Przejdź do treści

Dzieje Apostolskie — Dz 2: Pięćdziesiątnica, Duch Święty, mowa Piotra i pierwsza wspólnota

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

Dz 2 — w 60 sekund

Dz 1 kończy się wspólnotą, która czeka. Dz 2 zaczyna się tym, że Bóg działa. W dzień żydowskiej Pięćdziesiątnicy uczniowie są razem. Pojawia się szum „jakby” gwałtownego wichru i „jakby” języki ognia. Łukasz bardzo świadomie używa języka porównania: nie mówi, że do domu wszedł literalny huragan albo że nad głowami uczniów palił się zwyczajny ogień. Opisuje widzialne i słyszalne znaki działania Boga.

Wszyscy zostają napełnieni Duchem Świętym. Zaczynają mówić innymi językami, a pielgrzymi przybyli do Jerozolimy słyszą głoszone we własnych językach „wielkie dzieła Boże”. To przeciwieństwo zamknięcia. Duch nie sprawia, że uczniowie tworzą elitarny religijny język niezrozumiały dla innych. Przeciwnie: Ewangelia zaczyna być słyszana w językach ludzi.

Niektórzy pytają:

„Co to ma znaczyć?”

Inni drwią:

„Upili się młodym winem”.

I właśnie wtedy Piotr wstaje razem z Jedenastoma. Człowiek, który niedawno trzy razy zaparł się Jezusa ze strachu przed ludźmi, teraz przemawia publicznie. To już jest jeden z najważniejszych znaków działania Ducha. Piotr wyjaśnia wydarzenie przez Pismo.

Najpierw przywołuje proroka Joela:

  • Duch zostaje wylany;
  • synowie i córki prorokują;
  • młodzi i starzy zostają objęci Bożym działaniem;
  • niewolnicy i niewolnice nie są pominięci;
  • każdy, kto wzywa imienia Pana, może dostąpić zbawienia.

Potem Piotr przechodzi do centrum chrześcijańskiego przepowiadania: Jezus. Jezus Nazarejczyk został ukrzyżowany. Bóg Go wskrzesił. Śmierć nie mogła Go zatrzymać. Apostołowie są świadkami Zmartwychwstania. Jezus został wywyższony i zesłał obiecanego Ducha. Piotr kończy: Jezus jest Panem i Mesjaszem.

Słuchacze pytają:

„Cóż mamy czynić, bracia?”

To znak, że kerygmat dotknął serca.

Piotr odpowiada:

  • nawróćcie się;
  • przyjmijcie chrzest;
  • odpuszczone zostaną grzechy;
  • otrzymacie dar Ducha Świętego.

Około trzech tysięcy osób przyjmuje tego dnia naukę i chrzest.

Rozdział kończy się jednym z najpiękniejszych obrazów Kościoła w całym Nowym Testamencie:

pierwsi chrześcijanie trwają:

  1. w nauce Apostołów;
  2. we wspólnocie;
  3. w łamaniu chleba;
  4. w modlitwach.

Dzielą się dobrami według potrzeb, spotykają się, wielbią Boga, żyją w radości i prostocie serca. To nie jest idealistyczna instrukcja, że każdy chrześcijanin musi sprzedać cały majątek. Biblia Tysiąclecia wyraźnie zaznacza, że wspólnota dóbr była dobrowolna, miała charakter lokalny i nie stała się trwałym modelem ekonomicznym całego Kościoła.

Najważniejszy sens Dz 2 jest większy: Kościół rodzi się z Paschy Chrystusa, zostaje napełniony Duchem, głosi Jezusa, prowadzi do nawrócenia i tworzy wspólnotę Słowa, Eucharystii, modlitwy i miłości.

1. Gdzie jesteśmy po Dz 1?

Dz 1 pozostawił uczniów w stanie oczekiwania.

Jezus powiedział:

  • pozostańcie w Jerozolimie;
  • oczekujcie obietnicy Ojca;
  • otrzymacie moc Ducha;
  • będziecie moimi świadkami.

Uczniowie:

  • wrócili do miasta;
  • trwali jednomyślnie na modlitwie;
  • byli razem z Maryją;
  • uporządkowali sprawę Judasza;
  • wybrali Macieja;
  • odtworzyli grono Dwunastu.

Teraz nadchodzi spełnienie. Dz 2 nie jest więc przypadkowym „cudem języków”. To odpowiedź Boga na obietnicę z Dz 1. Schemat jest bardzo ważny: obietnica → oczekiwanie → modlitwa → Duch → świadectwo → nawrócenie → wspólnota.

2. Struktura Dz 2

Rozdział można podzielić na cztery duże części.

Dz 2,1–13 — Zesłanie Ducha Świętego

  • Pięćdziesiątnica;
  • wspólnota w jednym miejscu;
  • szum jakby wichru;
  • języki jakby z ognia;
  • napełnienie Duchem;
  • mówienie językami;
  • pielgrzymi z różnych narodów;
  • zdumienie;
  • drwina.

Dz 2,14–36 — Pierwsza wielka mowa Piotra

  • Piotr staje z Jedenastoma;
  • Joel;
  • Jezus Nazarejczyk;
  • krzyż;
  • Zmartwychwstanie;
  • Psalm 16;
  • świadectwo Apostołów;
  • wywyższenie Jezusa;
  • Psalm 110;
  • Jezus jako Pan i Mesjasz.

Dz 2,37–41 — Odpowiedź słuchaczy

  • poruszenie serca;
  • pytanie „co mamy czynić?”;
  • nawrócenie;
  • chrzest;
  • odpuszczenie grzechów;
  • dar Ducha;
  • obietnica dla bliskich i dalekich;
  • około 3000 ochrzczonych.

Dz 2,42–47 — Życie pierwszego Kościoła

  • nauka Apostołów;
  • wspólnota;
  • łamanie chleba;
  • modlitwy;
  • znaki Apostołów;
  • dzielenie się dobrami;
  • świątynia;
  • domy;
  • radość;
  • uwielbienie;
  • wzrost wspólnoty.

3. Czym była żydowska Pięćdziesiątnica?

Greckie słowo: πεντηκοστή — pentēkostē znaczy dosłownie: „pięćdziesiąty”. Święto obchodzono po upływie siedmiu tygodni od Paschy.

W Biblii hebrajskiej znane jest jako:

  • Święto Tygodni — Szawuot;
  • święto związane ze żniwami;
  • święto pierwocin.

Podstawowe teksty:

  • Wj 23,16;
  • Wj 34,22;
  • Kpł 23,15–21;
  • Lb 28,26–31;
  • Pwt 16,9–12.

Pierwotne tło święta było wyraźnie rolnicze. Izrael dziękował Bogu za plony. Z biegiem czasu w judaizmie Pięćdziesiątnica została także silnie związana z pamięcią Synaju, przymierza oraz daru Tory.

Polski biblista Krzysztof Mielcarek poświęcił temu specjalne studium:
Żydowskie święto Pięćdziesiątnicy w perspektywie św. Łukasza (Dz 2,1–41).

Jego ważna uwaga metodologiczna brzmi w skrócie: Nie zrozumiemy w pełni Łukaszowego opisu Pięćdziesiątnicy, jeśli odetniemy go od żydowskiego święta, w którym wydarzenie zostało osadzone.

4. Pięćdziesiątnica i Synaj

Wydarzenie Dz 2 ma liczne cechy, które chrześcijańska lektura od wieków zestawia z objawieniem na Synaju.

Na Synaju pojawiają się:

  • Boża obecność;
  • ogień;
  • głos;
  • lud zgromadzony wobec Boga;
  • przymierze;
  • Prawo.

W Dz 2 pojawiają się:

  • Duch;
  • ogień;
  • słowo;
  • zgromadzona wspólnota;
  • nowy etap historii przymierza;
  • Boże prawo wypisywane nie tylko na kamieniu, ale we wnętrzu człowieka.

Trzeba jednak zachować ostrożność.

Łukasz nie pisze wprost:

„to jest nowy Synaj”.

To jest interpretacja wynikająca z biblijnego tła i rozwoju tradycji żydowskiej. Można ją uznać za bardzo mocną typologię, ale nie należy przedstawiać każdego szczegółu jako wyraźnej deklaracji autora.

5. „Kiedy nadszedł wreszcie dzień”

Grecki tekst zawiera czasownik związany z „wypełnianiem”, „dopełnianiem”. To pasuje do teologii Łukasza. Bóg działa w historii w czasie.

Wydarzenia mają swoje:

  • przygotowanie;
  • spełnienie;
  • dalszy ciąg.

Pięćdziesiątnica nie jest spontanicznym zaskoczeniem Boga.

Jest spełnieniem:

  • obietnicy prorockiej;
  • zapowiedzi Jana Chrzciciela;
  • słów Jezusa;
  • oczekiwania wspólnoty.

6. „Wszyscy razem”

Dz 1 pokazywał jednomyślną modlitwę. Dz 2 zaczyna się ponownie od wspólnoty. Duch Święty przychodzi nie tylko do pojedynczego prywatnego mistyka. Przychodzi do zgromadzonego Kościoła. Nie znaczy to, że Duch nie działa indywidualnie.

Znaczy natomiast, że od początku Jego działanie ma wymiar:

  • osobisty;
  • wspólnotowy;
  • misyjny.

Chrześcijaństwo nie jest religią samotnej jednostki odłączonej od wspólnoty.

7. Czy Maryja była w Dz 2?

Dz 1,14 wyraźnie wymienia:

  • Apostołów;
  • kobiety;
  • Maryję, Matkę Jezusa;
  • braci Jezusa.

