Księga Rodzaju 46 — Jakub schodzi do Egiptu i spotyka Józefa

Najpierw najważniejsza rzecz

Rdz 46 opisuje wielką zmianę miejsca w historii rodziny przymierza.

Jakub opuszcza Kanaan i schodzi do Egiptu.

To nie jest zwykła przeprowadzka.

Kanaan jest ziemią obietnicy. Egipt w historii patriarchów bywał miejscem ratunku podczas głodu, ale również miejscem ryzyka. Dlatego zanim Jakub przekroczy granicę dotychczasowego życia, zatrzymuje się w Beer-Szebie i składa ofiary Bogu swojego ojca Izaaka.

Wtedy Bóg przemawia: „Idź bez obawy do Egiptu“.

Najważniejsze zapewnienie brzmi jeszcze mocniej: „Ja pójdę tam z tobą“.

Jakub nie opuszcza więc Boga, opuszczając Kanaan.

Bóg obiecuje, że będzie z nim także w Egipcie.

I właśnie tam rodzina ma stać się: wielkim narodem.

Druga wielka scena rozdziału to spotkanie Jakuba z Józefem.

Ojciec, który przez lata uważał syna za zmarłego, wreszcie go widzi.

Józef rzuca mu się na szyję i długo płacze.

Jakub może powiedzieć w istocie: teraz mogę umrzeć spokojnie — zobaczyłem, że żyjesz.

Rdz 46 — na język ludzki

Jakub naprawdę rusza do Egiptu.

Zabiera rodzinę, trzody i dobytek.

Ale po drodze zatrzymuje się w Beer-Szebie — miejscu mocno związanym z historią patriarchów.

Tam składa ofiary Bogu Izaaka.

W nocy Bóg woła go po imieniu: „Jakubie, Jakubie!“

Jakub odpowiada: „Oto jestem“.

Bóg mówi mu, żeby nie bał się zejść do Egiptu.

To ważne, bo Jakub może mieć wiele powodów do niepokoju. Jest stary, opuszcza ziemię, w której żył, i prowadzi całą rodzinę do obcego kraju.

Bóg obiecuje jednak trzy rzeczy:

będzie z nim,
uczyni z jego rodziny wielki naród,
nie porzuci obietnicy powrotu.

Dodaje również bardzo osobiste zapewnienie: Józef będzie przy nim przy śmierci.

Jakub rusza dalej.

Narrator wymienia członków jego rodziny. Dla początkującego czytelnika genealogiczna lista może wyglądać jak przerywnik, ale pełni ważną funkcję: pokazuje rodzinę, która wchodzi do Egiptu jako stosunkowo niewielka wspólnota, a z której później wyrośnie lud Izraela.

Według tekstu masoreckiego i Biblii Tysiąclecia rodzina Jakuba liczy w podsumowaniu: siedemdziesiąt osób.

Potem Jakub wysyła przed sobą Judę.

To kolejny znak jego rosnącej roli po wydarzeniach Rdz 43–44.

W Goszen następuje spotkanie, na które czekaliśmy od Rdz 37.

Józef przyjeżdża do ojca.

Widząc go: rzuca mu się na szyję i długo płacze.

Nie ma wielkiej przemowy.

Najważniejsze są obecność, objęcie i łzy.

Następnie Józef zaczyna przygotowywać rodzinę do rozmowy z faraonem.

Chce, aby jasno powiedzieli, że są hodowcami trzód.

Ma to pomóc w osiedleniu ich w Goszen.

W ten sposób rodzina zostaje zachowana razem, otrzymuje przestrzeń do życia i rozpoczyna egipski etap historii Izraela.

1. Izrael wyrusza z całym dobytkiem

Tekst używa imienia: Izrael.

To nie tylko prywatna podróż starego Jakuba.

W sensie narracyjnym do Egiptu schodzi: rodzina, z której powstanie Izrael.

2. Beer-Szeba

Jakub zatrzymuje się w miejscu ważnym dla historii jego ojców.

Beer-Szeba wiąże się szczególnie z Abrahamem i Izaakiem.

3. Jakub składa ofiary

Zanim wykona ogromny życiowy krok: zwraca się do Boga.

4. „Bóg ojca swego Izaaka“

Wiara Jakuba jest zakorzeniona w historii przymierza.

Bóg prowadzący Jakuba jest Bogiem: jego ojców.

5. Bóg przemawia w nocnym widzeniu

To ważny moment objawienia.

Bóg sam potwierdza, że droga do Egiptu: nie jest odejściem od Jego planu.

6. „Jakubie, Jakubie!“

Podwójne wezwanie imienia podkreśla osobisty charakter spotkania.

7. „Oto jestem“

Hebrajskie: הִנֵּנִי — hinneni

oznacza: oto jestem, jestem gotów słuchać.

To słowo pojawia się w ważnych scenach powołania i spotkania z Bogiem.

8. „Jam jest Bóg“

Bóg przypomina Jakubowi: kim jest Ten, który go prowadzi.

