jeszcze mocniej: „życie moje oddaję za owce”. To prowadzi prosto: do krzyża. Jego śmierć nie jest: przypadkową przegraną.

Jezus mówi: nikt Mi życia nie zabiera — Ja sam je oddaję. I: mam moc je znów odzyskać. Krzyż i Zmartwychwstanie: są już wpisane w obraz Dobrego Pasterza. Potem Jezus mówi: „mam także inne owce”. Nie należą jeszcze: do tej zagrody. On musi: je przyprowadzić. Będą słuchać: Jego głosu. I powstanie: jedna owczarnia / jedno stado i jeden Pasterz.

To zapowiada: jedność ludu Bożego obejmującego Żydów i pogan. Nie chodzi o: wiele równoległych zbawień bez Chrystusa. Centrum jedności: jest jeden Pasterz. Potem narracja przechodzi do: Uroczystości Poświęcenia Świątyni. To żydowska: Chanuka. Święto przypominało: oczyszczenie i ponowne poświęcenie świątyni przez Judę Machabeusza w II wieku przed Chrystusem.

Była: zima. Jezus przechadzał się: w portyku Salomona. Przeciwnicy pytają: „Jeśli jesteś Mesjaszem, powiedz otwarcie”. Jezus odpowiada: moje czyny już świadczą. A potem mówi: moje owce słuchają mojego głosu. Daje im: życie wieczne. Nikt: nie wyrwie ich z Jego ręki. I nikt: nie wyrwie ich z ręki Ojca.

Kulminacja: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy”. Rozmówcy natychmiast chwytają: za kamienie. Dlaczego? Sami odpowiadają: „Ty, będąc człowiekiem, uważasz siebie za Boga”. Czyli rozumieją: ogromne znaczenie słów Jezusa. Jezus odpowiada: Psalmem 82. Jeżeli Pismo potrafi nazwać „bogami” ludzi pełniących Bożą funkcję sądu, to tym bardziej nie można oskarżać o bluźnierstwo: Tego, którego Ojciec poświęcił i posłał.

Ale Jezus nie kończy: na grze słów. Wraca do: czynów. Jeżeli nie robi dzieł Ojca: nie wierzcie Mu. Jeżeli robi: pozwólcie czynom doprowadzić was do poznania, że Ojciec jest w Nim, a On w Ojcu. J 10 kończy się: za Jordanem, tam, gdzie wcześniej działał Jan Chrzciciel. Ludzie mówią: Jan nie zrobił znaku, ale wszystko, co powiedział o Jezusie, okazało się prawdą.

I wielu: uwierzyło.

J 10 to więc rozdział o:

głosie, relacji, bezpieczeństwie, krzyżu, jedności Kościoła i: Boskiej jedności Syna z Ojcem.

Podział J 10

J 10,1–6

Owczarnia, prawdziwy pasterz i głos

Owce znają prawdziwego pasterza, który wchodzi właściwą drogą, woła je po imieniu i prowadzi.

J 10,7–10

„Ja jestem bramą”

Jezus przedstawia siebie jako jedyną bramę prowadzącą do zbawienia i życia w obfitości.

J 10,11–18

„Ja jestem dobrym pasterzem”

Dobry Pasterz oddaje życie za owce, zna je i gromadzi również „inne owce”.

J 10,19–21

Kolejny rozłam

Jedni uznają Jezusa za opętanego, inni przypominają znak uzdrowienia niewidomego.

J 10,22–30

Święto Poświęcenia Świątyni

Jezus mówi o swoich owcach, życiu wiecznym oraz bezpieczeństwie w ręku Syna i Ojca.

J 10,31–39

„Ja i Ojciec jedno jesteśmy”

Próba ukamienowania Jezusa, oskarżenie o bluźnierstwo, Psalm 82 i objawienie wzajemnego zamieszkania Ojca i Syna.

J 10,40–42

Za Jordanem

Jezus wraca w okolice pierwszej działalności Jana Chrzciciela. Świadectwo Jana zostaje potwierdzone i wielu wierzy.

CZĘŚĆ I — OWCE I PASTERZ

1. J 10 trzeba czytać razem z J 9

To jeden z najważniejszych kluczy. J 9 kończy się: konfliktem z religijnymi przywódcami. Uzdrowiony człowiek: zostaje wyrzucony. Jezus: znajduje go. Bezpośrednio potem Jezus zaczyna mówić: o pasterzu i owcach. To prawdopodobnie nie przypadek. W Starym Testamencie: przywódcy Izraela często są nazywani pasterzami.

J 10 stawia więc pytanie: kto dobrze prowadzi owce Boga?

2. Ez 34 — najważniejsze tło

Jeśli masz przeczytać tylko jeden rozdział Starego Testamentu przed J 10: przeczytaj Ez 34. Bóg przez Ezechiela oskarża: złych pasterzy Izraela. Dlaczego?

Bo:

pasą samych siebie,
nie wzmacniają słabych,
nie leczą chorych,
nie szukają zagubionych,
rozpraszają owce.

I wtedy Bóg mówi: sam będę szukał moich owiec. A następnie obiecuje: jednego pasterza z linii Dawida. J 10 łączy: oba te motywy. Jezus jest: mesjańskim Pasterzem Dawidowym i zarazem czyni: to, co w Ez 34 zapowiada sam Bóg.

3. Bóg jako Pasterz

Obraz jest jeszcze starszy.

Ps 23

„Pan jest moim pasterzem”.

Rdz 48 Jakub mówi o Bogu: który był jego Pasterzem.

Ps 80 Bóg jest: Pasterzem Izraela.

Dlatego kiedy Jezus mówi: „Ja jestem dobrym pasterzem”, nie chodzi tylko o: sympatyczny wiejski obrazek. To ma: bardzo wysoką rangę teologiczną.

4. Pasterz w świecie starożytnym

Pasterz: nie siedział w biurze.

Musiał:

prowadzić stado,
szukać pastwiska,
znajdować wodę,
chronić przed drapieżnikami,
pilnować rozproszonych,
znać teren.

Był: osobiście odpowiedzialny. Dlatego obraz pasterza świetnie nadaje się do pytania: czym jest prawdziwe przywództwo?

5. Owczarnia

Greckie: αὐλή — aulē

może oznaczać:

dziedziniec,
zagrodę,
owczarnię.

Zagroda: chroni owce nocą.

W Palestynie mogła mieć:

kamienne ściany,
jedno wejście,
czasem wspólne miejsce dla kilku stad.

Rano: pasterze wywoływali własne owce.

6. „Wchodzi przez bramę”

Prawdziwy pasterz: nie musi się włamywać. Ma: prawo wejścia. Złodziej: omija bramę. To pierwszy kontrast: prawowita troska kontra zawłaszczenie. Przywództwo duchowe nie polega: na przejęciu ludzi. Owce: nie są własnością lidera w sensie absolutnym. Należą: do Boga.

7. Złodziej i rozbójnik

Greckie:

κλέπτης — kleptēs złodziej.

λῃστής — lēstēs

rozbójnik / bandyta.

Złodziej działa: podstępnie. Rozbójnik: przemocą. Oba obrazy przedstawiają: ludzi, którzy traktują owce jako środek do własnego celu.

8. Czy „wszyscy, którzy przyszli przede Mną” oznacza Mojżesza i proroków?

Nie. To byłoby sprzeczne: z całym Janem.

Jezus wielokrotnie potwierdza:

Mojżesza,
proroków,
Pisma.

BT V przy J 10,8 wyjaśnia: chodzi o fałszywych mesjaszy. Nie: o Abrahama, Mojżesza, Izajasza czy Jana Chrzciciela.

9. Odźwierny

Kim jest: odźwierny?

Proponowano:

Jana Chrzciciela,
Boga Ojca,
Ducha Świętego,
funkcjonariusza literalnej zagrody.

Jezus: nie rozwija tego elementu. Dlatego nie warto budować: skomplikowanej doktryny o „odźwiernym”. W obrazie pełni: funkcję narracyjną.

10. Owce słuchają głosu

To jeden z głównych motywów J 10. Nie: wyglądu. Nie: marketingu. Nie: spektakularności.

Głosu.

W Biblii wiara rodzi się: ze słuchania. J 5: umarli słyszą głos Syna i żyją. J 10: owce znają głos Pasterza. J 18: każdy, kto jest z prawdy, słucha głosu Jezusa.

11. Pasterz woła owce „po imieniu”

To niezwykle osobisty obraz. Nie: „hej, masa numer 247”. Po imieniu. W Biblii imię oznacza: osobę i relację. Bóg mówi przez Izajasza: „wezwałem cię po imieniu”. Dobry Pasterz: zna człowieka indywidualnie.

12. Bóg zna tłum i zna jednostkę

Chrześcijaństwo nie mówi tylko: „Bóg kocha ludzkość jako statystykę”. J 10: zna owce. Później Jezus powie o Łazarzu: konkretnym przyjacielu. Maria Magdalena usłyszy: własne imię. Relacja z Chrystusem: jest osobowa.