Dz 2,1 mówi:

wszyscy znajdowali się razem.

Łukasz nie powtarza listy imion. Najbardziej naturalna lektura ciągłości narracji przyjmuje, że Maryja nadal znajduje się we wspólnocie oczekującej na Ducha. Dlatego katolicka ikonografia Pięćdziesiątnicy regularnie przedstawia Maryję pośród Apostołów.

Trzeba jednak rozróżniać:

  • Dz 1,14 — Maryja wymieniona wprost;
  • Dz 2,1 — Maryja nie zostaje wymieniona ponownie, ale narracja wskazuje na ciągłość zgromadzenia.

To precyzyjniejsze niż powiedzenie, że Dz 2 „wprost wymienia Maryję”.

8. Szum „jakby” gwałtownego wichru

Łukasz nie pisze po prostu:

„przyszedł wiatr”.

Mówi o dźwięku: „jakby” uderzenie gwałtownego wichru. To ważne. Greckie słowo: πνοή — pnoē

oznacza:

  • powiew;
  • tchnienie;
  • wiatr.

Jest spokrewnione z szeroką biblijną symboliką:

  • tchnienia;
  • życia;
  • ducha;
  • wiatru.

Hebrajskie: רוּחַ — ruach

może oznaczać:

  • duch;
  • wiatr;
  • tchnienie.

Greckie: πνεῦμα — pneuma również ma podobne pole znaczeniowe. To sprawia, że znak wichru bardzo naturalnie współgra z objawieniem Ducha.

9. Duch i stworzenie

W Rdz 1 Duch / tchnienie Boga unosi się nad wodami. W Rdz 2 Bóg tchnie życie w człowieka. W Ez 37 tchnienie ożywia wyschłe kości. W J 20 Zmartwychwstały tchnie na uczniów i mówi o Duchu Świętym. W Dz 2 nowe „tchnienie” porusza wspólnotę. Można więc czytać Pięćdziesiątnicę jako moment nowego stworzenia. Nie jest to tylko „dodatkowa moc dla istniejącej organizacji”.

Duch tworzy nową rzeczywistość życia.

10. Języki „jakby z ognia”

Łukasz znów używa porównania: „jakby”. Nie opisuje zwyczajnego pożaru. Ogień w Biblii jest częstym znakiem Bożej obecności.

Przykłady:

  • płonący krzew — Wj 3;
  • Synaj — Wj 19;
  • ogień prowadzący Izraela;
  • wizje prorockie;
  • oczyszczenie.

Jan Chrzciciel zapowiadał Mesjasza, który będzie chrzcił:

  • Duchem Świętym;
  • ogniem.

W Dz 2 ogień:

  • rozdziela się;
  • spoczywa na każdym;
  • nie niszczy;
  • wskazuje na Bożą obecność.

11. Dlaczego „języki” ognia?

To szczególnie mocny znak. Nie po prostu kule ognia. Nie płomień bez kształtu.

Języki.

Za chwilę uczniowie zaczną mówić. Znak i misja odpowiadają sobie: języki ognia → języki ludzi → głoszenie wielkich dzieł Boga.

Duch dotyka:

  • wnętrza;
  • rozumu;
  • serca;
  • także mowy.

Chrześcijanin zostaje uzdolniony do świadectwa.

12. „Na każdym z nich”

Duch nie spoczywa wyłącznie na Piotrze. Nie tylko na Dwunastu. Tekst mówi o wszystkich obecnych. To bardzo ważny moment. Prorocki dar Ducha przestaje być postrzegany jako przywilej nielicznych jednostek.

Piotr za chwilę zinterpretuje wydarzenie przez Joela:

  • synowie;
  • córki;
  • młodzi;
  • starzy;
  • niewolnicy;
  • niewolnice.

Duch nie jest własnością religijnej elity.

13. „Wszyscy zostali napełnieni Duchem Świętym”

Greckie: ἐπλήσθησαν πάντες πνεύματος ἁγίου podkreśla pełne objęcie wspólnoty działaniem Ducha. W Dziejach „napełnienie Duchem” będzie się powtarzało. Nie jest to wydarzenie ograniczone do jednego biologicznego momentu, po którym człowiek już nigdy nie potrzebuje nowego umocnienia. Np. ci sami uczniowie, którzy otrzymali Ducha, będą później ponownie opisywani jako napełnieni Duchem w sytuacji świadectwa.

Duch jest darem trwałym, ale człowiek stale potrzebuje Jego aktualnego działania.

14. Dar języków — co naprawdę opisuje Dz 2?

Greckie: γλῶσσα — glōssa

oznacza:

  • język jako organ;
  • język jako mowę.

Uczniowie zaczynają mówić: ἑτέραις γλώσσαις — heterais glōssais czyli: innymi językami.

Najważniejsze pytanie:

Czy chodzi o:

  • ksenoglosję — cudowne mówienie rzeczywistymi językami, których mówiący się nie uczył;
  • glosolalię — charyzmatyczną mowę modlitewną;
  • czy Łukasz opisuje zjawisko teologicznie w sposób łączący różne tradycje?

15. Ksenoglosja czy glosolalia?

Dz 2 bardzo mocno akcentuje zrozumiałość.

Pielgrzymi mówią:

  • każdy słyszy swój język;
  • słyszą głoszone wielkie dzieła Boże.

Dlatego Dz 2 naturalnie przypomina ksenoglosję, czyli mowę w realnych językach. Jednocześnie terminologia „mówienia językami” w innych miejscach NT, zwłaszcza w 1 Kor 12–14, może odnosić się do zjawiska, które bez tłumaczenia nie jest zrozumiałe. Polski badacz Leszek Misiarczyk w studium dotyczącym daru języków w czasach apostolskich pokazuje, że nie należy automatycznie wrzucać wszystkich nowotestamentalnych tekstów o językach do jednego worka.

Najbezpieczniej: Dz 2 akcentuje cud komunikacji i zrozumienia między ludźmi różnych języków. To jest sens pewniejszy niż próba stworzenia z tekstu technicznej definicji wszystkich późniejszych charyzmatycznych doświadczeń języków.

16. Czy każdy Apostoł mówił innym językiem?

Tekst tego precyzyjnie nie wyjaśnia.

Nie wiemy:

  • czy każdy mówił jednym konkretnym językiem;
  • czy każdy mówił wieloma;
  • czy cud dotyczył przede wszystkim mówiących;
  • czy sposobu słyszenia;
  • jak technicznie przebiegała scena.

Łukasz interesuje się znaczeniem: ludzie wielu języków słyszą wielkie dzieła Boga. Próba odtworzenia mechanizmu cudu z dokładnością laboratoryjną wychodzi poza tekst.

17. Babel i Pięćdziesiątnica

Bardzo popularna chrześcijańska interpretacja zestawia Dz 2 z Rdz 11.

Babel

  • ludzka pycha;
  • budowanie własnej wielkości;
  • pomieszanie języków;
  • rozproszenie.

Pięćdziesiątnica

  • działanie Boga;
  • wiele języków pozostaje;
  • ludzie zaczynają się rozumieć;
  • wspólnota powstaje wokół wielkich dzieł Boga.

To bardzo piękna i sensowna typologia. Trzeba jednak doprecyzować: Pięćdziesiątnica nie usuwa różnorodności języków. Nie wszyscy zaczynają mówić jednym „świętym językiem”. Każdy słyszy w swoim. To ogromnie ważne. Jedność Kościoła nie oznacza kulturowej jednolitości.

18. Kościół tłumaczy Ewangelię

Dz 2 jest jednym z najstarszych biblijnych obrazów inkulturacji.

Duch nie mówi:

„najpierw wszyscy musicie stać się kulturowo Galilejczykami”.

Przeciwnie. Ewangelia dociera do człowieka w jego języku. To daje bardzo ważną zasadę dla Kościoła: Treść Ewangelii jest jedna, ale może i powinna być komunikowana językiem odbiorcy. Nie zmieniamy Jezusa. Zmienia się sposób przekazu.

19. „Wielkie dzieła Boże”

To pierwszy sens daru języków w Dz 2.

Nie:

  • popis;
  • duchowa rywalizacja;
  • dowód wyższości;
  • sensacja.

Uczniowie mówią o: wielkich dziełach Boga. Greckie: μεγαλεῖα τοῦ θεοῦ — megaleia tou theou oznacza wielkie, potężne dzieła Boga. Duch kieruje uwagę nie na siebie samego jako spektakl, ale na zbawcze działanie Boga. To ważne kryterium duchowe: autentyczny dar prowadzi do uwielbienia Boga i budowania wspólnoty.

20. Lista narodów

Łukasz wymienia szeroki krąg regionów:

  • Partów;
  • Medów;
  • Elamitów;
  • mieszkańców Mezopotamii;
  • Judei;
  • Kapadocji;
  • Pontu;
  • Azji;
  • Frygii;
  • Pamfilii;
  • Egiptu;
  • Libii wokół Cyreny;
  • przybyszów z Rzymu;
  • Żydów i prozelitów;
  • Kreteńczyków;
  • Arabów.

Biblia Tysiąclecia zaznacza, że lista ma zasadniczo ruch: ze wschodu ku zachodowi. To nie atlas mający wyczerpująco wymienić wszystkie narody świata. To literacki sposób pokazania: cały świat jest już symbolicznie obecny w Jerozolimie.

W Dz 1 Jezus powiedział:

aż po krańce ziemi.

W Dz 2 „krańce ziemi” w pewnym sensie przychodzą do Jerozolimy. Potem świadkowie pójdą do nich.