9. „Bóg ojca twego“

Przeprowadzka nie odcina Jakuba od historii Abrahama i Izaaka.

10. „Idź bez obawy“

Hebrajskie: אַל־תִּירָא — al tira

oznacza: nie bój się.

Nie znaczy to, że nie istnieją powody do niepokoju.

Znaczy: lęk nie ma zatrzymać posłuszeństwa.

11. Dlaczego Jakub mógł bać się Egiptu?

Bo opuszcza:

ziemię obietnicy,
znane środowisko,
miejsce życia rodu.

Do tego jest już człowiekiem starym.

12. Egipt ma jednak stać się miejscem wzrostu

Bóg mówi: „uczynię cię tam wielkim narodem“.

To paradoks.

Rodzina nie stanie się wielkim narodem w Kanaanie na tym etapie, lecz: w Egipcie.

13. Obietnica dana Abrahamowi trwa

Motyw wielkiego narodu wraca do obietnic patriarchalnych.

14. „Ja pójdę tam z tobą“

To centrum duchowe rozdziału.

Największą obietnicą nie jest:

bezpieczna droga,
bogactwo,
łatwe życie.

Największą obietnicą jest: obecność Boga.

15. Bóg nie jest przywiązany do jednego miejsca

Jakub może opuścić Kanaan, ale: nie opuszcza obecności Boga.

16. „Ja stamtąd cię wyprowadzę“

Obietnica ma szerszy horyzont niż życie samego Jakuba.

Jakub umrze w Egipcie.

Jego ciało zostanie później przeniesione do Kanaanu, a w jeszcze szerszej perspektywie potomkowie Izraela zostaną wyprowadzeni z Egiptu.

17. Rdz 46 zaczyna przygotowywać Księgę Wyjścia

Egipt jest teraz miejscem: ocalenia.

Później stanie się miejscem: niewoli.

A Bóg wyprowadzi swój lud.

18. „Józef zamknie ci oczy“

To bardzo osobista obietnica.

Jakub nie umrze w przekonaniu, że Józef zginął.

Syn będzie przy nim.

19. Bóg odpowiada również na ludzkie serce Jakuba

Wielka historia zbawienia nie usuwa: osobistej miłości ojca do syna.

20. Jakub rusza z Beer-Szeby

Po Bożym słowie: podejmuje drogę.

21. Wozy faraona

Wozy z Rdz 45 stają się teraz konkretnym środkiem transportu dla:

Jakuba,
kobiet,
dzieci.

22. Cała rodzina wyrusza

Nie chodzi już o delegację braci po zboże.

Do Egiptu przenosi się: cały dom Jakuba.

23. Zabierają trzody i dobytek

Migracja ma charakter trwały.

24. „Całe jego potomstwo“

Narrator mocno podkreśla kompletność grupy.

25. Lista potomków

Rdz 46,8–27 może być dla początkującego czytelnika trudniejszym fragmentem.

Ale nie jest zbędna.

26. Po co ta genealogia?

Pokazuje: kto schodzi do Egiptu.

Później Księga Wyjścia pokaże: co stało się z ich potomkami.

27. Rodzina staje się zalążkiem narodu

To przejście: od patriarchów do ludu Izraela.

28. Ruben

Lista zaczyna się od pierworodnego Jakuba.

29. Symeon

Wymienieni zostają jego synowie, w tym Szaul określony jako syn Kananejki.

30. Lewi

Pojawiają się:

Gerszon,
Kehat,
Merari.

Ich imiona będą później niezwykle ważne dla rodów lewickich.

31. Juda

Lista przypomina również trudną historię jego rodziny.

Er i Onan: zmarli w Kanaanie.

32. Peres i Zerach

To synowie Judy i Tamar z Rdz 38.

Historia, która mogła wyglądać jak boczny epizod, jest częścią: genealogii Izraela.

33. Dina

Wymieniona zostaje również córka Jakuba: Dina.

34. Potomkowie Lei

Tekst podsumowuje tę część rodziny.

35. Potomkowie Zilpy

Następnie wymienia linię związaną ze służącą Lei.

36. Rachela

Narrator określa ją jako: żonę Jakuba.

W jej linii znajdują się Józef i Beniamin.

37. Józef jest już w Egipcie

Jego synowie:

Manasses,
Efraim

urodzili się tam przed przybyciem Jakuba.

38. Egipt jest już częścią historii rodziny

Zanim cały dom Jakuba tam przybywa, następne pokolenie Józefa: już się tam narodziło.

39. Beniamin

Lista przypisuje mu licznych potomków.

Genealogiczne zestawienia biblijne nie zawsze należy czytać jak współczesny rejestr pasażerów z jednego dnia; mogą przedstawiać strukturę rodu i jego linie potomków.

40. Potomkowie Bilhy

Na końcu pojawiają się linie Dana i Neftalego.

