Dzieje Apostolskie — Dz 1: Wniebowstąpienie, obietnica Ducha, świadkowie, Maryja i Maciej

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

Dz 1 — w 60 sekund

Dzieje Apostolskie zaczynają się dokładnie tam, gdzie kończy się Ewangelia według św. Łukasza. To nie jest przypadek. Autor zwraca się ponownie do Teofila, przypomina swoją „pierwszą Księgę” i przechodzi od tego, co Jezus czynił i czego nauczał, do tego, co będzie czynił dalej przez Ducha Świętego i swoich świadków.

Dz 1 jest rozdziałem przejścia:

od ziemskiej działalności Jezusa do misji Kościoła;
od obecności Jezusa widzialnej do Jego obecności w Duchu Świętym;
od uczniów patrzących w niebo do uczniów posłanych „aż po krańce ziemi”;
od grupy Jedenastu po zdradzie Judasza do odtworzonego grona Dwunastu;
od oczekiwania do Pięćdziesiątnicy;
od Ewangelii do historii świadectwa.

Jezus po zmartwychwstaniu przez czterdzieści dni ukazuje się uczniom i mówi im o królestwie Bożym. Nakazuje im pozostać w Jerozolimie i oczekiwać „obietnicy Ojca”, czyli Ducha Świętego. Uczniowie pytają, czy teraz zostanie przywrócone królestwo Izraela. Jezus nie podaje kalendarza wydarzeń ostatecznych. Zamiast tego daje im zadanie: gdy Duch Święty zstąpi na nich, otrzymają moc i staną się Jego świadkami: Jerozolima → Judea → Samaria → krańce ziemi.

To jedno zdanie z Dz 1,8 jest kluczem do całej księgi. Następuje Wniebowstąpienie. Obłok zabiera Jezusa sprzed oczu uczniów. Dwaj mężowie w białych szatach pytają ich, dlaczego stoją i wpatrują się w niebo. Nie jest to krytyka wiary w niebo. Sens jest prosty: nie wolno zamienić oczekiwania na Chrystusa w bezczynność.

Uczniowie wracają do Jerozolimy. W „sali na górze” trwają jednomyślnie na modlitwie. Łukasz wymienia Apostołów, kobiety, braci Jezusa oraz Maryję, Matkę Jezusa. To ostatnia bezpośrednia wzmianka o Maryi w Nowym Testamencie i niezwykle ważny obraz: Matka Jezusa znajduje się w samym sercu modlącej się wspólnoty oczekującej na Ducha Świętego.

Następnie Piotr występuje jako pierwszy z grona Apostołów. Wspólnota liczy około 120 osób. Trzeba uzupełnić miejsce Judasza. Warunkiem jest towarzyszenie Jezusowi od chrztu Janowego aż do Wniebowstąpienia oraz możliwość bycia świadkiem Jego zmartwychwstania. Przedstawieni zostają Józef Barsaba Justus i Maciej. Wspólnota modli się do Boga, który zna serca wszystkich, a następnie rzuca losy. Los wskazuje Macieja.

Nie jest to instrukcja, by wszystkie chrześcijańskie decyzje podejmować przez losowanie. To wydarzenie ma miejsce przed Pięćdziesiątnicą i odtwarza grono Dwunastu przed rozpoczęciem publicznej misji Kościoła. Dz 1 kończy się ciszą oczekiwania. Dz 2 zacznie się ogniem.

1. Gdzie jesteśmy w historii?

Dzieje Apostolskie są drugą częścią dzieła Łukaszowego. W Dz 1,1 autor mówi Teofilowi o „pierwszej Księdze”. Biblia Tysiąclecia wyjaśnia w przypisie, że chodzi o trzecią Ewangelię kanoniczną, czyli Ewangelię według św. Łukasza. Dlatego Łk i Dz należy czytać razem.

Ewangelia według św. Łukasza

Pokazuje przede wszystkim:

Jezusa;
Jego nauczanie;
cuda;
drogę do Jerozolimy;
mękę;
śmierć;
zmartwychwstanie;
początek świadectwa uczniów.

Dzieje Apostolskie

Pokazują:

działanie Ducha Świętego;
narodziny misyjnego Kościoła;
świadectwo Apostołów;
przejście Ewangelii od Izraela do pogan;
działalność Piotra;
działalność Pawła;
drogę słowa Bożego z Jerozolimy do świata rzymskiego.

Nie należy jednak myśleć:

Ewangelia = dzieło Jezusa
Dzieje = dzieło ludzi po Jezusie.

To za proste. Pierwsze zdanie Dz mówi o tym, co Jezus „czynił i czego nauczał od początku”. Sformułowanie można odczytać jako subtelną sugestię, że Ewangelia opowiada dopiero o początku działania Jezusa.

W Dziejach Chrystus nadal działa:

wybiera;
posyła;
objawia się;
prowadzi;
przemawia;
uzdrawia przez Apostołów;
kieruje misją przez Ducha Świętego;
otwiera drogę Ewangelii.

Dlatego Dzieje Apostolskie można czytać jako historię dalszego działania zmartwychwstałego Chrystusa w Kościele przez Ducha Świętego.

2. Struktura Dz 1

Rozdział ma cztery główne części: Dz 1,1–5 — Prolog i obietnica Ducha

Teofil;
nawiązanie do Ewangelii;
czterdzieści dni ukazywania się Zmartwychwstałego;
królestwo Boże;
nakaz oczekiwania;
obietnica chrztu Duchem Świętym.

Dz 1,6–11 — Misja i Wniebowstąpienie

pytanie o królestwo Izraela;
zakaz spekulowania o „czasach i chwilach”;
moc Ducha;
misja świadków;
Jerozolima, Judea, Samaria, krańce ziemi;
Wniebowstąpienie;
obietnica powrotu Jezusa.

Dz 1,12–14 — Modląca się wspólnota

powrót z Góry Oliwnej;
sala na górze;
Apostołowie;
kobiety;
Maryja;
bracia Jezusa;
jednomyślna modlitwa.

Dz 1,15–26 — Maciej w miejsce Judasza

Piotr przemawia;
około 120 uczniów;
interpretacja zdrady Judasza w świetle Pisma;
warunki apostolskiego świadectwa;
Józef Barsaba Justus;
Maciej;
modlitwa;
los;
odtworzenie grona Dwunastu.

3. Dz 1,1–2 — „Pierwszą Księgę napisałem, Teofilu”

Dzieje zaczynają się bardzo podobnie do Łk 1. Adresatem jest Teofil. Greckie imię: Θεόφιλος — Theophilos

może znaczyć:

„miłujący Boga”;
„przyjaciel Boga”;
„umiłowany przez Boga”.

Nie trzeba jednak zakładać, że Teofil jest postacią symboliczną. Łk 1,3 zwraca się do niego jak do konkretnego adresata. Możliwe, że był patronem, uczniem lub osobą, dla której przygotowano uporządkowane przedstawienie wiary chrześcijańskiej.

W Dz 1,1 autor przypomina treść Ewangelii:

Jezus czynił i nauczał.

Kolejność jest ważna. Chrześcijaństwo nie zaczyna się od samej teorii.