21. Żydzi, diaspora i prozelici

Warto zauważyć:

Dz 2 nie opisuje jeszcze w pełni misji do pogan.

W Jerozolimie znajdują się przede wszystkim:

  • pobożni Żydzi z diaspory;
  • prozelici, czyli poganie, którzy przeszli na judaizm.

To ważne dla chronologii Dziejów. Przekroczenie granicy do pogan będzie procesem. Kulminacyjny moment zobaczymy później w historii Korneliusza — Dz 10–11. Kościół od początku ma misję uniwersalną, ale sam stopniowo odkrywa wszystkie konsekwencje tego uniwersalizmu.

22. „Czyż ci wszyscy nie są Galilejczykami?”

Galilejczycy byli rozpoznawalni m.in. po sposobie mówienia. Nie kojarzono ich z elitarnym, międzynarodowym wykształceniem. Dlatego zdumienie tłumu jest zrozumiałe. Bóg zaczyna wielką misję świata nie od grupy cesarskich dyplomatów. Zaczyna od ludzi z Galilei. To stały motyw biblijny: Bóg lubi działać przez ludzi, których świat nie uznaje za oczywistych kandydatów.

23. Dwie reakcje

Jedni pytają: „Co to ma znaczyć?” Inni: drwią. To będzie powtarzać się przez całe Dzieje.

Ten sam znak:

  • jednych otwiera;
  • innych nie przekonuje.

Cud nie znosi wolności człowieka. Można zobaczyć niezwykłe wydarzenie i nadal je wyśmiać.

Dlatego chrześcijaństwo nie opiera się na założeniu:

„gdybym tylko pokazał każdemu cud, wszyscy musieliby uwierzyć”.

Nie. Wiara wymaga odpowiedzi serca.

24. „Upili się młodym winem”

To ironia. Tłumaczenie nadzwyczajnego zjawiska może być bardzo przyziemne.

Piotr odpowiada spokojnie:

jest dopiero trzecia godzina dnia. Według starożytnego sposobu liczenia chodzi mniej więcej o: dziewiątą rano. BT zaznacza, że wina używano przy wieczornym posiłku. Piotr nie daje się sprowokować. Nie obraża szyderców. Zaczyna wyjaśniać Pismo. To dobra szkoła apologetyki: nie każda kpina wymaga agresji; czasem wymaga spokojnego wyjaśnienia sensu.

25. Piotr staje „razem z Jedenastoma”

To bardzo ważne. Piotr przemawia jako pierwszy. BT zatytułowała tę sekcję: „Pierwsze wystąpienie Głowy Kościoła”.

Katolicka lektura widzi tu dalszy ciąg Piotrowej roli:

  • pierwszy na listach Apostołów;
  • rzecznik Dwunastu;
  • umocniony przez Jezusa;
  • pasterz;
  • teraz pierwszy publiczny głosiciel po Pięćdziesiątnicy.

Ale Piotr nie stoi sam. Stoi: razem z Jedenastoma. Prymat nie oznacza izolacji od kolegium Apostołów.

26. Co Duch zrobił z Piotrem?

Warto zobaczyć kontrast.

Przed Męką

Piotr mówi:

oddam życie.

W czasie Męki

Boi się służącej i zapiera się Jezusa.

Po Zmartwychwstaniu

Jezus odbudowuje go i mówi:

paś moje owce.

Dz 2

Piotr publicznie głosi: tego Jezusa ukrzyżowaliście, ale Bóg Go wskrzesił. To nie jest tylko przemiana osobowości. Łukasz pokazuje: obietnica Dz 1,8 działa. Piotr otrzymał moc do świadectwa.

27. Joel — klucz do Pięćdziesiątnicy

Piotr nie interpretuje wydarzenia przez prywatne odczucia.

Nie mówi:

„czuję, że stało się coś duchowego”.

Sięga do Pisma. Przywołuje Jl 3,1–5 według numeracji BT. To model chrześcijańskiego rozeznawania: doświadczenie należy interpretować w świetle Słowa Bożego. Nie wszystko, co intensywne, jest automatycznie działaniem Ducha.

Piotr pokazuje:

  • doświadczenie;
  • Pismo;
  • Chrystus;
  • zbawienie.

28. „Ostatnie dni”

BT zaznacza, że „ostatnie dni” oznaczają czas mesjański: od Chrystusa do Jego powrotu. To ważne. W języku Nowego Testamentu chrześcijanie już żyją w „czasach ostatecznych”.

Nie oznacza to:

„koniec świata musi nastąpić w ciągu kilku dni”.

Oznacza: decydujący etap historii zbawienia już się rozpoczął. Mesjasz przyszedł. Zmartwychwstał. Duch został dany. Historia zmierza ku Paruzji.

29. „Wyleję Ducha mojego na wszelkie ciało”

To jedno z najbardziej rewolucyjnych zdań proroctwa.

W świecie starotestamentalnym Duch był szczególnie kojarzony z:

  • prorokami;
  • sędziami;
  • królami;
  • ludźmi wybranymi do konkretnego zadania.

Joel zapowiada rozszerzenie daru. Piotr mówi: to zaczyna się teraz.

30. Synowie i córki

Duch prorocki obejmuje:

  • mężczyzn;
  • kobiety.

To trzeba powiedzieć bardzo wyraźnie. Kobiety nie są w Kościele ludźmi „bez Ducha” albo drugiej kategorii duchowej.

Nowy Testament pokaże kobiety:

  • prorokujące;
  • ewangelizujące;
  • służące wspólnotom;
  • współpracujące z Apostołami.

Katolicka nauka o różnicy posług i sakramentalnym kapłaństwie nie może być mylona z tezą, że kobiety otrzymują „mniej Ducha”. Dz 2 mówi coś przeciwnego.

31. Młodzi i starzy

Wylanie Ducha przekracza granicę wieku.

Młodość nie oznacza:

„Bóg jeszcze nie może tobą posłużyć”.

Starość nie oznacza:

„Bóg już skończył z tobą”.

Duch działa w całym ludzie Bożym.

32. Niewolnicy i niewolnice

W świecie starożytnym niewolnik miał bardzo niski status społeczny. Joel mówi, że także na nich zostanie wylany Duch. To nie jest jeszcze pełny manifest politycznego zniesienia niewolnictwa. Ale zawiera potężne ziarno: wobec daru Ducha status społeczny nie czyni człowieka mniej wartościowym.

Później Paweł powie:

w Chrystusie nie ma już podziału, który decydowałby o wartości osoby przed Bogiem.

33. Proroctwo

Proroctwo w NT nie oznacza wyłącznie: przewidywania przyszłości.

To przede wszystkim mówienie pod natchnieniem Boga dla:

  • zbudowania;
  • pocieszenia;
  • napomnienia;
  • świadectwa.

Nie każde „mam proroctwo” powinno być bezkrytycznie przyjmowane. Nowy Testament zna również obowiązek: rozeznawania. Duch nie zwalnia z odpowiedzialności.

34. Znaki kosmiczne Joela

Piotr cytuje język prorocki:

  • krew;
  • ogień;
  • dym;
  • słońce;
  • księżyc;
  • dzień Pański.

Nie trzeba interpretować każdego elementu jako technicznej prognozy astronomicznej.

Prorocy często używają języka kosmicznego, aby opisać:

  • Boży sąd;
  • przełom historii;
  • objawienie Boga;
  • nadejście dnia Pańskiego.

BT zaznacza, że część tekstu odnosi się do początku czasów mesjańskich, a część kieruje uwagę ku ich ostatecznemu spełnieniu.

35. „Każdy, kto wzywać będzie imienia Pańskiego”

To otwiera drzwi bardzo szeroko.

Każdy.

Nie:

  • tylko Judejczyk;
  • tylko człowiek wykształcony;
  • tylko ktoś bez grzesznej przeszłości;
  • tylko członek elity.

Każdy, którego Bóg powołuje i który zwraca się ku Niemu. W dalszej części mowy „Pan” zostanie mocno związany z Jezusem. To ważny element wysokiej chrystologii pierwszego Kościoła.

36. Kerygmat — czym jest?

BT zaznacza przy Dz 2,22–36, że mowa Piotra zawiera jeden z najstarszych schematów apostolskiego kerygmatu. Greckie: κήρυγμα — kērygma

oznacza:

  • proklamację;
  • orędzie;
  • publiczne ogłoszenie.

Nie chodzi o pełny kurs teologii. Kerygmat to rdzeń: Bóg działał w Jezusie.

Jezus został ukrzyżowany.

Bóg Go wskrzesił.

On żyje.

Jest Panem i Mesjaszem.

Nawróć się i odpowiedz wiarą.

37. Kerygmat a katecheza

Warto rozróżnić.

Kerygmat

Pierwsze głoszenie prowadzące do spotkania z Chrystusem.

Katecheza

Pogłębianie wiary człowieka, który przyjął Ewangelię. Kościół potrzebuje obu.

Sama katecheza bez kerygmatu może zmienić się w:

  • informacje;
  • definicje;
  • teorię.

Sam kerygmat bez dalszej formacji może prowadzić do:

  • powierzchowności;
  • braku zakorzenienia;
  • problemów ze zrozumieniem wiary.

Dz 2 pokazuje oba etapy:

Piotr głosi kerygmat, a później ochrzczeni: trwają w nauce Apostołów.

38. Jezus Nazarejczyk

Piotr mówi o konkretnym Jezusie historii.

Nie głosi:

„pewnej duchowej energii”.

