Księga Wyjścia 35 — szabat, ochocze serca, dobrowolne dary oraz Besaleel i Oholiab

Najpierw najważniejsza rzecz

Wj 35 rozpoczyna ostatnią wielką część Księgi Wyjścia: wykonanie Przybytku.

W Wj 25–31 Bóg mówił Mojżeszowi: co należy wykonać.

W Wj 35–40 czytamy: jak Izrael to wykonuje.

Między tymi częściami wydarzyło się jednak coś dramatycznego:

złoty cielec,
rozbite tablice,
zagrożenie utraty Bożej obecności,
wstawiennictwo Mojżesza,
objawienie Bożego miłosierdzia,
odnowienie przymierza.

Dlatego Wj 35 nie jest zwykłym: „wracamy do instrukcji budowlanej”.

To jest: pierwszy wielki owoc odnowionego przymierza.

Lud, który w Wj 32 potrafił oddać złoto na: bałwochwalczego cielca,

teraz przynosi złoto, srebro, brąz, tkaniny, drewno, oliwę i kamienie na: miejsce obecności Boga.

To niezwykle mocny kontrast.

Ten sam człowiek może użyć:

pieniędzy,
talentu,
pracy,
czasu,
technologii,
kreatywności

do: tworzenia idola

albo do: budowania dobra.

W Wj 32 Aaron bierze złoto i robi z niego: cielca.

W Wj 35 lud przynosi złoto: dobrowolnie dla Pana.

Różnica nie leży w: materiale.

Różnica leży w: kierunku serca.

I właśnie „serce” jest jednym z głównych słów tego rozdziału.

Biblia Tysiąclecia powtarza:

„serce będzie ochocze”,
„których skłoniło serce”,
„duch był ochoczy”,
„kobiety, które skłoniło do tego serce”,
„mężczyźni i kobiety, których serca były ochocze”.

Budowa Przybytku nie zaczyna się więc przede wszystkim od:

pieniędzy,
złota,
planów technicznych.

Zaczyna się od: ochoczego serca.

Drugim wielkim motywem jest: szabat.

I to bardzo ważne, że Mojżesz mówi o szabacie: zanim ruszy budowa.

Można by pomyśleć:

„Bóg właśnie odnowił przymierze. Musimy jak najszybciej zbudować Mu Przybytek. Teraz nie ma czasu na odpoczynek!”

A Bóg mówi: siódmy dzień pozostaje święty.

Nawet najświętszy projekt nie usprawiedliwia: nieograniczonej pracy.

Marcin Majewski zwraca uwagę, że cała konstrukcja Wj 25–40 jest pięknie symetryczna:

Wj 25–31 — nakaz budowy,
Wj 31,12–17 — szabat,
Wj 32–34 — odstępstwo i odnowienie,
Wj 35,1–3 — szabat,
Wj 35–40 — wykonanie budowy.

Czyli wokół kryzysu złotego cielca stoją jak dwa znaki: szabat przed nim

i: szabat po nim.

To mówi coś bardzo głębokiego: Bóg nie chce sanktuarium zbudowanego kosztem człowieka.

Wj 35 — na język ludzki

Mojżesz wrócił z Synaju.

Ma nowe tablice.

Przymierze zostało odnowione.

Teraz zbiera: całe zgromadzenie Izraela.

I pierwszą rzeczą, którą mówi, nie jest: „budujemy!”

Najpierw: „pamiętajcie o szabacie”.

Pracować można przez sześć dni.

Siódmy ma być: świętym szabatem odpoczynku dla Pana.

Następnie pojawia się bardzo konkretny zakaz: nie rozpalać ognia w domach w szabat.

Dopiero potem Mojżesz przechodzi do: zbiórki materiałów.

Mówi: „Każdy więc, którego serce będzie ochocze…”

To nie jest:

podatek,
wymuszenie,
opłata za wejście do religii,
manipulacja emocjonalna.

To: dobrowolny dar.

Potrzebne są:

złoto,
srebro,
brąz,
barwne tkaniny,
bisior,
kozia sierść,
skóry,
drewno akacjowe,
oliwa,
wonności,
kamienie szlachetne.

Ale Mojżesz nie potrzebuje tylko: rzeczy.

Potrzebuje także: ludzi z umiejętnościami.

Każdy uzdolniony ma przyjść i wykonać:

Przybytek,
Arkę,
przebłagalnię,
stół,
świecznik,
ołtarze,
kadź,
zasłony,
szaty kapłańskie.

Potem dzieje się coś niezwykle pięknego.

Lud: rzeczywiście przychodzi.

Nie trzeba go:

ścigać,
szantażować,
straszyć.

Mężczyźni i kobiety: przynoszą dary.

Kobiety: przędą.

Książęta: przynoszą kamienie i wonności.

Ludzie posiadający drewno: przynoszą drewno.

Każdy wnosi: to, co ma.

I każdy może uczestniczyć.

Nie wszyscy są: Besaleelami.

Nie każdy jest:

złotnikiem,
tkaczem,
projektantem.

Ale wspólnota buduje: razem.

Na końcu Mojżesz przypomina o Besaleelu i Oholiabie.

Besaleel został: powołany imiennie.

Jest napełniony: duchem Bożym.

Otrzymuje:

mądrość,
rozum,
wiedzę,
fachowość,
zdolność projektowania.

I pojawia się w Wj 35 nowa ważna cecha: umie także uczyć innych.

To ogromnie ważne.

Doskonały specjalista nie tylko: „sam wszystko robi najlepiej”.

Potrafi: przekazywać wiedzę.

Besaleel i Oholiab nie tworzą kultu genialnej jednostki.

Tworzą: zespół kompetentnych ludzi.

Mapa rozdziału

Wj 35,1–3 — szabat

Mojżesz:

zbiera całe zgromadzenie,
przypomina sześć dni pracy,
ogłasza siódmy dzień świętym,
zakazuje rozpalania ognia w szabacie.

Wj 35,4–19 — wezwanie do składania darów i pracy

Mojżesz wzywa do: dobrowolnej daniny dla Pana.

Wymienia:

materiały,
elementy Przybytku,
wyposażenie,
szaty kapłańskie.

Wj 35,20–29 — odpowiedź ludu

Mężczyźni i kobiety:

przynoszą złoto,
srebro,
brąz,
tkaniny,
skóry,
drewno,
oliwę,
kamienie,
wonności.

Dary są: dobrowolne.

Wj 35,30–35 — Besaleel i Oholiab

Besaleel:

zostaje powołany imiennie,
otrzymuje Ducha Boga,
mądrość,
rozum,
wiedzę,
umiejętność rzemieślniczą,
zdolność projektowania,
zdolność nauczania.

Oholiab:

zostaje jego współpracownikiem,
również otrzymuje zdolność nauczania i pracy.

Wj 35 jako początek nowej części

1. Marcin Majewski dzieli ostatnią część Księgi Wyjścia następująco:

Wj 25–31 — nakaz budowy Mieszkania.

Wj 32–34 — zerwanie i odnowienie przymierza.

Wj 35–40 — budowa Mieszkania.

2. Wj 35 jest więc:

początkiem realizacji.

3. To ważne, ponieważ od Wj 25 czytelnik zna już:

projekt,
wyposażenie,
kapłaństwo,
materiały.

4. Teraz główne pytanie nie brzmi:

„co Bóg polecił?”

Ale: „czy lud zrobi to, co Bóg polecił?”

Posłuszeństwo po apostazji

5. Majewski bardzo mocno zauważa kontrast.

W Wj 35–40 Izraelici: skrupulatnie wykonują Boże zalecenia.

6. Stoi to w ostrym przeciwieństwie do:

niedawnej apostazji złotego cielca.

7. Czyli Wj 35 pokazuje:

nawrócenie nie tylko słowami.

Nawrócenie ma czyn

8. Wj 34:

Bóg odnawia przymierze.

Wj 35: lud zaczyna żyć według odnowionego przymierza.

9. To ważne.

Przebaczenie nie kończy się na: „Bóg mi wybaczył”.

Powinno rodzić: nowe działanie.

„Mojżesz zebrał całe zgromadzenie”

10. Hebrajskie:

וַיַּקְהֵל — wayyaqhel.

11. Pochodzi od rdzenia:

קהל — q-h-l.

12. Znaczy:

zgromadzić,
zebrać wspólnotę.

13. Od tego rdzenia pochodzi:

קָהָל — qahal

zgromadzenie.

Qahal

14. To ważne biblijne słowo.

Oznacza: zgromadzony lud.

15. W Septuagincie bywa tłumaczone m.in. słowem:

ekklesia.

16. To słowo później w Nowym Testamencie oznacza:

Kościół / zgromadzenie.

17. Nie należy jednak mówić:

„Wj 35 opisuje już Kościół chrześcijański”.

Pierwszy sens: zgromadzenie Izraela.

Wspólnota słyszy razem

18. Mojżesz nie przekazuje zasad tylko:

Besaleelowi,
Aaronowi,
elitom.

19. Zbiera:

całe zgromadzenie.

20. Budowa sanktuarium jest:

sprawą całego ludu.

Przybytek nie jest prywatnym projektem Mojżesza

21. Nie jest:

„jego wizją”.

22. Nie ma prywatnego właściciela.

23. Bóg daje projekt.

Lud: współuczestniczy.

Najpierw szabat

24. To bardzo znamienne.

Po wszystkich dramatycznych wydarzeniach Mojżesz mógłby powiedzieć: „natychmiast nadrabiamy opóźnienie”.

25. Zamiast tego:

„siódmy dzień jest święty”.

Wj 31 i Wj 35 — dwie ramy

26. Majewski pokazuje piękny układ:

A — Wj 24,15–18: teofania w obłoku i chwale

B — Wj 25–31: nakaz budowy Mieszkania

C — Wj 31,12–17: szabat

D — Wj 32–34: odstępstwo i odnowienie

C’ — Wj 35,1–3: szabat

B’ — Wj 35–40: budowa Mieszkania

A’ — Wj 40,34–38: chwała wypełnia Mieszkanie

27. W centrum:

grzech i odnawiająca łaska.

Szabat otacza grzech i odnowienie

28. To bardzo ciekawa konstrukcja.

Wj 31: szabat.

Wj 32–34: kryzys.

Wj 35: szabat.

29. Jakby tekst mówił:

Boży porządek nie został unicestwiony przez grzech.

Powrót do rytmu stworzenia

30. Majewski łączy Przybytek z:

Rdz 1.

31. Stworzenie ma rytm:

sześć dni działania,
siódmy dzień odpoczynku.

32. Budowa Mieszkania również zostaje otoczona:

szabatem.

Przybytek jako „nowe stworzenie”

33. W ujęciu kapłańskim budowa sanktuarium przypomina:

stworzenie uporządkowanego świata.

34. Nie dlatego, że namiot jest:

drugim kosmosem w sensie fizycznym.

35. Chodzi o literacko-teologiczne podobieństwa:

porządek,
rozdzielenia,
siedmiodniowy rytm,
błogosławieństwo,
obecność Boga.

Człowiek nie buduje szybciej niż Bóg stwarza

36. To piękne zastosowanie.

Nawet projekt: domu Boga

musi respektować: dzień odpoczynku.

„Święty szabat odpoczynku”

37. Hebrajskie:

שַׁבַּת שַׁבָּתוֹן — shabbat shabbaton.

38. To mocna forma:

pełny, uroczysty odpoczynek.