13. „Wyprowadza je”

To ważne w kontekście J 9. Uzdrowiony został: wyrzucony. Jezus: prowadzi swoje owce. Grecki czasownik używany w J 10 może mieć: silny sens „wyprowadzić”. Niektórzy bibliści widzą echo: Wyjścia z Egiptu. Bóg: wyprowadził lud. Pasterz: wyprowadza owce ku życiu.

14. Pasterz idzie przed nimi

Nie mówi: „idźcie sami”. Idzie: pierwszy. To fundamentalny model chrześcijańskiego przywództwa. Pasterz: nie wysyła owiec tam, gdzie sam nie chce iść. Jezus: pierwszy przejdzie przez krzyż.

15. Owce nie idą za obcym

Dlaczego? nie znają głosu. Nie oznacza to: chrześcijanin nigdy nie może zostać oszukany. Nowy Testament wielokrotnie ostrzega: przed fałszywymi nauczycielami. J 10 pokazuje ideał: bliskość z Pasterzem daje zdolność rozpoznawania obcych głosów.

16. Jak rozpoznawać głos Pasterza?

Nie przez: prywatne wrażenie „wydaje mi się, że Jezus mi powiedział”.

Katolickie rozeznanie uwzględnia:

Pismo Święte,
nauczanie Chrystusa,
Tradycję apostolską,
Magisterium Kościoła,
modlitwę,
sumienie dobrze uformowane,
owoce duchowe,
rozum.

Głos Jezusa: nie będzie zaprzeczał temu, co sam objawił.

17. „Nie pojęli znaczenia”

Jezus mówi obrazowo. Słuchacze: nie rozumieją. To Janowy schemat: znak / obraz → niezrozumienie → dalsze objawienie. Dlatego Jezus mówi: powtórnie.

CZĘŚĆ II — JEZUS JAKO BRAMA

18. „Ja jestem bramą owiec”

To jedno z wielkich: „Ja jestem”. Nie tylko: Pasterz. Jezus jest: również Bramą. Czy obrazy się wykluczają? Nie. Metafory: pokazują różne aspekty tej samej tajemnicy. Jezus: prowadzi jako Pasterz i: jest wejściem do życia.

19. Brama oznacza dostęp

Przez bramę: wchodzi się do miejsca bezpieczeństwa. Jezus mówi: kto wejdzie przeze Mnie, będzie zbawiony. To niezwykle jasne. Zbawienie: nie jest techniką. Nie jest: kodem moralnym. Jest: przez Chrystusa.

20. Czy to oznacza, że człowiek poza widzialnymi granicami Kościoła nie może być zbawiony?

Katolicka odpowiedź wymaga: precyzji. Kościół wyznaje: każde zbawienie dokonuje się przez Chrystusa. Jednocześnie naucza, że ludzie, którzy bez własnej winy: nie znają Ewangelii lub Kościoła, a szczerze szukają Boga i odpowiadają na łaskę: mogą zostać zbawieni dzięki łasce Chrystusa. To nie jest: inna brama obok Jezusa.

To nadal: zbawienie przez Jezusa, nawet jeśli człowiek nie zna Go w pełni na ziemi.

21. „Wejdzie i wyjdzie”

To semicki obraz: bezpiecznego życia. Pwt 28 czy Lb 27 używają języka: wychodzenia i wchodzenia jako obrazu: pełnego funkcjonowania ludu. Nie chodzi: o wychodzenie z Kościoła i wracanie do niego według kaprysu. Sens: bezpieczna wolność owcy pod opieką Pasterza.

22. „Znajdzie pastwisko”

Ps 23: zielone pastwiska. Ez 34: Bóg będzie pasł owce na dobrym pastwisku. Jezus: daje spełnienie tych obietnic. Pastwisko oznacza: życie, pokarm, bezpieczeństwo. Po J 6 naturalnie brzmi również: echo pokarmu dawanego przez Jezusa.

23. Złodziej zabiera — Jezus daje

J 10,10 tworzy kontrast:

złodziej

kradnie,
zabija,
niszczy.

Jezus

daje życie.

To bardzo proste kryterium duchowe. Fałszywy lider: wykorzystuje ludzi. Jezus: daje siebie ludziom.

24. „Życie w obfitości”

To jedno z najczęściej nadużywanych zdań. Nie znaczy: Jezus gwarantuje bogactwo, zdrowie i wygodę. Jezus sam: za chwilę mówi o oddaniu życia. A uczniowie: będą prześladowani. „Obfitość” oznacza: pełnię życia Bożego.

Życie:

pojednane,
wieczne,
zakorzenione w Bogu,
prowadzące do zmartwychwstania.

Nie: „chrześcijanin musi być bogaty”.

25. Ewangelia dobrobytu nie pasuje do J 10

Jeżeli ktoś używa J 10,10, by powiedzieć: „Bóg chce, żebyś miał luksusowe życie, jeśli odpowiednio uwierzysz”, pomija: następny werset. J 10,11: Dobry Pasterz oddaje życie. Życie w obfitości ma: kształt miłości ofiarnej.

CZĘŚĆ III — DOBRY PASTERZ

26. „Ja jestem dobrym pasterzem”

Greckie: ὁ ποιμὴν ὁ καλός — ho poimēn ho kalos Dosłownie: „Pasterz dobry / piękny / szlachetny”. Słowo: καλός — kalos

może znaczyć:

dobry,
szlachetny,
piękny,
wzorcowy.

Jezus jest: Pasterzem prawdziwym i pełnym.

27. Dobroć Pasterza nie jest sentymentalna

Obraz Jezusa z owieczką na ramionach: jest piękny. Ale J 10 idzie dalej. Dobry Pasterz: staje między owcą a wilkiem. Nie tylko: głaszcze.

Umiera.

Miłość Chrystusa: kosztuje.

28. „Daje życie swoje za owce”

Greckie: τίθημι τὴν ψυχήν — tithēmi tēn psychēn dosłownie: położyć / oddać swoje życie. Słowo: ψυχή — psychē

może oznaczać:

życie,
siebie,
duszę w określonym kontekście.

Tutaj: życie. Jezus: oddaje siebie.

29. „Za owce”

Greckie: ὑπέρ — hyper może oznaczać: za / dla dobra / w imieniu. To język: ofiary zastępczej i reprezentacyjnej. Jezus umiera: dla owiec. Nie tylko: daje przykład odwagi. Jego śmierć: zbawia.

30. Krzyż nie jest wypadkiem

J 10 bardzo jasno przygotowuje: Mękę. Jezus mówi: oddaję życie. A za chwilę: nikt Mi go nie zabiera. To niezwykle ważne. Historycznie ludzie: naprawdę aresztują i zabiją Jezusa. Moralnie: są odpowiedzialni. Ale teologicznie Jezus: dobrowolnie przyjmuje Paschę.

31. Dobrowolność ofiary Jezusa

Krzyż nie jest: samobójstwem. Nie jest: szukaniem cierpienia. Jezus nie zabija: samego siebie. Pozwala ludziom: dokonać przemocy, ponieważ w posłuszeństwie Ojcu: nie ucieka od misji miłości. Dobrowolność oznacza: wolną zgodę na ofiarę.

32. Najemnik

Greckie:

μισθωτός — misthōtos
pracownik najemny.

Czy Jezus mówi: każdy płatny ksiądz albo pracownik Kościoła jest zły? Nie. Problem nie jest: wynagrodzenie. Problem: brak miłości i odpowiedzialności. Najemnik w obrazie: ucieka, ponieważ owce nic dla niego nie znaczą.

33. Fałszywy wniosek: „duchowny nie może otrzymywać utrzymania”

Nowy Testament mówi: pracownik ma prawo do utrzymania. Paweł także: mówi o prawie głoszących Ewangelię do życia z Ewangelii. J 10 nie jest: manifestem przeciw pensjom. Jest: manifestem przeciw przywództwu, które porzuca człowieka, kiedy troska przestaje się opłacać.

34. Wilk

Wilk: symbol zagrożenia.

Może oznaczać:

prześladowanie,
fałszywe nauczanie,
duchowego przeciwnika,
wszystko, co rozprasza stado.

Nie trzeba: przypisywać jednego konkretnego historycznego „wilka”. Obraz jest: szerszy.

35. Najemnik ucieka

To ważny test przywództwa. Dopóki wszystko: jest łatwe, trudno odróżnić: pasterza od najemnika. Różnica wychodzi: przy wilku.

Kiedy pojawia się:

koszt,
kryzys,
konflikt,
zagrożenie,

prawdziwy pasterz: zostaje.

36. J 9 jako ilustracja

Uzdrowiony człowiek: staje się niewygodny. Przywódcy: wyrzucają go. Jezus: odnajduje go. J 10 mówi: Dobry Pasterz nie porzuca owiec. To jeden z najmocniejszych powodów, by czytać: J 9–10 razem.

37. „Znam moje owce”

Greckie:

γινώσκω — ginōskō
znać.

W Biblii poznanie często oznacza: relację, nie tylko informację. Jezus nie mówi: mam bazę danych o wszystkich owcach. Mówi: znam je relacyjnie.

38. „Moje Mnie znają”

Relacja jest: wzajemna. Jezus zna: owce. Owce znają: Jezusa. To nie jest: anonimowa religia. Chrześcijaństwo: jest poznaniem Osoby.