Jezus jest:

  • Nazarejczykiem;
  • znanym słuchaczom;
  • działającym publicznie;
  • związanym z cudami i znakami;
  • ukrzyżowanym;
  • wskrzeszonym.

Chrześcijaństwo jest zakorzenione w historii.

39. „Bóg potwierdził” Jezusa znakami

Cuda Jezusa nie są według Piotra magicznymi sztuczkami. Są znakami działania Boga.

Greckie terminy:

  • δυνάμεις — dynameis — dzieła mocy;
  • τέρατα — terata — cuda / niezwykłe wydarzenia;
  • σημεῖα — sēmeia — znaki.

Znak wskazuje dalej niż na siebie. Cud powinien prowadzić do pytania: kim jest Jezus?

40. Krzyż: odpowiedzialność ludzi i plan Boga

Dz 2,23 zawiera ważne napięcie.

Jezus został wydany zgodnie z:

  • Bożym planem;
  • Bożą wiedzą.

A jednak ludzie, którzy Go zabili, są odpowiedzialni.

Biblia nie rozwiązuje tego przez prostą formułę:

skoro Bóg wiedział, ludzie nie mieli wolności.

Ani:

skoro ludzie działali wolnie, Bóg stracił kontrolę.

Obie rzeczy są obecne: Boża Opatrzność + realna ludzka odpowiedzialność. To tajemnica, której nie należy spłaszczać.

41. Uwaga o sformułowaniu „ukrzyżowaliście”

To bardzo ważne także ze względu na historię antyjudaizmu. Piotr przemawia do konkretnego zgromadzenia w Jerozolimie i interpretuje wydarzenie Męki. Nie wolno z tego robić tezy: „Żydzi jako naród wszystkich czasów są zbiorowo winni śmierci Jezusa”. Kościół katolicki stanowczo odrzuca taką zbiorową odpowiedzialność.

Historycznie w egzekucji Jezusa uczestniczyła władza rzymska, a w konflikcie wokół Niego określone kręgi przywódców żydowskich. Teologicznie chrześcijanin widzi w krzyżu również ciężar grzechu całej ludzkości. Tekst Dz 2 nie jest licencją na antysemityzm.

42. „Bóg wskrzesił Go”

To centrum mowy. Nie moralność. Nie struktura Kościoła. Nie cuda. Nie języki.

Zmartwychwstanie.

W Dziejach Apostolskich świadectwo o Zmartwychwstaniu będzie wracało nieustannie. Apostoł jest świadkiem: Jezus żyje.

43. „Niemożliwe było, aby śmierć panowała nad Nim”

To jedno z najmocniejszych zdań Dz 2. Śmierć nie jest równorzędnym przeciwnikiem Boga. Chrystus naprawdę umiera. Ale śmierć nie może Go ostatecznie zatrzymać. Piotr interpretuje to przez Ps 16.

44. Psalm 16 i Dawid

Piotr przywołuje Dawida.

Argumentuje:

  • Dawid umarł;
  • jego grób był znany;
  • słowa Psalmu przekraczają osobistą sytuację Dawida;
  • odnoszą się prorocko do Mesjasza.

W chrześcijańskiej lekturze ST Chrystus jest kluczem do pełni sensu Pisma. Nie znaczy to, że pierwotny sens Psalmu przestaje istnieć.

Istnieje:

  • sens historyczny;
  • sens kanoniczny;
  • spełnienie chrystologiczne.

45. „My wszyscy jesteśmy tego świadkami”

Dz 1,8:

będziecie świadkami.

Dz 2,32: jesteśmy świadkami. Obietnica staje się rzeczywistością. To bardzo ważna klamra.

Piotr nie mówi:

„przeczytaliśmy interesującą teorię”.

Mówi: Jezus został wskrzeszony, a my świadczymy.

46. Wywyższenie Jezusa

Piotr łączy:

  • Zmartwychwstanie;
  • wywyższenie;
  • prawicę Boga;
  • dar Ducha.

To chrystologia paschalna. Duch nie pojawia się obok Jezusa bez związku. Piotr mówi: wywyższony Jezus otrzymał od Ojca obietnicę Ducha i zesłał Go.

To ukazuje głęboko trynitarną dynamikę:

  • Ojciec;
  • Syn;
  • Duch Święty.

Nowy Testament nie daje jeszcze późniejszej terminologii soborowej w gotowym słowniku, ale materiał trynitarny jest tu bardzo mocny.

47. Psalm 110

„Rzekł Pan do Pana mego…” Psalm 110 jest jednym z najczęściej chrystologicznie używanych psalmów w NT. Mówi o królewskim wywyższeniu. Piotr używa go, aby pokazać, że Jezus: zajmuje miejsce mesjańskiej władzy. Nie oznacza to, że Syn dopiero w tym momencie „staje się Bogiem”.

48. „Uczynił Go i Panem, i Mesjaszem” — czy Jezus wcześniej nie był Panem?

Dz 2,36 może zostać źle zrozumiane.

Sformułowanie nie oznacza:

Jezus był zwykłym człowiekiem, a po Zmartwychwstaniu został awansowany do boskości.

Łukaszowa Ewangelia już wcześniej nazywa Jezusa:

  • Panem;
  • Synem;
  • Mesjaszem.

Chodzi o publiczne, paschalne objawienie i ustanowienie Jego mesjańskiego panowania w nowym etapie historii zbawienia. Zmartwychwstanie i wywyższenie objawiają pełnię Jego godności.

49. „Przejęli się do głębi serca”

Grecki czasownik: κατανύσσω — katanyssō

niesie obraz:

  • przebicia;
  • dotkliwego poruszenia.

To niezwykle mocne.

Słuchacze nie pytają:

„czy wykład był ciekawy?”

Pytają: „Cóż mamy czynić?” Prawdziwe spotkanie ze Słowem prowadzi do decyzji.

50. „Cóż mamy czynić?”

To jedno z kluczowych pytań Biblii.

Nie wystarczy:

  • zrozumieć;
  • zgodzić się intelektualnie;
  • uznać, że Piotr miał rację.

Ewangelia domaga się odpowiedzi życia. W Łk podobne pytanie pojawiało się wobec Jana Chrzciciela. Teraz pojawia się po głoszeniu Paschy.

51. „Nawróćcie się”

Greckie: μετανοέω — metanoeō

oznacza:

  • zmienić myślenie;
  • zmienić kierunek;
  • odwrócić się;
  • nawrócić.

Nawrócenie nie oznacza tylko:

„poczuj się źle z powodu grzechu”.

To: zwrot całego życia ku Bogu. Może zawierać żal i emocje. Ale jest większe od emocji.

52. Chrzest

Piotr łączy odpowiedź wiary z: chrztem. To bardzo ważne dla katolickiego rozumienia sakramentów.

Chrzest nie jest w Dz 2 tylko:

  • publiczną deklaracją;
  • symbolem bez skutku;
  • dodatkiem po zbawieniu, który nie ma związku z odpuszczeniem grzechów.

Tekst łączy:

  • nawrócenie;
  • chrzest;
  • odpuszczenie grzechów;
  • dar Ducha.

Nie należy jednak z jednego wersetu tworzyć pełnej technicznej teologii wszystkich relacji między chrztem a bierzmowaniem. Dzieje pokażą różne sekwencje duszpasterskie.

53. „W imię Jezusa Chrystusa”

BT zaznacza, że nie musi to być cytat dosłownej formuły liturgicznej chrztu.

Mt 28,19 przekazuje formułę trynitarną:

  • Ojca;
  • Syna;
  • Ducha Świętego.

„W imię Jezusa” oznacza, że chrzest:

  • dokonuje się z Jego polecenia;
  • w Jego autorytecie;
  • włącza w Jego zbawcze dzieło.

Nie należy budować przeciwstawienia:

Dz 2 kontra Mt 28.

54. Odpuszczenie grzechów

To spełnienie wielkiego Łukaszowego programu.

Łk 24 mówi, że w imię Mesjasza ma być głoszone:

  • nawrócenie;
  • odpuszczenie grzechów;

wszystkim narodom. Dz 2 pokazuje początek.

Zbawienie chrześcijańskie nie jest tylko:

„stań się trochę lepszą wersją siebie”.

Jest: pojednaniem grzesznika z Bogiem.

55. „Otrzymacie w darze Ducha Świętego”

Duch nie jest nagrodą dla duchowej elity. Jest: darem. Greckie: δωρεά — dōrea oznacza dar. Nie kupuje się Ducha. Nie zarabia się na Niego duchową wydajnością. Późniejsza historia Szymona Maga pokaże, jak poważnym błędem jest próba traktowania daru Bożego jak towaru.

56. Obietnica „dla was i dla dzieci waszych”

Piotr mówi o ciągłości Bożej obietnicy. Wiara chrześcijańska nie pojawia się jako odcięta od historii Izraela. Bóg jest wierny. Jednocześnie obietnica rozszerza się: na tych, którzy są daleko. W Dziejach będzie to coraz mocniej oznaczać także pogan.

57. „Których Pan powoła”

To ważna równowaga.

Człowiek:

  • słucha;
  • odpowiada;
  • nawraca się;
  • przyjmuje chrzest.

A jednocześnie: Bóg powołuje. Zbawienie jest łaską, która domaga się odpowiedzi.

Katolicka teologia nie przeciwstawia:

  • Bożej inicjatywy;
  • realnej ludzkiej odpowiedzi.

58. Około trzech tysięcy

Dz 1:

około 120 uczniów.

Dz 2:

około 3000 nowych ludzi. To gwałtowny wzrost. Ale Łukasz nie przypisuje go technice Piotra.