39. Szabat nie jest tylko:

przerwą techniczną.

Jest: „dla Pana”.

Odpoczynek dla Boga

40. Człowiek przerywa pracę, aby powiedzieć:

„nie jestem niewolnikiem produkcji”.

41. To szczególnie mocne w Księdze Wyjścia.

Izrael wyszedł z Egiptu, gdzie:

pracę narzucał faraon,
normy produkcyjne były bezlitosne.

42. Bóg daje:

rytm odpoczynku.

Bóg nie jest nowym faraonem

43. To jedna z kluczowych prawd.

Faraon: więcej cegieł.

Bóg: siódmego dnia odpocznij.

Praca święta także ma granicę

44. Można budować:

Przybytek,
kościół,
dzieło charytatywne,
projekt ewangelizacyjny.

45. A jednak człowiek nadal:

pozostaje stworzeniem.

Pracoholizm religijny

46. Wj 35 jest dobrą korektą myślenia:

„skoro robię coś dla Boga, mogę pracować bez końca”.

47. Nie.

Bóg sam ustanawia: granicę.

Kara śmierci

48. Wj 35 powtarza:

surową sankcję za naruszenie szabatu.

49. To element:

prawa przymierza starożytnego Izraela.

50. Nie jest:

współczesnym prawem karnym Kościoła.

Dlaczego tak surowo?

51. Ponieważ szabat jest:

znakiem przymierza.

52. Jego świadome odrzucenie było traktowane jako:

publiczne odrzucenie porządku przymierza.

Chrześcijanin a sankcja szabatu

53. Chrześcijanin nie ma prawa:

wymierzać kary śmierci komuś za pracę w sobotę.

54. Tekst należy interpretować:

historycznie i kanonicznie.

„Nie będziecie rozpalać ognia”

55. W. 3 jest bardzo konkretny.

Nie rozpalać ognia w mieszkaniach w szabat.

56. To jedyny tak wyraźny przepis tego typu w Księdze Wyjścia.

Dlaczego ogień?

57. Możliwe wyjaśnienia obejmują:

przygotowanie jedzenia,
działalność rzemieślniczą,
obróbkę metali.

58. Kontekst budowy Przybytku czyni szczególnie interesującym:

ogień rzemieślniczy.

59. Obróbka:

złota,
srebra,
brązu

wymaga: ognia.

Nawet warsztat Besaleela ma zgasnąć

60. To bardzo plastyczny obraz.

Siódmego dnia: ogień kuźni ma zgasnąć.

61. Nie dlatego, że projekt jest mało ważny.

Właśnie dlatego, że: Bóg jest ważniejszy niż projekt.

Czy Żydzi dziś nie mogą używać elektryczności?

62. To zagadnienie późniejszej:

halachy żydowskiej.

63. W różnych nurtach judaizmu istnieją różne interpretacje:

rozpalania,
prądu,
urządzeń elektrycznych.

64. Wj 35,3 sam mówi:

o rozpalaniu ognia.

65. Nie należy wkładać całej późniejszej halachy:

bezpośrednio do tekstu Mojżeszowego.

Danina dla Pana

66. W. 5:

תְּרוּמָה — terumah.

67. Znaczy:

danina,
dar wydzielony,
ofiara podniesiona.

68. To słowo znamy z:

Wj 25.

„Każdy, którego serce będzie ochocze”

69. To centralne zdanie rozdziału.

Hebrajskie: כֹּל נְדִיב לִבּוֹ — kol nediv libbo.

70. Nadiv:

chętny,
hojny,
szlachetny,
dobrowolny.

71. Lev / levav:

serce.

Serce w Biblii

72. Nie oznacza tylko:

emocji.

73. Serce jest centrum:

decyzji,
woli,
myślenia,
pragnienia.

74. „Ochocze serce” to nie chwilowe:

wzruszenie.

To: wolna decyzja.

Dar dobrowolny

75. W Wj 35 nikt nie mówi:

„każdy ma wpłacić dokładnie 10% na Przybytek”.

76. Wezwanie brzmi:

„kto ma ochocze serce”.

Czy to znaczy, że Biblia nie zna obowiązkowych świadczeń?

77. Nie.

Biblia zna również:

podatki,
dziesięciny,
obowiązkowe ofiary.

78. Wj 35 opisuje jednak:

konkretną dobrowolną zbiórkę na Przybytek.

Nie zamieniaj tego w fundraisingową manipulację

79. Bardzo ważne.

Tekst nie daje liderowi prawa mówić: „Jeśli naprawdę kochasz Boga, oddaj mi wszystkie pieniądze”.

80. Dobrowolność jest:

częścią sensu.

Dar dla Pana czy dla Mojżesza?

81. BT mówi:

„danina dla Pana”.

82. Mojżesz nie zbiera:

prywatnego majątku.

83. Materiały mają:

określone przeznaczenie.

Transparentność celu

84. Lista jest bardzo konkretna.

Lud wie: na co ma dać.

85. To dobry biblijny wzorzec:

określony cel,
znane potrzeby,
wspólnotowe dzieło.

Złoto po złotym cielcu

86. To jeden z najmocniejszych kontrastów.

Wj 32: złote ozdoby → cielec.

Wj 35: złote ozdoby → Przybytek.

Złoto nie jest grzechem

87. Biblia nie mówi:

„złoto jest złe”.

88. To człowiek decyduje:

komu służy.

Pieniądze nie są bożkiem z natury

89. Mogą służyć:

rodzinie,
biednym,
edukacji,
wspólnocie,
sprawiedliwemu biznesowi.

90. Mogą także:

zająć miejsce Boga.

Nawrócenie finansów

91. Wj 35 pokazuje coś bardzo praktycznego.

Nawrócenie może dotyczyć: portfela.

92. Nie tylko tego:

co czuję podczas modlitwy.

Ale: na co wydaję.

Materiały

93. Lista prawie powtarza Wj 25.

Potrzebne są:

złoto,
srebro,
brąz,
purpura fioletowa,
purpura czerwona,
karmazyn,
bisior,
sierść kozia,
skóry baranie,
„skóry delfinów” w BT,
drewno akacjowe,
oliwa,
wonności,
onyks,
drogie kamienie.

„Skóry delfinów”

94. BT przy Wj 35,7 i 35,23 odsyła do przypisu:

Wj 25,5.

95. Hebrajskie:

תְּחָשִׁים — techashim.

96. Dokładna identyfikacja materiału:

nie jest pewna.

97. W przekładach spotyka się m.in.:

delfiny,
borsuki,
skóry morskich zwierząt,
skóry specjalnie wyprawione.

98. Nie należy budować teologii:

na zoologicznej pewności, której nie mamy.

Lista materiałów pokazuje różnorodność

99. Jeden ma:

złoto.

Inny: drewno.

Ktoś: tkaninę.

Ktoś: oliwę.

100. Nie wszyscy dają:

to samo.

Równość nie oznacza identyczności wkładu

101. Wspólnota może być naprawdę wspólna, nawet gdy ludzie dają:

różne rzeczy,
różne umiejętności,
różne ilości.

„Każdy uzdolniony”

102. W. 10:

„Każdy uzdolniony spośród was winien przyjść”.

103. Dosłowny hebrajski ponownie używa:

„mądrego serca”.

Dar materialny i dar umiejętności

104. Przybytek potrzebuje dwóch rzeczy:

materiału

i: kompetencji.

105. Nie wystarczy przynieść:

tonę złota.

Ktoś musi wiedzieć: co z nim zrobić.

Kościół i wspólnota też potrzebują kompetencji

106. Można mieć:

pieniądze,
dobre intencje.

107. Bez:

organizacji,
rzemiosła,
wiedzy,
odpowiedzialności

projekt może: nie powstać.

Lista sprzętów

108. Wj 35,11–19 streszcza właściwie:

Wj 25–30.

109. Wymienia:

Przybytek,
namiot,
przykrycia,
deski,
poprzeczki,
słupy,
podstawy,
Arkę,
drążki,
przebłagalnię,
zasłonę,
stół,
chleb pokładny,
świecznik,
oliwę,
ołtarz kadzenia,
olejek,
kadzidło,
ołtarz całopalenia,
kratę,
kadź,
dziedziniec,
paliki,
powrozy,
szaty.

Powtórzenie — po co?

110. Współczesny czytelnik może powiedzieć:

„przecież już to czytałem”.

111. I ma rację.

Wj 35–40 w ogromnej mierze: powtarza Wj 25–31.

Biblia czasem powtarza celowo

112. Majewski mówi:

nie chodzi o ponowne skupienie się na wszystkich technicznych detalach.

113. Ważny jest:

teologiczny sens wykonania.

„Bóg powiedział” → „Izrael wykonał”

114. W pierwszej części:

przyszłość / polecenie.

W drugiej: wykonanie / przeszłość.

115. To literatura:

posłuszeństwa.

Po cielcu powtórzenie jest znaczące

116. Wj 32:

Izrael zrobił: to, czego Bóg nie polecił.

Wj 35–40:

Izrael robi dokładnie: to, co Bóg polecił.

Naprawa przez posłuszeństwo

117. To nie znaczy:

„zasłużyli na przebaczenie budową”.

Przebaczenie zostało już: udzielone przez łaskę.

118. Posłuszeństwo jest:

owocem odnowienia.

Lud odchodzi od Mojżesza

119. W. 20:

zgromadzenie odchodzi.

120. Można by się zastanawiać:

czy wrócą?

121. I rzeczywiście:

wracają z darami.

Słowo prowadzi do czynu

122. Mojżesz:

mówi.

Lud: działa.

123. To bardzo prosty, ale ważny schemat:

słuchanie → odpowiedź.

„Skłoniło serce”

124. W. 21:

„wszyscy, których skłoniło serce”.

Hebrajskie: נְשָׂאוֹ לִבּוֹ — nesa’o libbo.

125. Dosłownie obrazowo:

„serce go uniosło”.

Serce, które podnosi człowieka do działania

126. To piękne.

Prawdziwa hojność nie musi rodzić się z:

strachu,
poczucia winy.

Może rodzić się z: wewnętrznego poruszenia.

„Duch był ochoczy”

127. Hebrajskie:

רוּחוֹ נָדְבָה — rucho nadvah.

128. Ruach może oznaczać:

ducha,
wnętrze,
usposobienie.

129. Tutaj:

wewnętrzną gotowość.

Czy to Duch Święty?

130. W. 21 nie należy automatycznie odczytywać:

„Duch Święty bezpośrednio poruszył każdą osobę”.

131. Tekst mówi o:

ludzkim duchu / usposobieniu.

132. Inaczej w w. 31:

Besaleel jest napełniony: „duchem Bożym”.

Ważne rozróżnienie

133. Hebrajskie ruach nie zawsze oznacza:

Ducha Świętego jako osobę Trójcy.

134. Kontekst decyduje.

Mężczyźni i kobiety

135. W. 22:

„Przyszli mężczyźni i kobiety”.

136. W. 29 ponownie:

„wszyscy Izraelici, mężczyźni i kobiety”.

137. To mocno podkreśla:

wspólnotowy udział obu płci.

Kobiety nie są tylko obserwatorkami

138. W. 25–26 mówi:

o fachowej pracy kobiet.

139. Przędą:

purpurę,
karmazyn,
bisior,
kozią sierść.

„Biegłe w tej pracy”

140. Tekst podkreśla:

umiejętność.

141. Nie mówi tylko:

„kobiety pomagały”.