Jezus:

działa;
uzdrawia;
przebacza;
przyjmuje odrzuconych;
modli się;
cierpi;
umiera;
zmartwychwstaje;

i jednocześnie:

naucza;
wyjaśnia;
wzywa;
objawia Ojca.

W chrześcijaństwie słowo i czyn nie powinny się rozdzielać.

4. „Przez Ducha Świętego”

Duch Święty pojawia się właściwie od pierwszych zdań Dziejów. To zapowiada jeden z najważniejszych tematów całej księgi.

Duch Święty:

prowadzi Jezusa;
zostaje obiecany Apostołom;
zstępuje w Pięćdziesiątnicę;
daje odwagę;
przemawia przez uczniów;
kieruje misją;
otwiera Kościół na pogan;
wybiera ludzi do konkretnych zadań;
prowadzi Pawła;
buduje wspólnotę.

Z tego powodu Dzieje Apostolskie bywają popularnie nazywane „Ewangelią Ducha Świętego” albo nawet „Dziejami Ducha Świętego”. To określenia duchowe, nie kanoniczne tytuły księgi, ale dobrze oddają jej teologię.

5. Dz 1,3 — „wiele dowodów, że żyje”

Łukasz podkreśla realność zmartwychwstania. Używa słowa: τεκμήριον — tekmērion

czyli:

znak;
dowód;
przekonujące potwierdzenie.

Nie chodzi o prywatne przeżycie pojedynczego ucznia.

Zmartwychwstały:

ukazuje się;
rozmawia;
naucza;
spożywa posiłek z uczniami;
daje polecenia;
przygotowuje świadków.

Wiara paschalna Apostołów nie zostaje przedstawiona jako wynik autosugestii po śmierci Mistrza. Dla Łukasza uczniowie są świadkami wydarzenia, które ich zaskoczyło i przemieniło.

6. Czterdzieści dni

Jezus ukazuje się uczniom przez czterdzieści dni. W Biblii liczba czterdzieści często oznacza okres przygotowania, próby albo przejścia.

Przykłady:

czterdzieści dni potopu — Rdz 7;
czterdzieści dni Mojżesza na Synaju — Wj 24;
czterdzieści lat wędrówki Izraela — Lb 14;
czterdzieści dni Eliasza do Horebu — 1 Krl 19;
czterdzieści dni kuszenia Jezusa — Łk 4.

W Dz 1 czterdzieści dni tworzy okres pomiędzy: Zmartwychwstaniem → Wniebowstąpieniem → oczekiwaniem na Pięćdziesiątnicę. Jezus przygotowuje uczniów do sytuacji, w której nie będą już widzieć Go tak jak wcześniej.

7. O czym Jezus mówi po zmartwychwstaniu?

O królestwie Bożym. To bardzo ważne. Temat nie zmienia się po Wielkanocy. Królestwo Boże było centrum przepowiadania Jezusa w Ewangeliach i pozostaje centrum misji Kościoła. Dzieje Apostolskie zaczynają się nauczaniem Jezusa o królestwie i kończą się Pawłem w Rzymie, który również głosi królestwo Boże. To wielka klamra księgi.

Królestwo Boże nie jest po prostu:

państwem chrześcijańskim;
systemem politycznym;
granicą geograficzną;
ludzką organizacją;
jednym narodem.

Jest panowaniem Boga, które przyszło w Chrystusie i rozwija się w historii, zmierzając do pełni.

8. Dz 1,4–5 — „oczekiwać obietnicy Ojca”

Jezus nakazuje uczniom pozostać w Jerozolimie. To może wydawać się dziwne. Przecież mają iść na cały świat. Dlaczego więc najpierw mają czekać? Bo misja Kościoła nie może być tylko ludzkim projektem.

Najpierw:

obietnica;
modlitwa;
Duch;
moc.

Dopiero potem:

wyjście;
głoszenie;
świadectwo.

To bardzo ważna zasada duchowa: Nie każde „robienie czegoś dla Boga” jest jeszcze działaniem w mocy Boga. Apostołowie znają Jezusa. Widzieli cuda. Słyszeli przypowieści. Byli świadkami Zmartwychwstałego. Mimo to Jezus mówi: Czekajcie na Ducha. Jeśli oni potrzebowali Ducha Świętego, tym bardziej potrzebuje Go każdy chrześcijanin.

9. „Jan chrzcił wodą, ale wy… Duchem Świętym”

Jezus nawiązuje do zapowiedzi Jana Chrzciciela. Greckie: βαπτίζω — baptizō

znaczy dosłownie:

zanurzać;
pogrążać;
chrzcić.

Biblia Tysiąclecia zaznacza w przypisie, że chodzi dosłownie o bycie „zanurzonym w” Duchu Świętym. Nie oznacza to przeciwstawienia chrztu sakramentalnego i Ducha Świętego.

W Dziejach więź między:

wiarą;
chrztem;
nawróceniem;
darem Ducha;

będzie jednym z ważnych tematów. Tutaj akcent pada na Pięćdziesiątnicę: uczniowie zostaną całkowicie objęci mocą Ducha.

10. Dz 1,6 — „Czy w tym czasie przywrócisz królestwo Izraela?”

Pytanie uczniów pokazuje, że nadal próbują zrozumieć sposób działania Boga. Nie musi być ono przedstawiane karykaturalnie, jakby uczniowie myśleli wyłącznie o polityce. W Starym Testamencie i judaizmie oczekiwanie odnowienia Izraela miało głębokie znaczenie mesjańskie.

Problem polega raczej na tym, że uczniowie chcą wiedzieć:

kiedy?
jak?
czy już teraz?

Jezus nie daje daty.

11. Dz 1,7 — „Nie wasza to rzecz znać czasy i chwile”

Greckie wyrażenie: χρόνους ἢ καιρούς — chronous ē kairous

można oddać jako:

czasy;
okresy;
momenty;
rozstrzygające chwile.

Jezus wyraźnie odcina uczniów od obsesji kalendarza. To jeden z najważniejszych tekstów przeciwko wyznaczaniu dat końca świata. Chrześcijanin ma oczekiwać powrotu Chrystusa.

Ale oczekiwanie nie oznacza:

produkowania dat;
liczenia tajnych kodów;
dopasowywania każdej wojny do konkretnego proroctwa;
ogłaszania kolejnych „pewnych” terminów końca świata.

Ojciec zachowuje władzę nad historią. Uczniowie otrzymują inne zadanie.

12. Dz 1,8 — program całych Dziejów Apostolskich

To jeden z najważniejszych wersetów księgi.

Krótki cytat BT:

„będziecie moimi świadkami”

oraz kierunek:

„aż po krańce ziemi”

streszczają misję Kościoła.

Schemat geograficzny:

Jeruzalem / Jerozolima
Judea
Samaria
krańce ziemi

odpowiada rozwojowi narracji Dziejów. Nie jest to jednak mechaniczny spis treści. Polski biblista Waldemar Rakocy zwraca uwagę, że Dz 1,8 ma istotne znaczenie dla kompozycji Dziejów Apostolskich, ale geografii nie należy odczytywać zbyt sztywno. Łukasz buduje bardziej złożoną narrację teologiczną: Ewangelia przekracza kolejne granice i dociera od środowiska jerozolimskiego ku światu narodów.