Na pierwszym miejscu jest:

  • Duch;
  • kerygmat;
  • działanie Boga.

Dz 2,47 później powie, że: Pan przymnażał wspólnocie zbawionych.

59. Czy 3000 to liczba dokładna?

Łukasz pisze „około”. Nie należy traktować tego jak raportu kasowego z dokładnością do jednej osoby. Liczba wskazuje: wielką skalę pierwszej odpowiedzi. Jednocześnie może mieć znaczenie teologiczne w zestawieniu z tradycją biblijną. Nie trzeba jednak mnożyć numerologicznych spekulacji.

60. Dz 2,42 — cztery filary pierwszego Kościoła

To jeden z najważniejszych wersetów dla eklezjologii.

Pierwsi chrześcijanie trwają w:

  1. nauce Apostołów;
  2. wspólnocie;
  3. łamaniu chleba;
  4. modlitwach.

To nie są cztery przypadkowe hobby. To cztery wymiary życia Kościoła.

61. Nauka Apostołów

Greckie: διδαχή τῶν ἀποστόλων — didachē tōn apostolōn czyli: nauczanie Apostołów. Kościół od początku nie jest wspólnotą, w której każdy tworzy własną wersję Jezusa. Istnieje normatywne świadectwo Apostołów. Katolickie pojęcie apostolskości ma tutaj bardzo mocny fundament. Kościół ma pozostać wierny temu, co otrzymał od Chrystusa przez Apostołów.

62. Koinonia — wspólnota

Greckie: κοινωνία — koinōnia

oznacza:

  • wspólnotę;
  • udział;
  • uczestnictwo;
  • więź;
  • dzielenie.

To coś więcej niż:

„lubimy się spotykać”.

Kościół jest wspólnotą, w której ludzie rzeczywiście uczestniczą w jednym życiu wiary.

Koinonia ma wymiar:

  • duchowy;
  • osobowy;
  • materialny.

Dlatego za chwilę pojawia się dzielenie dobrami.

63. Łamanie chleba

Greckie: κλάσις τοῦ ἄρτου — klasis tou artou dosłownie: łamanie chleba. Wyrażenie może w niektórych kontekstach oznaczać zwyczajny posiłek.

Ale BT przy Dz 2,42 zaznacza, że:

  • sąsiedztwo modlitw;
  • paralelne teksty NT;

przemawiają za rozumieniem eucharystycznym. To bardzo ważny tekst katolicki.

Nie trzeba jednak upraszczać:

Dz 2,46 mówi również o posiłkach po domach. W pierwszej wspólnocie Eucharystia i braterski posiłek mogły być praktycznie bliżej siebie niż w późniejszej liturgii. Najważniejsze: Eucharystia od początku znajduje się w centrum życia Kościoła.

64. Czy Dz 2,42 dowodzi Mszy świętej dokładnie w dzisiejszej formie?

Nie.

Tekst nie opisuje:

  • wszystkich modlitw;
  • struktury liturgii;
  • szat;
  • gestów;
  • pełnego obrzędu.

Ale wskazuje niezwykle wcześnie: wspólnota apostolska trwała w łamaniu chleba. Rozwój liturgii nie oznacza wymyślenia Eucharystii wiele wieków później. Korzeń jest apostolski.

65. Modlitwy

Tekst ma liczbę mnogą.

Pierwsi chrześcijanie modlą się:

  • wspólnie;
  • regularnie;
  • w świątyni;
  • w domach.

Nie porzucają od razu całego żydowskiego rytmu modlitwy. Dzieje pokażą Piotra i Jana idących do świątyni na modlitwę. Chrześcijaństwo rodzi się wewnątrz historii Izraela. Rozdzielenie Kościoła i judaizmu będzie procesem historycznym, a nie wydarzeniem jednego popołudnia.

66. „Trwali”

Greckie: προσκαρτερέω — proskartereō

oznacza:

  • wytrwale trwać;
  • być oddanym;
  • nie ustawać.

To ważny czasownik. Kościół nie jest zbudowany tylko na chwilowym entuzjazmie po wielkim wydarzeniu. Pięćdziesiątnica prowadzi do: regularności. Duchowy ogień powinien przełożyć się na codzienną wierność.

67. Znaki i cuda Apostołów

Dz 2,43 pokazuje, że Jezusowe znaki są kontynuowane przez posłanych. Ale moc pochodzi od Boga. Apostołowie nie są magikami.

Cuda w Dziejach:

  • potwierdzają Ewangelię;
  • pomagają cierpiącym;
  • otwierają na słowo;
  • prowadzą do uwielbienia Boga.

Nie są prywatnym pokazem duchowego statusu Apostoła.

68. „Wszystko mieli wspólne”

To jedno z najczęściej źle czytanych zdań Dz 2. Nie oznacza: „chrześcijaństwo ustanowiło obowiązkowy komunizm”.

BT wyraźnie zaznacza:

  • wspólnota dóbr była dobrowolna;
  • miała zasięg lokalny;
  • nie utrwaliła się jako stały system całego Kościoła.

Później Dz 5 pokaże Piotra mówiącego Ananiaszowi, że majątek:

  • przed sprzedażą należał do niego;
  • po sprzedaży pieniądze pozostawały w jego dyspozycji.

Problem Ananiasza nie polega na tym, że nie oddał 100% majątku. Problemem jest: kłamstwo.

69. Co więc znaczy wspólnota dóbr?

Nie:

„prawo własności nie istnieje”.

Raczej: brat nie może umierać z niedostatku, jeśli ja mogę mu realnie pomóc. Wiara tworzy odpowiedzialność za drugiego. To bardzo mocny test chrześcijaństwa.

Jeżeli wspólnota:

  • modli się;
  • śpiewa;
  • naucza;

ale pozostaje całkowicie obojętna na realne potrzeby ludzi, to nie odpowiada obrazowi Dz 2.

70. „Każdemu według potrzeby”

To klucz. Nie: wszystkim identycznie. Tylko: według potrzeby. Chrześcijańska miłość widzi konkretną osobę.

Jedna potrzebuje:

  • jedzenia;
  • druga mieszkania;
  • trzecia pracy;
  • czwarta obecności;
  • piąta leczenia;
  • szósta obrony przed przemocą.

Miłość nie jest abstrakcyjną ideologią.

71. Świątynia i domy

Pierwsi chrześcijanie:

  • chodzą do świątyni;
  • spotykają się w domach.

To bardzo ciekawa podwójna przestrzeń.

Świątynia

Łączy ich z historią Izraela.

Domy

Stają się miejscem nowej wspólnoty uczniów Jezusa.

Chrześcijaństwo rozwija się równocześnie:

  • publicznie;
  • domowo.

72. „Codziennie”

Entuzjazm pierwszej wspólnoty jest ogromny. Nie należy automatycznie przenosić każdego szczegółu na obowiązek prawny wszystkich chrześcijan w każdych czasach. Dz 2 opisuje konkretny moment narodzin Kościoła. Ale pozostaje pytanie: czy moja wiara jest tylko niedzielnym dodatkiem, czy rzeczywiście przenika codzienne życie?

73. Radość

Greckie: ἀγαλλίασις — agalliasis oznacza intensywną radość, uniesienie. Radość jest jednym z ważnych tematów Łukasza.

Pojawia się:

  • przy narodzeniu Jezusa;
  • wśród uczniów;
  • po Zmartwychwstaniu;
  • w życiu Kościoła.

Nie jest naiwnością.

Pierwszy Kościół niedługo doświadczy:

  • prześladowania;
  • więzienia;
  • męczeństwa.

A jednak radość pozostaje.

Chrześcijańska radość nie oznacza:

„nic trudnego się nie dzieje”.

Oznacza: Jezus żyje, więc cierpienie nie ma ostatniego słowa.

74. Prostota serca

BT mówi o: prostocie serca. Nie chodzi o brak inteligencji.

Chodzi o:

  • szczerość;
  • brak podwójności;
  • nieobłudność;
  • czyste intencje.

Pierwszy Kościół nie jest wspólnotą idealnych ludzi. Już Dz 5 pokaże poważny grzech wewnętrzny. Dz 2 daje jednak wzorzec, do którego Kościół ma ciągle wracać.

75. „Cały lud odnosił się do nich życzliwie”

To ciekawy moment. Kościół nie zaczyna od powszechnej nienawiści. Jego życie budzi życzliwość. Dopiero później narastają konflikty. To pokazuje, że nie każde odrzucenie chrześcijan jest automatycznie dowodem świętości. Czasem warto zapytać: czy ludzie widzą w nas dobro? Prześladowanie może być skutkiem wierności prawdzie.

Ale zła reputacja może być także skutkiem:

  • pychy;
  • agresji;
  • hipokryzji;
  • skandalu.

Trzeba rozróżniać.

76. „Pan przymnażał”

Kościół głosi. Apostołowie nauczają. Wspólnota świadczy. Ale Łukasz mówi: Pan przymnażał. Wzrost jest ostatecznie dziełem Boga. To chroni przed dwoma błędami.

Błąd 1: pasywność

„Bóg zrobi wszystko, więc nie musimy głosić”.

Nie. Piotr przemawia.

Błąd 2: pycha skuteczności

„to ja zbudowałem Kościół”.

Nie. Pan daje wzrost.

77. Narodziny Kościoła — czy Kościół „powstał” dopiero w Dz 2?

Często mówi się: Pięćdziesiątnica to narodziny Kościoła. To prawdziwe jako skrót teologiczny, ale trzeba go doprecyzować.