Mówi o: kompetentnych wykonawczyniach.

Biblia widzi kobiecą fachowość

142. W świecie starożytnym przędzenie i tkactwo były ważnymi:

umiejętnościami gospodarczymi,
rzemieślniczymi,
artystycznymi.

143. Przybytek nie mógłby powstać:

bez tej pracy.

Niewidzialna praca staje się święta

144. To, co mogło wyglądać jak:

„zwykłe przędzenie”,

staje się częścią: sanktuarium.

Codzienna kompetencja może służyć Bogu

145. Wj 35 nie dzieli:

„wielkie duchowe talenty”,
„zwykłe prace”.

146. Praca rąk może być:

świętą służbą.

Biżuteria

147. Lud przynosi:

spinki,
kolczyki,
pierścienie,
naszyjniki,
przedmioty ze złota.

148. To bardzo interesujące po:

cielcu.

Kolczyki znów się pojawiają

149. W Wj 32 kolczyki zostały zdjęte na:

idol.

150. W Wj 35 biżuteria trafia na:

Przybytek.

Możliwy zamierzony kontrast

151. Tekst nie mówi wprost:

„to dokładnie te same kolczyki”.

152. Ale literacka bliskość jest bardzo wymowna.

153. Bezpiecznie można powiedzieć:

ten sam typ dobra materialnego zostaje użyty w przeciwnym kierunku.

Gest kołysania

154. BT przy Wj 35,22 mówi:

dary złota składano: „dokonując gestu kołysania”.

155. Odsyła do:

Wj 29,24.

156. Jest to gest kultowy ofiarowania:

przed Bogiem.

Nie tylko przelew materiału

157. Dar ma wymiar:

liturgiczny.

158. Lud nie tylko:

dostarcza surowiec.

Oddaje: Panu.

Hojność jako kult

159. To bardzo ważne.

Ofiarność nie jest tylko: logistyką.

Może być: aktem czci.

Ale hojność nie kupuje Boga

160. Złoto nie sprawia:

„Bóg teraz musi nas błogosławić”.

161. Bóg już:

wyzwolił,
przebaczył,
odnowił przymierze.

162. Dar jest:

odpowiedzią.

Łaska przed darem

163. To fundamentalny porządek.

Najpierw: Bóg działa.

Potem: człowiek odpowiada.

Nie dajesz, żeby kupić zbawienie

164. To ważne również chrześcijańsko.

Jałmużna, ofiara czy dar: nie kupują Boga.

165. Są:

owocem wiary i miłości.

Książęta przynoszą kamienie

166. W. 27:

książęta / przywódcy.

167. Przynoszą:

onyks,
kamienie,
wonności,
oliwę.

Lider też daje

168. Przywódcy nie mówią:

„zbieramy od ludu”.

169. Sami:

uczestniczą.

Lider nie stoi ponad wspólnotą ofiary

170. To dobry wzorzec.

Jeśli projekt wymaga:

odpowiedzialności,
zaangażowania,

lider nie powinien być: tylko poborcą.

Wszyscy według możliwości

171. Tekst nie mówi, że każdy:

przyniósł identyczny dar.

172. Jedni:

złoto.

Inni:

drewno.

Inne osoby:

pracę.

Wspólnota darów

173. To bardzo bliskie późniejszej zasadzie:

różne dary — jedno ciało.

174. Nie jest to bezpośredni komentarz do 1 Kor 12.

Ale istnieje: kanoniczna analogia.

„Dobrowolnie”

175. W. 29 kończy scenę:

przynieśli to dla Pana dobrowolnie.

176. Hebrajskie:

נְדָבָה — nedavah.

177. Znaczy:

dobrowolny dar,
spontaniczna ofiara.

Dobrowolność powtórzona wiele razy

178. Autor chce, żebyśmy:

to zauważyli.

179. Nie jest to przypadkowe słowo.

Bóg chce serca, nie tylko materiału

180. Przybytek będzie z:

bardzo drogich materiałów.

181. Ale tekst mocniej podkreśla:

gotowość serca.

Można dać dużo i nie być hojnym

182. Człowiek może dawać:

dla prestiżu,
dla wpływu,
dla kontroli,
żeby go pochwalono.

183. Biblijna hojność dotyczy:

motywu.

Można dać mało i dać naprawdę

184. Później Jezus zwróci uwagę na:

wdowi grosz.

185. Wartość daru nie zawsze jest równa:

liczbie monet.

2 Kor 9

186. Paweł powie:

Bóg miłuje: radosnego dawcę.

187. To piękny nowotestamentalny paralelny motyw.

188. Nie jest dosłownym komentarzem do Wj 35.

Ale wspólny temat brzmi: wolna hojność serca.

Przybytek budowany przez wspólnotę

189. To jest ważniejsze niż może się wydawać.

Bóg mógłby: cudownie stworzyć gotowy namiot.

190. Nie robi tego.

191. Włącza:

ludzi.

Bóg pozwala człowiekowi współpracować

192. To biblijna zasada.

Bóg:

daje plan,
daje materiały,
daje talenty,
daje Ducha.

Człowiek: pracuje.

Synergia — ostrożne pojęcie

193. W teologii chrześcijańskiej mówi się czasem o:

współpracy człowieka z łaską.

194. Wj 35 jest dobrym obrazem:

Bóg działa pierwszy, człowiek odpowiada.

195. Nie należy z tego wersetu budować całej doktryny o usprawiedliwieniu.

Besaleel wraca

196. W Wj 31 Bóg mówił o Besaleelu:

Mojżeszowi.

197. Teraz w Wj 35 Mojżesz mówi o Besaleelu:

Izraelowi.

Powołanie prywatne staje się publiczną misją

198. To ważne.

Bóg może najpierw: powołać.

Potem wspólnota: rozpoznaje rolę.

„Powołał imiennie”

199. BT:

„Pan powołał imiennie Besaleela”.

Hebrajskie: קָרָא בְשֵׁם — qara be-shem.

200. Oznacza:

wezwać po imieniu.

Bóg zna specjalistę

201. Nie tylko:

Mojżesza,
Aarona,
proroków.

202. Zna:

rzemieślnika.

Imię Besaleel

203. Hebrajskie:

בְּצַלְאֵל — Betsalel / Besaleel.

204. Najczęściej wyjaśnia się:

„w cieniu Boga”.

„Cień Boga”

205. Piękne imię dla człowieka, który ma:

zbudować miejsce Bożej obecności.

206. Ale trzeba uważać:

tekst nie komentuje wprost: symboliki jego imienia.

Syn Uriego, wnuk Chura

207. Genealogia:

Besaleel,
Uri,
Chur,
Juda.

208. To pokazuje:

konkretną osobę zakorzenioną we wspólnocie.

„Napełnił go duchem Bożym”

209. Hebrajskie:

רוּחַ אֱלֹהִים — ruach Elohim.

210. W Wj 31 BT wyjaśnia:

Duch Boży jest tutaj źródłem: nadzwyczajnych uzdolnień.

211. Wj 35 powtarza tę prawdę.

Duch Boga i praca techniczna

212. To jeden z najważniejszych tekstów Biblii dla:

artysty,
projektanta,
inżyniera,
rzemieślnika,
programisty,
administratora,
architekta.

213. Bóg może uzdalniać człowieka do:

fachowej pracy.

Janusz Lemański o ruach

214. W artykule o słowie ruach w Rodzaju i Wyjściu Lemański pokazuje, że słowo może oznaczać m.in.:

wiatr,
życie,
wewnętrzny stan człowieka,
charyzmatyczną moc udzielaną przez Boga wybranym osobom.

215. Besaleel jest wyraźnym przykładem:

charyzmatycznego uzdolnienia do konkretnego zadania.

Charyzmat nie musi oznaczać mikrofonu

216. Współcześnie „charyzmatyczny” kojarzy się często z:

modlitwą,
prorokowaniem,
uzdrawianiem.

217. Wj 35 mówi:

obróbka drewna też może być miejscem działania Bożego daru.

Mądrość

218. Hebrajskie:

חָכְמָה — chokhmah.

219. To nie tylko:

teoria.

Może oznaczać: praktyczną biegłość.

Rozum

220. Hebrajskie:

תְּבוּנָה — tevunah.

221. Zdolność:

rozumienia,
rozróżniania,
projektowania.

Wiedza

222. Hebrajskie:

דַּעַת — da’at.

223. Od:

ידע — yada

znać.

224. Fachowa:

wiedza.

Wszelkie rzemiosło

225. Hebrajskie:

מְלָאכָה — melakhah.

226. To samo ważne słowo pojawia się przy:

szabacie.

Paradoks Wj 35

227. Bóg daje ludziom:

zdolność do pracy.

I równocześnie mówi: kiedy nie pracować.

228. To pełna teologia pracy.

Talent nie jest bożkiem

229. Jeśli jesteś bardzo dobry w swojej pracy:

nadal masz odpoczywać.

230. Besaleel nie może powiedzieć:

„Bóg dał mi talent, więc muszę używać go non stop”.

Powołanie nie usprawiedliwia pracoholizmu

231. To bardzo aktualne.

Człowiek może powiedzieć: „moja praca to misja”.

232. Wj 35 odpowiada:

tak — ale jesteś także stworzeniem.

Projektowanie

233. W. 32:

Besaleel potrafi: obmyślać plany.

234. Hebrajskie używa języka:

projektowania zamysłów.

Bóg i kreatywność

235. Posłuszeństwo nie oznacza:

braku kreatywności.

236. Bóg daje:

zdolność projektowania.

Kreatywność w granicach dobra

237. Besaleel nie tworzy:

dowolnego sanktuarium.

238. Ma:

Boży wzór,
ludzką kreatywność.

239. To zdrowe połączenie:

wolność twórcza + odpowiedzialność.

Zdolność uczenia innych

240. W. 34 dodaje coś niezwykle ważnego.

Bóg daje Besaleelowi i Oholiabowi: zdolność pouczania innych.

Hebrajskie: לְהוֹרֹת — lehorot.

241. Rdzeń:

ירה — y-r-h.

242. Z tego samego pola pochodzi:

תּוֹרָה — Torah.

Torah i nauczanie

243. Torah nie znaczy pierwotnie tylko:

„kodeks prawa”.

Ma związek z:

nauczaniem,
instrukcją,
wskazywaniem drogi.

244. Besaleel otrzymuje zdolność:

przekazywania fachowej wiedzy.

Najwyższy poziom eksperta

245. Można wiedzieć:

jak zrobić.

Trudniej: wyjaśnić innym, jak zrobić.

246. Bóg daje Besaleelowi:

oba dary.

Mentor

247. Besaleel nie jest tylko:

wykonawcą.

Jest także: mentorem.

Wiedza, której nie przekazujesz, umiera z tobą

248. To bardzo praktyczne.

Dobry specjalista buduje: następców.

Oholiab

249. Hebrajskie:

אָהֳלִיאָב — Oholiav / Oholiab.

250. Syn:

Achisamaka.

Pokolenie: Dana.

Juda i Dan

251. Besaleel:

Juda.

Oholiab: Dan.

252. W projekcie współpracują ludzie:

z różnych pokoleń.

Nie tylko „najważniejsze” pokolenie

253. Juda później stanie się:

centralne politycznie.

Dan: znacznie mniej.

254. Bóg używa:

obu.

Wspólnota kompetencji

255. Przybytek nie jest dziełem:

jednej dynastii.