39. „Jak Ojciec Mnie zna, a Ja znam Ojca”

To zdanie jest: ogromne. Jezus porównuje relację: Pasterz–owce do: relacji Ojciec–Syn. Nie chodzi o: identyczny poziom poznania. Chodzi o: wzór komunii. Owce zostają wprowadzone: w życie relacji Syna z Ojcem.

40. Kościół jako udział w komunii Boga

To głębsze niż: „należę do organizacji”. Kościół istnieje dlatego, że: Chrystus zna ludzi i: przyprowadza ich do relacji z Ojcem. Później J 17 pokaże: jedność uczniów wzorowaną na jedności Ojca i Syna.

41. „Mam także inne owce”

Kim są? Najbardziej naturalne odczytanie: poganie. Pierwsze owce: pochodzą ze świata Izraela. Inne: spoza tej zagrody. Jezus mówi: „muszę je przyprowadzić”. To zapowiedź: uniwersalnej misji Kościoła.

42. Czy „inne owce” oznaczają tajną drugą grupę chrześcijan?

Nie. Niektóre grupy religijne próbowały: wykorzystywać J 10,16 do własnych szczególnych systemów. Kontekst biblijny: Żydzi + poganie jest zdecydowanie bardziej naturalny. Paweł rozwinie: jedność Żydów i pogan w jednym ludzie Bożym.

43. „Jedna owczarnia” czy „jedno stado”?

Tutaj warto spojrzeć: na grekę.

W J 10,16 występuje:

μία ποίμνη — mia poimnē jedno stado / jedna trzoda.

oraz:

εἷς ποιμήν — heis poimēn jeden pasterz.

Wcześniej „zagroda / owczarnia” to: αὐλή — aulē. Dlatego bardzo dosłownie: nie „jedna zagroda”, lecz „jedno stado”. BT V ma: „jedna owczarnia, jeden pasterz”, a przypis wyraźnie interpretuje: jedność Kościoła obejmującego Żydów i pogan. Teologiczny sens: jeden lud pod jednym Pasterzem.

44. Jedność Kościoła

Jezus nie zapowiada: stada, które świadomie trwa w podziałach i uznaje je za ideał. Jeden Pasterz: gromadzi. Dlatego chrześcijańskie podziały są: raną. Ekumenizm: nie oznacza udawania, że różnic nie ma. Oznacza: dążenie do pełnej jedności w prawdzie i miłości pod jednym Pasterzem.

45. „Muszę przyprowadzić”

Greckie:

δεῖ — dei
trzeba / musi się.

U Jana „trzeba” często ma: sens Bożej konieczności zbawczej. J 3: Syn Człowieczy musi zostać wywyższony. J 4: trzeba było przejść przez Samarię. J 10: inne owce trzeba przyprowadzić. Misja: nie jest opcjonalnym dodatkiem.

46. Misja wynika z serca Pasterza

Dlaczego Kościół ewangelizuje? Nie po to, żeby: zwiększać statystyki. Dlatego, że: Pasterz ma inne owce. Misja: jest przedłużeniem Jego poszukiwania.

47. Ojciec miłuje Syna

Jezus mówi: Ojciec miłuje Mnie, ponieważ oddaję życie. Nie oznacza: Ojciec zaczął kochać Syna dopiero za ofiarę. J 3: Ojciec miłuje Syna odwiecznie. J 10 pokazuje: oddanie życia doskonale objawia posłuszną miłość Syna do Ojca i owiec.

48. „Aby je znów odzyskać”

To jasna zapowiedź: Zmartwychwstania. Jezus: oddaje życie. I: bierze je ponownie. Nie mamy tylko: Dobrego Pasterza-męczennika. Mamy: zmartwychwstałego Pasterza.

49. „Mam moc oddać i mam moc odzyskać”

Greckie:

ἐξουσία — exousia
władza / moc / prawo.

Jezus ma: autorytet nad swoim życiem. To niezwykłe. Każdy człowiek: umiera. Jezus mówi: ma władzę oddania i ponownego podjęcia życia. To kolejny tekst: bardzo wysokiej chrystologii.

50. „Nakaz otrzymałem od Ojca”

Dobrowolność Jezusa nie oznacza: niezależności od Ojca. J 5: Syn działa w jedności z Ojcem. J 10: wolna ofiara realizuje nakaz Ojca. Nie mamy: Ojca zmuszającego niechętnego Syna. Mamy: jedność miłości i misji.

CZĘŚĆ IV — ROZŁAM

51. Znowu powstaje podział

J 7: rozłam. J 9: rozłam. J 10: rozłam. Jezus: nie pozostawia ludzi obojętnych. Jedni: słyszą bluźnierstwo. Inni: widzą znak Boga.

52. „Jest opętany”

Zarzut wraca z J 8. To bardzo brutalne. Ludzie nie mówią: „nie zgadzamy się z interpretacją”. Mówią: demon. To pokazuje: jak konflikt eskaluje.

53. Inni odwołują się do J 9

Mówią: czy demon może otworzyć oczy niewidomemu? Czyli J 9: nadal jest kontekstem J 10. Znak: świadczy. To zapowiedź dalszej części: „dzieła Ojca świadczą o Mnie”.

CZĘŚĆ V — ŚWIĘTO POŚWIĘCENIA ŚWIĄTYNI

54. Zmiana czasu

J 10,22 rozpoczyna: nową scenę. J 7–9: Święto Namiotów — jesień. J 10,22: Święto Poświęcenia — zima. Między częściami może być: odstęp czasowy. Jan łączy je jednak tematycznie: przez obraz Pasterza i konflikt o tożsamość Jezusa.

55. Uroczystość Poświęcenia Świątyni

Greckie:

ἐγκαίνια — enkainia
poświęcenie / odnowienie.

Dzisiejsza nazwa: Chanuka. Święto powstało: po zwycięstwie powstania Machabeuszy.

56. Co wydarzyło się przed Chanuką?

W II wieku przed Chrystusem Antioch IV Epifanes: sprofanował świątynię jerozolimską. Powstanie prowadzone przez: Machabeuszy doprowadziło do: odzyskania Jerozolimy i oczyszczenia świątyni. 1 Mch 4 opisuje: ponowne poświęcenie ołtarza.

57. 25 Kislew

BT V podaje: 25 dzień miesiąca Kislew. To przypada: zwykle w listopadzie lub grudniu. Dlatego Jan dodaje: „była zima”. To nie musi być: tylko symbol duchowego chłodu. Najpierw: zwykła informacja sezonowa. Symboliczne skojarzenia można rozważać: wtórnie.

58. Portyk Salomona

Jezus przechadza się: w portyku Salomona. Była to: zadaszona część kompleksu świątynnego, dająca schronienie: przy zimowej pogodzie. Później: pierwsza wspólnota chrześcijańska również będzie gromadzić się: w portyku Salomona — Dz 3 i 5.

59. Święto poświęcenia — Jezus „poświęcony” przez Ojca

Zwróć uwagę na piękny motyw. Święto: poświęcenia świątyni. Jezus w J 10,36 mówi: Ojciec Go „poświęcił” i posłał na świat.

Greckie:

ἁγιάζω — hagiazō
uświęcić / poświęcić.

Możliwe jest: świadome Janowe zestawienie. Świątynia: poświęcona Bogu. Jezus: Poświęcony przez Ojca. Po J 2 pamiętamy: Jego ciało jest prawdziwą świątynią. To bardzo spójna teologia Jana.

60. „Powiedz nam otwarcie”

Pytają: jesteś Mesjaszem czy nie? Na pierwszy rzut oka: rozsądne pytanie. Jezus odpowiada: już wam powiedziałem. Może nie zawsze użył: dokładnego zdania „jestem Mesjaszem” wobec tej grupy.

Ale Jego:

słowa,
znaki,
czyny

już odpowiadają. Problem: nie brak informacji. Problem: brak wiary.

61. Czyny świadczą

J 5: dzieła Ojca świadczą. J 10: dzieła wykonywane w imię Ojca świadczą. Znaki: nie są samowystarczalne. Ale są: wiarygodnym świadectwem. J 9: otwarcie oczu. J 10: rozmówcy mają ten znak świeżo przed sobą.

62. „Nie jesteście z moich owiec”

To trudne. Czy Jezus mówi: „nie wierzycie, bo Bóg z góry stworzył was jako ludzi skazanych na niewiarę”? Nie trzeba tak czytać. W Janie relacja: owca–Pasterz opisuje: przyjęcie głosu Jezusa. Jezus równocześnie: wzywa ludzi, daje znaki i argumentuje. Nie traktuje ich: jak automatów bez odpowiedzialności.

63. Owce słuchają, Jezus zna, owce idą

Trzy czasowniki: słuchać → być znanym → iść. Wiara nie jest: tylko uznaniem twierdzenia. Jest: uczniostwem. Słyszę: głos. Jezus: mnie zna. Ja: idę za Nim.

64. Jezus daje życie wieczne

To wraca z:

J 3,
J 5,
J 6.

Ale teraz jest powiedziane: bardzo osobiście. Pasterz nie tylko: chroni ziemskie życie. Daje: życie wieczne. To czyni Go: więcej niż ludzkim pasterzem.

