Księga Rodzaju 47 — Jakub przed faraonem, Goszen i lata głodu

Najpierw najważniejsza rzecz

Rdz 47 splata trzy bardzo różne sceny.

Najpierw Józef przedstawia swoją rodzinę faraonowi. Bracia otrzymują możliwość zamieszkania w ziemi Goszen, a stary Jakub staje przed najpotężniejszym człowiekiem Egiptu.

I dzieje się coś niezwykłego: Jakub błogosławi faraona.

Potem narracja wraca do wielkiego głodu. Józef zarządza kryzysem żywnościowym, a mieszkańcy Egiptu kolejno oddają pieniądze, bydło i ziemię w zamian za żywność. Powstaje system, w którym ziemia zostaje związana z faraonem, a ludność oddaje piątą część plonów.

Na tym tle rodzina Izraela mieszka w Goszen, zdobywa posiadłości i bardzo się rozrasta.

Na końcu rozdziału Jakub wie już, że zbliża się jego śmierć. Prosi Józefa o przysięgę: nie chce być pochowany w Egipcie.

Chce spocząć z ojcami.

To bardzo ważne: Jakub mieszka w Egipcie, ale jego nadzieja nadal jest związana z: ziemią obietnicy.

Rdz 47 — na język ludzki

Józef idzie do faraona i mówi mu, że jego ojciec, bracia, ich rodziny oraz stada przybyli z Kanaanu i są już w Goszen.

Przedstawia faraonowi kilku braci.

Faraon pyta ich o zawód.

Odpowiadają zgodnie z wcześniejszą instrukcją Józefa: są pasterzami.

Wyjaśniają też, dlaczego przybyli: głód w Kanaanie jest bardzo ciężki i nie ma już pastwisk dla ich trzód.

Proszą o możliwość zamieszkania w Goszen.

Faraon się zgadza.

Co więcej, mówi Józefowi, aby najlepszych spośród braci ustanowił nadzorcami jego własnego bydła.

Następnie Józef przedstawia faraonowi Jakuba.

Faraon pyta starego patriarchę o wiek.

Jakub odpowiada, że ma 130 lat.

Opisuje swoje życie jako lata pielgrzymowania — nieliczne i trudne w porównaniu z latami jego przodków.

Ale najbardziej niezwykłe jest to, że: Jakub błogosławi faraona.

Potem Józef osiedla rodzinę w najlepszej części ziemi, w okolicy określanej w tekście także jako ziemia Ramzes.

Zapewnia rodzinie żywność.

Jednocześnie w Egipcie i Kanaanie głód staje się coraz cięższy.

Najpierw ludzie płacą za zboże pieniędzmi.

Kiedy pieniądze się kończą, oddają bydło.

Kiedy nie mają już bydła, oferują ziemię i samych siebie w zamian za żywność i ziarno do zasiewu.

Józef nabywa ziemię dla faraona.

Wyjątkiem pozostają ziemie kapłanów, którzy otrzymują utrzymanie z dworu.

Następnie Józef daje ludziom ziarno i ustala zasadę: jedna piąta plonów należy do faraona, cztery piąte pozostają ludności.

Tekst mówi, że ludzie uznali działania Józefa za ocalenie życia.

Równolegle Izraelici mieszkają w Goszen, posiadają ziemię, są płodni i bardzo się rozmnażają.

Jakub żyje w Egipcie siedemnaście lat.

Ma już 147 lat.

Wzywa Józefa i prosi: kiedy umrę, nie pochowaj mnie w Egipcie.

Chce zostać pochowany w grobie swoich ojców.

Józef przyrzeka.

Jakub domaga się jeszcze przysięgi.

Józef przysięga.

Rozdział kończy się gestem Jakuba oddającego cześć Bogu.

1. Józef informuje faraona

Nie ukrywa przybycia rodziny.

Działa oficjalnie i zgodnie z pozycją, którą posiada.

2. Rodzina znajduje się w Goszen

To miejsce staje się przestrzenią życia domu Jakuba.