„Mądrość umysłu”

256. W. 35:

„napełnił ich mądrością umysłu”.

257. Hebrajski mówi dosłowniej o:

mądrości serca.

Serce znowu

258. W całym Wj 35 serce pojawia się:

bez przerwy.

259. Serce:

daje,
pracuje,
uczy się,
tworzy.

Ochocze serce + mądre serce

260. To dwa wielkie typy serca w rozdziale.

Ochocze serce

chce dać.

Mądre serce

potrafi wykonać.

261. Przybytek potrzebuje:

obu.

Sama hojność nie wystarczy

262. Można dać dużo materiałów.

Bez ludzi kompetentnych: nie powstanie sanktuarium.

Sama kompetencja też nie wystarczy

263. Można mieć świetnych fachowców.

Bez:

materiału,
wspólnoty,
gotowości

projekt też: nie powstanie.

Bóg łączy dawców i wykonawców

264. To piękny model wspólnoty.

Jedni: finansują.

Inni: projektują.

Inni: wykonują.

Inni: uczą.

Wszyscy: uczestniczą.

„Zwyczajne prace tkackie”

265. BT kończy listę:

zwyczajnymi pracami tkackimi.

266. To bardzo sympatyczny szczegół.

Nie wszystko musi być: „genialnym dziełem sztuki”.

267. Potrzebne są również:

zwykłe prace.

Świętość zwyczajności

268. Przybytek powstaje nie tylko dzięki:

wizjonerom,
mistrzom.

Ale także dzięki: powtarzalnej pracy.

Bóg działa w nudnej części projektu

269. Każdy projekt ma:

kreatywny początek,
mnóstwo rutynowej realizacji.

270. Biblia nie pogardza:

rutyną.

„Obmyślać plany” i „zwyczajnie tkać”

271. W jednym wersecie spotykają się:

innowacja

i: rzemieślnicza powtarzalność.

272. Obie są potrzebne.

Przybytek i stworzenie

273. Majewski mocno rozwija analogię:

Mieszkanie ↔ stworzenie świata.

274. W Wj 35–40 układ wykonania jest bardziej logiczny niż:

Wj 25–31.

275. Najpierw:

materiały.

Potem: konstrukcja namiotu.

Następnie: sprzęty.

Majewski o literackim charakterze Wj 35–40

276. Zwraca uwagę, że sekcja wykonawcza:

prawie powtarza wcześniejsze instrukcje.

277. Ale jest:

uporządkowana inaczej.

Historia redakcji

278. Majewski uważa:

Wj 35–40 należy do: późnego etapu kształtowania kapłańskiego opowiadania.

279. Wskazuje m.in. na:

różnice między hebrajskim tekstem a Septuagintą.

Septuaginta

280. Grecka wersja Wj 35–40 różni się:

znacząco od hebrajskiej.

281. Może to wskazywać:

że w okresie powstawania LXX tekst tej części nadal miał: pewną płynność redakcyjną.

Co to znaczy dla wiary?

282. Nie:

„Biblia jest niewiarygodna”.

283. Oznacza:

Pismo powstawało: w historii.

284. Natchnienie nie usuwa:

autorów,
redaktorów,
przekazywania tekstu.

Czy Przybytek historycznie istniał?

285. Majewski omawia szeroką debatę.

286. Starsza część badań traktowała szczegółowy Przybytek jako:

literacką projekcję Świątyni Salomona.

287. Majewski uważa jednak, że dane biblijne i porównawcze nie pozwalają po prostu uznać:

całej tradycji świętego namiotu za fikcję.

Ważne rozróżnienie historyczne

288. Można jednocześnie powiedzieć:

Izrael posiada bardzo starą tradycję namiotowego sanktuarium,
finalny opis Wj 25–40 został teologicznie i literacko rozwinięty później.

289. To nie są:

sprzeczne twierdzenia.

Świątynia Salomona a Przybytek

290. Opis Przybytku ma liczne podobieństwa do:

późniejszej Świątyni Jerozolimskiej.

291. Pytanie historyczne brzmi:

jaki kierunek zależności był najważniejszy?

Biblia widzi Świątynię jako spadkobierczynię namiotu

292. Majewski przywołuje stare tradycje o:

Namiocie,
Arce,
Szilo,
Betel,
Mispa.

293. To pokazuje:

trwałą pamięć sanktuarium namiotowego.

Wj 35 i ekonomia wspólnoty

294. Ciekawy aspekt:

Przybytek jest budowany z: zasobów całej wspólnoty.

295. Nie przez:

królewskiego fundatora.

296. Izrael na pustyni nie ma jeszcze:

króla.

Sanktuarium ludu

297. To wspólnota:

dostarcza materiały.

298. W ten sposób każdy może powiedzieć:

„miałem udział”.

Czy to demokratyczna świątynia?

299. Nie należy nakładać nowoczesnej kategorii:

demokracji.

300. Ale wyraźny jest:

wspólnotowy charakter.

Hojność jest tak duża, że później trzeba ją zatrzymać

301. Wj 35 kończy się jeszcze przed finałem zbiórki.

302. W Wj 36 okaże się:

materiałów jest za dużo.

303. Majewski zwraca uwagę:

Mojżesz będzie musiał powiedzieć: przestańcie przynosić.

To chyba jedyna zbiórka, którą trzeba zamknąć z nadmiaru

304. To humorystyczne współczesne spostrzeżenie.

305. Ale tekst naprawdę podkreśla:

nadzwyczajną hojność ludu.

Kontrast z faraonem

306. Egipt:

przymusowa praca.

Wj 35: dobrowolny dar.

307. Egipt:

faraon zabiera.

Bóg: zaprasza do dawania z ochotą.

Bóg nie buduje Przybytku niewolniczą siłą

308. To bardzo ważne.

Lud został: wyzwolony.

Jego współpraca ma być: wolna.

Wolność do dawania

309. Exodus nie oznacza:

„teraz nic nie muszę robić”.

310. Oznacza:

mogę służyć Bogu jako człowiek wolny.

Od „służenia faraonowi” do „służenia Bogu”

311. Hebrajski język Wyjścia gra słowem:

עבד — avad

pracować / służyć.

312. Izrael opuszcza:

przymusową służbę faraonowi

i uczy się: służby JHWH.

Różnica nie polega na braku pracy

313. Izrael nadal:

pracuje.

314. Różnica:

dla kogo,
w jakim rytmie,
z jakiego serca.

Egipt: praca bez szabatu

315. Przybytek:

praca ograniczona szabatem.

316. To jedna z najgłębszych różnic między:

niewolą i przymierzem.

Wj 35 i chrześcijańskie powołanie świeckich

317. Rozdział jest bardzo ważny dla ludzi, którzy pytają:

„Czy moja zwykła praca ma coś wspólnego z Bogiem?”

318. Odpowiedź:

może mieć.

Nie musisz pracować „w Kościele”

319. Besaleel nie jest:

kaznodzieją.

320. Jest:

mistrzem rzemiosła.

Świętość zawodowa

321. Chrześcijanin może służyć Bogu poprzez:

uczciwość,
jakość,
odpowiedzialność,
troskę o ludzi.

322. Nie przez doklejanie:

religijnego sloganu do każdej czynności.

Dobry administrator może służyć Bogu

323. Jeśli:

chroni system,
nie oszukuje,
dba o ludzi,
wykonuje pracę rzetelnie,

jego kompetencja może stać się: służbą dobru.

Dobry stolarz może służyć Bogu

324. Besaleel pokazuje:

ręce także mogą mieć powołanie.

Dobry nauczyciel fachu może służyć Bogu

325. Wj 35,34:

zdolność uczenia.

326. Mentoring może być:

formą służby.

Wiedza nie jest tylko moją własnością

327. Besaleel otrzymuje wiedzę po to, aby:

przekazać ją dalej.

Sukces projektu nie może zależeć od jednej osoby

328. Jeśli cała wiedza jest tylko:

„w głowie jednego eksperta”,

wspólnota jest: krucha.

Bus factor po biblijnemu

329. Współczesnym językiem technicznym można powiedzieć:

Besaleel zmniejsza: „bus factor”.

330. To oczywiście współczesna analogia, nie termin biblijny.

331. Sens:

uczy innych, żeby projekt nie zależał tylko od niego.

Wj 35 a wolontariat

332. Rozdział często brzmi jak:

wielka wspólnotowa mobilizacja.

333. Ale należy uważać.

Nie każdy wolontariat jest automatycznie: zdrowy.

Dobrowolność naprawdę musi być dobrowolna

334. Jeśli ktoś mówi:

„dobrowolnie, ale jeśli nie dasz, będziemy cię zawstydzać”,

to nie jest: duch Wj 35.

Wspólnota nie może eksploatować ludzi

335. Szabat na początku rozdziału jest:

zabezpieczeniem.

336. Możesz dawać:

czas,
talent,
pieniądze.

Ale nie stajesz się: niewolnikiem projektu.

Bóg nie potrzebuje twojego wypalenia

337. To ważne.

Przybytek jest: Bożym projektem.

A jednak Bóg nie mówi: „pracujcie aż padniecie”.

Dar nie jest miernikiem wartości człowieka

338. Nie każdy ma:

złoto.

339. Ktoś ma:

kozią sierść.

340. Ktoś:

umiejętność.

341. Ktoś:

czas.

Bóg nie porównuje darów w Wj 35

342. Tekst nie tworzy:

rankingu hojności.

Ważny jest udział

343. Każdy daje:

zgodnie z tym, co posiada i co serce podpowiada.

Nie znaczy: „nie licz kosztów”

344. Dobrowolność nie oznacza:

nierozsądku finansowego.

345. Biblia w innych miejscach uczy:

odpowiedzialności,
troski o rodzinę,
uczciwego gospodarowania.

Hojność i rozsądek

346. Zdrowa hojność nie powinna:

niszczyć obowiązków wobec osób zależnych od ciebie.

Wj 35 i „ofiara na kościół”

347. Można wyciągnąć kilka zasad:

cel powinien być jasny,
dar powinien być wolny,
liderzy także uczestniczą,
potrzebne są kompetencje,
wspólnota wie, co powstaje.

348. To nie jest gotowy:

współczesny regulamin finansowy parafii.

Ale daje: wartości.

Przejrzystość

349. Mojżesz wymienia:

dokładnie potrzebne rzeczy.

350. Później tekst opisuje:

dokładnie, co z nich wykonano.

Ofiarność i odpowiedzialność

351. Im świętszy cel, tym bardziej potrzeba:

uczciwego gospodarowania.

Wj 35 a 1 Krn 29

352. Przy budowie Świątyni Dawid później również podkreśli:

dobrowolność darów.

353. Lud raduje się:

z ochotnego serca.

354. To bardzo podobny motyw.

1 Krn 29: Przybytek → Świątynia

355. Historia świętej przestrzeni ma ciągłość:

Namiot,
Świątynia.

356. W obu:

ofiarność wspólnoty.

Ezd 2–3

357. Po wygnaniu również:

dary wspólnoty

służą odbudowie kultu.

358. Ten motyw pozostaje ważny.

2 Kor 8–9

359. W Nowym Testamencie Paweł organizuje:

zbiórkę dla potrzebujących chrześcijan.

360. Podkreśla:

dobrowolność,
gotowość,
hojność.

361. To nie jest zbiórka na Przybytek.

Ale zasada: serca gotowego do dawania

ma mocne podobieństwo.

Jezus i skarb

362. Jezus będzie mówił:

„gdzie jest twój skarb, tam będzie i serce”.