To bardzo ważne. Misja nie jest przypadkowym chaosem. Ma dynamikę: centrum → peryferie → kolejne granice → świat.

13. „Otrzymacie Jego moc”

Greckie słowo: δύναμις — dynamis

oznacza:

moc;
siłę;
zdolność działania.

Od tego rdzenia pochodzi m.in. polskie słowo „dynamika”. Nie chodzi o władzę polityczną.

Jezus nie mówi:

„otrzymacie armię”.

Nie mówi:

„otrzymacie wpływy”.

Nie mówi:

„otrzymacie kontrolę nad imperium”.

Mówi: otrzymacie moc Ducha, żeby świadczyć.

Moc chrześcijańska jest więc przede wszystkim zdolnością do:

głoszenia prawdy;
odważnego świadectwa;
wierności;
przebaczenia;
służby;
przekraczania barier;
wytrwania w prześladowaniu.

14. „Świadkowie” — jedno z kluczowych słów Dziejów

Greckie: μάρτυς — martys

znaczy:

świadek.

Z tego słowa pochodzi późniejsze chrześcijańskie określenie męczennika. Nie dlatego, że grecki wyraz pierwotnie oznaczał „człowieka zabitego za wiarę”. Najpierw oznaczał świadka. Ale w doświadczeniu Kościoła świadectwo o Chrystusie tak często prowadziło do prześladowania i śmierci, że słowo zaczęło mieć również znaczenie „męczennik”.

W Dziejach istotą apostolskiego świadectwa jest przede wszystkim: Jezus żyje. Biblia Tysiąclecia w przypisie do Dz 1,8 podkreśla, że być apostołem w tej księdze oznacza dawać świadectwo, szczególnie o zmartwychwstaniu Chrystusa. Polski biblista Krzysztof Mielcarek pokazuje, że Łukaszowa teologia świadectwa jest jeszcze szersza: nie chodzi tylko o ludzi jako świadków. W całej księdze w dzieło świadectwa włączeni są Ojciec, Syn i Duch Święty. Chrześcijańskie świadectwo nie jest więc samodzielnym ludzkim przekonywaniem świata, lecz uczestnictwem w świadectwie Boga.

15. Jerozolima

Misja zaczyna się w mieście, w którym Jezus został ukrzyżowany. To niezwykłe.

Można by pomyśleć:

„Po tym, co zrobili Jezusowi, trzeba stąd uciekać”.

Tymczasem właśnie tutaj rozpoczyna się przepowiadanie.

To miasto:

męki;
śmierci;
odrzucenia;

staje się również miejscem:

Zmartwychwstania;
Pięćdziesiątnicy;
pierwszego głoszenia;
pierwszej wspólnoty.

Bóg potrafi zacząć nowe dzieło w miejscu największej rany.

16. Judea

Judea oznacza naturalne rozszerzenie misji poza samo miasto. Ewangelia nie może pozostać zamknięta w Wieczerniku. Wiara chrześcijańska od początku ma ruch misyjny.

17. Samaria

Samaria jest już przekroczeniem poważnej granicy religijnej i historycznej. Relacje Żydów i Samarytan były napięte.

Jezus już w Ewangelii Łukasza łamał stereotypy związane z Samarytanami:

przypowieść o miłosiernym Samarytaninie;
uzdrowienie dziesięciu trędowatych, z których wdzięczny okazuje się Samarytanin.

W Dz 8 Ewangelia rzeczywiście dotrze do Samarii. Misja Chrystusa nie polega tylko na zwiększaniu liczby ludzi podobnych do nas. Duch prowadzi Kościół przez granice.

18. „Krańce ziemi”

Wyrażenie ma tło biblijne, szczególnie prorockie. Przywołuje uniwersalistyczną wizję zbawienia z Izajasza. W Dziejach droga prowadzi ostatecznie do Rzymu — centrum imperium. Księga kończy się nie dlatego, że historia Kościoła się skończyła. Przeciwnie. Kończy się jak otwarte drzwi. Paweł jest w Rzymie, a słowo Boże jest głoszone.

Czytelnik rozumie: droga Ewangelii trwa dalej.

19. Dz 1,9 — Wniebowstąpienie

Po słowach o misji Jezus unosi się w obecności uczniów, a obłok zabiera Go sprzed ich oczu. Nie należy czytać tego jak opisu lotu rakietą w kosmos. Język biblijny mówi o wejściu Chrystusa do chwały Ojca. „Niebo” w teologii biblijnej nie oznacza po prostu miejsca kilka kilometrów nad Ziemią.

Wniebowstąpienie oznacza:

zakończenie ziemskiego sposobu obecności Jezusa;
Jego wywyższenie;
wejście do chwały Ojca;
królowanie;
przygotowanie nowego sposobu obecności przez Ducha.

Jezus nie staje się „nieobecny”. Zmienia się sposób Jego obecności.

20. Obłok

W Biblii obłok często oznacza obecność Boga.

Przykłady:

obłok prowadzący Izraela;
obłok na Synaju;
obłok nad przybytkiem;
obłok podczas Przemienienia Jezusa.

Dlatego obłok w Dz 1 nie jest tylko informacją meteorologiczną. To symbol teofanii. Jezus wchodzi w sferę Bożej chwały.

21. Dz 1,10–11 — „Dlaczego stoicie i wpatrujecie się w niebo?”

Dwaj mężowie w białych szatach przypominają postacie pojawiające się przy pustym grobie. Ich słowa zawierają dwie prawdy jednocześnie: 1. Jezus naprawdę odszedł do Ojca Nie należy udawać, że wszystko pozostało tak samo.

2. Jezus powróci

Wniebowstąpienie nie jest końcem historii Jezusa i świata. Chrześcijaństwo żyje pomiędzy: Wniebowstąpieniem → Paruzją. Ale właśnie w tym czasie Kościół ma działać. Pytanie „dlaczego stoicie?” jest bardzo mocne. Można duchowo powiedzieć: Nie stój. Masz świadczyć. Nie oznacza to aktywizmu bez modlitwy. Dz 1 natychmiast pokaże, że uczniowie wracają i modlą się.

Prawidłowy rytm brzmi:

misja + modlitwa.

22. Paruzja

Greckie słowo: παρουσία — parousia oznacza „przyjście”, „obecność”, a w chrześcijaństwie jest używane w odniesieniu do powtórnego przyjścia Chrystusa. Dz 1,11 potwierdza: historia zmierza do Chrystusa. Nie jest zamkniętym kołem. Ma początek, sens i spełnienie.

23. Dz 1,12 — Góra Oliwna

Uczniowie wracają do Jerozolimy z góry zwanej Oliwną. Biblia Tysiąclecia mówi o odległości „drogi szabatowej”. To dystans, który według żydowskiej praktyki można było przejść w szabat bez naruszenia nakazu odpoczynku.

Łukasz ponownie mocno zakotwicza narrację:

w geografii;
w realiach żydowskich;
w konkretnej wspólnocie.