3. Józef przedstawia braci

Tekst mówi o pięciu spośród braci.

Nie wyjaśnia, dlaczego wybrano właśnie pięciu.

4. Faraon pyta o zawód

Bracia odpowiadają: jesteśmy pasterzami.

5. Nie ukrywają swojej tożsamości

Mówią również, że taki był zawód ich ojców.

6. Przybyli z powodu głodu

Nie przedstawiają migracji jako ambicji zdobycia Egiptu.

Szukają: miejsca do przeżycia kryzysu.

7. Kanaan nie daje już pastwisk

Głód dotyka więc nie tylko ludzi.

Uderza także w gospodarkę pasterską.

8. Prośba o Goszen

Bracia proszą o zgodę na zamieszkanie właśnie tam.

9. Faraon się zgadza

Rodzina Józefa może osiedlić się w dobrej części kraju.

10. Bracia mogą nawet służyć faraonowi

Jeżeli są wśród nich ludzie szczególnie zdolni, mogą nadzorować królewskie stada.

11. Józef przedstawia Jakuba

Dochodzi do niezwykłego spotkania: patriarcha Izraela staje przed faraonem.

12. Jakub błogosławi faraona

To bardzo znaczący gest.

Nie oznacza politycznej wyższości Jakuba nad faraonem.

Pokazuje jednak, że stary pielgrzym niesie: błogosławieństwo Boga patriarchów.

13. Faraon pyta o wiek

Jakub ma: 130 lat.

14. Jakub nazywa swoje życie pielgrzymowaniem

Hebrajskie pojęcie związane z czasowym przebywaniem, wędrówką i pobytem obcego dobrze pasuje do historii patriarchów.

Ich życie nie było spokojnym osiadłym trwaniem.

15. „Nieliczne i smutne“

Jakub patrzy na swoje życie realistycznie.

Przeżył:

konflikt z Ezawem,
lata u Labana,
napięcia rodzinne,
śmierć Racheli,
tragedię Diny,
utratę Józefa,
głód.

16. 130 lat wydaje się nam bardzo długie

Ale Jakub porównuje je z życiem Abrahama i Izaaka.

W narracji patriarchalnej jego wiek nie jest jeszcze tak wielki jak wiek przodków.

17. Jakub ponownie błogosławi faraona

Błogosławieństwo otwiera i zamyka spotkanie.

18. Józef osiedla rodzinę

Daje jej posiadłość zgodnie z rozkazem faraona.

19. „Najlepsza część kraju“

Rodzina znajduje miejsce, gdzie może przetrwać głód i rozwijać hodowlę.

20. Ziemia Ramzes

Nazwa może odzwierciedlać późniejszą nazwę regionu znaną czytelnikom tekstu.

Nie trzeba zakładać, że patriarcha posługiwał się dokładnie późniejszą nazwą geograficzną.

21. Józef żywi rodzinę

Spełnia obietnicę z Rdz 45.

22. Opieka jest konkretna

Nie ogranicza się do rodzinnego pojednania.

Józef zapewnia: chleb.

23. Narracja zmienia perspektywę

Od rodziny Jakuba przechodzimy do sytuacji całego Egiptu.

24. Głód jest bardzo ciężki

Egipt i Kanaan są wyczerpane.

25. Józef gromadzi pieniądze

Ludzie kupują zboże.

Pieniądze trafiają do domu faraona.

26. Pieniądze się kończą

Kryzys trwa tak długo, że ludność nie ma już czym płacić.

27. Ludzie proszą o chleb

Ich argument jest prosty: nie możemy umrzeć tylko dlatego, że skończyły się pieniądze.

28. Józef proponuje wymianę za bydło

W kolejnym etapie żywność jest wydawana w zamian za zwierzęta.

29. Bydło przechodzi do faraona

Dotyczy to różnych rodzajów zwierząt gospodarskich.

30. Kolejny rok przynosi następny kryzys

Ludzie wracają.

Nie mają już:

pieniędzy,
bydła.