363. Wj 35 pokazuje odwrotną stronę:

gdzie jest serce, tam idzie skarb.

Serce prowadzi złoto

364. W Wj 32:

serce odchodzi → złoto idzie do cielca.

W Wj 35: serce wraca → złoto idzie do Przybytku.

To, na co wydajesz, mówi o tobie

365. Nie wszystko.

Ale bardzo dużo.

366. Budżet może być:

duchowym lustrem.

Nie chodzi o ascetyczny wstyd z posiadania

367. Biblia nie mówi:

„posiadanie kosztowności jest samo w sobie złem”.

368. Pyta:

co robisz z tym, co masz?

Przybytek jest piękny i kosztowny

369. Bóg nie nakazuje:

byle jakości.

370. Piękno może:

służyć świętości.

Czy Bóg potrzebuje luksusu?

371. Nie.

Bóg nie potrzebuje:

złota,
domu,
ozdób.

372. Przybytek ma:

pedagogiczny, symboliczny i kultowy sens dla Izraela.

Kosztowny kult a ubodzy

373. Nie wolno używać Wj 35 jako argumentu:

„wydawajmy bez limitu na przepych, nawet gdy ludzie głodują”.

374. Biblia jako całość bardzo mocno nakazuje:

troskę o ubogich.

Piękno i miłosierdzie nie powinny być wrogami

375. Można:

tworzyć piękne miejsce modlitwy,
troszczyć się o potrzebujących.

376. Konflikt pojawia się, gdy:

prestiż wypiera miłość.

Kobiety i Przybytek

377. Warto jeszcze raz wrócić do:

Wj 35,25–26.

378. Tekst nie ukrywa:

ich pracy.

Historia często zapomina rzemieślniczki

379. Biblia tutaj pamięta.

380. Sanktuarium powstaje także dzięki:

fachowym rękom kobiet.

Oholiab i Besaleel uczą

381. Wspólnota nie ma tylko:

konsumować usług specjalistów.

382. Ma rosnąć:

w kompetencji.

Dobrze zorganizowana wspólnota

383. Nie polega na:

heroizmie kilku przeciążonych osób.

384. Polega na:

dzieleniu darów,
uczeniu,
współpracy.

Wj 35 i kultura „ja zrobię sam”

385. Besaleel mógłby powiedzieć:

„nikt nie zrobi tego tak dobrze jak ja”.

386. Bóg daje mu jednak:

zdolność uczenia.

Bóg chce reprodukować kompetencję

387. To bardzo zdrowy model:

ekspert → mentor → zespół.

Duch i wiedza

388. Nie przeciwstawiaj:

Ducha

i: nauki.

389. Besaleel ma:

Ducha,
wiedzę,
rzemiosło,
planowanie.

Duch nie zastępuje nauki

390. Wj 35 nie mówi:

„nie musiał się uczyć, bo dostał Ducha”.

391. Tekst opisuje:

zdolność i mądrość jako dar.

Nie neguje: procesu rozwoju.

Wiedza nie zastępuje Ducha

392. Z drugiej strony sama fachowość nie odpowiada jeszcze:

na pytanie o cel.

393. Aaron przy cielcu także potrafił:

pracować ze złotem.

Kompetencja potrzebuje etyki

394. Ten sam talent może stworzyć:

Arkę

albo: cielca.

Technologia moralnie neutralna?

395. Narzędzia nie mają moralności w taki sposób jak osoby.

396. Ale ich projektowanie i użycie ma:

konsekwencje moralne.

Wj 35 dla świata IT

397. Możesz napisać:

system chroniący dane,
system kradnący dane.

398. Ta sama wiedza:

różny cel.

Dar Boga wymaga rozeznania

399. Pytanie nie brzmi tylko:

„czy potrafię?”

Ale: „czy powinienem?”

„Wszelkie przedmioty” i „wszelkie plany”

400. Wj 35 kończy się ogromną kompetencją wykonawców.

401. Ale następny rozdział pokaże:

pracę całego zespołu.

Najpierw lud daje, potem rzemieślnicy budują

402. To bardzo logiczna kolejność.

403. W Wj 36:

dary nadal napływają,
Besaleel i wykonawcy zaczynają pracę.

Majewski: logiczniejszy porządek

404. Majewski zwraca uwagę:

Wj 35–40 ma bardziej logiczną kolejność niż: część instrukcyjna Wj 25–31.

405. Najpierw:

zbiórka.

Potem: budowa konstrukcji.

Następnie: sprzęty.

Nie czytaj Wj 35–40 jak instrukcji IKEA

406. Majewski ostrzega pośrednio przed traktowaniem tekstu jako:

kompletnego technicznego planu budowlanego.

407. Opis ma:

cel teologiczny.

Brakuje wielu danych technicznych

408. Mimo pozornej drobiazgowości tekst nie podaje wszystkiego, czego potrzebowałby:

współczesny inżynier.

409. Dlatego rekonstrukcje Przybytku są:

interpretacjami.

Nie ma jednej pewnej makiety

410. Można tworzyć:

modele,
ilustracje,
wizualizacje.

411. Ale nie należy mówić:

„na 100% dokładnie tak wyglądał każdy detal”.

Historia i teologia

412. Dobre czytanie nie wymaga wyboru:

„albo historia, albo teologia”.

413. Możemy badać:

starą tradycję namiotu,
późniejsze opracowanie kapłańskie,
sens teologiczny finalnego tekstu.

Przybytek jako odpowiedź na problem Wj 33

414. W Wj 33 największe pytanie brzmiało:

„Czy Bóg pójdzie z nami?”

415. W Wj 35 zaczyna się budowa miejsca:

Jego obecności pośród ludu.

Budowa Przybytku jest odpowiedzią łaski

416. To ogromnie ważne.

Przybytek nie powstaje przed: przebaczeniem.

Powstaje: po odnowieniu przymierza.

Święty Bóg naprawdę zamieszka pośród grzeszników

417. To jest wielki temat Wj 35–40.

Nie dlatego, że grzesznicy są: bez skazy.

Ale dlatego, że Bóg: odnowił relację.

Przybytek jest znakiem pojednania

418. To nie tylko:

„religijny namiot”.

419. Po Wj 32–34 jest także znakiem:

Bóg nie odszedł.

Wj 40 będzie finałem

420. Kiedy chwała wypełni Mieszkanie, odpowiedź będzie ostateczna:

JHWH jest pośród ludu.

Wj 35 jako rozdział serca

421. Jeśli miałbym wybrać jedno słowo:

serce.

422. Serce:

jest ochocze,
porusza człowieka,
daje,
posiada mądrość,
tworzy.

Wj 32 a Wj 35 — dwa serca

423. Złoty cielec pokazał:

serce niecierpliwe.

Wj 35 pokazuje: serce ochocze.

Nie chodzi tylko o zmianę przedmiotu

424. Nawrócenie to nie:

„wcześniej dałem złoto na X, teraz na Y”.

425. Chodzi o:

zmianę relacji z Bogiem.

Serce nawrócone

426. Nie jest tylko:

smutne za grzech.

427. Staje się:

gotowe do dobra.

Pokuta → hojność

428. Wj 33:

żałoba.

Wj 35: dar.

429. To ważna dynamika.

Prawdziwa pokuta nie kończy się: zamknięciem w poczuciu winy.

430. Może rodzić:

twórcze dobro.

Nie żyj wiecznie przy rozbitych tablicach

431. Wj 34:

nowe tablice.

Wj 35: nowa praca.

432. Bóg pozwala:

iść dalej.

Przebaczenie daje przyszłość

433. To jedna z najpiękniejszych lekcji tej sekwencji.

Bóg nie tylko: usuwa przeszłą winę.

Daje: nowe zadanie.

Człowiek po upadku nadal może być potrzebny

434. Izrael po cielcu nie zostaje:

permanentnie odsunięty od historii zbawienia.

435. Wspólnota nadal:

buduje Przybytek.

Aaron także pojawi się dalej

436. Nawet po swoim ogromnym upadku Aaron:

będzie służył jako kapłan.

437. To pokazuje:

potęgę przebaczenia.

438. Nie oznacza to współcześnie, że każdy lider po każdym nadużyciu automatycznie powinien wracać do funkcji.

Łaska i odpowiedzialność

439. Każda współczesna sytuacja wymaga:

ochrony pokrzywdzonych,
prawa,
rozeznania,
odpowiedzialności.

440. Wj 35 nie jest:

podręcznikiem zarządzania nadużyciami.

Bóg odbudowuje wspólnotę

441. Po wielkim kryzysie lud:

słucha,
daje,
pracuje,
współpracuje.

442. To bardzo realistyczny model:

odbudowa przez konkret.

Nie tylko wielkie słowa

443. Przymierze zostało odnowione na:

górze.

Teraz odnowa dzieje się: w warsztacie.

Duchowość schodzi do warsztatu

444. To piękne.

młotek,
przędza,
drewno,
metal,
tkanina

stają się miejscem: posłuszeństwa.

Bóg codzienności

445. Biblia nie zamyka Boga:

w mistycznym obłoku.

446. Po Wj 34 przychodzi:

Wj 35.

Po teofanii: robota.

Spotkanie z Bogiem → praca

447. To zdrowa kolejność.

Nie: „mistyka zamiast życia”.

Ale: mistyka przemienia życie.

Ważne słowa hebrajskie

Hebrajskie	Transliteracja	Znaczenie	Dlaczego ważne
קהל	q-h-l	zgromadzić	Mojżesz zbiera lud
קָהָל	qahal	zgromadzenie	wspólnotowy charakter
שַׁבָּת	shabbat	szabat	święty siódmy dzień
שַׁבַּת שַׁבָּתוֹן	shabbat shabbaton	pełny szabat odpoczynku	mocne określenie świętego czasu
מְלָאכָה	melakhah	praca, dzieło, rzemiosło	zarówno budowa, jak i ograniczenie szabatu
אֵשׁ	esh	ogień	zakaz rozpalania w szabat
תְּרוּמָה	terumah	danina, dar wydzielony	materiały dla Przybytku
נָדִיב	nadiv	chętny, hojny	„ochocze serce”
לֵב	lev	serce	centrum decyzji i woli
נְדָבָה	nedavah	dobrowolny dar	dobrowolność zbiórki
רוּחַ	ruach	duch, usposobienie	ochoczy duch ludu
רוּחַ אֱלֹהִים	ruach Elohim	Duch Boga	uzdolnienie Besaleela
חָכְמָה	chokhmah	mądrość, biegłość	praktyczne mistrzostwo
תְּבוּנָה	tevunah	rozumienie	projektowanie i rozeznanie
דַּעַת	da’at	wiedza	fachowość
חַכַם־לֵב	chakam-lev	mądry sercem	uzdolniony wykonawca
קָרָא בְשֵׁם	qara be-shem	powołać po imieniu	Besaleel
בְּצַלְאֵל	Betsalel	Besaleel; prawd. „w cieniu Boga”	główny wykonawca
אָהֳלִיאָב	Oholiav	Oholiab	współpracownik
חָשַׁב	chashav	obmyślać, projektować	planowanie dzieł
ירה	y-r-h	uczyć, wskazywać	zdolność nauczania
תּוֹרָה	Torah	nauka, instrukcja	pokrewne pole znaczeniowe do „uczyć”
תְּחָשִׁים	techashim	niepewny rodzaj skóry	BT: „skóry delfinów”
מִשְׁכָּן	mishkan	Mieszkanie / Przybytek	miejsce Bożej obecności
אֹהֶל מוֹעֵד	ohel moed	Namiot Spotkania	sanktuarium
אֲרוֹן	aron	arka, skrzynia	Arka
כַּפֹּרֶת	kapporet	przebłagalnia	miejsce nad Arką
מְנוֹרָה	menorah	świecznik	oświetlenie sanktuarium