24. Dz 1,13 — sala na górze

Uczniowie wchodzą do „sali na górze”. BT zaznacza, że chodzi dosłownie o górną część domu. Tradycja chrześcijańska wiąże to miejsce z Wieczernikiem na Syjonie. Nie można jednak z absolutną pewnością udowodnić, że wszystkie wydarzenia związane z „salą na górze” rozgrywały się w dokładnie tym samym pomieszczeniu. Najważniejszy dla tekstu jest obraz wspólnoty: uczniowie są razem.

25. Lista Apostołów

Łukasz wymienia Jedenastu. Brakuje Judasza. Ta niepełna liczba jest teologicznie ważna. Dlaczego Jezus wybrał Dwunastu? Liczba odsyła do dwunastu pokoleń Izraela. Dwunastu Apostołów oznacza więc odnowiony lud Boży. Po zdradzie Judasza grono jest niepełne. Dlatego wybór Macieja nie jest tylko „uzupełnieniem wakatu w zarządzie”.

Chodzi o znak: lud mesjański ma ponownie mieć Dwunastu.

26. Dz 1,14 — jedno z najważniejszych zdań o pierwszym Kościele

Łukasz pisze, że wszyscy trwali jednomyślnie na modlitwie. Greckie: ὁμοθυμαδόν — homothymadon

oznacza:

jednomyślnie;
wspólnie;
zgodnie;
jednym duchem.

To słowo będzie pojawiało się w Dziejach jako znak jedności wspólnoty.

Pierwszy Kościół nie zaczyna od:

kampanii reklamowej;
struktur administracyjnych;
wielkiego budżetu;
strategii wizerunkowej.

Zaczyna od: wspólnej modlitwy.

27. Maryja, Matka Jezusa

Dz 1,14 to szczególnie ważny tekst katolicki.

Maryja jest wymieniona imiennie:

„Maryją, Matką Jezusa”. Znajduje się pośród modlącego się Kościoła oczekującego na Ducha Świętego. To piękna klamra z początkiem Ewangelii Łukasza. W Łk 1 Duch Święty zstępuje na Maryję przed narodzeniem Jezusa. W Dz 1 Maryja oczekuje z uczniami na zstąpienie Ducha przed publicznym narodzeniem misyjnego Kościoła. Nie należy z tego automatycznie wyprowadzać każdego późniejszego twierdzenia mariologicznego.

Ale tekst daje bardzo mocny fundament dla obrazu Maryi jako:

uczennicy;
modlącej się;
obecnej we wspólnocie;
Matki Jezusa pośród rodzącego się Kościoła.

W tradycji katolickiej Dz 1,14 stał się jednym z ważnych tekstów dla rozumienia duchowego macierzyństwa Maryi wobec wspólnoty uczniów.

28. Czy Maryja była w Wieczerniku podczas Pięćdziesiątnicy?

Dz 1,14 mówi wyraźnie, że Maryja trwa z uczniami na modlitwie w okresie oczekiwania. Dz 2,1 mówi, że gdy nadszedł dzień Pięćdziesiątnicy, „wszyscy znajdowali się razem na tym samym miejscu”. Najbardziej naturalna lektura ciągłości narracji przyjmuje, że Maryja należała do tej modlącej się wspólnoty.

Trzeba jednak zachować precyzję:

Dz 1,14 wymienia Maryję imiennie;
Dz 2,1 nie powtarza listy osób.

Katolicka tradycja słusznie przedstawia Maryję w Wieczerniku, ale warto rozróżniać to, co tekst mówi bezpośrednio, od tego, co wynika z ciągłości narracji i tradycji.

29. Kobiety

Łukasz wspomina również „niewiasty”. To nie anonimowy dekoracyjny dodatek. Ewangelia Łukasza już wcześniej mocno podkreśla obecność kobiet wśród uczniów Jezusa. Por. Łk 8,1–3.

Kobiety:

słuchały Jezusa;
wspierały misję;
trwały przy wydarzeniach męki;
były przy grobie;
znalazły się wśród pierwszych świadków pustego grobu;
teraz są w modlącej się wspólnocie.

Dzieje Apostolskie będą dalej pokazywać kobiety ważne dla życia Kościoła.

30. „Bracia Jezusa”

Dz 1,14 mówi również o „braciach” Jezusa. W języku biblijnym określenie to może odnosić się szerzej do krewnych. Kościół katolicki nie odczytuje tego tekstu jako dowodu, że Maryja miała po Jezusie inne dzieci. W tradycji katolickiej i starożytnej termin tłumaczy się w ramach szerszego semickiego sposobu określania krewnych.

Ważne narracyjnie jest co innego:

W Ewangeliach krewni Jezusa nie zawsze rozumieją Jego misję. Po Zmartwychwstaniu są obecni wśród uczniów.

31. Dz 1,15 — Piotr wstaje

Pierwszym Apostołem, który przemawia do zgromadzonej wspólnoty, jest Piotr.

To kontynuacja roli znanej z Ewangelii:

jest wymieniany jako pierwszy;
przemawia w imieniu uczniów;
otrzymuje szczególne zadanie;
po upadku zostaje odbudowany przez Jezusa;
teraz przewodzi procesowi uzupełnienia Dwunastu.

Dla katolickiej lektury jest to ważny element biblijnego obrazu pierwszeństwa Piotra. Nie oznacza to, że Piotr działa samotnie. Wręcz przeciwnie. Przemawia pośród wspólnoty, a decyzja zostaje poprzedzona wspólnym rozeznaniem i modlitwą. Piotrowe przewodzenie i wspólnotowość nie są przeciwieństwami.

32. Około 120 osób

Łukasz podaje liczbę około stu dwudziestu osób. Liczba pokazuje, że grupa uczniów jest już większa niż samo grono Apostołów. To nadal bardzo mała wspólnota. Za chwilę, po Pięćdziesiątnicy, liczby będą szybko rosły.

Ale na początku Kościół wygląda nie jak wielka instytucja, lecz jak niewielka wspólnota:

modląca się;
oczekująca;
poraniona zdradą Judasza;
próbująca uporządkować swoje życie;
ufająca obietnicy Jezusa.

To może być ważne dla współczesnych wspólnot. Bóg nie potrzebuje wielkiej liczby ludzi, żeby rozpocząć wielką historię.

33. Problem Judasza

Piotr podejmuje bolesny temat. Judasz był jednym z Dwunastu. Nie był człowiekiem „spoza”. Był częścią wspólnoty. Miał udział w posługiwaniu. To sprawia, że jego zdrada jest jeszcze bardziej dramatyczna. Pierwszy Kościół nie zaczyna od idealizowania swojej historii.

W samym gronie najbliższych uczniów Jezusa wydarzyły się:

zdrada;
zaparcie;
ucieczka;
niezrozumienie.

A mimo to Chrystus buduje Kościół.

34. Dz 1 i Mt 27 — dwa opisy śmierci Judasza

W Dz 1 pojawia się opis pola i śmierci Judasza, który różni się szczegółami od Mt 27.

Mateusz podkreśla:

zwrot srebrników;
samobójczą śmierć przez powieszenie;
zakup pola przez arcykapłanów.