31. Zostają ziemia i praca

Mieszkańcy proponują, aby faraon nabył ich ziemię, a oni sami stali się zależni od królewskiego systemu.

32. Józef nabywa ziemię dla faraona

Własność ziemska zostaje silnie scentralizowana.

33. To trudny fragment

Czytelnik może pytać: czy Józef wykorzystuje katastrofę?

To uzasadnione pytanie.

34. Tekst nie przedstawia nowoczesnego programu gospodarczego

Opisuje realia starożytnego systemu monarchicznego i kryzysu.

Nie należy bezpośrednio kopiować tego modelu jako współczesnej normy społecznej.

35. Ludzie zostają utrzymani przy życiu

W samej narracji mieszkańcy mówią Józefowi: ocaliłeś nam życie.

To ważne dla oceny opowiadania od wewnątrz.

36. Jednocześnie rośnie potęga faraona

Tekst nie ukrywa konsekwencji ekonomicznych: ziemia i zasoby skupiają się wokół władcy.

37. Kapłani są wyjątkiem

Nie sprzedają ziemi, ponieważ otrzymują przydział od faraona.

38. Józef daje ziarno

Po nabyciu ziemi nie pozostawia ludzi bez środków produkcji.

Daje im ziarno do obsiania pól.

39. Jedna piąta dla faraona

Ustalony zostaje podatek: 20 procent plonów.

40. Cztery piąte zostają ludziom

Mają służyć:

jako materiał siewny,
jako żywność,
do utrzymania rodzin.

41. Ludzie akceptują rozwiązanie

W narracji proszą o życzliwość i deklarują służbę faraonowi.

42. Powstaje trwałe prawo

Jedna piąta plonów należy do faraona.

43. Ziemie kapłańskie pozostają wyjątkiem

Tekst jeszcze raz to zaznacza.

44. Narracja wraca do Izraela

Kontrast jest wyraźny.

Egipt przechodzi głęboki kryzys ekonomiczny, a rodzina Jakuba: osiedla się i rośnie.

45. Izraelici mają posiadłości

Nie są jeszcze uciskanymi niewolnikami z Księgi Wyjścia.

Na tym etapie sytuacja jest: korzystna.

46. Są płodni

To język przypominający błogosławieństwo stworzenia i obietnicę licznego potomstwa.

47. Bardzo się rozmnażają

To przygotowuje Wj 1.

48. Jakub żyje w Egipcie 17 lat

To ciekawa klamra historii Józefa.

Józef miał 17 lat, gdy rozpoczyna się jego dramat w Rdz 37.

Teraz Jakub spędza z odzyskanym synem: ostatnie 17 lat życia.

49. Jakub ma 147 lat

Zbliża się śmierć patriarchy.

50. Wzywa Józefa

Chce uregulować bardzo ważną sprawę.

51. Prośba dotyczy pochówku

Jakub mówi: nie chowaj mnie w Egipcie.

52. Dlaczego to takie ważne?

Bo miejsce pochówku wyraża: przynależność do obietnicy.

53. Jakub chce spocząć z ojcami

Chodzi o rodzinny grób w Kanaanie.

54. Tło stanowi Rdz 23

Abraham kupił grotę Makpela jako miejsce pochówku Sary.

55. Tam spoczywają patriarchowie

Miejsce pochówku jest konkretnym znakiem związku rodziny z ziemią.

56. Jakub mieszka w Egipcie

Ale nie uważa Egiptu za: ostateczną ojczyznę obietnicy.

57. Józef obiecuje

Mówi, że spełni wolę ojca.

58. Jakub chce przysięgi

Nie wystarcza mu zwykłe zapewnienie.

59. Gest „pod biodro“

W starożytnym świecie patriarchów taki gest towarzyszy szczególnie uroczystej przysiędze.

Podobny motyw pojawia się w Rdz 24.

60. Józef przysięga

Sprawa pochówku zostaje formalnie zabezpieczona.

61. Jakub oddaje pokłon

Końcowy hebrajski tekst może być różnie rozumiany w zależności od wokalizacji słowa oznaczającego „łoże“ lub „laskę“.