Klucz do Biblii — Wj 35

Wj 35 rozpoczyna wykonanie projektu Przybytku.
Wj 25–31 zawierał instrukcje.
Wj 35–40 opisze wykonanie.
Wj 32–34 stoi pomiędzy nimi jako kryzys i odnowienie przymierza.
Marcin Majewski traktuje Wj 35–40 jako „Budowę Mieszkania JHWH”.
Wj 35–40 kontrastuje z apostazją Wj 32.
Izrael teraz skrupulatnie wykonuje to, co nakazał Bóg.
Nawrócenie przechodzi w konkretne działanie.
Mojżesz zbiera całe zgromadzenie.
Hebrajskie qahal oznacza zgromadzenie.
Septuaginta może tłumaczyć takie pojęcie słowem ekklesia.
Nie oznacza to, że Wj 35 bezpośrednio opisuje Kościół chrześcijański.
Pierwszą instrukcją jest szabat.
To bardzo znaczące.
Budowa Przybytku nie znosi odpoczynku.
Wj 31 zakończył instrukcje szabatem.
Wj 35 rozpoczyna wykonanie szabatem.
Majewski widzi w tym symetryczną konstrukcję.
W centrum tej konstrukcji znajduje się Wj 32–34.
Centrum to grzech i odnawiająca łaska Boga.
Szabat wiąże budowę Przybytku z Rdz 1.
Majewski interpretuje Przybytek jako „nowe stworzenie”.
Nie oznacza to fizycznej tożsamości sanktuarium i kosmosu.
Chodzi o literacką i teologiczną analogię.
Szabat jest „dla Pana”.
Hebrajskie shabbat shabbaton wzmacnia ideę pełnego odpoczynku.
Surowa kara należy do prawa przymierza starożytnego Izraela.
Nie jest współczesnym prawem karnym Kościoła.
W. 3 zakazuje rozpalania ognia w szabat.
Ogień mógł być związany z codziennym gospodarstwem i rzemiosłem.
Kontekst Przybytku pozwala dostrzec także znaczenie dla metalurgii.
Nawet praca Besaleela ma się zatrzymać.
Bóg nie jest nowym faraonem.
Egipt oznaczał przymus pracy.
Przymierze obejmuje święty odpoczynek.
Następnie Mojżesz wzywa do daniny.
Hebrajskie terumah oznacza dar wydzielony dla Boga.
Kluczowe jest „ochocze serce”.
Dobrowolność jest wielokrotnie powtarzana.
Dar nie jest wymuszonym podatkiem w tej konkretnej zbiórce.
Biblia zna jednak także obowiązkowe świadczenia w innych kontekstach.
Wj 35 nie daje podstaw do manipulowania ludźmi religijną presją.
Dar ma być dla Pana.
Cel darów jest jasno określony.
Lista materiałów powtarza Wj 25.
Potrzebne jest złoto.
Srebro.
Brąz.
Tkaniny.
Sierść kozia.
Skóry.
Drewno akacjowe.
Oliwa.
Wonności.
Kamienie.
BT tłumaczy techashim jako „skóry delfinów”.
BT odsyła przy tym do Wj 25,5.
Dokładna identyfikacja tego materiału jest niepewna.
Wspólnota daje różne rzeczy.
Nie każdy ma dawać identyczny dar.
W. 10 wzywa ludzi uzdolnionych.
Przybytek potrzebuje materiałów i fachowców.
Lista sprzętów streszcza Wj 25–30.
Wj 35–40 w dużej mierze powtarza wcześniejsze instrukcje.
Powtórzenie jest celowe.
Wcześniej Bóg mówi, co zrobić.
Teraz lud to wykonuje.
Po cielcu to szczególnie ważny znak posłuszeństwa.
Lud odchodzi od Mojżesza.
Następnie wraca z darami.
Słowo prowadzi do działania.
W. 21 mówi o ludziach, których skłoniło serce.
Hebrajski obrazowo mówi, że „serce ich uniosło”.
Mówi również o ochoczym duchu.
Ruach w tym wersecie opisuje ludzkie usposobienie.
Nie należy automatycznie utożsamiać każdego ruach z osobą Ducha Świętego.
Inaczej w w. 31: Besaleel zostaje napełniony ruach Elohim.
Mężczyźni i kobiety przynoszą dary.
Kobiety aktywnie uczestniczą także poprzez rzemiosło.
Tekst nazywa je biegłymi w pracy.
Przędą purpurę.
Karmazyn.
Bisior.
Sierść kozią.
Przybytek nie powstałby bez ich kompetencji.
Kobieca praca jest częścią świętego dzieła.
Lud przynosi biżuterię.
To tworzy wyraźny kontrast z Wj 32.
W Wj 32 złoto posłużyło cielcowi.
W Wj 35 służy Przybytkowi.
Nie jest powiedziane, że to dokładnie te same przedmioty.
Kontrast dotyczy użycia tego samego rodzaju dóbr.
BT przy Wj 35,22 mówi o geście kołysania.
Odsyła do Wj 29,24.
Dar ma więc także charakter kultowy.
Hojność jest odpowiedzią na wcześniejszą łaskę.
Nie kupuje Boga.
Książęta również przynoszą dary.
Liderzy nie stoją poza wspólnym zaangażowaniem.
W. 29 ponownie podkreśla dobrowolność.
Hebrajskie nedavah oznacza dobrowolny dar.
Serce jest jednym z głównych słów Wj 35.
W Biblii serce oznacza również wolę i decyzję.
Przybytek buduje ochocze serce.
I mądre serce.
Besaleel zostaje powołany imiennie.
Hebrajskie qara be-shem oznacza wezwać po imieniu.
Bóg zna również rzemieślnika.
Besaleel jest synem Uriego.
Wnukiem Chura.
Pochodzi z Judy.
Imię Besaleel prawdopodobnie znaczy „w cieniu Boga”.
Tekst nie rozwija sam symboliki tego imienia.
Bóg napełnia Besaleela duchem Bożym.
W Wj 31 BT wyjaśnia, że Duch Boży jest źródłem nadzwyczajnych uzdolnień.
Janusz Lemański pokazuje, że ruach może oznaczać charyzmatyczną moc udzielaną przez Boga.
Besaleel jest przykładem charyzmatu technicznego.
Duch Boga działa nie tylko przez prorocką mowę.
Może uzdalniać do rzemiosła.
Besaleel otrzymuje chokhmah.
To praktyczna mądrość i biegłość.
Otrzymuje tevunah — rozumienie.
Otrzymuje da’at — wiedzę.
Potrafi obrabiać złoto.
Srebro.
Brąz.
Kamień.
Drewno.
Potrafi projektować.
Kreatywność i posłuszeństwo nie muszą być przeciwieństwami.
Bóg daje także zdolność nauczania innych.
To ważna nowość wyraźnie podkreślona w Wj 35.
Besaleel nie tylko wykonuje.
Uczy.
Oholiab również ma zdolność uczenia.
Wiedza powinna być przekazywana.
Dobry ekspert buduje zespół.
Oholiab pochodzi z pokolenia Dana.
Besaleel z Judy.
Współpraca przekracza podział pokoleniowy.
W. 35 mówi o różnych formach rzemiosła.
Wymienia także „zwyczajne prace tkackie”.
Biblia nie gardzi rutynową pracą.
Święte dzieło wymaga również zwyczajnych czynności.
Wj 35 pokazuje świętość fachowości.
Ale także granicę fachowości: szabat.
Talent nie może stać się bożkiem.
Powołanie nie usprawiedliwia pracoholizmu.
Przybytek jest projektem wspólnotowym.
Bóg mógł stworzyć go cudownie, ale zaprasza ludzi do współpracy.
Współpraca człowieka jest odpowiedzią na Bożą inicjatywę.
Majewski zauważa, że Wj 35–40 ma bardziej logiczny porządek niż Wj 25–31.
Najpierw zbiórka darów.
Potem budowa.
W Wj 36 dary okażą się tak obfite, że trzeba będzie przerwać zbiórkę.
Majewski podkreśla entuzjazm i hojność Izraelitów.
Wj 35–40 ma także ciekawą historię redakcyjną.
Tekst hebrajski i Septuaginta znacznie się różnią.
Może to świadczyć o późnym kształtowaniu tej części.
Nie oznacza to niewiarygodności Biblii.
Pokazuje historyczny proces powstawania tekstu.
Majewski nie redukuje tradycji namiotu do czystej fikcji literackiej.
Wskazuje na starą tradycję namiotowego sanktuarium w Izraelu.
Finalny opis jest jednocześnie teologicznie rozwinięty.
Przybytek jest znakiem odzyskanej obecności Boga.
W Wj 33 obecność była zagrożona.
W Wj 35 rozpoczyna się budowa miejsca zamieszkania JHWH pośród ludu.
Budowa jest więc owocem pojednania.
Wj 40 ostatecznie pokaże chwałę wypełniającą Mieszkanie.
Wj 35 łączy duchowość i codzienną pracę.
Po teofanii przychodzi warsztat.
Po przebaczeniu przychodzi odpowiedzialność.
Po pokucie przychodzi hojność.
Po odnowieniu przychodzi współpraca.
Najważniejsze przesłanie Wj 35 brzmi: odnowione przez Boga serce nie zatrzymuje się na żalu za grzech — staje się ochocze, hojne, twórcze i gotowe budować dobro, ale robi to w wolności i z poszanowaniem świętej granicy odpoczynku.

Niezbędnik Biblijny — Wj 35

Księga: Wyjścia
Rozdział: 35
Sekcja: rozpoczęcie wykonania Przybytku
Poprzedni rozdział: Wj 34 — odnowienie przymierza
Następny rozdział: Wj 36 — nadmiar darów i rozpoczęcie budowy Mieszkania

Główne postacie:

Mojżesz,
całe zgromadzenie Izraela,
kobiety i mężczyźni ofiarodawcy,
książęta,
Besaleel,
Oholiab.

Pierwszy temat:

szabat.

Najważniejsze słowo o ofiarności:

„ochocze serce”.

Najważniejszy charakter daru:

dobrowolność.

Najważniejszy kontrast z Wj 32:

złoto na cielca → złoto na Przybytek.

Najważniejsza prawda o pracy:

Duch Boga może uzdalniać do rzemiosła i projektowania.

Najważniejsza nowa cecha Besaleela i Oholiaba:

potrafią uczyć innych.

Najważniejsza prawda o wspólnocie:

każdy może wnieść inny dar.

Najważniejsza granica pracy:

nawet święty projekt zatrzymuje się w szabat.

Komentarze polskich biblistów

Marcin Majewski — Wj 35–40 jako „Budowa Mieszkania JHWH”

W komentarzu: Marcin Majewski, „W stronę Ziemi Obiecanej. Komentarz do Księgi Wyjścia”

ostatni blok księgi nosi tytuł: „Budowa Mieszkania JHWH (Wj 35,1–40,38)”.

Majewski pokazuje bardzo ważny kontrast: Wj 25–31

Bóg nakazuje budowę.