Dzieje przedstawiają tradycję, w której Judasz jest powiązany z nabyciem pola i dramatycznym upadkiem. Biblia Tysiąclecia w przypisie do Dz 1,18–19 zauważa, że są to odmienne szczegóły, wynikające z innej tradycji, i wskazuje możliwość ich uzgodnienia jako wydarzeń następujących po sobie. Najbezpieczniej nie udawać, że teksty brzmią identycznie.

Można powiedzieć:

oba łączą śmierć Judasza z „Polem Krwi”;
oba widzą tragiczny skutek zdrady;
przekazują różne szczegóły tradycji.

Wiara w natchnienie Pisma nie wymaga udawania, że różnic literackich nie ma.

35. Pismo Święte pomaga wspólnocie zrozumieć kryzys

Piotr interpretuje wydarzenie Judasza w świetle Psalmów. To bardzo ważny model. Wspólnota doświadcza tragedii. Nie rozumie jej tylko psychologicznie albo politycznie. Wraca do Pisma. Nie po to, żeby znaleźć magiczny kod. Po to, żeby zobaczyć własną historię w świetle historii zbawienia.

36. „A urząd jego niech inny obejmie”

Piotr odwołuje się m.in. do Ps 109. Greckie słowo użyte na określenie zadania Judasza jest związane z funkcją nadzoru / posługi. W tradycji chrześcijańskiej tekst miał znaczenie dla refleksji nad trwałością urzędu apostolskiego. Trzeba jednak uważać. Dz 1 opisuje przede wszystkim jednorazowe uzupełnienie Dwunastu, a nie pełną teorię późniejszej sukcesji apostolskiej.

Katolicka nauka o sukcesji apostolskiej opiera się na szerszym obrazie Nowego Testamentu i Tradycji Kościoła.

37. Kto może zostać wybrany?

Piotr podaje kryterium. Kandydat musi należeć do tych, którzy towarzyszyli wspólnocie od: chrztu Janowego → przez działalność Jezusa → aż do Wniebowstąpienia. Dlaczego? Bo ma stać się: świadkiem Zmartwychwstania.

Apostolstwo nie jest tutaj przyznawane na podstawie:

popularności;
talentu retorycznego;
pieniędzy;
wpływów;
znajomości;
ambicji.

Podstawą jest:

długotrwałe bycie z Jezusem;
znajomość Jego drogi;
świadectwo paschalne.

38. Apostoł a świadek

Greckie: ἀπόστολος — apostolos pochodzi od czasownika oznaczającego „posyłać”. Apostoł to: posłany. Ale posłanie nie jest samowolą. Apostoł nie idzie głosić własnych poglądów. Jest posłany przez Chrystusa i ma świadczyć o Chrystusie. W Dz 1 szczególnie podkreślone zostaje Zmartwychwstanie. Bez Zmartwychwstania nie ma apostolskiego kerygmatu.

39. Józef Barsaba Justus

Pierwszym kandydatem jest Józef:

zwany Barsabą;
noszący przydomek Justus.

Tekst nie przedstawia go negatywnie. To ważne. Nie został wybrany, ale nie znaczy, że przegrał moralnie.

W Kościele można:

być wiernym;
być dobrym kandydatem;
mieć uznanie wspólnoty;

i mimo to nie otrzymać konkretnego zadania. Nie każda niewygrana nominacja jest odrzuceniem człowieka przez Boga.

40. Maciej

Drugim kandydatem jest Maciej. Po modlitwie los pada na niego. Zostaje dołączony do Jedenastu. I potem? W Dziejach właściwie znika z narracji. To bardzo pouczające. Znaczenie osoby w historii zbawienia nie zależy od liczby rozdziałów poświęconych jej w Biblii. Maciej otrzymuje misję. Nie musi być głównym bohaterem księgi.

41. Dz 1,24 — „Ty, Panie, znasz serca wszystkich”

To jedna z najpiękniejszych modlitw o rozeznanie. Greckie określenie Boga jako: καρδιογνώστης — kardiognōstēs znaczy: znający serca.

Człowiek widzi:

CV;
zachowanie;
reputację;
słowa;
kompetencje.

Bóg widzi serce.

Wspólnota nie mówi:

„My wiemy, który jest lepszy”.

Mówi: „Ty wskaż”. To wielka lekcja dla każdej odpowiedzialności w Kościele.

42. Losowanie — czy chrześcijanin ma rzucać losy?

Dz 1,26 mówi, że uczniowie dali kandydatom losy i los wskazał Macieja. W Starym Testamencie los bywał sposobem rozstrzygania spraw wobec Boga.

Przykłady:

podział ziemi;
zadania kapłańskie;
różne decyzje wspólnotowe.

Ale Dz 1 jest ostatnim takim wyraźnym przypadkiem w Nowym Testamencie. Za chwilę nastąpi Pięćdziesiątnica.

Dalsze decyzje Kościoła będą podejmowane poprzez:

modlitwę;
rozeznanie;
działanie Ducha;
rozmowę;
autorytet Apostołów;
decyzje wspólnotowe.

Dlatego: Dz 1 nie jest zachętą do podejmowania każdej decyzji przez losowanie.

Nie należy np. pytać Boga:

„Czy mam zmienić pracę? Orzeł = tak, reszka = nie”.

To nie jest normalny model chrześcijańskiego rozeznawania.

43. Dlaczego Maciej został wybrany przed Pięćdziesiątnicą?

To ważne pytanie. Grono Dwunastu symbolizuje odnowiony Izrael. Pięćdziesiątnica ma rozpocząć publiczną misję Kościoła. Dlatego wspólnota wchodzi w dzień zesłania Ducha z odtworzonym gronem Dwunastu. Można powiedzieć: zanim misja ruszy na zewnątrz, wspólnota porządkuje swoją ranę wewnątrz.

44. A co z Pawłem? Czy to on nie powinien być „dwunastym”?

Czasem pojawia się teza:

Apostołowie pośpieszyli się z wyborem Macieja, bo Bóg planował dać miejsce Judasza Pawłowi.

Tekst Dziejów nie daje podstaw do takiego wniosku. Łukasz nie krytykuje wyboru Macieja.

Przeciwnie:

decyzja wynika z Pisma;
odbywa się po modlitwie;
kandydaci spełniają określone kryteria;
Maciej zostaje dołączony do Jedenastu.

Paweł rzeczywiście jest Apostołem w szerszym sensie i zostaje powołany bezpośrednio przez Chrystusa. Ale nie spełnia kryterium Dz 1,21–22: nie towarzyszył Jezusowi od chrztu Janowego przez całą Jego publiczną działalność. Dlatego nie należy przeciwstawiać: Maciej kontra Paweł. Mają inne miejsce w historii Kościoła.

45. Piotr i wspólnota — model katolicki

Dz 1 pokazuje ciekawą równowagę.

Piotr:

inicjuje;
interpretuje Pismo;
formułuje potrzebę;
wskazuje kryterium.

Wspólnota:

przedstawia kandydatów;
modli się;
uczestniczy w rozeznaniu.

Bóg:

zna serca;
dokonuje ostatecznego wyboru.

To bardzo katolicki obraz: przewodzenie + wspólnota + modlitwa + Boży wybór.

46. „Na język ludzki” — o co chodzi w całym Dz 1?