62. Septuaginta i Hbr 11,21

Grecka tradycja mówi o oddaniu pokłonu nad końcem laski.

List do Hebrajczyków korzysta z tej tradycji.

63. Biblia Tysiąclecia w Rdz 47

Oddaje sens zgodnie z hebrajską tradycją masorecką dotyczącą łoża.

64. To przykład historii tekstu Biblii

Różnice takie nie muszą oznaczać chaosu.

Pokazują, że tekst biblijny był przekazywany w starożytnych tradycjach językowych.

65. Najważniejszy sens pozostaje jasny

Jakub kończy tę scenę: gestem czci i ufności.

66. Rdz 47 pokazuje Józefa jako zarządcę

Nie tylko jako:

syna,
brata,
człowieka skrzywdzonego.

Jest również administratorem wielkiego państwa podczas katastrofy.

67. To rodzi pytania etyczne

Czy centralizacja była konieczna?

Czy warunki były sprawiedliwe?

Jak oceniać system zależności?

Tekst daje pewne dane, ale nie odpowiada na wszystkie współczesne pytania.

68. Nie wolno idealizować wszystkiego, co robi bohater biblijny

Biblia może opisywać działanie człowieka bez ustanawiania go: wiecznym wzorem politycznym.

69. Nie wolno też ignorować perspektywy narracji

W samym tekście działania Józefa: chronią ludność przed śmiercią głodową.

70. Potrzebna jest więc ostrożna lektura

Nie: Józef był tyranem.

I nie: każdy szczegół jego polityki jest Bożym modelem ekonomii.

Raczej: narrator pokazuje zarządzanie kryzysem w realiach starożytnego Egiptu.

71. Jakub i faraon tworzą ciekawy kontrast

Faraon posiada:

ziemię,
władzę,
bogactwo.

Jakub jest:

starym migrantem,
pasterzem,
pielgrzymem.

A jednak Jakub: błogosławi faraona.

72. Błogosławieństwo Abrahama działa dalej

W Rdz 12 Bóg zapowiedział, że przez Abrahama błogosławieństwo dotknie innych.

Tutaj potomek Abrahama: błogosławi władcę Egiptu.

73. Goszen jest miejscem łaski

Rodzina znajduje bezpieczeństwo.

74. Ale bezpieczeństwo nie jest końcem historii

Kilka pokoleń później nowy faraon nie będzie pamiętał Józefa.

75. To, co dziś jest schronieniem, może jutro stać się miejscem próby

Dlatego nadzieja Izraela nie może być oparta wyłącznie na: politycznej życzliwości faraona.

76. Jakub rozumie to przez swoją prośbę o pochówek

Jego ostateczne zakorzenienie pozostaje w: Bożej obietnicy.

77. Śmierć nie unieważnia obietnicy

Jakub umrze, ale historia przymierza będzie trwała.

78. Rdz 47 przygotowuje błogosławieństwa końcowe

W Rdz 48 Jakub pobłogosławi synów Józefa.

W Rdz 49: swoich synów.

79. Historia Księgi Rodzaju zbliża się do końca

Pozostają trzy rozdziały.

80. Najważniejsza lekcja Rdz 47

Można żyć w miejscu tymczasowego bezpieczeństwa i korzystać z jego dobra, a jednocześnie pamiętać: gdzie naprawdę zakorzeniona jest Boża obietnica.

Ważne słowa hebrajskie — Rdz 47

Hebrajski Transliteracja Znaczenie

פַּרְעֹה Par’oh faraon גֹּשֶׁן Goszen Goszen רֹעֶה ro’eh pasterz צֹאן con trzoda בָּרַךְ barach błogosławić מָגוּר magur pobyt, pielgrzymowanie רָעָב ra’aw głód לֶחֶם lechem chleb, żywność כֶּסֶף kesef srebro, pieniądze מִקְנֶה mikneh bydło, dobytek אֲדָמָה adamah ziemia, gleba חֹמֶשׁ chomesz jedna piąta פָּרָה parah być płodnym רָבָה rawah mnożyć się קָבַר kawar pochować שָׁבַע szawa’ przysięgać

