Czym jest wieczór uwielbienia i co się na nim robi?

Prosto mówiąc

Ktoś zaprasza Cię „na uwielbienie“. Wchodzisz do kościoła albo do sali, z przodu stoi kilka osób z gitarami, jest mikrofon i rzutnik z tekstami. Ludzie śpiewają. Część stoi, część siedzi, część ma podniesione ręce. Między piosenkami zapada cisza albo ktoś mówi kilka zdań.

To wszystko. Wieczór uwielbienia trwa zwykle od godziny do dwóch i najczęściej ma trzy części: śpiew, krótkie nauczanie i ciszę — a bywa, że i wystawienie Najświętszego Sakramentu, czyli adorację.

Nie ma tu nic do zaliczenia. Nie trzeba znać piosenek, bo teksty są wyświetlane. Nie trzeba śpiewać. Nie trzeba niczego robić rękami. Można przyjść, stanąć z tyłu i przez godzinę tylko słuchać — i to jest pełnoprawny sposób bycia na uwielbieniu.

Głębiej

Katechizm wymienia pięć form modlitwy: błogosławieństwo i adorację, prośbę, wstawiennictwo, dziękczynienie oraz uwielbienie (KKK 2626–2643). Uwielbienie jest w tym zestawie ostatnie i najbardziej bezinteresowne.

Różnicę między nim a dziękczynieniem najłatwiej uchwycić tak: dziękczynienie dotyczy tego, co Bóg zrobił, a uwielbienie tego, kim Bóg jest. Dziękuję za zdrowie, za pracę, za to, że coś się ułożyło. Uwielbienie nie ma takiego „za“. W tym sensie jest jedyną formą modlitwy, w której człowiek niczego nie wnosi na wejściu i niczego nie oczekuje na wyjściu.

Dlaczego piosenki się powtarzają

To pytanie pada najczęściej i zwykle w tonie zarzutu. Powtarzalność jest zamierzona: chodzi o to, żeby po którymś razie przestać czytać tekst, a zacząć go mówić od siebie. Ten sam mechanizm działa w różańcu i w koronce, tyle że tam nikt się nie dziwi, bo forma jest stara.

Warto natomiast uczciwie powiedzieć, że zarzut ma swoją część racji. Muzyka oddziałuje na emocje i da się jej użyć do wywołania wzruszenia, które nie ma wiele wspólnego z modlitwą. Dobrym sprawdzianem jest to, co zostaje nazajutrz. Jeśli po wieczorze uwielbienia zostaje tylko wspomnienie nastroju, to było dobre koncertowe przeżycie. Modlitwa zwykle zostawia coś jeszcze.

Podniesione ręce

Gest bywa największą barierą wejścia — wygląda obco i łatwo go odczytać jako demonstrację. W praktyce jest po prostu postawą ciała, taką samą jak klęczenie czy złożone dłonie, i nikt go nie wymaga.

Dodajmy rzecz, którą łatwo przeoczyć: kapłan przy ołtarzu podnosi ręce przy każdej Mszy, przez cały rok, w każdym kościele. Gest nie jest importem — jest po prostu rzadziej używany przez wiernych.

Skąd się to wzięło

Wieczory uwielbienia w dzisiejszym kształcie przyszły do polskich parafii przez Katolicką Odnowę w Duchu Świętym, ruch charyzmatyczny obecny w Polsce od lat siedemdziesiątych. Wspólnoty modlitewne spotykają się zwykle raz w tygodniu i uwielbienie jest stałym punktem takiego spotkania, obok nauczania i modlitwy wstawienniczej.

Z czasem forma wyszła poza wspólnoty. Dziś prowadzą je także duszpasterstwa akademickie, parafie i ruchy oazowe, a największe wydarzenia — jak Strefa Chwały — są festiwalami z programem dla całych rodzin.

Co mówi Kościół

Katechizm definiuje uwielbienie wprost:

Uwielbienie jest tą formą modlitwy, w której człowiek najbardziej bezpośrednio uznaje, iż Bóg jest Bogiem. Wysławia Go dla Niego samego, oddaje Mu chwałę nie ze względu na to, co On czyni, ale dlatego że ON JEST. (KKK 2639)

Ten sam punkt dodaje coś ważnego dla porządku: uwielbienie zespala pozostałe formy modlitwy i kieruje je do Boga jako ich źródła i celu. Nie jest więc konkurencją dla prośby czy dziękczynienia, tylko ich zwieńczeniem.

Stąd wynika odpowiedź na pytanie o stosunek do Mszy. Katechizm nie stawia uwielbienia obok Eucharystii, lecz umieszcza je w niej: Eucharystia zawiera i wyraża wszystkie formy modlitwy i sama jest — zgodnie z tradycją Wschodu i Zachodu — „świętą ofiarą uwielbienia“ (KKK 2643). Wieczór uwielbienia jest nabożeństwem i nie zastępuje niedzielnej Mszy.

A co z gitarami w kościele

Tu trzeba zrobić rozróżnienie, którego zwykle brakuje w tej dyskusji.

Sobór Watykański II mówi o muzyce w liturgii: chorałowi gregoriańskiemu przyznaje w niej pierwsze miejsce, nie wykluczając innych rodzajów muzyki sakralnej (Sacrosanctum Concilium 116). O instrumentach mówi, że w Kościele łacińskim w wielkim poszanowaniu należy mieć organy piszczałkowe, a inne instrumenty można dopuścić za wiedzą i zgodą kompetentnej władzy terytorialnej — pod warunkiem, że nadają się do użytku sakralnego lub dadzą się do niego przystosować (SC 120). Szczegóły rozwinęła instrukcja Musicam sacram z 5 marca 1967 roku.

Kluczowe jest słowo liturgia. Te przepisy rządzą Mszą i nabożeństwami liturgicznymi. Wieczór uwielbienia poza Mszą ma nieporównanie większą swobodę — i dlatego gitary są tam bezsporne, a przy samej Mszy bywają przedmiotem sporu. To nie hipokryzja, tylko dwa różne porządki.

Co mówi Biblia

Uwielbienie śpiewane nie jest pomysłem XX wieku. Święty Paweł zaleca je wprost dwa razy, niemal tymi samymi słowami:

Przemawiajcie do siebie wzajemnie w psalmach i hymnach, i pieśniach pełnych ducha, śpiewając i wysławiając Pana w waszych sercach. (Ef 5,19; por. Kol 3,16)

Warto zwrócić uwagę na dwie rzeczy w tym zdaniu. Śpiew jest skierowany do siebie wzajemnie, a więc jest czynnością wspólnoty, nie występem. I ma się dziać w sercach — czyli kryterium nie jest głośność ani jakość wykonania.

W Ewangelii pierwsze uwielbienie jest zresztą śpiewane, i to nie przez ludzi. Gdy rodzi się Jezus, aniołowie wołają: „Chwała Bogu na wysokościach“ (Łk 2,14). To zdanie Kościół powtarza do dziś na każdej niedzielnej Mszy jako Gloria — czyli najpowszechniejsze uwielbienie w polskim kościele wcale nie odbywa się przy gitarach.

Najstarszym zapleczem pozostają Psalmy, czyli modlitewnik, z którego korzystał sam Jezus i który pierwsze wspólnoty chrześcijańskie odczytały na nowo. A Apokalipsa opisuje niebo obrazem, który jest tu znaczący: jako liturgię złożoną z pieśni.