Wyobraź sobie grupę ludzi po najbardziej intensywnych tygodniach swojego życia.

Ich Mistrz:

został zabity;
zmartwychwstał;
ukazał się im;
mówi, że mają iść na cały świat.

Oni prawdopodobnie chcieliby:

dostać szczegółowy plan;
wiedzieć, kiedy będzie koniec;
wiedzieć, kto co ma robić;
mieć Jezusa widzialnie obok;
ruszyć od razu.

A Jezus robi coś zaskakującego. Mówi: „Czekajcie”. Potem: „Dostaniecie Ducha”. Potem: „Będziecie świadkami”. Potem odchodzi z pola widzenia. I co mają zrobić? Najpierw wracają. Modlą się. Są razem. Porządkują sprawę Judasza. Odtwarzają Dwunastu.

Nie mają jeszcze:

świątyń;
katedr;
seminariów;
zakonów;
parafii;
uniwersytetów;
mediów;
wielkich struktur.

Mają:

obietnicę Jezusa;
modlitwę;
wspólnotę;
Pismo;
Apostołów;
Maryję;
oczekiwanie na Ducha.

I to wystarcza, żeby za chwilę zacząć zmieniać świat.

47. Najważniejsze zdanie rozdziału

Jeżeli trzeba wybrać jedno:

„będziecie moimi świadkami” — Dz 1,8

Nie:

komentatorami Jezusa;
fanami Jezusa;
kolekcjonerami wiedzy o Jezusie;
ludźmi wyznaczającymi datę końca świata.

Świadkami.

Świadek mówi:

wiem, komu zaufałem; wiem, co Bóg uczynił; nie mogę udawać, że tego nie widziałem.

48. Najważniejszy ruch rozdziału

patrzenie w niebo → powrót do miasta → modlitwa → misja

Chrześcijaństwo łączy:

niebo;
ziemię;
kontemplację;
działanie;
oczekiwanie;
odpowiedzialność.

Jeżeli zostaje samo „patrzenie w niebo”, grozi ucieczka od świata. Jeżeli zostaje samo działanie, grozi aktywizm bez Ducha. Dz 1 utrzymuje jedno i drugie razem.

49. Klucz do Biblii — jak czytać Dz 1 w większej historii zbawienia

Stworzenie

Duch Boga unosi się nad wodami.

Izrael

Bóg tworzy lud z dwunastu pokoleń.

Prorocy

Zapowiadają wylanie Ducha i rozszerzenie zbawienia na narody.

Jezus

Wybiera Dwunastu jako znak odnowionego Izraela.

Krzyż

Jeden z Dwunastu zdradza.

Zmartwychwstanie

Chrystus zwycięża śmierć.

Wniebowstąpienie

Jezus zostaje wywyższony.

Dz 1

Dwunastu zostaje odtworzonych.

Dz 2

Duch Święty zostaje wylany.

Dzieje

Ewangelia idzie ku narodom.

Kościół

Kontynuuje świadectwo.

Paruzja

Chrystus powróci. Dz 1 nie jest więc krótkim „przerywnikiem” między Wielkanocą a Pięćdziesiątnicą. To strategiczny moment całej historii zbawienia.

50. Niezbędnik biblijny — co trzeba zapamiętać

Autor

Tradycja Kościoła identyfikuje autora Dziejów ze św. Łukaszem, autorem trzeciej Ewangelii. Współczesna biblistyka szeroko uznaje literacką jedność Łk–Dz, choć szczegóły dotyczące historycznej identyfikacji autora i datowania bywają dyskutowane. Biblia Tysiąclecia w swoim wstępie do Dziejów opowiada się za autorstwem Łukaszowym.

Adresat

Teofil — ten sam co w Łk 1.

Główna idea Dz 1

Przygotowanie świadków do misji w mocy Ducha Świętego.

Najważniejszy werset

Dz 1,8.

Najważniejsze wydarzenia

ukazywanie się Jezusa przez 40 dni;
obietnica Ducha;
program misji;
Wniebowstąpienie;
modlitwa wspólnoty z Maryją;
wybór Macieja.

Liczby

40 dni;
11 Apostołów przed wyborem;
ok. 120 uczniów;
2 kandydatów;
1 wybrany Maciej;
ponownie 12 Apostołów.

51. Ważne słowa greckie

ἀπόστολος — apostolos

Apostoł, posłany. Nie tylko ktoś, kto „wie”, ale ktoś wysłany z misją.

πνεῦμα ἅγιον — pneuma hagion

Duch Święty. Centralny protagonista teologiczny Dziejów.

βασιλεία τοῦ θεοῦ — basileia tou theou

Królestwo Boże. Temat nauczania Jezusa po Zmartwychwstaniu i późniejszego przepowiadania Kościoła.

δύναμις — dynamis

Moc. Moc Ducha do świadectwa.

μάρτυς — martys

Świadek. Jedno z najważniejszych pojęć całej księgi.

χρόνος — chronos

Czas, okres.

καιρός — kairos

Stosowny moment, rozstrzygająca chwila.

ὁμοθυμαδόν — homothymadon

Jednomyślnie, zgodnie, jednym duchem. Opis wspólnoty modlącej się.

προσκαρτερέω — proskartereō

Trwać wytrwale, być oddanym, nie ustawać. Pierwszy Kościół nie tylko „odmawia modlitwę”, ale trwa w niej.

διακονία — diakonia

Posługa, służba. Tak opisane jest zadanie, które Judasz utracił.

ἀποστολή — apostolē

Posłanie, apostolstwo.

καρδιογνώστης — kardiognōstēs

Znawca serc. Wyjątkowe określenie Boga jako Tego, który zna wnętrze człowieka.

κλῆρος — klēros

Los, udział, przydział. Słowo związane z wyborem Macieja i z ideą otrzymanego udziału w posłudze.

52. Komentarze polskich biblistów

Waldemar Rakocy

W opracowaniu poświęconym Dziejom Apostolskim oraz w studiach nad kompozycją księgi Rakocy podkreśla fundamentalne znaczenie Dz 1,8. Werset ten rzeczywiście nadaje kierunek całej narracji: Jerozolima → obszary żydowskie → przekroczenie granic → świat narodów. Rakocy ostrzega jednak przed robieniem z tego wersetu zbyt mechanicznego spisu treści. Łukasz prowadzi narrację w sposób bardziej złożony.

Najważniejsza jest dynamika rozprzestrzeniania się Ewangelii.

Krzysztof Mielcarek

W studium „Będziecie moimi świadkami po krańce ziemi” Mielcarek analizuje Łukaszową teologię świadectwa.

Podkreśla, że świadectwo w Dziejach:

ma centrum w Chrystusie;
szczególnie dotyczy Zmartwychwstania;
jest zadaniem Apostołów i innych uczniów;
dokonuje się w mocy Ducha;
jest częścią większego świadectwa samego Boga.

To pomaga uniknąć błędu: ewangelizacja ≠ ludzki marketing religijny. Chrześcijanin uczestniczy w działaniu Boga.

Eugeniusz Dąbrowski

Klasyczny polski komentarz do Dziejów Apostolskich wydany przez Pallottinum pozostaje ważnym punktem odniesienia dla polskiej egzegezy katolickiej.