65. „Nie zginą na wieki”

To potężna obietnica: bezpieczeństwa. Nie oznacza: chrześcijanin nigdy nie może odejść od Boga z własnej woli. Nowy Testament wielokrotnie: ostrzega przed odejściem. Jezus mówi: żadna zewnętrzna siła nie jest mocniejsza niż ręka Pasterza. Owca: nie musi żyć w lęku, że diabeł lub świat wyrwie ją Chrystusowi siłą.

66. Czy J 10,28 uczy „raz zbawiony, zawsze zbawiony”?

Nie w prostym sensie. Tekst zapewnia: potęgę ochrony Chrystusa. Nie mówi: wolność człowieka przestała istnieć. J 15 pokaże: możliwość niepozostawania w krzewie. Paweł ostrzega: aby nie trwać w pysze. Katolicka tradycja mówi: łaska jest potężna i wierna, ale człowiek może ją świadomie odrzucić.

67. „Nikt nie wyrwie z mojej ręki”

Ręka: obraz władzy i ochrony. Stary Testament mówi: nikt nie może wyrwać z ręki Boga. Jezus używa: tego samego języka o swojej ręce. Za chwilę mówi: ręka Ojca. To przygotowuje: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy”.

68. Ojciec dał owce Synowi

Znowu: pierwszeństwo łaski. Owce: są darem Ojca dla Syna. J 6: Ojciec daje ludzi Synowi. J 10: to samo. Wiara ma: początek w Bogu.

69. J 10,29 — uwaga tekstualna

BT V uczciwie zaznacza: tekst J 10,29 jest niepewny.

Możliwe są dwa główne odczytania:

Ojciec, który dał Mi owce, jest większy od wszystkich.

2.

To, co Ojciec Mi dał, jest większe nad wszystko.

Wulgata wspiera: drugą możliwość. Nie zmienia to: głównego sensu perykopy. Owce są: bezpieczne w ręku Ojca i Syna.

70. „Ojciec jest większy od wszystkich”

Jeżeli przyjmujemy ten wariant: nie oznacza on, że Syn nie jest Bogiem. Jan mówi jednocześnie: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy”.

Relacja Ojca i Syna obejmuje:

pochodzenie,
posłanie,
miłość,
jedność działania.

W J 14 Jezus powie: „Ojciec większy jest ode Mnie” w kontekście: wcielonej misji i powrotu do Ojca. Te teksty trzeba: czytać razem.

CZĘŚĆ VI — „JA I OJCIEC JEDNO JESTEŚMY”

71. J 10,30

Greckie:

ἐγὼ καὶ ὁ πατὴρ ἕν ἐσμεν egō kai ho patēr hen esmen

„Ja i Ojciec jedno jesteśmy”. Słowo: ἕν — hen jest: rodzaju nijakiego.

Nie:

εἷς — heis „jeden” w rodzaju męskim.

To ważne. Nie mówi: „Ja jestem Ojcem”. Mówi: „Ja i Ojciec stanowimy jedno”. Czyli: jedność, ale nie zlanie Osób.

72. Fundament Trójcy

J 10,30 nie zawiera: całej późniejszej terminologii dogmatycznej. Nie ma słów: „jedna natura, dwie Osoby”. Ale daje: fundamentalny materiał objawienia.

Ojciec i Syn:

są rozróżnieni,
mają wspólne dzieło,
wspólną ochronę owiec,
wspólne życie,
niezwykłą jedność.

Kościół później: precyzyjnie wyrazi tę tajemnicę językiem Trójcy.

73. Jedność nie oznacza „jednej osoby”

To ważne przeciw: modalizmowi. Jezus: rozmawia o Ojcu. Ojciec: posyła Syna. Syn: otrzymuje nakaz. Ojciec: miłuje Syna. Są: realnie rozróżnieni. A jednak: jedno. To właśnie tajemnica: jedności i rozróżnienia.

74. Czy chodzi tylko o „zgodę w poglądach”?

To za mało. Dlaczego?

Bo kontekst mówi:

jedna ręka Syna / ręka Ojca, życie wieczne, nikt nie wyrwie owiec, wzajemne zamieszkanie, oskarżenie o czynienie się Bogiem.

Rozmówcy nie reagują: „o, Jezus i Bóg mają podobne cele”. Chcą: ukamienować Go za bluźnierstwo.

75. Oskarżenie przeciwników

Mówią: jesteś człowiekiem, a czynisz siebie Bogiem. To niezwykle ważny komentarz: jak zrozumieli Jezusa. Oczywiście przeciwnicy mogą: źle interpretować. Ale Jezus nie odpowiada: „nie, absolutnie nie przypisuję sobie żadnej Boskiej godności”. Odpowiedź: idzie głębiej.

76. Psalm 82

Jezus cytuje: „Bogami jesteście”. To Ps 82,6. Psalm mówi do: ludzkich sędziów / przywódców nazwanych „bogami” ze względu na: reprezentowanie Bożego sądu. Jednocześnie psalm: ich oskarża za niesprawiedliwość. Jezus wykorzystuje: argument z Pisma.

77. Czy Psalm 82 uczy, że ludzie są dosłownie bogami?

Nie. Nie oznacza: każdy człowiek ma Boską naturę. Tytuł ma: funkcjonalny / reprezentacyjny charakter. Ludzcy sędziowie: reprezentują Boży autorytet i właśnie dlatego: podlegają Bożemu sądowi.

78. Argument Jezusa: od mniejszego do większego

Jeżeli Pismo: może użyć słowa „bogowie” wobec ludzi, do których przyszło słowo Boga, to jak można od razu uznać za bluźnierstwo: „Syn Boży” w odniesieniu do Tego: którego Ojciec poświęcił i posłał? To argument: a minori ad maius — od mniejszego do większego.

79. Czy Jezus w ten sposób wycofuje twierdzenie o Boskości?

Nie. Nie mówi: „jestem bogiem tylko tak, jak wasi sędziowie”.

To byłoby sprzeczne z:

J 1,1,
J 5,
J 8,58,
J 10,30,
J 10,38,
J 20,28.

Psalm 82: rozbraja oskarżenie na poziomie ich własnego Prawa. Potem Jezus ponownie: podnosi argument.

80. „Pisma nie można odrzucić”

BT V: „Pisma nie można odrzucić”.

Greckie:

οὐ δύναται λυθῆναι ἡ γραφή ou dynatai lythēnai hē graphē

Może znaczyć: Pisma nie można unieważnić / rozwiązać. To ważne świadectwo: autorytetu Pisma w ustach Jezusa. Nie jest: teorią fundamentalistycznego czytania każdego wersetu bez kontekstu. Ale pokazuje: słowo Pisma ma trwałą wagę.

81. „Ojciec poświęcił i posłał”

Jezus opisuje: swoją misję. Ojciec: poświęca. Ojciec: posyła. To świetnie pasuje: do Święta Poświęcenia. Świątynia: poświęcona. Syn: Poświęcony. Po J 2: Syn sam jest prawdziwą świątynią.

82. „Jestem Synem Bożym”

Jezus: nie wycofuje tytułu. Wprost go wypowiada. J 1: Syn Boży. J 5: Syn daje życie. J 10: Syn Boży, jedno z Ojcem. J 11: Marta wyzna Go jako Mesjasza i Syna Bożego.

83. „Jeżeli nie dokonuję dzieł Ojca, nie wierzcie”

To zaskakująco odważne. Jezus mówi: sprawdźcie. Nie: „uwierzcie, bo zakazuję pytań”. Dzieła: mają być świadectwem. Wiara chrześcijańska: nie boi się rozumnego badania.

84. „Choćbyście Mi nie wierzyli, wierzcie dziełom”

Jezus daje: punkt startowy. Jeśli macie problem: z moimi słowami, zobaczcie: czyny. Co pokazują?

życie,
uzdrowienie,
dobro,
zgodność z dziełami Ojca.

Pozwólcie faktom: doprowadzić dalej.

85. „Ojciec jest we Mnie, a Ja w Ojcu”

To jeszcze głębsze niż: wspólnota celów. Greckie: wzajemne „bycie w”. Późniejsza teologia użyje pojęcia: perychoreza dla wzajemnego przenikania Osób Boskich bez zmieszania. J 10,38 jest: jednym z biblijnych fundamentów tej refleksji.

86. Nie mieszamy Ojca i Syna

„Ojciec we Mnie, Ja w Ojcu” nie znaczy: Ojciec = Syn jako ta sama Osoba. Relacja jest: wzajemna. J 17: uczniowie mają być w Ojcu i Synu. Jedność: jest komunijna.

87. Próba pojmania

Znów: chcą Jezusa schwytać. On: uchodzi. Jego godzina: jeszcze nie nadeszła. W J 11 konflikt: osiągnie nowy poziom po wskrzeszeniu Łazarza.

CZĘŚĆ VII — ZA JORDANEM

88. Jezus wraca do miejsca Jana Chrzciciela

To piękna klamra. J 1: Jan wskazuje Jezusa. J 10: Jezus wraca w okolice początków. Ludzie wspominają: świadectwo Jana.