Wj 35–40

Izrael wykonuje nakaz.

Pomiędzy: Wj 32–34

Izrael łamie przymierze, a Bóg je odnawia.

Dlatego wykonanie Przybytku jest czymś więcej niż: realizacją projektu.

Jest znakiem: posłuszeństwa po apostazji.

Majewski pisze, że opis wykonania pokazuje, jak skrupulatnie Izraelici przestrzegają Bożych zaleceń: w kontraście do niedawnego złotego cielca.

Majewski — szabat jako rama

Majewski zauważa symetryczny układ:

Wj 24,15–18 — teofania,
Wj 25–31 — nakaz budowy,
Wj 31,12–17 — szabat,
Wj 32–34 — odstępstwo i odnowienie,
Wj 35,1–3 — szabat,
Wj 35–40 — budowa,
Wj 40,34–38 — teofania.

To bardzo ważne.

Centralny punkt całego bloku to: grzech i odnawiająca łaska Boga.

Szabat po obu stronach pokazuje, że: Boży porządek trwa.

Majewski — Przybytek jako nowe stworzenie

Majewski rozwija w swojej pracy Mieszkanie Chwały oraz komentarzu ważną ideę: opis Mieszkania jest stylizowany na opis stworzenia.

Podobieństwa obejmują:

strukturę,
rytm siedmiu etapów,
szabat,
późniejsze „oglądanie” gotowego dzieła,
błogosławieństwo.

Wj 35,1–3 jest jednym z kluczowych elementów tej konstrukcji.

Przybytek ma być znakiem: uporządkowanego świata skupionego wokół obecności Boga.

Majewski — hojność ludu

Majewski szczególnie zwraca uwagę na sekwencję: Wj 35,4–9 — wezwanie do składania darów.

Wj 35,20–36,7 — hojna realizacja.

Ofiarność jest tak wielka, że w następnym rozdziale Mojżesz będzie musiał: zatrzymać dalsze przynoszenie materiałów.

To podkreśla: dobrowolność i entuzjazm Izraelitów.

Majewski — historia redakcji

Majewski uważa, że Wj 35–40 nosi ślady: późnego kształtowania literackiego.

Argumentem są między innymi:

uporządkowanie sekcji,
uwzględnienie dodatków Wj 30–31,
znaczące różnice między tekstem hebrajskim i Septuagintą.

Jest to: hipoteza historyczno-krytyczna.

Nie oznacza, że opowiadanie jest: bezwartościowe lub „fałszywe”.

Majewski jednocześnie argumentuje, że tradycja: namiotowego sanktuarium Izraela

jest bardzo stara i nie powinna być po prostu redukowana do późnej fikcji literackiej.

Janusz Lemański — ruach

Dla Wj 35 ważny jest artykuł: Janusz Lemański, „Standardowe i specyficzne rozumienie słowa rûaḥ w tekstach Księgi Rodzaju i Księgi Wyjścia”, Verbum Vitae 37/1 (2020), s. 11–34.

Lemański pokazuje, że ruach w Rodzaju i Wyjściu może oznaczać:

wiatr,
życie,
ludzkie wnętrze,
charyzmatyczną moc udzielaną przez Boga.

Wj 35 zawiera dwa interesujące użycia.

W. 21

„duch był ochoczy”: ludzkie wewnętrzne usposobienie.

W. 31

Besaleel jest napełniony: „duchem Bożym”.

Tutaj ruach Elohim oznacza: Boże uzdolnienie do szczególnego zadania.

To ważne dla początkującego czytelnika: nie każde wystąpienie słowa ruach oznacza dokładnie to samo.

Janusz Lemański — komentarz do Księgi Wyjścia

W Nowym Komentarzu Biblijnym Lemański umieszcza Wj 35–40 w ramach finalnej sekcji dotyczącej sanktuarium.

W jego szerokiej analizie kapłańskiego materiału Wyjścia szczególnie ważne są:

świętość,
porządek,
obecność Boga,
rola kultu,
literacka historia Pięcioksięgu.

Wj 35 pokazuje przejście: od objawionej instrukcji do wykonania.

Stanisław Łach

W klasycznym komentarzu Pallottinum: Stanisław Łach, „Księga Wyjścia. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”

Wj 35 rozpoczyna opis: wykonania wcześniej przekazanych poleceń.

Tradycyjna egzegeza zwraca szczególną uwagę na:

szabat,
dobrowolne ofiary,
udział całej wspólnoty,
mądrość Besaleela i Oholiaba,
działanie Ducha Bożego.

Powiązania z innymi tekstami Biblii

Rdz 1–2

Stworzenie kończy się: siódmym dniem.

Wj 35 rozpoczyna budowę Przybytku: szabatem.

Wj 16

Manna i nauka szabatu.

Wj 20,8–11

Szabat w Dekalogu.

Wj 25

Pierwsze wezwanie do terumah: daru z ochoczego serca.

Wj 25–31

Instrukcje dotyczące Przybytku.

Wj 31

Besaleel, Oholiab i szabat.

Wj 35 odpowiada: wykonaniem.

Wj 32

Złoty cielec.

Najważniejszy kontrast dla Wj 35.

Wj 33

Problem obecności Boga.

Wj 34

Odnowienie przymierza.

Bez tego Wj 35 nie byłby teologicznie zrozumiały.

Wj 36

Dary są tak liczne, że trzeba: zatrzymać zbiórkę.

Rozpoczyna się faktyczna budowa.

Wj 37–39

Wykonanie:

Arki,
sprzętów,
ołtarzy,
szat.

Wj 40

Chwała Boga: wypełnia Mieszkanie.

1 Krn 29

Dobrowolne dary na przyszłą Świątynię.

Bardzo mocny paralelny temat: ochotnego serca.

Ezd 2–3

Dary na odbudowę kultu po wygnaniu.

Ps 51

Po pokucie człowiek prosi o: odnowionego ducha.

Nie jest bezpośrednim komentarzem do Wj 35, ale dobrze współbrzmi z przejściem od grzechu do nowego działania.

Iz 11

Duch, mądrość i rozum.

BT odsyła do Iz 11 przy Wj 31,3.

Ez 36

Nowe serce i duch.

Wj 35 pokazuje w narracyjnej formie: serce gotowe do odpowiedzi.

Mk 12

Wdowi grosz — dar oceniany nie tylko według ilości.

Dz 2–4

Pierwsze wspólnoty chrześcijańskie dzielą się dobrami.

Nie jest to kopia zbiórki Wj 35, ale istnieje podobny motyw: hojności wspólnotowej.

Rz 12

Różne funkcje i dary w jednym ciele.

1 Kor 12

Różne dary, jeden Duch.

Wj 35 jest ważnym starotestamentalnym tłem idei: różnorodnego uzdolnienia.

2 Kor 8–9

Dobrowolna zbiórka i radosna hojność.

Szczególnie ważna paralela dla: ochoczego serca.

Ef 4

Dary służą: budowaniu wspólnoty.

1 P 4

Każdy ma służyć otrzymanym: darem.

Częste błędne odczytania

Błąd 1: „Wj 35 to nudne powtórzenie Wj 25”

Nie.

Powtórzenie pokazuje przejście od: nakazu do posłuszeństwa.

Błąd 2: „Po złotym cielcu historia po prostu wraca do poprzedniego miejsca”

Nie.

Wj 35 jest możliwy dzięki: odnowieniu przymierza w Wj 34.

Błąd 3: „Przybytek buduje się natychmiast, bo najważniejsza jest wydajność”

Nie.

Najpierw przypomniany zostaje: szabat.

Błąd 4: „Święty projekt usprawiedliwia brak odpoczynku”

Nie.

Nawet budowa Przybytku zatrzymuje się siódmego dnia.

Błąd 5: „Kara śmierci za szabat obowiązuje chrześcijan”

Nie.

To prawo starożytnego Izraela.

Błąd 6: „Zakaz ognia oznacza dokładnie cały współczesny zestaw żydowskich zasad elektryczności”

Nie.

Późniejsza halacha jest rozwinięciem interpretacyjnym.

Błąd 7: „Wj 35 nakazuje każdemu oddać część majątku na budowę kościoła”

Nie.

Ta konkretna zbiórka jest podkreślona jako dobrowolna.

Błąd 8: „Dobrowolny dar można wymuszać poczuciem winy”

To zaprzecza sensowi „ochoczego serca”.

Błąd 9: „Im większa suma, tym większa wiara”

Tekst tego nie mówi.

Błąd 10: „Złoto jest złe”

Nie.

W Wj 32 służy cielcowi, w Wj 35 Przybytkowi.

Błąd 11: „Biblijne nawrócenie dotyczy tylko uczuć”

Wj 35 pokazuje zmianę także w:

działaniu,
pieniądzach,
pracy.

Błąd 12: „Każdy ma dawać dokładnie to samo”

Nie.

Dary są różne.

Błąd 13: „Tylko bogaci uczestniczą w budowie”

Nie.

Jedni dają materiały, inni: pracę i kompetencję.

Błąd 14: „Kobiety tylko biernie obserwują”

Nie.

Są fachowymi wykonawczyniami.

Błąd 15: „Przędzenie jest zbyt zwyczajne, żeby być duchowe”

Wj 35 włącza je bezpośrednio w budowę sanktuarium.

Błąd 16: „Każde ruach oznacza Ducha Świętego”

Nie.

W. 21 i w. 31 trzeba rozróżnić kontekstowo.

Błąd 17: „Besaleel ma Ducha, więc nie potrzebuje fachowej wiedzy”

Tekst właśnie łączy:

Ducha,
wiedzę,
mądrość,
rzemiosło.

Błąd 18: „Profesjonalizm jest przeciwieństwem duchowości”

Nie.

Besaleel pokazuje ich połączenie.

Błąd 19: „Dar Boga oznacza, że człowiek nie musi się uczyć”

Tekst tego nie mówi.

Błąd 20: „Dobry fachowiec powinien trzymać wiedzę dla siebie”

Wj 35,34 podkreśla zdolność: uczenia innych.

Błąd 21: „Najlepszy ekspert powinien wszystko robić sam”

Besaleel pracuje z:

Oholiabem,
całym zespołem.

Błąd 22: „Przybytek jest prywatnym projektem Mojżesza”

Nie.

Cała wspólnota uczestniczy.

Błąd 23: „Wj 35 daje kompletny plan techniczny sanktuarium”

Nie.

Opis ma przede wszystkim charakter teologiczny i literacki.

Błąd 24: „Każda współczesna rekonstrukcja Przybytku jest na 100% dokładna”

Nie.

Wiele detali pozostaje interpretowanych.

Błąd 25: „Skóry delfinów to absolutnie pewna identyfikacja zoologiczna”

Nie.

BT wybiera jedną interpretację trudnego techashim.

Błąd 26: „Różnice między LXX a hebrajskim Wj 35–40 niszczą wiarygodność Biblii”

Nie.

Są świadectwem historii tekstu.

Błąd 27: „Majewski uważa cały Przybytek za późną fikcję”

Nie.

Jego stanowisko jest bardziej zniuansowane i dopuszcza bardzo starą tradycję sanktuarium namiotowego.

Błąd 28: „Dobrowolność oznacza, że nikt nie ma żadnych obowiązków wobec wspólnoty”

Nie.

Wj 35 dotyczy konkretnego rodzaju daru.

Błąd 29: „Hojność usprawiedliwia zaniedbanie rodziny”

Nie.