Dąbrowski mocno osadza Dzieje:

w historii pierwotnego Kościoła;
w realiach judaizmu i świata grecko-rzymskiego;
w jedności z trzecią Ewangelią;
w apostolskim świadectwie o Zmartwychwstaniu.

W przypadku Dz 1 szczególnie ważne są związki z Łk 24 oraz funkcja Dwunastu.

Franciszek Jóźwiak

W „Wstępie do Nowego Testamentu” omawia Dzieje jako teologiczną historię rozwoju pierwotnego Kościoła. Warto pamiętać, że Łukasz nie pisze nowoczesnej kroniki w dzisiejszym sensie. Wybiera i porządkuje wydarzenia po to, żeby pokazać sens historii: słowo Boże idzie naprzód.

53. Co Biblia Tysiąclecia podkreśla w przypisach do Dz 1

Dz 1,1

„Pierwsza Księga” oznacza Ewangelię Łukasza.

Dz 1,4

„Podczas wspólnego posiłku” ma wariant tekstowy, który można rozumieć także jako przebywanie razem.

Dz 1,5

„ochrzczeni” oznacza dosłownie „zanurzeni w”.

Dz 1,8

Apostoł w Dziejach jest szczególnie świadkiem Zmartwychwstania.

Dz 1,13

„Sala na górze” oznacza górną część domu; tradycja wiąże ją z Wieczernikiem.

Dz 1,18–19

BT zauważa różnicę szczegółów w stosunku do Mt 27.

Dz 1,21

Wyrażenie o Jezusie „wchodzącym i wychodzącym” ma biblijne tło opisujące bycie pośród wspólnoty.

54. Powiązania z innymi tekstami Biblii

Łk 1,1–4

Teofil i pierwszy prolog.

Łk 3

Chrzest Janowy — początek zakresu świadectwa przyszłego Apostoła.

Łk 4

Duch Święty i czterdzieści dni.

Łk 24,44–53

Bezpośrednie przejście do Dz 1:

Pismo;
świadkowie;
obietnica Ojca;
Jerozolima;
Wniebowstąpienie.

Mt 28,18–20

Nakaz misyjny.

J 20,21–23

Posłanie uczniów i Duch Święty.

Iz 43,10

Izrael jako świadek Boga — ważne tło dla Dz 1,8.

Iz 49,6

Światło narodów i zbawienie aż po krańce ziemi.

Ps 69

Tekst użyty w interpretacji losu Judasza.

Ps 109

„Urząd jego niech inny obejmie”.

Dz 2

Spełnienie obietnicy Ducha.

Dz 4,33

Apostołowie z wielką mocą świadczą o Zmartwychwstaniu.

Dz 10

Ewangelia przekracza kolejną granicę i dociera do pogan.

Dz 13,47

Paweł i Barnaba odwołują się do Iz 49,6.

Dz 28

Ewangelia w Rzymie — symboliczne dojście ku „krańcom ziemi”.

55. Dz 1 i Łk 24 — czy Wniebowstąpienie następuje tego samego dnia?

Łk 24 opowiada wydarzenia w bardzo skondensowany sposób i może sprawiać wrażenie, że Wniebowstąpienie następuje w bezpośredniej sekwencji dnia Zmartwychwstania. Dz 1 wyraźnie mówi o czterdziestu dniach ukazywania się Jezusa. Nie trzeba widzieć tu sprzeczności. Ewangelia stosuje literacką kondensację. Dzieje doprecyzowują chronologię okresu paschalnego.

To dobry przykład, dlaczego narracje biblijne należy czytać zgodnie z ich gatunkiem i celem literackim.

56. Częste błędne odczytania

Błąd 1: „Wniebowstąpienie oznacza, że Jezus poleciał gdzieś w kosmos”

Nie. Tekst używa przestrzennego języka biblijnego do opisu wywyższenia Chrystusa i wejścia do chwały Ojca.

Błąd 2: „Skoro Jezus wróci, trzeba rozszyfrować datę”

Dz 1,7 idzie w przeciwną stronę. Czasy i chwile należą do Ojca.

Błąd 3: „Patrzenie w niebo jest złe”

Nie. Problemem nie jest kontemplacja. Problemem byłoby pozostanie bezczynnie w miejscu, gdy Jezus daje misję.

Błąd 4: „Duch Święty jest dodatkiem do dobrze przygotowanej strategii”

W Dziejach jest odwrotnie. Duch jest warunkiem misji.

Błąd 5: „Maryja po narodzeniu Jezusa znika i nie ma nic wspólnego z Kościołem”

Dz 1,14 pokazuje ją pośród modlącej się wspólnoty uczniów oczekującej na Ducha.

Błąd 6: „Bracia Jezusa automatycznie oznaczają biologiczne dzieci Maryi”

Nie. Słownictwo biblijne i semickie ma szerszy zakres pokrewieństwa.

Błąd 7: „Apostołowie pomylili się, wybierając Macieja zamiast Pawła”

Tekst tego nie sugeruje. Maciej i Paweł mają inne role.

Błąd 8: „Losowanie w Dz 1 jest normalnym sposobem rozeznawania każdej decyzji”

Nie. Jest to szczególne wydarzenie przed Pięćdziesiątnicą, zakorzenione w biblijnej praktyce losu.

Błąd 9: „Dzieje Apostolskie są kroniką wszystkich Apostołów”

Nie. Księga skupia się przede wszystkim na Piotrze i Pawle oraz na rozprzestrzenianiu się Ewangelii.

Błąd 10: „Kościół zaczyna się dopiero wtedy, gdy ma struktury”

Dz 1 pokazuje coś innego.

Kościół najpierw jest:

wspólnotą uczniów;
z Apostołami;
z Maryją;
na modlitwie;
oczekującą Ducha;
gotową do świadectwa.

57. Co ten rozdział mówi o Kościele?

Kościół jest: Chrystocentryczny Centrum stanowi Jezus żyjący i wywyższony.

Pneumatologiczny

Misja dokonuje się w Duchu Świętym.

Apostolski

Świadectwo opiera się na Apostołach.

Misyjny

Nie może pozostać zamknięty w Jerozolimie.

Modlący się

Przed Pięćdziesiątnicą wspólnota trwa na modlitwie.

Maryjny

Maryja jest obecna we wspólnocie uczniów.

Biblijny

Kryzys Judasza jest interpretowany w świetle Pisma.

Uporządkowany

Wspólnota rozpoznaje potrzebę uzupełnienia Dwunastu.

Eschatologiczny

Czeka na powrót Chrystusa.

58. Co ten rozdział mówi o Duchu Świętym?

Duch Święty nie jest:

energią;
metaforą dobrego nastroju;
dodatkiem do wiary;
bezosobową siłą.

W narracji Łukasza Duch:

pochodzi od Ojca jako obietnica;
jest związany z Jezusem;
zstępuje na uczniów;
daje moc;
umożliwia misję;
prowadzi historię Kościoła.

Całe Dzieje pokażą Jego osobowe działanie.

59. Co Dz 1 mówi człowiekowi, który chce „wiedzieć, co będzie”?

Uczniowie pytają o przyszłość. Jezus odpowiada zadaniem. To bardzo współczesne.