Klucz do Biblii — Rdz 47

Józef informuje faraona o przybyciu rodziny.
Rodzina znajduje się w Goszen.
Józef przedstawia faraonowi pięciu braci.
Faraon pyta ich o zawód.
Bracia mówią, że są pasterzami.
Podkreślają ciągłość rodzinnego zawodu.
Wyjaśniają, że przybyli z powodu głodu.
Kanaan nie zapewnia już pastwisk.
Proszą o zamieszkanie w Goszen.
Faraon wyraża zgodę.
Rodzina może zamieszkać w dobrej części kraju.
Zdolni bracia mogą nadzorować królewskie stada.
Józef przedstawia faraonowi Jakuba.
Jakub błogosławi faraona.
Faraon pyta Jakuba o wiek.
Jakub ma 130 lat.
Nazywa swoje życie pielgrzymowaniem.
Określa swoje lata jako nieliczne i trudne.
Porównuje je z życiem przodków.
Ponownie błogosławi faraona.
Józef osiedla rodzinę.
Otrzymują dobrą ziemię.
Tekst używa nazwy „ziemia Ramzes“.
Józef zapewnia rodzinie żywność.
Głód w Egipcie i Kanaanie pozostaje bardzo ciężki.
Ludzie kupują żywność za pieniądze.
Pieniądze trafiają do skarbca faraona.
Z czasem pieniądze się kończą.
Ludzie proszą Józefa o chleb.
Józef przyjmuje bydło w zamian za żywność.
Zwierzęta przechodzą pod władzę faraona.
Kryzys trwa kolejny rok.
Ludzie nie mają już pieniędzy ani bydła.
Oferują ziemię i swoją pracę.
Józef nabywa ziemię dla faraona.
Własność ziemska zostaje scentralizowana.
Kapłani zachowują ziemię.
Otrzymują bowiem przydział od faraona.
Józef daje ludności ziarno.
Ziarno służy do ponownego obsiania pól.
Ustanawia daninę w wysokości jednej piątej.
Cztery piąte pozostają na potrzeby gospodarstw.
Ludzie mówią, że Józef ocalił im życie.
Przyjmują ustanowiony system.
Prawo o jednej piątej staje się trwałym rozwiązaniem.
Ziemie kapłanów pozostają wyjątkiem.
Narracja wraca do rodziny Izraela.
Izraelici mieszkają w Goszen.
Zdobywają tam posiadłości.
Są płodni.
Bardzo się rozmnażają.
Motyw przygotowuje początek Księgi Wyjścia.
Jakub mieszka w Egipcie 17 lat.
Dożywa 147 lat.
Zbliża się czas jego śmierci.
Wzywa Józefa.
Prosi o okazanie wierności.
Nie chce być pochowany w Egipcie.
Chce spocząć z ojcami.
Prośba wiąże się z ziemią obietnicy.
Józef obiecuje spełnić wolę ojca.
Jakub żąda przysięgi.
Józef przysięga.
Uroczysty gest przypomina Rdz 24.
Rozdział kończy się gestem czci Jakuba.
Hebrajski i grecki przekaz końcowej frazy różnią się wokalizacją.
Hbr 11,21 korzysta z greckiej tradycji „laski“.
Podstawowy sens sceny pozostaje jasny: Jakub oddaje cześć Bogu.
Rdz 47 pokazuje Józefa jako zarządcę kryzysu.
Jego polityka prowadzi do silnej centralizacji majątku.
Jednocześnie według narracji chroni ludzi przed śmiercią głodową.
Tekstu nie należy bezpośrednio traktować jako współczesnego programu ekonomicznego.
Nie każdy czyn bohatera biblijnego automatycznie staje się normą moralną.
Jakub jest pielgrzymem stojącym przed potężnym faraonem.
Mimo to właśnie Jakub udziela błogosławieństwa.
Motyw nawiązuje do obietnicy błogosławieństwa z Rdz 12.
Goszen jest obecnie miejscem bezpieczeństwa Izraela.
Egipt nie jest jednak ostatecznym celem obietnicy.
Prośba o pochówek wskazuje ku Kanaanowi.
Rdz 47 przygotowuje ostatnie błogosławieństwa Jakuba.