89. Jan nie uczynił żadnego znaku

To niezwykle ciekawe. Jan Chrzciciel: wielki prorok. A jednak: żadnego znaku. Czyli skuteczność świadectwa nie zależy: od cudowności. Jan ma jedno zadanie: powiedzieć prawdę o Jezusie. I ludzie mówią: wszystko, co powiedział, było prawdą.

90. Wielkość świadka

Świadek nie musi: być centrum historii. Jan mówił: „On ma wzrastać, ja się umniejszać”. W J 10 po latach / czasie ludzie mówią: miał rację. To piękny wzór: wiernego świadectwa.

91. Wielu uwierzyło

Kontrast:

Jerozolima kamienie i próby pojmania.

za Jordanem pamięć o świadectwie i wiara.

Nie oznacza: Jerozolima zawsze zła, prowincja zawsze dobra. Jan pokazuje: różne odpowiedzi na to samo światło.

J 10 — NA JĘZYK LUDZKI

Najprościej: Jezus mówi: nie jesteś dla Mnie numerem. Znam: twój głos? Jeszcze mocniej: Ja znam ciebie. Pasterz nie prowadzi owiec: z tabeli w Excelu. Idzie: przed nimi. Kiedy pojawia się wilk: zostaje. A na końcu: umiera za owce. Jezus mówi więc: jeśli chcesz wiedzieć, czym różni się prawdziwy duchowy lider od fałszywego, zobacz, kto daje siebie, a kto używa ludzi.

Fałszywy lider: potrzebuje owiec dla siebie. Dobry Pasterz: daje siebie owcom. Jezus mówi również: jestem bramą. Czyli zbawienie nie polega: na znalezieniu właściwej tajnej techniki. Przechodzi: przez Niego. Potem mówi o: innych owcach. Jego serce jest: większe niż aktualna grupa. Chce: jednego stada pod jednym Pasterzem.

A kiedy przeciwnicy pytają: „kim właściwie jesteś?” Jezus nie kończy na: „dobrym nauczycielem”. Mówi: daję życie wieczne. Moje owce są: w mojej ręce. Są: w ręce Ojca. „Ja i Ojciec jedno jesteśmy”. To właśnie dlatego ludzie: chwytają kamienie. Zrozumieli: Jezus mówi o sobie coś znacznie większego niż „jestem wysłannikiem Boga”.

J 10 przedstawia Go: jako Boskiego Pasterza, który prowadzi, zna, chroni, umiera, zmartwychwstaje i daje życie wieczne.

NAJWAŻNIEJSZE WERSETY

J 10,3–4

Pasterz: woła owce po imieniu, a one: znają jego głos. Klucz: relacja z Jezusem jest osobowa i oparta na słuchaniu.

J 10,7

„Ja jestem bramą owiec”. Klucz: Jezus nie tylko naucza drogi zbawienia — sam jest wejściem do życia.

J 10,9

Kto wchodzi przez Jezusa: zostaje zbawiony i znajduje pastwisko. Klucz: bezpieczeństwo, wolność i pokarm znajdują centrum w Chrystusie.

J 10,10

Jezus przyszedł: aby owce miały życie w obfitości. Klucz: nie chodzi o prosperity, lecz o pełnię życia Boga.

J 10,11

„Ja jestem dobrym pasterzem”. Klucz: Pasterz objawia swoją dobroć przez oddanie życia za owce.

J 10,14–15

Jezus: zna owce, a owce: znają Jego. Klucz: wzorem tej relacji jest komunia Ojca i Syna.

J 10,16

„Mam także inne owce”. Klucz: misja Chrystusa zmierza do jednego ludu obejmującego także pogan.

J 10,18

Jezus: dobrowolnie oddaje życie i ma władzę znów je odzyskać. Klucz: krzyż i Zmartwychwstanie należą do świadomej misji Syna.

J 10,27

„Moje owce słuchają mego głosu”. Klucz: znak przynależności do Chrystusa to słuchanie i pójście za Nim.

J 10,28

Jezus daje: życie wieczne i chroni owce: w swojej ręce. Klucz: bezpieczeństwo ucznia opiera się na mocy Pasterza.

J 10,30

„Ja i Ojciec jedno jesteśmy”. Klucz: jeden z fundamentalnych tekstów o jedności Ojca i Syna.

J 10,33

Przeciwnicy mówią: „będąc człowiekiem, uważasz siebie za Boga”. Klucz: reakcja pokazuje, jak wysokie roszczenie usłyszeli w słowach Jezusa.

J 10,35

„Pisma nie można odrzucić”. Klucz: Jezus potwierdza trwały autorytet Pisma.

J 10,38

„Ojciec jest we Mnie, a Ja w Ojcu”. Klucz: wyjątkowa wzajemna komunia Ojca i Syna.

KLUCZ DO BIBLII — J 10

1. Kto mówi lub pisze?

Narrator czwartej Ewangelii. Głównym mówcą: jest Jezus.

Rozmówcami:

przeciwnicy Jezusa,
ludzie reagujący na Jego mowę,
później ludzie za Jordanem.

2. Do kogo?

Pierwsza mowa ma najprawdopodobniej: bezpośredni związek z konfliktem J 9. Druga scena: odbywa się kilka miesięcy później podczas Święta Poświęcenia. Jezus mówi: do ludzi w świątyni.

3. Co wydarzyło się wcześniej?

J 9:

niewidomy od urodzenia;
przesłuchania;
wykluczenie;
Jezus odnajdujący człowieka;
spór o duchową ślepotę.

J 10: interpretuje problem prawdziwego i fałszywego przywództwa obrazem pasterza.

4. Co wydarzy się później?

J 11: Łazarz. Dobry Pasterz mówi: daje życie. J 11 pokaże: Jezusa wzywającego zmarłego z grobu. J 10 mówi: „oddaję życie i znów je odzyskuję”. J 11: przygotowuje bezpośrednio do Paschy.

5. Jaki jest gatunek?

J 10 łączy:

mowę obrazową / paroimię;
alegoryczne rozwinięcie;
mowę objawieniową;
spór prawny i teologiczny;
narrację świąteczną.

6. Co znaczyło to dla pierwszych odbiorców?

Dla wspólnoty chrześcijańskiej J 10 odpowiadał: komu naprawdę można zaufać? Prawdziwym centrum wspólnoty: nie jest ludzki lider. Jest: Chrystus. Wspólnota ma: jeden głos, jednego Pasterza i jedno źródło życia.

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

jest Pasterzem swojego ludu;
posyła i poświęca Syna;
daje owce Synowi;
chroni je;
jest jedno z Synem;
działa w Synu;
prowadzi do życia wiecznego.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek:

potrzebuje Pasterza;
potrafi rozpoznać głos;
może zostać skrzywdzony przez złe przywództwo;
jest znany osobiście przez Jezusa;
jest wezwany do słuchania i pójścia;
znajduje bezpieczeństwo nie we własnej sile, lecz w ręku Boga.

NIEZBĘDNIK BIBLIJNY — J 10

Ludzie i obrazy

Jezus

Brama, Dobry Pasterz, Syn Boży, Posłany i Poświęcony przez Ojca, Dawca życia wiecznego.

Owce

Obraz ludzi należących do Chrystusa, słuchających Jego głosu.

Złodziej / rozbójnik

Obraz fałszywego przywództwa i tych, którzy chcą wykorzystać lud.

Najemnik

Ktoś, komu owce nie są naprawdę drogie i kto porzuca je w chwili zagrożenia.

Wilk

Obraz niszczącej siły rozpraszającej owce.

Inne owce

Najnaturalniej: ludzie spoza aktualnej zagrody Izraela — poganie przyprowadzani do jednego ludu Boga.

Miejsca

Jerozolima

Miejsce Święta Poświęcenia i sporu.

Świątynia

Centralne miejsce drugiej części J 10.

Portyk Salomona

Zadaszona kolumnada kompleksu świątynnego.

Zajordanie

Miejsce wcześniejszej działalności Jana Chrzciciela i zakończenia J 10.

Historia i religia

Chanuka / Poświęcenie Świątyni

Święto upamiętniające: oczyszczenie i ponowne poświęcenie świątyni po powstaniu Machabeuszy.

Juda Machabeusz

Przywódca, pod którego kierunkiem odzyskano i oczyszczono świątynię.

Pasterz

W Starym Testamencie: obraz Boga, Mesjasza i przywódców ludu.

SŁOWA, KTÓRE WARTO ZNAĆ

1. ποιμήν — poimēn

Znaczenie: pasterz.

Jezus: Dobry Pasterz.

2. πρόβατον — probaton

Znaczenie: owca.

Liczba mnoga: owce / trzoda.

3. αὐλή — aulē

Znaczenie:

zagroda;
dziedziniec;
owczarnia.

W J 10,16: „inne owce nie z tej zagrody”.

4. ποίμνη — poimnē

Znaczenie: stado / trzoda.

J 10,16: „jedno stado, jeden pasterz”.

5. θύρα — thyra

Znaczenie: drzwi / brama.

Jezus: „Ja jestem bramą”.

6. καλός — kalos

Znaczenie:

dobry;
szlachetny;
piękny;
wzorcowy.

Dobry Pasterz: nie tylko moralnie „poprawny”, lecz Pasterz idealny.