My pytamy:

kiedy będzie lepiej?
kiedy wszystko się wyjaśni?
kiedy Bóg rozwiąże problem?
kiedy przyjdzie przełom?
kiedy będzie koniec świata?

Jezus nie zawsze daje kalendarz. Często daje: Ducha + misję na dziś.

60. Co Dz 1 mówi komuś po porażce wspólnoty?

Wspólnota Apostołów została zraniona zdradą Judasza. Ale nie rozpada się.

Robi cztery rzeczy:

wraca do Pisma;
nazywa problem;
modli się;
odbudowuje brakujące miejsce.

To bardzo dojrzały model.

Nie:

zamiatanie;
udawanie;
cynizm;
ucieczka.

Tylko: rana → Słowo → modlitwa → odpowiedzialność → dalsza misja.

61. Co Dz 1 mówi o rozeznawaniu?

Najpierw są kryteria. Potem kandydaci. Potem modlitwa. Potem decyzja. To ważne. Rozeznawanie nie oznacza wyłączenia rozumu. Apostołowie nie przedstawiają przypadkowych osób. Najpierw rozpoznają obiektywne warunki. Wiara i rozsądek współpracują.

62. Co Dz 1 mówi o przywództwie?

Piotr nie jest bierny. Wstaje. Nazywa problem. Sięga do Pisma. Proponuje rozwiązanie. Ale nie robi z Kościoła prywatnego projektu.

Jest:

wspólnota;
modlitwa;
Boże rozeznanie.

Przywództwo chrześcijańskie nie jest: „ja wiem najlepiej”. Jest: odpowiedzialność przed Bogiem za wspólnotę.

63. Co Dz 1 mówi o Maryi?

Nie wygłasza mowy. Nie przejmuje roli Piotra. Nie staje na czele wyboru Macieja. Po prostu: trwa na modlitwie. To bardzo maryjny sposób obecności. Cicha obecność nie znaczy brak znaczenia. Maryja, która w Łk 1 odpowiada „niech mi się stanie”, teraz trwa z Kościołem oczekującym na obietnicę Ojca.

64. Co Dz 1 mówi o misji?

Misja ma początek w Jezusie. Jej mocą jest Duch. Jej treścią jest świadectwo. Jej przestrzenią jest cały świat. Jej początkiem jest Jerozolima. Jej końca nie widzimy w Dziejach. W sensie teologicznym: my nadal żyjemy w Dz 1,8. Kościół nadal ma iść „aż po krańce ziemi”.

65. Małe szczegóły, które łatwo przegapić

Jezus naucza po Zmartwychwstaniu

Zmartwychwstanie nie kończy formacji uczniów.

Jezus je z uczniami

Łukasz podkreśla realność Zmartwychwstałego.

Uczniowie nadal pytają

Nawet po Zmartwychwstaniu nie rozumieją wszystkiego.

Jezus nie zawstydza ich pytania

Koryguje kierunek.

Dwaj mężowie kierują uczniów z powrotem do zadania

Objawienie prowadzi do odpowiedzialności.

Maryja jest wymieniona z imienia

Pośród pozostałych kobiet Łukasz wyróżnia właśnie ją.

Piotr wraca do Pisma po zdradzie Judasza

Pismo pomaga wspólnocie przejść przez kryzys.

Józef nie zostaje wybrany i nie jest oczerniany

Niewybranie nie znaczy potępienie.

Maciej zostaje wybrany i prawie znika z tekstu

Wierność nie potrzebuje rozgłosu.

66. Krótka mapa duchowa Dz 1

Jeśli nie wiesz, co dalej

Czekaj na Boga, ale nie uciekaj od odpowiedzialności.

Jeśli boisz się misji

Nie masz działać samą własną siłą.

Jeśli obsesyjnie myślisz o przyszłości

Wróć do Dz 1,7–8.

Jeśli wspólnota została zraniona

Nie zamiataj rany, ale nie ogłaszaj też końca wszystkiego.

Jeśli czujesz się mały

Kościół przed Pięćdziesiątnicą liczył około 120 osób.

Jeśli nie zostałeś wybrany

Pomyśl o Józefie Barsabie.

Jeśli dostałeś zadanie, którego nikt nie zauważa

Pomyśl o Macieju.

Jeśli chcesz coś robić dla Boga

Najpierw zapytaj o Ducha.

67. Pytanie do refleksji

Czy jestem bardziej człowiekiem, który „stoi i patrzy”, czy świadkiem, który wraca do swojego miejsca i pozwala Duchowi Świętemu posłać się do konkretnych ludzi?

68. Modlitwa inspirowana Dz 1

Jezu Chryste,
Ty żyjesz i królujesz u Ojca.

Nie pozwól mi zamieniać wiary
w samo patrzenie w niebo
ani w niekończące się pytania o przyszłość.

Daj mi cierpliwość, kiedy trzeba czekać,
odwagę, kiedy trzeba działać,
i pokorę, żeby nie próbować robić Twojego dzieła bez Ciebie.

Duchu Święty,
daj mi moc do świadectwa.

Naucz mnie mówić o Jezusie nie tylko słowami,
ale życiem.

Daj jedność wspólnocie Kościoła.
Ucz mnie trwać na modlitwie jak Apostołowie i Maryja.

Ojcze, Ty znasz serca wszystkich.
Prowadź moje decyzje.
Niech moja droga nie będzie drogą ambicji,
ale odpowiedzią na Twoje wezwanie.

Amen.

69. Jedno zdanie do zapamiętania

Kościół zaczyna misję nie od pytania „kiedy będzie koniec?”, ale od obietnicy Ducha i wezwania: „będziecie moimi świadkami”.

70. Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Dz 1.
Cytaty w tym opracowaniu sprawdzone w biblia.pl, Dz 1.

Polska biblistyka

Eugeniusz Dąbrowski, Dzieje Apostolskie. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pismo Święte Nowego Testamentu, t. V, Pallottinum, Poznań 1961.
Franciszek Jóźwiak, „Dzieje Apostolskie”, w: Wstęp do Nowego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum, Poznań 1996, s. 275–298.
Waldemar Rakocy, „Będziecie moimi świadkami…” (Dz 1,8) – Dzieje Apostolskie, w: Dzieje Apostolskie. Listy św. Pawła, red. J. Frankowski, S. Mędala, Warszawa 1997, s. 13–81.
Waldemar Rakocy, „Przyczynek do dyskusji na temat kompozycji Dziejów Apostolskich”, The Biblical Annals.
Krzysztof Mielcarek, „Będziecie moimi świadkami po krańce ziemi” (Dz 1,8). Łukaszowa wizja świadectwa z perspektywy Dziejów Apostolskich, Verbum Vitae 28 (2015), s. 257–296.

Uwaga metodologiczna

Sekcje „Klucz do Biblii” i „Niezbędnik biblijny” są autorskim opracowaniem w duchu przewodnika dla początkujących. Nie są cytatem ani reprodukcją książek o podobnych tytułach.

71. Następny rozdział

Dz 2 — Pięćdziesiątnica, języki jakby z ognia, dar Ducha, mowa Piotra i pierwsza wspólnota Kościoła.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.