Kościół ma korzenie już wcześniej:

  • w Bożym planie;
  • w Izraelu;
  • w powołaniu Dwunastu;
  • w nauczaniu Jezusa;
  • w Ostatniej Wieczerzy;
  • w krzyżu;
  • w otwartym boku Chrystusa;
  • w Zmartwychwstaniu.

Pięćdziesiątnica jest szczególnym momentem: publicznego objawienia i misyjnego uruchomienia Kościoła w mocy Ducha. Dlatego można mówić o „narodzinach”, jeśli pamiętamy całą wcześniejszą historię.

78. Czy Duch Święty nie działał przed Dz 2?

Oczywiście działał.

Duch:

  • jest obecny w stworzeniu;
  • działa w prorokach;
  • prowadzi Izrael;
  • zstępuje na Maryję;
  • napełnia Elżbietę;
  • działa w Janie Chrzcicielu;
  • spoczywa na Jezusie.

Dz 2 nie jest pierwszym pojawieniem się Ducha w historii. Nowość polega na: eschatologicznym, wspólnotowym i misyjnym wylaniu Ducha na lud mesjański.

79. Pięćdziesiątnica a bierzmowanie

W tradycji katolickiej Pięćdziesiątnica jest bardzo ważna dla rozumienia sakramentu bierzmowania.

Bierzmowanie:

  • umacnia darem Ducha;
  • pogłębia więź z Kościołem;
  • uzdalnia do świadectwa.

Ale Dz 2 nie jest prostym stenogramem obrzędu bierzmowania.

Sakramentalna teologia Kościoła powstaje z całego świadectwa:

  • NT;
  • praktyki apostolskiej;
  • Tradycji.

Pięćdziesiątnica jest archetypem misyjnego umocnienia Duchem, nie instrukcją rubryczną.

80. Pięćdziesiątnica a chrzest

Dz 2 łączy:

  • Ducha;
  • nawrócenie;
  • chrzest.

Nie należy tworzyć sztucznej walki:

„albo sakrament, albo osobiste doświadczenie Ducha”.

Katolickie spojrzenie mówi: sakrament jest realnym działaniem Chrystusa i Ducha, a człowiek powinien coraz pełniej żyć otrzymaną łaską. Można być ochrzczonym i żyć tak, jakby Duch nie miał wpływu na codzienność.

Dlatego potrzebne są:

  • wiara;
  • nawrócenie;
  • modlitwa;
  • otwarcie;
  • formacja.

81. Pięćdziesiątnica a ruch charyzmatyczny

Dz 2 jest ważnym tekstem dla odnowy charyzmatycznej. Ale nie wolno redukować Pięćdziesiątnicy wyłącznie do: mówienia językami.

W Dz 2 działanie Ducha prowadzi do:

  • głoszenia;
  • kerygmatu;
  • nawrócenia;
  • chrztu;
  • odpuszczenia grzechów;
  • nauki Apostołów;
  • Eucharystii;
  • modlitwy;
  • wspólnoty;
  • dzielenia się dobrami.

Jeżeli ktoś powołuje się na Dz 2, ale ignoruje:

  • doktrynę apostolską;
  • sakramenty;
  • Kościół;
  • miłość do potrzebujących;

to bierze tylko fragment obrazu.

82. Najważniejsze słowa greckie

πεντηκοστή — pentēkostē

Pięćdziesiątnica, pięćdziesiąty dzień.

πνεῦμα ἅγιον — pneuma hagion

Duch Święty. Centralny dar rozdziału.

πνοή — pnoē

Tchnienie, powiew, wiatr.

πῦρ — pyr

Ogień. Symbol Bożej obecności i oczyszczenia.

γλῶσσα — glōssa

Język. Organ mowy lub język jako system komunikacji.

ἀποφθέγγομαι — apophthengomai

Przemawiać pod natchnieniem, wypowiadać uroczyście. Łukasz używa słowa w kontekście mowy danej przez Ducha.

μεγαλεῖα — megaleia

Wielkie dzieła, wspaniałe czyny.

προφητεύω — prophēteuō

Prorokować. Nie tylko przepowiadać przyszłość, lecz mówić w imieniu Boga.

κήρυγμα — kērygma

Proklamacja, orędzie. Termin teologiczny opisujący rdzeń apostolskiego głoszenia.

μετάνοια — metanoia

Nawrócenie, zmiana sposobu myślenia i kierunku życia.

βαπτίζω — baptizō

Chrzcić, zanurzać.

δωρεά — dōrea

Dar. W Dz 2 — dar Ducha Świętego.

διδαχή — didachē

Nauka, nauczanie.

κοινωνία — koinōnia

Wspólnota, uczestnictwo, dzielenie.

κλάσις τοῦ ἄρτου — klasis tou artou

Łamanie chleba. W Dz 2,42 rozumiane przez BT w kontekście eucharystycznym.

προσευχή — proseuchē

Modlitwa.

προσκαρτερέω — proskartereō

Wytrwale trwać, być oddanym.

ὁμοθυμαδόν — homothymadon

Jednomyślnie, zgodnie.

ἀγαλλίασις — agalliasis

Radość, pełne radości uniesienie.

83. Klucz do Biblii — wielka historia Dz 2

Babel — Rdz 11

Języki dzielą ludzkość.

Abraham — Rdz 12

W jego potomstwie mają otrzymać błogosławieństwo narody.

Synaj — Wj 19–20

Bóg daje Prawo i tworzy lud przymierza.

Prorocy

Zapowiadają:

  • nowe serce;
  • nowego Ducha;
  • nowe przymierze;
  • wylanie Ducha.

Joel

Duch na wszelkie ciało.

Jezus

Obiecuje Ducha.

Krzyż

Nowe Przymierze zostaje przypieczętowane Jego krwią.

Zmartwychwstanie

Jezus zwycięża śmierć.

Wniebowstąpienie

Chrystus zostaje wywyższony.

Pięćdziesiątnica

Duch zostaje wylany.

Kościół

Rozpoczyna publiczną misję.

Narody

Ewangelia idzie aż po krańce ziemi.

84. Niezbędnik biblijny — co zapamiętać

Święto

Pięćdziesiątnica / Szawuot.

Tło

    1. dzień;
  • Święto Tygodni;
  • żniwa;
  • pierwociny;
  • w późniejszej tradycji żydowskiej silny związek z Synajem i Torą.

Znaki

  • szum jakby wichru;
  • języki jakby ognia;
  • mówienie językami.

Skutek

  • świadectwo;
  • mowa Piotra;
  • nawrócenie;
  • chrzest;
  • rozwój wspólnoty.

Główna treść mowy Piotra

Jezus:

  • działał;
  • został ukrzyżowany;
  • zmartwychwstał;
  • został wywyższony;
  • zesłał Ducha;
  • jest Panem i Mesjaszem.

Odpowiedź człowieka

  • nawrócenie;
  • chrzest;
  • życie w Kościele.

Cztery filary Dz 2,42

  • nauka Apostołów;
  • wspólnota;
  • łamanie chleba;
  • modlitwy.

85. Komentarze polskich biblistów

Krzysztof Mielcarek

W artykule: „Żydowskie święto Pięćdziesiątnicy w perspektywie św. Łukasza (Dz 2,1–41)” Mielcarek zwraca uwagę, że współczesny czytelnik chrześcijański często zna Pięćdziesiątnicę niemal wyłącznie jako chrześcijańską uroczystość Zesłania Ducha. Tymczasem dla Łukasza i pierwszych odbiorców punktem wyjścia było żydowskie święto.

Dlatego należy brać pod uwagę:

  • charakter pielgrzymi święta;
  • żniwa i pierwociny;
  • tradycje związane z Synajem;
  • przymierze;
  • Torę;
  • zgromadzenie Izraela.

To pozwala zobaczyć Dz 2 jako wydarzenie: nowego etapu przymierza, nowego ludu i nowego sposobu działania Boga przez Ducha.

Eugeniusz Dąbrowski

Klasyczny komentarz Pallottinum do Dziejów Apostolskich dokładnie osadza Dz 2:

  • w realiach żydowskiego święta;
  • w historii pierwotnego Kościoła;
  • w apostolskim kerygmacie;
  • w roli Piotra;
  • w świadectwie o Zmartwychwstaniu.

Dąbrowski jest ważnym polskim punktem odniesienia także w kwestii pierwszej mowy Piotra. Trzeba pamiętać, że komentarz pochodzi z 1961 r., więc część szczegółowych dyskusji egzegetycznych rozwijała się później. Jego wartość pozostaje jednak duża jako klasycznego katolickiego komentarza polskiego wydanego przez Pallottinum.

Feliks Gryglewicz

Gryglewicz w swoich studiach nad Łukaszem i Dziejami mocno podkreślał teologiczną jedność obu ksiąg.

Dz 2 powinno się czytać w świetle Łk:

  • Duch działał w Jezusie;
  • teraz działa w Kościele;
  • Jezus głosił zbawienie;
  • teraz Kościół głosi Jezusa;
  • Jerozolima była celem drogi Jezusa;
  • teraz staje się początkiem drogi Kościoła.

To bardzo ważny Łukaszowy ruch: do Jerozolimy → z Jerozolimy.

Waldemar Rakocy

Rakocy w analizach Dziejów zwraca uwagę na rozwój misji i teologiczną konstrukcję narracji.

Dz 2 jest pierwszym wielkim urzeczywistnieniem programu z Dz 1,8:

  • Duch daje moc;
  • Piotr staje się świadkiem;
  • słowo wychodzi publicznie;
  • obecni są ludzie z wielu krajów;
  • wspólnota zaczyna rosnąć.