Niezbędnik Biblijny — Rdz 47

Księga: Rodzaju
Rozdział: 47
Sekcja: cykl Józefa / ostatnie lata Jakuba
Poprzedni: Rdz 46 — Jakub schodzi do Egiptu i spotyka Józefa
Następny: Rdz 48 — Jakub błogosławi Efraima i Manassesa

Główne osoby

Józef
Jakub / Izrael
faraon
bracia Józefa
mieszkańcy Egiptu

Główne miejsca

Egipt
Goszen
Kanaan — jako ziemia, z którą związana jest nadzieja Jakuba

Struktura

Rdz 47,1–6 — bracia Józefa przed faraonem.
Rdz 47,7–12 — Jakub przed faraonem i osiedlenie rodziny.
Rdz 47,13–26 — polityka Józefa podczas głodu.
Rdz 47,27–31 — rozwój Izraela w Egipcie i przysięga dotycząca pochówku Jakuba.

Oś rozdziału

faraon → bracia jako pasterze → Goszen → Jakub błogosławi faraona → 130 lat → osiedlenie rodziny → ciężki głód → pieniądze → bydło → ziemia → jedna piąta → Izrael rośnie → 17 lat Jakuba w Egipcie → 147 lat → „nie chowaj mnie w Egipcie“ → przysięga Józefa → pokłon Jakuba.

Co Rdz 47 mówi o błogosławieństwie?

Jakub nie ma politycznej potęgi faraona.

A jednak to on: błogosławi władcę.

To przypomina, że biblijne błogosławieństwo nie zależy od pozycji społecznej człowieka, lecz od historii przymierza z Bogiem.

Co Rdz 47 mówi o bogactwie i władzy?

Kryzys prowadzi do ogromnej koncentracji zasobów w rękach faraona.

Tekst opisuje ten proces bardzo konkretnie.

Nie powinno się jednak automatycznie zamieniać opisu starożytnej polityki gospodarczej w Boży nakaz dla każdego społeczeństwa.

Co Rdz 47 mówi o Józefie?

Józef pozostaje człowiekiem, który:

chroni rodzinę,
administruje państwem,
organizuje żywność podczas katastrofy.

Jednocześnie jego działania mają poważne konsekwencje społeczne.

To jedna z tych scen, które warto czytać bez upraszczania bohatera do: „zawsze idealnego“.

Co Rdz 47 mówi o Izraelu?

Rodzina, która przybyła jako migranci, zaczyna: rosnąć.

To ważny pomost do Wj 1.

Co Rdz 47 mówi o śmierci Jakuba?

Jakub przygotowuje się do śmierci świadomie.

Nie koncentruje się jedynie na tym, gdzie aktualnie mieszka.

Chce, aby jego ciało spoczęło: w ziemi związanej z obietnicą Boga.

Powiązania z innymi tekstami Biblii

Rdz 12,1–3

Obietnica, że przez Abrahama błogosławieństwo dotrze do innych.

Rdz 23

Abraham kupuje pole i grotę Makpela jako miejsce pochówku Sary.

Rdz 24,1–9

Podobny uroczysty gest przysięgi związany z biodrem patriarchy.

Rdz 37,2

Józef ma 17 lat na początku swojej historii; Jakub spędza później 17 lat w Egipcie.

Rdz 45–46

Bezpośredni kontekst przybycia rodziny do Egiptu.

Rdz 48

Jakub pobłogosławi Efraima i Manassesa.

Rdz 49

Jakub wypowie błogosławieństwa nad synami.

Rdz 50

Józef spełni przysięgę i pochowa ojca w Kanaanie.

Wj 1,1–14

Rozrost Izraela w Egipcie stanie się później powodem lęku nowego faraona.