7. γινώσκω — ginōskō

Znaczenie: znać.

W Janie często: relacyjnie i głęboko.

8. τίθημι τὴν ψυχήν — tithēmi tēn psychēn

Znaczenie: oddać / położyć życie.

Kluczowy zwrot: ofiary Jezusa.

9. ἐξουσία — exousia

Znaczenie:

władza;
moc;
prawo.

Jezus ma: władzę oddać i odzyskać życie.

10. ἐγκαίνια — enkainia

Znaczenie: poświęcenie / odnowienie.

Nazwa: Święta Poświęcenia Świątyni.

11. ἁγιάζω — hagiazō

Znaczenie:

uświęcić;
poświęcić.

Ojciec: poświęcił Syna i posłał Go na świat.

12. ἕν — hen

Znaczenie: jedno.

J 10,30: Ojciec i Syn „jedno” są. Forma nijaka wskazuje: na jedność, nie utożsamienie Osób.

13. γραφή — graphē

Znaczenie:

Pismo.

Jezus mówi: Pisma nie można unieważnić.

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

1. Ps 23 → Pan Pasterzem

Psalm

Pan jest Pasterzem.

J 10

Jezus jest Dobrym Pasterzem.

Sens

Jezus wykonuje:

Boskie dzieło prowadzenia, żywienia i ochrony ludu.

2. Ps 80 → Pasterz Izraela

Bóg: prowadzi Izrael jak stado. J 10: Jezus gromadzi jedno stado.

3. Ez 34 → źli pasterze i Bóg-Pasterz

Ezechiel

źli przywódcy:

wykorzystują owce. Bóg: sam przyjdzie je szukać. I ustanowi: jednego pasterza Dawidowego.

J 10

Jezus:

jest Dobrym Pasterzem.

Sens

W Nim spotykają się:

obietnica Boga-Pasterza i Mesjasza-Pasterza.

4. Za 11 → zły pasterz

Zachariasz przedstawia: dramat niewiernych pasterzy. J 10: kontrastuje Dobrego Pasterza z najemnikiem i złodziejami.

5. Za 13,7 → uderzony pasterz

Prorok mówi: „uderz pasterza”. Synoptycy zastosują ten tekst: do Męki Jezusa. J 10: Pasterz oddaje życie.

6. Iz 40,11 → Bóg pasie jak pasterz

Bóg: gromadzi jagnięta i nosi je. J 10: Jezus zna i prowadzi owce.

7. Iz 43,1 → „wezwałem cię po imieniu”

Bóg zna: swój lud osobiście. J 10: Pasterz woła własne owce po imieniu.

8. 1 Mch 4 → Poświęcenie Świątyni

Juda Machabeusz: oczyszcza świątynię. J 10: Jezus podczas Święta Poświęcenia mówi o sobie jako Tym, którego Ojciec poświęcił.

9. Ps 82 → „bogami jesteście”

Ludzcy sędziowie: otrzymują wyjątkowy tytuł ze względu na reprezentowanie Boga. Jezus: wykorzystuje Psalm w sporze o tytuł Syna Bożego.

CO MÓWIĄ POLSCY BIBLIŚCI?

Ks. Stanisław Mędala CM

Podstawowym polskim komentarzem do J 1–12 pozostaje: Stanisław Mędala CM, „Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.

W pracy z J 10 komentarz Mędali jest szczególnie ważny dla:

starotestamentalnego obrazu pasterza;
tła Ez 34;
związku J 9 z J 10;
struktury mowy o bramie i pasterzu;
znaczenia śmierci Jezusa jako dobrowolnego oddania życia;
„innych owiec” i jedności ludu;
tła Uroczystości Poświęcenia;
wysokiej chrystologii J 10,30–38;
interpretacji Ps 82;
wzajemnej relacji Ojca i Syna.

Najważniejszy klucz: J 10 nie jest przede wszystkim sielankowym obrazkiem Jezusa z owieczką. To mocna krytyka złego przywództwa i objawienie Jezusa jako Bosko-mesjańskiego Pasterza, który oddaje za ludzi własne życie.

Ks. Antoni Paciorek

W Biblii Lubelskiej komentarz do Jana przygotował: Antoni Paciorek, „Ewangelia według św. Jana”, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.

Przy J 10 szczególnie warto śledzić:

semicki i starotestamentalny obraz pasterza;
rolę głosu i poznania;
Jezusa jako Bramę;
Jezusową śmierć „za owce”;
jedność stada;
spór podczas Poświęcenia Świątyni;
sens J 10,30;
argument z Ps 82.

Ks. Lech Stachowiak

Klasycznym polskim katolickim komentarzem pozostaje: Lech Stachowiak, „Ewangelia według św. Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”, Pallottinum. W Janowej teologii szczególnie ważne jest u niego: odczytywanie obrazów Ewangelii na tle Starego Testamentu i stopniowego objawiania Boskiej tożsamości Syna. J 10 stanowi pod tym względem: jeden z kluczowych rozdziałów.

Ks. Jan Klinkowski

W materiale Dzieła Biblijnego: „Dobry Pasterz gromadzi Swój Kościół (J 10,1–21)” ks. Jan Klinkowski mocno osadza obraz pasterza: w kulturze starożytnego Bliskiego Wschodu oraz: w biblijnym obrazie Boga i przywódców ludu. Podkreśla również: wspólnotowy, eklezjalny wymiar Dobrego Pasterza. To cenna polska pomoc do czytania J 10: nie tylko indywidualnie, ale także jako tekst o wspólnocie gromadzonej przez Chrystusa.

Dzieło Biblijne — J 10,30

Polskie materiały Dzieła Biblijnego wskazują na: głęboką jedność Ojca i Syna. J 10,30 i J 10,38 są czytane: jako teksty o wspólnocie jedności Boga, która: nie usuwa rozróżnienia Ojca i Syna. To ważny klucz: jedność nie jest utożsamieniem Osób.

Biblia Tysiąclecia — przypisy do J 10

BT V szczególnie pomaga przy:

Ez 34 jako tle Dobrego Pasterza;
„złodziejach” jako fałszywych mesjaszach;
J 10,16 i jedności Kościoła z Żydów i pogan;
Święcie Poświęcenia Świątyni i Machabeuszach;
niepewnym tekście J 10,29;
Ps 82 w J 10,34–36.

KLUCZ KATOLICKI — DOBRY PASTERZ I KOŚCIÓŁ

Kościół nie istnieje dlatego, że: grupa ludzi o podobnych poglądach postanowiła się spotykać. Kościół jest: stadem gromadzonym przez Pasterza.

Centrum Kościoła:

nie jest papież, nie jest biskup, nie jest ksiądz, nie jest lider wspólnoty.

Centrum: jest Chrystus. Każdy ludzki pasterz: jest pasterzem tylko przez udział w pasterstwie Jezusa.

Co to znaczy dla duchownych?

J 10 jest: bardzo wymagającym tekstem.

Pasterz:

zna ludzi;
nie wykorzystuje;
prowadzi;
zostaje przy kryzysie;
broni przed wilkiem;
jest gotów ponosić koszt.

Władza kościelna: nie jest własnością ludzi. Jest: służbą owcom Chrystusa.

Co to znaczy dla świeckich liderów?

Dotyczy również:

animatorów;
liderów wspólnot;
rodziców;
katechetów;
twórców katolickich;
osób prowadzących dzieła.

Pytanie J 10: „czy potrzebuję ludzi dla mojego projektu, czy mój projekt istnieje dla dobra ludzi?” To: ogromna różnica.

KLUCZ KATOLICKI — JEDEN PASTERZ

J 10,16: jedność. Katolicy wierzą: Kościół Chrystusa jest jeden. Historyczne podziały: są raną. Nie oznacza to: relatywizmu. Jedność: musi być jednością w prawdzie. Ale prawda: nie daje prawa do pogardy. Chrześcijanin powinien: modlić się i działać o jedność uczniów Chrystusa.

KLUCZ KATOLICKI — BEZPIECZEŃSTWO W RĘKU BOGA

J 10,28–29 jest: ogromnie pocieszający. Człowiek może bać się: „czy coś jest silniejsze od Boga?” Jezus mówi: nikt nie wyrwie owiec z Jego ręki. To nie daje: licencji na grzech. Daje: ufność. Zbawienie nie opiera się tylko: na sile mojego chwytu Boga. Opiera się: na sile Jego ręki trzymającej mnie.

TRUDNE PYTANIA

1. Czy Jezus w J 10 krytykuje wszystkich żydowskich przywódców?

Nie. Tekst wyrasta: z konkretnego konfliktu. Nie wolno go zamieniać: w oskarżenie judaizmu. Sam Jezus: jest Żydem. Obraz złych pasterzy pochodzi: z żydowskich proroków krytykujących własnych przywódców. To: wewnątrzbiblijna krytyka przywództwa.

2. Czy „wszyscy przede Mną” to Mojżesz i prorocy?

Nie. BT V: fałszywi mesjasze. Jezus wielokrotnie: potwierdza Pismo i proroków.

