Czym jest modlitwa wstawiennicza i czy muszę się na nią zgodzić?

Prosto mówiąc

To samo określenie oznacza w Kościele dwie różne rzeczy i stąd bierze się większość nieporozumień.

Znaczenie szerokie: modlitwa za kogoś innego. Gdy na Mszy pada „módlmy się za chorych“, to jest wstawiennictwo. Gdy prosisz świętego o modlitwę w swojej sprawie, to też. W tym sensie robi to każdy wierzący i nie ma w tym nic osobliwego.

Znaczenie wąskie: konkretna praktyka wspólnot charyzmatycznych. Po wieczorze uwielbienia albo w trakcie rekolekcji ogłaszana jest „modlitwa wstawiennicza“. Kto chce, podchodzi. Dwie osoby pytają, o co się modlić, czasem kładą dłoń na ramieniu, i modlą się kilka minut własnymi słowami. Potem dziękujesz i wracasz na miejsce.

Gdy ktoś zaprasza Cię „na wstawiennictwo“, chodzi zwykle o to drugie.

Głębiej

Jak to wygląda krok po kroku

Podchodzisz sam — nikt nie wywołuje z sali. Mówisz krótko, o co chodzi, i możesz zostać przy ogólniku: „o zdrowie w rodzinie“, „o pewną decyzję“. Nie musisz podawać szczegółów ani nikogo nazywać.

Modlą się zwykle dwie osoby, nie jedna — to celowe zabezpieczenie, nie przypadek. Bywa, że jedna kładzie dłoń na ramieniu; jeśli nie chcesz, wystarczy powiedzieć. Całość trwa kilka minut i kończy się zwykłym „amen“.

Gdzie przebiega granica

To jedyny temat w tej okolicy, przy którym trzeba mówić nie tylko o tym, co jest, ale i o tym, czego być nie powinno. Kościół zabrał głos w tej sprawie osobnym dokumentem — instrukcją Kongregacji Nauki Wiary z 14 września 2000 roku — a jej normy są konkretne.

Nie ma być teatru. Instrukcja zakazuje wprost wszystkiego, co przypomina histerię, sztuczność, teatralność lub sensacyjność, i podkreśla, że dotyczy to przede wszystkim prowadzących. Jeśli spotkanie zaczyna wyglądać jak przedstawienie, to nie jest kwestia gustu — to jest wykroczenie przeciw normie.

Nie ma być w środku Mszy. Modlitw o uzdrowienie — liturgicznych i nieliturgicznych — nie wolno wplatać w Mszę, w sakramenty ani w Liturgię Godzin. Intencję o zdrowie można natomiast zwyczajnie dodać do modlitwy powszechnej.

Nie ma być mieszania z egzorcyzmem. Modlitwy egzorcyzmu mają pozostać oddzielone od spotkań o uzdrowienie, a wplatanie ich w Mszę i sakramenty jest zakazane bezwzględnie. Egzorcyzm sprawuje wyznaczony kapłan, nie zespół modlitewny.

Nie ma być diagnozy ani presji. Osoby modlące się nie są od rozeznawania Twojego życia, nie mają prawa wypytywać o szczegóły i nie mają Ci mówić, co masz zrobić. Zdanie „nie zostałeś uzdrowiony, bo masz za małą wiarę“ jest krzywdzące i nie ma oparcia w nauczaniu Kościoła.

Nie ma zastępować leczenia. Modlitwa o zdrowie nie jest alternatywą dla lekarza. Sugestia odstawienia leków jest sygnałem, żeby wstać i odejść.

Czego się bać nie trzeba

Przy tylu zastrzeżeniach łatwo o wrażenie, że to praktyka podejrzana. Nie jest — jest zwyczajna i w większości wspólnot przebiega spokojnie. Zastrzeżenia istnieją dlatego, że modlitwa dotyka spraw, w których człowiek bywa bezbronny, a nie dlatego, że nadużycia są regułą.

Sam fakt, że Kościół napisał o tym instrukcję, warto czytać w drugą stronę: nie jako ostrzeżenie przed praktyką, lecz jako jej uznanie i uporządkowanie.

Co mówi Kościół

Katechizm umieszcza wstawiennictwo wśród pięciu form modlitwy, jako odmianę modlitwy prośby (KKK 2634–2636). Punktem wyjścia nie jest jednak człowiek, tylko Chrystus: to On jest jedynym wstawiającym się u Ojca za wszystkich ludzi, „bo zawsze żyje, aby się wstawiać za nimi“ (Hbr 7,25). Modlitwa wstawiennicza chrześcijan uczestniczy w Jego wstawiennictwie — nie jest osobnym kanałem obok niego.

Katechizm nazywa ją też wyrazem komunii świętych i zaznacza, że jest właściwa sercu zgodnemu z Bożym miłosierdziem „od czasu Abrahama“ (KKK 2635). Stąd wynika rzecz, którą łatwo przeoczyć: proszenie świętych o modlitwę i modlitwa dwóch osób nad kimś w sali parafialnej to teologicznie ta sama rzecz, tylko w innej scenerii.

Zakres jest przy tym celowo bez granic. Katechizm wylicza: za wszystkich ludzi, za rządzących (1 Tm 2,1–2), za prześladujących, za tych, którzy odrzucają Ewangelię — a Święty Paweł każe modlić się nawet za tych, którzy wyrządzają nam zło (KKK 2635–2636).

Kwestie praktyczne reguluje wspomniana instrukcja z 2000 roku. Poza normami przytoczonymi wyżej stwierdza ona rzecz podstawową: modlić się do Boga o uzdrowienie wolno każdemu wiernemu. Zastrzega jedynie, że gdy takie spotkanie organizuje się w kościele, wypada, by przewodniczył mu duchowny, a całość podlega czujności biskupa miejsca.

Co mówi Biblia

Wstawiennictwo jest w Piśmie starsze niż Kościół i pojawia się w scenach, w których człowiek dosłownie targuje się z Bogiem o cudze życie.

Abraham za Sodomą pyta, czy Bóg oszczędzi miasto ze względu na pięćdziesięciu sprawiedliwych, potem czterdziestu pięciu, aż po dziesięciu (Rdz 18). Bóg ani razu nie odmawia rozmowy.

Mojżesz po złotym cielcu staje między Bogiem a ludem, który dopiero co złamał przymierze (Wj 32). Wstawia się nie za niewinnymi, lecz za winnymi — i to jest w tej scenie najważniejsze.

W Nowym Testamencie wstawiennictwo przestaje być wyjątkową interwencją, a staje się zwyczajnym zadaniem. Paweł poleca modlitwy „za wszystkich ludzi, za królów i za wszystkich sprawujących władzę“ (1 Tm 2,1–2). A gdy brakuje słów, robi to za nas Duch, który „przyczynia się za nami w błaganiach“ (Rz 8,26–27) — co jest dobrą wiadomością dla każdego, kto nie wie, jak się modlić za kogoś w naprawdę trudnej sprawie.