Hbr 11,21

Nowy Testament przywołuje końcowy gest Jakuba zgodnie z grecką tradycją tekstualną.

Biblia Tysiąclecia i komentarze polskich biblistów

Biblia Tysiąclecia

Podstawą opracowania jest Rdz 47 w Biblii Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na:

przedstawienie braci faraonowi,
zgodę na osiedlenie w Goszen,
dwukrotne błogosławieństwo faraona przez Jakuba,
wiek Jakuba — 130 lat podczas spotkania,
określenie życia jako pielgrzymowania,
zaopatrzenie rodziny przez Józefa,
kolejne etapy kryzysu ekonomicznego,
wyjątek dotyczący ziem kapłanów,
zasadę jednej piątej plonów,
wzrost liczebny Izraela,
17 lat Jakuba w Egipcie,
wiek 147 lat,
przysięgę Józefa dotyczącą pochówku.

Polska perspektywa egzegetyczna

W polskich komentarzach do Księgi Rodzaju rozdział ten odczytuje się w ramach większej historii patriarchów: pobyt w Egipcie jest etapem Bożego planu zachowania rodziny, ale nie unieważnia obietnicy ziemi.

Istotne są także:

motyw błogosławieństwa przekazywanego innym narodom,
status patriarchów jako pielgrzymów,
historyczne realia monarchii i gospodarki starożytnego Bliskiego Wschodu,
literacki kontrast między kryzysem Egiptu a wzrostem rodziny Izraela,
przygotowanie wydarzeń Księgi Wyjścia.

Przy ocenie ekonomicznej polityki Józefa trzeba odróżnić to, co tekst opisuje, od tego, co Biblia w innych miejscach przedstawia jako uniwersalną normę moralną.

Trudne pytania

Dlaczego Jakub błogosławi faraona?

Jakub jest nosicielem tradycji obietnicy danej Abrahamowi. Scena dobrze wpisuje się w motyw błogosławieństwa, które poprzez rodzinę patriarchów dociera także do innych.

Czy Józef zniewolił Egipcjan?

Tekst opisuje bardzo silną zależność ekonomiczną ludności od faraona. Trzeba jednak uważać z przenoszeniem współczesnych kategorii prawnych wprost na starożytny tekst. Narracja podkreśla zarówno centralizację własności, jak i ocalenie ludności przed głodem.

Czy Biblia pochwala przejęcie całej ziemi przez faraona?

Sam opis wydarzenia nie oznacza automatycznie ustanowienia go jako uniwersalnego wzoru ustrojowego.

Dlaczego kapłani zachowali ziemię?

Ponieważ otrzymywali utrzymanie od faraona i nie musieli sprzedawać swoich gruntów w zamian za żywność.

Dlaczego Jakub nie chce być pochowany w Egipcie?

Ponieważ jego tożsamość i nadzieja są związane z ojcami i ziemią obietnicy.

„Łoże“ czy „laska“?

Hebrajski tekst masorecki i Septuaginta reprezentują różne odczytania tego samego zapisu spółgłoskowego. Hbr 11,21 idzie za Septuagintą. W obu przypadkach główny sens sceny pozostaje związany z gestem czci Jakuba.

Częste błędne odczytania

„Skoro Józef tak zrobił, Biblia nakazuje taki system ekonomiczny“

Nie. Narracja historyczna nie jest automatycznie kodeksem gospodarczym.

„Józef był po prostu bezwzględnym tyranem“

To również zbyt proste. Tekst podkreśla, że jego działania zapewniają ludności przeżycie katastrofalnego głodu.

„Jakub uważa swoje życie za bezwartościowe“

Nie. Jego słowa są realistycznym podsumowaniem trudnej pielgrzymki, nie odrzuceniem życia.

„Egipt stał się nową ziemią obiecaną“

Nie. Jest miejscem ocalenia i wzrostu, ale prośba Jakuba o pochówek w Kanaanie pokazuje, że obietnica ziemi trwa.

„Błogosławienie faraona oznacza, że Jakub jest jego politycznym zwierzchnikiem“

Nie. To gest religijny, nie przejęcie władzy.