Leszek Misiarczyk

W studium: „Dar języków w czasach apostolskich: glosolalia, ksenoglosja czy jubilacja?” Misiarczyk analizuje różne nowotestamentalne formy „mówienia językami”.

To cenna przestroga przed automatycznym założeniem:

każde wystąpienie „języków” w NT opisuje dokładnie ten sam fenomen.

Dz 2 kładzie szczególny nacisk na: zrozumiałość przez ludzi różnych języków.

Jacenty Mastej

W analizie pneumatologicznej wiarygodności Kościoła Mastej opisuje Pięćdziesiątnicę jako wydarzenie o charakterze eklezjogenetycznym — związane z ujawnieniem i uruchomieniem Kościoła jako wspólnoty żyjącej Duchem.

To dobrze współgra z Dz 2:

Duch nie zostaje dany tylko „dla prywatnej pociechy” uczniów.

Tworzy wspólnotę zdolną:

  • głosić;
  • świadczyć;
  • sakramentalnie żyć;
  • budować relacje;
  • realizować misję.

86. Co podkreślają przypisy Biblii Tysiąclecia do Dz 2?

Dz 2,9–11

Lista narodów biegnie zasadniczo ze wschodu ku zachodowi. BT zwraca również uwagę na problem tekstowy związany z umiejscowieniem „Judei”.

Dz 2,15

Trzecia godzina dnia to około: 9:00 rano.

Dz 2,17–21

Cytat z Jl 3,1–5. „Ostatnie dni” to czasy mesjańskie.

Dz 2,22–36

BT identyfikuje tu jeden z najstarszych schematów apostolskiego kerygmatu:

  1. nawiązanie do sytuacji;
  2. proklamacja Zmartwychwstania;
  3. argumentacja ze ST;
  4. wezwanie do pokuty.

Dz 2,24

Grecki tekst Ps 18 wykorzystuje obraz „bólów śmierci”.

Dz 2,25–28

Cytat z Ps 16.

Dz 2,34–35

Cytat z Ps 110.

Dz 2,38

„W imię Jezusa” nie musi być literalną formułą sakramentalną; BT odsyła do Mt 28,19.

Dz 2,42

„Łamanie chleba” może w różnych kontekstach oznaczać zwykły posiłek, ale w tym miejscu kontekst przemawia za Eucharystią.

Dz 2,44

Wspólnota dóbr była dobrowolna, lokalna i nie stała się trwałym ogólnokościelnym systemem.

87. Powiązania z innymi tekstami Biblii

Rdz 1,1–2

Duch w dziele stworzenia.

Rdz 2,7

Boże tchnienie i życie.

Rdz 11

Babel — rozproszenie języków.

Rdz 12,1–3

Błogosławieństwo dla narodów przez Abrahama.

Wj 19–20

Synaj, ogień, przymierze i Prawo.

Kpł 23,15–21

Święto Tygodni.

Lb 11,29

Mojżesz pragnie, aby cały lud Pana był prorocki i otrzymał Ducha.

Ez 36,26–27

Nowe serce i nowy Duch.

Ez 37

Duch ożywia suche kości.

Jr 31,31–34

Nowe Przymierze i Prawo wewnątrz człowieka.

Jl 3,1–5

Wylanie Ducha.

Ps 16

Proroctwo odczytane chrystologicznie przez Piotra.

Ps 110

Wywyższenie Mesjasza.

Łk 3,16

Jezus będzie chrzcił Duchem Świętym i ogniem.

Łk 4,18

Duch Pański nad Jezusem.

Łk 24,47–49

Nawrócenie, odpuszczenie grzechów, misja do narodów i obietnica mocy.

J 20,22

Jezus tchnie na uczniów.

Dz 1,5

Obietnica chrztu Duchem.

Dz 1,8

Moc Ducha i świadectwo.

Dz 4,31

Ponowne napełnienie Duchem i odważne głoszenie.

Dz 8

Duch i rozwój misji w Samarii.

Dz 10

Duch zstępuje na pogan w domu Korneliusza.

1 Kor 12–14

Charyzmaty i języki w życiu Kościoła.

Ga 3,28

Jedność w Chrystusie ponad podziałami społecznymi.

88. Najczęstsze błędne odczytania Dz 2

Błąd 1: „Pięćdziesiątnica to po prostu dzień, w którym wymyślono Kościół”

Nie. Ma głębokie korzenie w całej historii zbawienia.

Błąd 2: „Duch Święty wcześniej nie działał”

Nie. Dz 2 oznacza nowy sposób i zakres wylania Ducha, nie pierwsze działanie Ducha w historii.

Błąd 3: „Ogień był zwykłym fizycznym ogniem”

Tekst mówi: jakby języki ognia.

Błąd 4: „W domu rzeczywiście wiał huragan”

Tekst mówi o szumie: jakby gwałtownego wichru.

Błąd 5: „Dz 2 dowodzi, że każdy chrześcijanin musi mówić językami”

Nie. Pięćdziesiątnica jest wydarzeniem założycielskim. NT zna różne charyzmaty i Paweł wyraźnie pokazuje, że nie wszyscy mają ten sam dar.

Błąd 6: „Dar języków w Dz 2 jest dokładnie tym samym co każda glosolalia w historii”

Nie da się tego tak łatwo udowodnić. Dz 2 szczególnie akcentuje rozumienie realnych języków przez słuchaczy.

Błąd 7: „Pięćdziesiątnica likwiduje różnice kulturowe”

Nie. Każdy słyszy w swoim języku.

Błąd 8: „Joel oznacza, że teraz każdy chrześcijanin bez rozeznania może ogłaszać własne proroctwa jako słowo Boga”

Nie. NT nakazuje rozeznawanie proroctw.

Błąd 9: „Ostatnie dni oznaczały, że apostołowie przewidzieli koniec świata za kilka lat”

Nie. BT wyjaśnia „ostatnie dni” jako całą epokę mesjańską.

Błąd 10: „Żydzi jako naród są winni śmierci Jezusa”

Nie. To teologicznie i historycznie nieuprawnione, a także sprzeczne z nauczaniem Kościoła.

Błąd 11: „Jezus dopiero po Zmartwychwstaniu został Bogiem”

Nie. Dz 2,36 trzeba czytać w świetle całej chrystologii Łukasza.

Błąd 12: „Chrzest jest tylko symbolem”

Dz 2 wiąże go z odpuszczeniem grzechów i darem Ducha.

Błąd 13: „W imię Jezusa” unieważnia trynitarną formułę chrztu z Mt 28

Nie. BT wyraźnie odsyła do Mt 28,19.

Błąd 14: „Łamanie chleba to na pewno wyłącznie zwykła kolacja”

BT wskazuje, że w Dz 2,42 kontekst przemawia za Eucharystią.

Błąd 15: „Pierwsi chrześcijanie ustanowili obowiązkowy komunizm”

Nie. Dzielenie dóbr było dobrowolne.

Błąd 16: „Pierwszy Kościół był idealny i bez grzechów”

Dz 5 bardzo szybko pokaże coś innego. Dz 2 to wzorzec życia, nie opowieść o ludziach bez słabości.

89. „Na język ludzki” — co właściwie wydarzyło się w Dz 2?

Wyobraź sobie małą grupę ludzi, która jeszcze kilka tygodni wcześniej była:

  • przestraszona;
  • rozbita;
  • zamknięta;
  • niepewna;
  • obciążona wspomnieniem krzyża;
  • bez widzialnej obecności Jezusa.

Jezus powiedział im:

czekajcie.

Czekali. Modlili się. I nagle wszystko się zmienia. Nie dlatego, że Piotr ukończył kurs wystąpień publicznych. Nie dlatego, że Apostołowie przygotowali kampanię. Nie dlatego, że znaleźli sponsora. Duch daje moc. Piotr wychodzi. Mówi o Jezusie. Ludzie słuchają.

Pytają:

co mamy zrobić?

Otrzymują chrzest. Powstaje wspólnota.

I uwaga:

prawdziwa Pięćdziesiątnica nie kończy się na emocjonalnym przeżyciu.

Kończy się na:

  • doktrynie;
  • wspólnocie;
  • Eucharystii;
  • modlitwie;
  • dzieleniu się;
  • codziennej wierności.

To jest niezwykle mocne.

Duchowy ogień staje się stylem życia.

90. Co Dz 2 mówi o ewangelizacji?

Ewangelizacja nie zaczyna się od pytania:

„jak zdobyć zasięgi?”

Zaczyna się od: Ducha. Ale potem Piotr naprawdę mówi. Nie czeka, aż ludzie telepatycznie poznają Ewangelię.

Jego mowa ma logiczną strukturę:

  1. wyjaśnia wydarzenie;
  2. sięga do Pisma;
  3. głosi Jezusa;
  4. głosi krzyż;
  5. głosi Zmartwychwstanie;
  6. głosi wywyższenie;
  7. wzywa do odpowiedzi.

To bardzo dobry model chrześcijańskiego głoszenia.

91. Co Dz 2 mówi o Kościele?

Kościół jest: Pneumatologiczny Żyje Duchem.

Chrystocentryczny

Głosi Jezusa.

Apostolski

Trwa w nauce Apostołów.

Sakramentalny

Chrzci i łamie chleb.

Modlący się

Trwa w modlitwach.

Wspólnotowy

Tworzy koinonię.

Misyjny

Mówi językiem narodów.

Miłosierny

Dzieli się według potrzeb.

Biblijny

Interpretuje wydarzenia przez Pismo.