3. Czy Jezus jest jednocześnie bramą i pasterzem?

Tak. Metafory: nie są fotografią. Każda pokazuje: inny aspekt. Brama: dostęp do zbawienia. Pasterz: relacja, prowadzenie, ochrona i ofiara.

4. Czy „życie w obfitości” oznacza bogactwo?

Nie. To: pełnia życia Bożego. Jezus za chwilę: mówi o śmierci.

5. Czy najemnik oznacza każdego duchownego, który otrzymuje pieniądze?

Nie. Problem: brak miłości do owiec. Nie: wynagrodzenie.

6. Kim są „inne owce”?

Najbardziej naturalnie: poganie, którzy zostaną włączeni: do jednego ludu z wierzącymi pochodzenia żydowskiego.

7. Czy istnieje „jedna owczarnia” czy „jedno stado”?

Grecki tekst J 10,16 ma: „jedno stado / jedną trzodę” — mia poimnē. BT: „jedna owczarnia”. Teologicznie: jeden lud pod jednym Pasterzem.

8. Czy Jezus oddaje życie tylko za chrześcijan?

J 10 mówi: za owce. Ale cały Jan: poszerza perspektywę. J 3: Bóg kocha świat. J 4: Zbawiciel świata. J 6: ciało za życie świata. J 11: Jezus ma zgromadzić rozproszone dzieci Boga. Ofiara Chrystusa: ma wymiar uniwersalny.

9. Czy „mam moc odzyskać życie” znaczy, że Jezus sam siebie wskrzesił?

Nowy Testament mówi: o Zmartwychwstaniu na kilka sposobów.

Ojciec wskrzesza Syna;
Jezus ma władzę podjąć życie;
Duch uczestniczy w dziele życia.

To nie konkurencja. To: działanie Trójjedynego Boga.

10. Czy „Ja i Ojciec jedno jesteśmy” oznacza, że Jezus jest Ojcem?

Nie. Ojciec i Syn: są rozróżnieni. „Jedno”: nie „jedna osoba”. To kluczowe dla: Trójcy.

11. Czy J 10,30 oznacza tylko zgodę w działaniu?

Zdecydowanie: więcej niż zwykłą zgodę.

Kontekst:

wspólna ochrona owiec,
życie wieczne,
ręka Syna i ręka Ojca,
J 10,38 — Ojciec w Synu i Syn w Ojcu,
reakcja na „czynisz siebie Bogiem”.

12. Czy Psalm 82 dowodzi, że wszyscy ludzie są bogami?

Nie. Psalm mówi: o ludzkich sędziach / przywódcach reprezentujących Bożą władzę. Nie naucza: że mają Boską naturę.

13. Dlaczego Jezus cytuje Psalm 82?

Aby pokazać: ich oskarżenie jest zbyt szybkie nawet na gruncie własnego Pisma. Jeśli Pismo potrafi użyć tak wysokiego tytułu wobec ludzkich przedstawicieli Boga: tym bardziej trzeba uczciwie zbadać roszczenie Tego, którego Ojciec poświęcił i posłał.

14. Czy Jezus „wycofuje się” z Boskości po oskarżeniu?

Nie. Po Ps 82 mówi: „Jestem Synem Bożym” i: „Ojciec jest we Mnie, a Ja w Ojcu”.

15. Czy „nikt nie wyrwie z ręki” gwarantuje, że człowiek nie może odejść?

Tekst gwarantuje: ochronę Boga przed zewnętrznym wyrwaniem. Nie znosi: ludzkiej wolności. Katolicka nauka nie przyjmuje: automatycznej niemożliwości późniejszego odrzucenia łaski.

POZORNE SPRZECZNOŚCI

Jezus jest bramą vs Jezus jest pasterzem

Nie sprzeczność. To: dwie metafory.

Ojciec jest większy vs Ojciec i Syn są jedno

Nie należy wyrywać: pojedynczych zdań.

Jan równocześnie mówi:

Ojciec posyła;
Syn jest posłany;
Syn otrzymuje;
Syn daje życie wieczne;
Syn i Ojciec są jedno;
Ojciec jest w Synu, Syn w Ojcu.

Późniejsza teologia: odróżni relacje Osób i jedność natury.

Nikt nie odbiera życia Jezusowi vs ludzie Go zabijają

Na poziomie historycznym: ludzie zabijają Jezusa. Na poziomie wolnej misji: Jezus dobrowolnie nie cofa się przed ofiarą. Oba są: prawdziwe.

CO MOŻNA ŁATWO ODCZYTAĆ ŹLE?

Błąd 1

„Owce są głupie, więc chrześcijanie mają nie myśleć”.

Nie. Obraz dotyczy: relacji i zaufania. Jezus w J 10 zachęca przeciwników: do badania Jego dzieł.

Błąd 2

Dobry Pasterz = miły Jezus bez wymagań.

Nie. Pasterz: prowadzi, chroni i oddaje życie. Owca: słucha i idzie.

Błąd 3

Życie w obfitości = sukces materialny.

Nie.

Błąd 4

Każdy płatny duszpasterz = najemnik.

Nie.

Błąd 5

„Inne owce” = tajna elitarna kasta.

Nie. Najnaturalniejszy kontekst: misja do pogan.

Błąd 6

Jedność Kościoła oznacza, że prawda nie ma znaczenia.

Nie. Jezus: gromadzi przez swój głos. Jedność: ma być pod jednym prawdziwym Pasterzem.

Błąd 7

J 10,28 pozwala żyć dowolnie, bo zbawienia nie można stracić.

Nie.

Błąd 8

Ojciec i Syn są tą samą Osobą.

Nie.

Błąd 9

Psalm 82 czyni ludzi małymi bogami.

Nie.

Błąd 10

Jezus złagodził roszczenie do Boskości.

Nie. J 10,38: jeszcze bardziej pogłębia relację Ojca i Syna.

„BÓG MÓWI” — JAK TO ROZUMIEĆ W J 10?

Najpierw: co tekst objawia o Jezusie?

Jezus:

zna owce;
woła po imieniu;
prowadzi;
jest Bramą zbawienia;
daje życie w obfitości;
jest Dobrym Pasterzem;
oddaje życie;
nie ucieka przed wilkiem;
gromadzi także inne owce;
tworzy jedno stado;
dobrowolnie przyjmuje krzyż;
ma władzę podjąć życie;
daje życie wieczne;
chroni w swojej ręce;
jest jedno z Ojcem;
jest Synem Bożym;
pozostaje w Ojcu, a Ojciec w Nim.

Dopiero potem pytam: gdzie ja jestem? Możliwa modlitwa: Jezu, Dobry Pasterzu, naucz mnie rozpoznawać Twój głos pośród wszystkich głosów, które próbują mną kierować. Daj mi ufać, że znasz mnie po imieniu. Gdy przychodzi lęk, przypominaj mi, że jestem w Twojej ręce. Ucz mnie również być pasterzem dla ludzi powierzonych mojej odpowiedzialności — nie używać ich, nie uciekać w kryzysie i nie budować własnej chwały. Prowadź mnie do jedności z Tobą i z Twoim ludem.

JAK MÓGŁBYM TO WYJAŚNIĆ KOMUŚ INNEMU?

Wersja 30 sekund

J 10 jest dalszym ciągiem historii niewidomego z J 9. Religijni przywódcy wyrzucili uzdrowionego człowieka, a Jezus go odnalazł. Wtedy Jezus mówi o prawdziwym Pasterzu. Jego owce znają Jego głos, On zna je po imieniu, prowadzi je i nie ucieka, kiedy przychodzi zagrożenie. Jezus nazywa siebie także Bramą i mówi, że przyszedł dać życie w obfitości. Dobry Pasterz oddaje życie za owce — to zapowiedź krzyża — i ma władzę znów je odzyskać, czyli zapowiada Zmartwychwstanie. Podczas Chanuki Jezus mówi, że daje owcom życie wieczne i że nikt nie wyrwie ich z Jego ręki ani z ręki Ojca. Potem wypowiada: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy”, co przeciwnicy rozumieją jako roszczenie do Boskiej godności.

Wersja 2 minuty

J 10 trzeba czytać po J 9. Człowiek niewidomy od urodzenia został uzdrowiony przez Jezusa, ale przywódcy wyrzucili go. Jezus natomiast go odnalazł. Właśnie wtedy zaczyna mówić o dobrych i złych pasterzach. To mocno przypomina Ez 34, gdzie Bóg oskarża przywódców Izraela o to, że dbają o siebie, a nie o owce, i zapowiada, że sam będzie pasł swój lud.

Jezus mówi, że prawdziwy pasterz zna owce, woła je po imieniu, idzie przed nimi, a one znają jego głos. Potem mówi: „Ja jestem bramą”. To znaczy, że zbawienie przechodzi przez Niego. Przyszedł nie po to, żeby wykorzystywać ludzi, lecz żeby mieli życie w obfitości. Następnie mówi: „Ja jestem dobrym pasterzem”. Dobry Pasterz odróżnia się od najemnika tym, że kiedy przychodzi wilk, nie ucieka. Jezus idzie jeszcze dalej: oddaje własne życie za owce. Dodaje, że nikt Mu życia nie zabiera — On sam je oddaje i ma władzę je odzyskać. To wyraźna zapowiedź krzyża i Zmartwychwstania.