Co warto zaznaczyć w Biblii?

Rdz 47,7

Jakub błogosławi faraona.

Dopisek: Człowiek może nie mieć wielkiej pozycji, a mimo to wnosić w życie innych błogosławieństwo.

Rdz 47,9

Jakub mówi o latach swojej pielgrzymki.

Dopisek: Wiara nie wymaga udawania, że droga była łatwa.

Rdz 47,12

Józef zapewnia rodzinie żywność.

Dopisek: Miłość po pojednaniu staje się konkretną troską.

Rdz 47,27

Izraelici rozrastają się w Egipcie.

Dopisek: Bóg potrafi rozwijać obietnicę nawet w miejscu, które wydaje się tylko tymczasowym schronieniem.

Rdz 47,29–30

Jakub prosi o pochówek z ojcami.

Dopisek: Miejsce, w którym dziś żyję, nie musi być ostatecznym miejscem mojej nadziei.

Pytania do refleksji

Czy potrafię błogosławić innych również wtedy, gdy mają ode mnie większą władzę, majątek lub znaczenie?

Czy umiem patrzeć realistycznie na trudne lata życia, nie tracąc z oczu Bożej wierności?

Czy rozróżniam w Biblii opis wydarzenia od moralnego nakazu?

Co jest dla mnie „Egiptem“ — miejscem potrzebnym na pewien czas, ale nie ostatecznym fundamentem mojej nadziei?

Jakie decyzje dziś pokazują, gdzie naprawdę widzę swoją przyszłość i przynależność?

Jedno zdanie do zapamiętania

Rdz 47 pokazuje rodzinę Izraela bezpiecznie osiedloną w Egipcie pośród wielkiego głodu, ale ostatnia prośba Jakuba przypomina, że Egipt jest tylko etapem — jego nadzieja nadal pozostaje związana z Bożą obietnicą.

Co dalej? — Rdz 48

Józef dowie się, że jego ojciec jest chory.

Przyprowadzi do Jakuba swoich dwóch synów:

Manassesa,
Efraima.

Jakub dokona niezwykłego gestu.

Skrzyżuje ręce i położy prawą dłoń na młodszym Efraimie.

Józef spróbuje go poprawić.

Ale Jakub odpowie, że: wie, co robi.

Po raz kolejny w Księdze Rodzaju zobaczymy, że Boże wybranie nie zawsze przebiega zgodnie z ludzkim porządkiem pierwszeństwa.

Źródła i literatura

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Rdz 47 jako podstawowy tekst projektu.
Biblia.pl / Pallottinum — źródło projektu do weryfikacji brzmienia tekstu Biblii Tysiąclecia.
Rdz 12; 23; 24; 37; 45–50 — bezpośredni kontekst patriarchalny.
Wj 1 — dalszy rozwój motywu wzrostu Izraela w Egipcie.
Hbr 11,21 — nowotestamentowe nawiązanie do końcowego gestu Jakuba.
Tekst hebrajski Rdz 47 — pomocniczo dla terminów dotyczących błogosławieństwa, pielgrzymowania, głodu, ziemi, płodności, pochówku i przysięgi.
Polskie komentarze i opracowania egzegetyczne do Księgi Rodzaju — wykorzystywane syntetycznie, z rozróżnieniem między tekstem biblijnym, rekonstrukcją historyczną, interpretacją i zastosowaniem duchowym.

Uwaga metodologiczna

W opracowaniu nie reprodukowano pełnego tekstu Biblii Tysiąclecia. Krótkie sformułowania biblijne służą identyfikacji i objaśnieniu omawianych fragmentów. Przy polityce gospodarczej Józefa zachowano rozróżnienie między narracyjnym opisem starożytnego systemu a uniwersalną oceną moralną. W końcowej scenie uwzględniono różnicę między masorecką i grecką tradycją tekstualną, istotną dla porównania Rdz 47,31 z Hbr 11,21.

Następny rozdział

Rdz 48 — Jakub błogosławi Efraima i Manassesa.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.