Eschatologiczny

Żyje w „ostatnich dniach” i oczekuje dnia Pańskiego.

92. Co Dz 2 mówi o Eucharystii?

Eucharystia nie pojawia się po wielu wiekach jako średniowieczny wynalazek. Już najstarszy obraz wspólnoty apostolskiej mówi o: łamaniu chleba. To nie odpowiada jeszcze wszystkim szczegółom późniejszej liturgii. Ale pokazuje ciągłość: Jezus łamie chleb → Apostołowie łamią chleb → Kościół trwa w łamaniu chleba. Dla katolika jest to ogromnie ważny tekst.

93. Co Dz 2 mówi o doktrynie?

Pierwsi chrześcijanie nie mówią:

„doktryna dzieli, liczy się tylko miłość”.

Trwają: w nauce Apostołów. A jednocześnie: w koinonii. Prawda i miłość nie są przeciwnikami.

Kościół potrzebuje:

  • prawdy bez pychy;
  • miłości bez relatywizmu.

94. Co Dz 2 mówi o pieniądzach?

Pieniądze nie są przedstawione jako zło samo w sobie.

Problemem jest:

  • przywiązanie;
  • obojętność;
  • pozostawienie potrzebującego bez pomocy.

Pierwsi chrześcijanie są gotowi realnie ponieść koszt miłości.

Nie tylko powiedzieć:

„pomodlę się za ciebie”.

Ale również: podzielić się.

95. Co Dz 2 mówi o różnorodności?

Jedność Kościoła nie polega na tym, że każdy ma:

  • ten sam język;
  • tę samą kulturę;
  • ten sam temperament;
  • ten sam charyzmat.

Jedność pochodzi z: jednego Ducha i jednego Pana. To bardzo aktualne dla Kościoła powszechnego.

96. Co Dz 2 mówi o przebudzeniu duchowym?

Czasem chrześcijanie marzą o „przebudzeniu”. Dz 2 pokazuje ważne kryteria.

Jeśli przebudzenie jest autentyczne, powinno prowadzić do:

  • Jezusa;
  • nawrócenia;
  • chrztu;
  • Słowa;
  • Kościoła;
  • Eucharystii;
  • modlitwy;
  • miłości;
  • wspólnoty.

Sama liczba ludzi, emocje albo niezwykłe zjawiska nie są wystarczającym kryterium.

97. Co Dz 2 mówi komuś, kto boi się mówić o wierze?

Pomyśl o Piotrze. On naprawdę znał strach. Nie był urodzonym bohaterem bez lęku. Dz 2 nie mówi: „najpierw przestań się bać własną siłą”. Mówi: pozwól Duchowi dać ci moc do świadectwa. Nie każdy ma przemawiać do trzech tysięcy osób.

Ale każdy może być świadkiem:

  • w rodzinie;
  • w pracy;
  • wobec przyjaciela;
  • przez uczciwość;
  • przez przebaczenie;
  • przez spokojne powiedzenie, dlaczego wierzy.

98. Co Dz 2 mówi komuś zranionemu przez Kościół?

To ważne pytanie. Dz 2 pokazuje piękny obraz Kościoła.

Ale dalsze Dzieje pokażą:

  • grzech;
  • konflikty;
  • spory;
  • błędne decyzje ludzi;
  • hipokryzję;
  • napięcia.

Nie trzeba udawać, że Kościół składa się z ludzi bez grzechu. Ale Dz 2 mówi: istnieje wzorzec, do którego Kościół ma się nawracać.

Jeżeli wspólnota odchodzi od:

  • nauki Apostołów;
  • Eucharystii;
  • modlitwy;
  • koinonii;
  • troski o potrzebujących;

to nie znaczy, że Dz 2 było fałszywe. Znaczy: potrzebujemy powrotu do źródła.

99. Krótka mapa duchowa Dz 2

Jeśli czujesz się bezsilny

Proś o Ducha.

Jeśli boisz się świadczyć

Pomyśl o Piotrze.

Jeśli zachwycają cię charyzmaty

Sprawdź, czy prowadzą do Jezusa i wspólnoty.

Jeśli masz wiedzę, ale nie żyjesz w Kościele

Dz 2,42 przypomina o koinonii, Eucharystii i modlitwie.

Jeśli modlisz się, ale ignorujesz biednych

Dz 2,44–45 jest niewygodne właśnie dla ciebie.

Jeśli gardzisz doktryną

Pierwszy Kościół trwał w nauce Apostołów.

Jeśli traktujesz Kościół jak instytucję usług religijnych

Dz 2 mówi o wspólnocie życia.

Jeśli wydaje ci się, że różnice kulturowe są zagrożeniem

Pięćdziesiątnica pokazuje jedność bez likwidacji języków.

100. Pytanie do refleksji

Gdybym miał sprawdzić swoje chrześcijaństwo według czterech znaków Dz 2,42 — nauka Apostołów, wspólnota, łamanie chleba, modlitwa — który z nich jest dziś u mnie najsłabszy?

101. Drugie pytanie do refleksji

Czy moje doświadczenie Ducha prowadzi mnie do większej miłości do Jezusa, Kościoła, Eucharystii, Słowa i ludzi — czy przede wszystkim do szukania niezwykłych przeżyć?

102. Modlitwa inspirowana Dz 2

Duchu Święty,
przyjdź do mojego życia nie jako teoria,
ale jako Ten, który daje życie.

Rozpal we mnie miłość do Jezusa.

Daj mi odwagę Piotra,
ale zachowaj mnie od pychy.

Naucz mnie mówić o wielkich dziełach Boga
językiem zrozumiałym dla człowieka, którego spotykam.

Daj mi serce gotowe do nawrócenia.

Gdy słyszę Twoje Słowo,
nie pozwól mi zatrzymać się na pytaniu:
„czy to było ciekawe?”

Naucz mnie pytać:

„Panie, co mam czynić?”

Prowadź mnie do nauki Apostołów,
do prawdziwej wspólnoty,
do łamania chleba,
do modlitwy.

Uwolnij mnie od obojętności na potrzeby innych.

Zbuduj we mnie prostotę serca
i radość, której świat nie może odebrać.

Jezu Chryste,
Ty jesteś Panem i Mesjaszem.

Spraw, żebym nie tylko o tym wiedział,
ale żył tak, jakby to było prawdą.

Amen.

103. Jedno zdanie do zapamiętania

Pięćdziesiątnica nie kończy się na językach ognia — jej prawdziwym owocem jest Kościół, który głosi Jezusa, nawraca się, chrzci, trwa w nauce Apostołów, Eucharystii, modlitwie i miłości.

104. Krótkie podsumowanie całego rozdziału

Dz 2 pokazuje pięć ruchów: 1. Bóg daje Ducha.

2. Duch daje świadectwo.

3. Świadectwo prowadzi do Jezusa.

4. Jezus wzywa do nawrócenia i chrztu.

Nawróceni tworzą konkretną wspólnotę życia. To jeden z najważniejszych rozdziałów całego Nowego Testamentu.

Bez Dz 2 trudno dobrze zrozumieć:

  • Ducha Świętego;
  • Kościół;
  • misję;
  • kerygmat;
  • chrzest;
  • Eucharystię;
  • apostolskość;
  • wspólnotę;
  • chrześcijańską troskę o ubogich.

105. Źródła i literatura

Tekst biblijny

  • Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Dz 2.
  • Cytaty i przypisy tekstowe sprawdzone na biblia.pl, Dzieje Apostolskie 2.

Polska biblistyka i teologia

  • Eugeniusz Dąbrowski, Dzieje Apostolskie. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pismo Święte Nowego Testamentu, t. V, Pallottinum, Poznań 1961.
  • Krzysztof Mielcarek, „Żydowskie święto Pięćdziesiątnicy w perspektywie św. Łukasza (Dz 2,1–41)”, Roczniki Teologiczne 50/1 (2003), s. 67–78.
  • Krzysztof Mielcarek, „Będziecie moimi świadkami po krańce ziemi (Dz 1,8). Łukaszowa wizja świadectwa z perspektywy Dziejów Apostolskich”, Verbum Vitae 28 (2015), s. 257–296.
  • Leszek Misiarczyk, „Dar języków w czasach apostolskich: glosolalia, ksenoglosja czy jubilacja?”, Biblica et Patristica Thoruniensia (2021).
  • Jacenty Mastej, „Pneumatologiczna wiarygodność Kościoła”, Verbum Vitae 37/1 (2020), s. 227–240.
  • Feliks Gryglewicz, studia z teologii św. Łukasza oraz materiały egzegetyczne dotyczące Dziejów Apostolskich.
  • Waldemar Rakocy, opracowania dotyczące kompozycji i teologii Dziejów Apostolskich.
  • Franciszek Jóźwiak, „Dzieje Apostolskie”, w: Wstęp do Nowego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum, Poznań 1996.

Uwaga metodologiczna

Sekcje „Klucz do Biblii”, „Niezbędnik biblijny”, „Na język ludzki”, pytania i modlitwa są autorskim opracowaniem przygotowanym dla projektu. Nie stanowią reprodukcji książek o podobnych tytułach. Interpretacje typologiczne, np. zestawienie Pięćdziesiątnicy z Babel i Synajem, zostały oznaczone jako interpretacje teologiczne, a nie jako dosłowne stwierdzenia tekstu Dz 2.

106. Następny rozdział

Dz 3 — uzdrowienie chromego przy Bramie Pięknej, „srebra i złota nie mam”, moc imienia Jezusa i druga mowa Piotra.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.