Jezus mówi też o „innych owcach”, które trzeba przyprowadzić, aby powstało jedno stado pod jednym Pasterzem. To zapowiada włączenie pogan do jednego ludu Boga. Druga część rozdziału odbywa się podczas Święta Poświęcenia Świątyni, czyli Chanuki. Ludzie pytają Jezusa, czy jest Mesjaszem. Jezus odpowiada, że Jego dzieła już świadczą. Mówi, że Jego owce słuchają Jego głosu, On daje im życie wieczne, a nikt nie wyrwie ich z Jego ręki ani z ręki Ojca. Potem mówi: „Ja i Ojciec jedno jesteśmy”. Przeciwnicy chcą Go ukamienować, bo rozumieją to jako roszczenie do Boskiej godności. Jezus cytuje Psalm 82 i kończy jeszcze mocniejszym zdaniem: „Ojciec jest we Mnie, a Ja w Ojcu”.

3 RZECZY DO ZAPAMIĘTANIA

1.

Dobry Pasterz nie używa owiec — oddaje za nie życie.

To najważniejszy test: prawdziwej miłości i przywództwa.

2.

Jezus zna swoje owce i daje im życie wieczne.

Bezpieczeństwo ucznia: jest w ręce Pasterza i Ojca.

3.

„Ja i Ojciec jedno jesteśmy”.

J 10 prowadzi: od sielankowego obrazu pasterza do jednego z najmocniejszych objawień Boskiej godności Jezusa.

JEDNO ZDANIE

J 10 pokazuje Jezusa jako Bramę i Dobrego Pasterza, który zna ludzi po imieniu, oddaje i odzyskuje życie za owce, gromadzi jeden lud, daje życie wieczne i objawia wyjątkową Boską jedność z Ojcem.

PYTANIA DO REFLEKSJI

Czy potrafię rozpoznać głos Jezusa pośród wielu głosów, które codziennie do mnie mówią?
Po czym rozpoznaję, że coś naprawdę pochodzi od Dobrego Pasterza?
Czy wierzę, że Jezus zna mnie osobiście, a nie tylko jako część tłumu?
W jakim miejscu życia najbardziej potrzebuję dziś poczuć bezpieczeństwo Jego ręki?
Czy moja wizja „życia w obfitości” nie pomyliła Ewangelii z komfortem?
Czy osoby, za które odpowiadam, są dla mnie naprawdę ważne, czy potrzebuję ich głównie dla własnego projektu?
Co robię, gdy w mojej odpowiedzialności pojawia się „wilk” — zostaję czy uciekam?
Czy jestem gotów ponosić koszt miłości?
Czy modlę się o jedność chrześcijan?
Czy uznaję, że Jezus jest jedynym Pasterzem, a wszyscy ludzcy liderzy są tylko sługami?
Co znaczy dla mnie „Ja i Ojciec jedno jesteśmy”?
Czy moje poznawanie Jezusa prowadzi mnie do większej ufności Ojcu?

ŹRÓDŁA I PUNKTY ODNIESIENIA

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — J 10 wraz z przypisami; tekst sprawdzony w biblia.pl.
Stanisław Mędala CM, Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.
Antoni Paciorek, Ewangelia według św. Jana, Biblia Lubelska, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.
Lech Stachowiak, Ewangelia według św. Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Jan Klinkowski, Dobry Pasterz gromadzi Swój Kościół (J 10,1–21), Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II.
Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauczanie o Chrystusie Pasterzu, jedności Kościoła, ofierze Chrystusa, Trójcy Świętej, Piśmie Świętym i zbawieniu.
Ważne odsyłacze biblijne: Rdz 48,15; Lb 27,16–17; Ps 23; Ps 80; Ps 82; Iz 40,11; Iz 43,1; Jr 23,1–6; Ez 34; Za 11; Za 13,7; 1 Mch 4,36–59; 2 Mch 10,1–8; J 1,29–36; J 2,19–21; J 5,19–47; J 6,37–40; J 8,58; J 9; J 11; J 14,6–11.28; J 15; J 17,11.20–23; J 18,37; J 20,28; Dz 3,11; Dz 5,12; Rz 8,31–39; Ef 2,11–22; Ef 4,1–6; Hbr 13,20; 1 P 2,25; 1 P 5,1–4.

UWAGA REDAKCYJNA — J 10

Przy dalszej pracy z J 10 zachowujemy zasady:

Czytamy J 10 w bezpośrednim związku z J 9 i wyrzuceniem uzdrowionego.
Obraz Dobrego Pasterza zawsze osadzamy przede wszystkim w Ez 34 oraz Ps 23.
Nie przedstawiamy obrazu pasterza jako sielankowego tylko — centrum stanowi oddanie życia.
„Wszyscy, którzy przyszli przede Mną” nie oznacza Mojżesza i proroków; BT wskazuje fałszywych mesjaszy.
Nie tworzymy dogmatycznej identyfikacji odźwiernego, której tekst nie podaje.
Słuchanie głosu Jezusa łączymy z obiektywnym objawieniem, Pismem i rozeznaniem Kościoła, nie z dowolnym prywatnym „przeczuciem”.
„Ja jestem bramą” interpretujemy chrystocentrycznie: całe zbawienie pochodzi przez Chrystusa.
Nauczanie o zbawieniu ludzi nieznających widzialnie Kościoła przedstawiamy zgodnie z katolickim rozróżnieniem: zbawienie zawsze przez Chrystusa, możliwe działanie łaski poza widzialnymi granicami.
„Życie w obfitości” nie interpretujemy jako obietnicy bogactwa ani zdrowia.
Najemnika nie utożsamiamy z każdym pracownikiem otrzymującym wynagrodzenie.
„Inne owce” przede wszystkim łączymy z misją do pogan i jednym ludem Boga.
Zaznaczamy różnicę grecką: aulē = zagroda, poimnē = stado / trzoda.
Jedność Kościoła interpretujemy w prawdzie i miłości, bez relatywizmu i bez pogardy.
Oddanie życia Jezusa przedstawiamy jako dobrowolną ofiarę, nie samobójstwo.
„Mam moc odzyskać życie” łączymy z pełnią paschalnego działania Ojca, Syna i Ducha.
Święto Poświęcenia Świątyni wyjaśniamy poprzez 1 Mch 4 i 2 Mch 10.
Związek „Poświęcenia” świątyni i „poświęcenia” Syna przedstawiamy jako mocne Janowe tło, bez twierdzenia, że narrator explicite tłumaczy ten zabieg.
Przy J 10,29 zaznaczamy niepewność tekstu zgodnie z przypisem BT V.
J 10,30 interpretujemy jako jedność Ojca i Syna bez mieszania Osób.
Ps 82 nie traktujemy jako doktryny o ludziach posiadających Boską naturę.
Cytat z Ps 82 nie osłabia wysokiej chrystologii rozdziału; J 10,38 ponownie ją wzmacnia.
„Pisma nie można odrzucić” interpretujemy jako świadectwo autorytetu Pisma, nie zgodę na czytanie bez kontekstu.
Nie używamy J 10 jako tekstu antyżydowskiego.
Nie interpretujemy J 10,28 jako automatycznej negacji ludzkiej wolności i możliwości odrzucenia łaski.
Cytaty biblijne w projekcie sprawdzamy wyłącznie w biblia.pl, Biblia Tysiąclecia V.

OSTATNI KLUCZ DO J 10

Zapamiętaj ruch rozdziału: J 9 → wyrzucona owca → Jezus ją znajduje → owczarnia → brama → pasterz → owce znają głos → po imieniu → wyprowadza → idzie przed nimi → obcy głos → niezrozumienie → „Ja jestem bramą” → zbawienie → pastwisko → złodziej niszczy → życie w obfitości → „Ja jestem dobrym pasterzem” → najemnik → wilk → oddanie życia → wzajemne poznanie → Ojciec i Syn → inne owce → jedno stado → jeden Pasterz → dobrowolna śmierć → odzyskanie życia → rozłam → znak niewidomego → Chanuka → zima → portyk Salomona → „czy jesteś Mesjaszem?” → dzieła świadczą → owce słuchają → życie wieczne → ręka Syna → ręka Ojca → „Ja i Ojciec jedno jesteśmy” → kamienie → „czynisz siebie Bogiem” → Ps 82 → Pismo nie może być odrzucone → Syn Boży → dzieła Ojca → Ojciec we Mnie → Ja w Ojcu → próba pojmania → za Jordan → Jan Chrzciciel → świadectwo było prawdziwe → wielu wierzy.

Jeżeli masz zapamiętać tylko trzy zdania: Dobry Pasterz nie buduje siebie na owcach — oddaje siebie za owce, zna je po imieniu i nie ucieka, kiedy przychodzi wilk.

Jezus jest zarówno Pasterzem, jak i Bramą: całe bezpieczeństwo, pastwisko i życie wieczne mają centrum w Nim.

„Ja i Ojciec jedno jesteśmy” prowadzi J 10 od obrazu pasterza do wielkiego objawienia Boskiej godności Syna, który pozostaje odrębny od Ojca, a jednocześnie jest z Nim w wyjątkowej jedności.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.