Biblia jako całość wymaga odpowiedzialności za osoby powierzone naszej trosce.

Błąd 30: „Kosztowny Przybytek usprawiedliwia każdy religijny przepych”

Nie.

Całość Biblii wymaga również troski o ubogich i uczciwości.

Błąd 31: „Im piękniejszy budynek, tym większa obecność Boga”

Nie.

Wj 32 właśnie pokazał, że kosztowne złoto może służyć idolowi.

Błąd 32: „Przybytek kupuje obecność Boga”

Nie.

Jego budowa jest odpowiedzią na: odnowioną relację.

Błąd 33: „Bóg potrzebuje złota”

Nie.

Dar służy człowiekowi i wspólnocie w kulcie.

Błąd 34: „Po przebaczeniu człowiek powinien tylko rozpamiętywać grzech”

Wj 35 pokazuje: nowe zadanie.

Błąd 35: „Prawdziwa pokuta jest wyłącznie smutna”

Wj 33 przyniósł żałobę; Wj 35 przynosi: twórczą hojność.

Co Wj 35 mówi o Bogu?

1. Bóg odnawia człowieka do działania

Po grzechu nie tylko przebacza.

Daje: nowe zadanie.

2. Bóg szanuje wolność daru

Przybytek powstaje z: ochoczych serc.

3. Bóg ustanawia granicę pracy

Nawet święty projekt ma: szabat.

4. Bóg nie jest faraonem

Nie buduje sanktuarium poprzez: bezgraniczny przymus pracy.

5. Bóg daje różne dary

Materiały, talenty, fachowość.

6. Bóg uzdalnia przez swojego Ducha

Besaleel otrzymuje: ruach Elohim.

7. Bóg ceni kompetencję

Mądrość obejmuje: rzemiosło.

8. Bóg ceni nauczanie

Besaleel i Oholiab mają: przekazywać wiedzę.

9. Bóg buduje przez wspólnotę

Nie tylko przez: wielkich liderów.

10. Bóg chce zamieszkać pośród odnowionego ludu

Przybytek jest znakiem: przywróconej obecności.

Co Wj 35 mówi o człowieku?

Człowiek może użyć tego samego daru dobrze albo źle.
Serce decyduje o kierunku.
Pokuta powinna prowadzić do zmiany czynów.
Hojność powinna być wolna.
Każdy może wnieść coś innego.
Kobiety i mężczyźni uczestniczą w budowaniu wspólnoty.
Zwyczajna praca może mieć święty sens.
Kompetencja jest odpowiedzialnością.
Talent powinien być przekazywany.
Lider nie powinien wszystkiego robić sam.
Wspólnota potrzebuje zespołu.
Praca ma granice.
Powołanie nie usprawiedliwia pracoholizmu.
Pieniądze pokazują, co człowiek uważa za ważne.
Przebaczenie daje człowiekowi przyszłość.

Dla początkującego czytelnika — jedna rzecz, której nie przegap

W Wj 32 lud przyniósł Aaronowi: złoto.

Powstał: złoty cielec.

W Wj 35 lud ponownie przynosi: złoto.

Tym razem powstaje: Przybytek.

To samo złoto.

Inne: serce.

I to jest sedno tego rozdziału.

Twoje:

pieniądze,
talent,
czas,
wiedza,
praca

same w sobie nie mówią jeszcze: komu służysz.

Możesz z nich zrobić: cielca.

Możesz z nich budować: coś dobrego.

Wj 35 nie pyta tylko: „co masz?”

Pyta: „dokąd prowadzi cię twoje serce?”

Pytanie do refleksji

Jaki konkretny dar — pieniądze, czas, wiedzę, talent, umiejętność albo doświadczenie — mam dziś w rękach i czy używam go bardziej do budowania własnego „złotego cielca”, czy do tworzenia dobra, które może służyć Bogu i ludziom?

Modlitwa inspirowana Wj 35

Boże,

Ty odnowiłeś swój lud po złotym cielcu i pozwoliłeś mu zacząć budować na nowo.

Daj mi ochocze serce.

Nie serce przymuszone, nie serce szukające uznania, ale serce wolne.

Pokaż mi, co dostałem:

czas, wiedzę, pieniądze, talent, doświadczenie, ręce zdolne do pracy.

Naucz mnie używać tego dla dobra.

Chroń mnie, abym nie budował z moich darów własnych cielców:

pychy, kariery, kontroli, uznania.

Daj mi mądrość Besaleela, ale także jego zdolność uczenia innych.

Naucz mnie współpracować.

Naucz mnie dawać.

Naucz mnie również zatrzymać pracę, gdy przychodzi czas odpoczynku.

Nie pozwól, aby nawet dobre dzieło stało się moim faraonem.

Niech moja praca będzie odpowiedzią na Twoją łaskę,

a nie próbą zasłużenia na Twoją miłość.

Amen.

Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Wj 35, tekst na Biblia.pl: https://biblia.pl/czytaj/Wj/35/

Szczególnie uwzględnione przypisy BT V:

Wj 35,7.23 — przy „skórach delfinów” odwołanie do przypisu Wj 25,5;
Wj 35,19 — przy „szatach z drogocennej tkaniny” odwołanie do Wj 31,10;
Wj 35,22 — gest kołysania przy składaniu złotych darów; por. Wj 29,24.

Marcin Majewski

Marcin Majewski, W stronę Ziemi Obiecanej. Komentarz do Księgi Wyjścia, Kraków: Wydawnictwo eSPe, 2011.
Marcin Majewski, Mieszkanie Chwały. Teologia sanktuarium Izraela na pustyni (Wj 25–31 i 35–40), Kraków: Wydawnictwo Naukowe PAT, 2008.

Publicznie dostępny komentarz autora: https://www.researchgate.net/publication/259872638_W_strone_Ziemi_Obiecanej_Komentarz_do_Ksiegi_Wyjscia

Oficjalna strona autora: https://majewskimarcin.pl/publikacja/w-strone-ziemi-obiecanej-komentarz-do-ksiegi-wyjscia/

Szczególnie wykorzystane obserwacje:

Wj 35–40 jako „Budowa Mieszkania JHWH”;
wyraźny kontrast między wiernym wykonaniem Wj 35–40 a apostazją Wj 32;
chiastyczna konstrukcja Wj 24–40, w której Wj 31 i Wj 35 tworzą szabatowe ramy wokół Wj 32–34;
powiązanie budowy Przybytku z teologią stworzenia;
Wj 35,4–9 jako nakaz zbiórki i Wj 35,20–36,7 jako jego nadzwyczaj hojna realizacja;
bardziej logiczny układ części wykonawczej niż instrukcyjnej;
różnice pomiędzy wersją hebrajską Wj 35–40 a Septuagintą jako świadectwo historii redakcji;
argument za starożytnością tradycji namiotowego sanktuarium, przy jednoczesnym późnym literackim opracowaniu finalnego opisu.

Janusz Lemański

Janusz Adam Lemański, „Standardowe i specyficzne rozumienie słowa rûaḥ w tekstach Księgi Rodzaju i Księgi Wyjścia”, Verbum Vitae 37/1 (2020), s. 11–34.
Janusz Lemański, Księga Wyjścia. Wstęp. Przekład z oryginału. Komentarz, Nowy Komentarz Biblijny. Stary Testament II, Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2009.

Artykuł online: https://czasopisma.kul.pl/vv/article/view/1947

Szczególnie wykorzystano rozróżnienie różnych znaczeń hebrajskiego ruach:

wiatr,
życie,
wewnętrzne usposobienie człowieka,
charyzmatyczne uzdolnienie od Boga.

Stanisław Łach

Stanisław Łach, Księga Wyjścia. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Poznań: Pallottinum, 1964.

Ważne teksty do dalszej lektury

Rdz 1–2 — stworzenie i szabat;
Wj 16 — manna i szabat;
Wj 20,8–11 — Dekalog;
Wj 25,1–9 — pierwsze wezwanie do dobrowolnej daniny;
Wj 25–31 — instrukcje Przybytku;
Wj 31 — Besaleel, Oholiab i szabat;
Wj 32 — złoty cielec;
Wj 33 — zagrożona obecność Boga;
Wj 34 — odnowienie przymierza;
Wj 36 — nadmiar darów i rozpoczęcie budowy;
Wj 37–39 — wykonanie sprzętów i szat;
Wj 40 — chwała Boga wypełnia Mieszkanie;
1 Krn 29 — dobrowolne dary na Świątynię;
Ezd 2–3 — dary na odbudowę kultu;
Iz 11 — Duch, mądrość i rozum;
Ez 36 — nowe serce i nowy duch;
Mk 12 — wdowi grosz;
Rz 12 — różne dary;
1 Kor 12 — różne dary, jeden Duch;
2 Kor 8–9 — dobrowolność i hojność;
1 P 4 — służba otrzymanym darem.

Zasada interpretacyjna

Opracowanie rozróżnia:

dokładny tekst Biblii Tysiąclecia V,
przypisy Pallottinum,
hebrajskie słownictwo,
pierwszy sens tekstu,
literacką kompozycję,
hipotezy historyczno-krytyczne,
komentarze polskich biblistów,
późniejsze zastosowania chrześcijańskie.

Nie przedstawiono szabatu jako współczesnego chrześcijańskiego kodeksu karnego.

Nie przedstawiono zakazu rozpalania ognia jako kompletnego zestawu późniejszej halachy żydowskiej.

Nie przedstawiono zbiórki Wj 35 jako obowiązkowej dziesięciny.

Nie wykorzystano „ochoczego serca” do usprawiedliwiania religijnej manipulacji finansowej.

Nie przedstawiono bogactwa jako automatycznie złego; pokazano jego moralnie różne użycia w Wj 32 i Wj 35.

Nie utożsamiono każdej biżuterii z materiałem złotego cielca; wskazano literacki kontrast bez twierdzenia, że chodzi dokładnie o te same przedmioty.

Nie przedstawiono techashim jako zoologicznie pewnych „delfinów”; zachowano termin BT i zaznaczono trudność identyfikacji.

Nie utożsamiono ludzkiego „ochoczego ducha” w Wj 35,21 z osobą Ducha Świętego.

Nie utożsamiono starotestamentalnego ruach Elohim bez wyjaśnienia z pełną późniejszą terminologią trynitarną; wskazano ciągłość kanoniczną i pierwszy sens.

Nie przedstawiono kompetencji Besaleela jako magicznej wiedzy bez nauki i praktyki.

Nie przeciwstawiono działania Ducha fachowości i wiedzy.

Nie pominięto aktywnego udziału kobiet jako wykwalifikowanych wykonawczyń.

Nie przedstawiono Przybytku jako projektu jednej genialnej osoby.

Nie przedstawiono współczesnych rekonstrukcji Przybytku jako absolutnie pewnych.

Nie przedstawiono różnic LXX i tekstu hebrajskiego jako dowodu przeciw natchnieniu.

Nie przedstawiono stanowiska Majewskiego jako prostej tezy, że Przybytek jest fikcją; zachowano jego bardziej zniuansowaną ocenę starożytności tradycji namiotowej i późniejszego opracowania tekstu.

Nie utożsamiono Przybytku ze współczesnym budynkiem kościoła.

Nie przedstawiono wydatków na świętą przestrzeń jako usprawiedliwienia ignorowania ubogich.

Pełny tekst Wj 35 należy czytać w Biblii Tysiąclecia na Biblia.pl.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum, wydanie V. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.