41. Sześćdziesiąt sześć

Rdz 46,26 podaje liczbę osób, które przyszły z Jakubem, z wyłączeniem żon jego synów: 66.

42. Siedemdziesiąt

Po uwzględnieniu Józefa i jego synów tekst podsumowuje rodzinę Jakuba liczbą: 70.

43. Dlaczego liczba 70 jest ważna?

W Biblii liczby genealogiczne często mają także funkcję literacką i teologiczną.

Tutaj podkreślają: pełnię domu Izraela schodzącego do Egiptu.

44. A dlaczego Dz 7,14 mówi o 75 osobach?

Dzieje Apostolskie idą za grecką tradycją tekstu Starego Testamentu, Septuagintą, która w tym miejscu ma szersze zestawienie genealogiczne.

Nie jest to prosty „błąd w Biblii“, lecz przykład różnicy między starożytnymi tradycjami tekstualnymi.

45. Juda zostaje wysłany przodem

To bardzo interesujące po Rdz 43–44.

Juda wyrósł na: odpowiedzialnego reprezentanta rodziny.

46. Rola Judy się zmieniła

W Rdz 37 uczestniczył w sprzedaży Józefa.

Teraz pomaga: doprowadzić rodzinę do Józefa.

47. Kierunek: Goszen

Juda ma przygotować dotarcie Jakuba do ziemi Goszen.

48. Tekst Rdz 46,28 jest niejasny

Biblia Tysiąclecia sama zaznacza w przypisie, że tekst hebrajski jest trudny i starożytne przekłady różnie go rozumiały.

Najważniejszy sens narracyjny pozostaje jasny: Juda idzie przed rodziną w kierunku Goszen.

49. Józef zaprzęga swój wóz

Nie czeka biernie.

Jedzie: na spotkanie ojca.

50. Spotkanie po latach

To jedna z najbardziej emocjonalnych scen Księgi Rodzaju.

51. Józef widzi Izraela

Ojciec i syn wreszcie znajdują się: twarzą w twarz.

52. Józef rzuca się ojcu na szyję

Nie zaczyna od oficjalnego powitania.

53. Długo płacze

Hebrajskie: בָּכָה — bakah

oznacza: płakać.

Łzy wracają w historii Józefa wielokrotnie.

54. Tym razem nie musi już ich ukrywać

Wcześniej Józef wychodził, aby płakać poza wzrokiem braci.

Teraz: może płakać otwarcie.

55. Jakub mówi, że może umrzeć

Nie jest to pragnienie śmierci.

To semicki sposób wyrażenia: głębokiego spełnienia.

56. Najważniejsze: „żyjesz“

Jakub nie mówi najpierw: jesteś potężny.

Mówi w istocie: zobaczyłem, że żyjesz.

57. Relacja jest ważniejsza niż status

Dla ojca największym darem nie jest stanowisko Józefa.

Jest nim: odzyskany syn.

58. Po emocjonalnym spotkaniu wraca praktyka

Józef zaczyna przygotowywać rodzinę do rozmowy z faraonem.

59. Józef zna Egipt

Wie, jak przedstawić sytuację rodziny.

60. Bracia są pasterzami

Ich zawód ma zostać jasno podany.

61. Hodowcy trzód

Rodzina przybywa z:

drobnym bydłem,
większym bydłem,
całym dobytkiem.

62. Józef chce poinformować faraona

Nie próbuje ukrywać przybycia rodziny.

Działa: oficjalnie.

63. Faraon zapyta o zawód

Józef przygotowuje braci na odpowiedź.

64. Mają mówić prawdę

Nie mają udawać egipskich urzędników czy wojowników.

Są: hodowcami trzód.

65. Goszen ma być miejscem osiedlenia

Józef dąży do tego, by rodzina otrzymała odpowiednią przestrzeń.

66. „Egipcjanie brzydzą się pasterzami“

To zdanie wymaga ostrożności.

Przypis Biblii Tysiąclecia zaznacza, że końcowa część Rdz 46,34 może być dodatkiem pochodzącym z innych czasów.

67. Nie wolno budować stereotypu o wszystkich Egipcjanach

Tekst nie daje podstaw do uproszczonej tezy: „każdy Egipcjanin zawsze nienawidził każdego pasterza“.

68. Narracyjna funkcja rozróżnienia

Pomaga ono wyjaśnić, dlaczego rodzina może zostać osiedlona: osobno w Goszen.

69. Oddzielne osiedlenie chroni tożsamość rodziny

W dalszej historii będzie to miało znaczenie dla zachowania: odrębności Izraela.

70. Rdz 46 łączy obietnicę i migrację

Bóg nie mówi Jakubowi: zostań za wszelką cenę w jednym miejscu.

Mówi: idź, Ja będę z tobą.

71. To ważna lekcja wiary

Czasem wierność Bogu oznacza: pozostanie.

A czasem: wyruszenie.

72. Kryterium nie jest geografia sama w sobie

Kryterium stanowi: Boże prowadzenie.

73. Jakub nie zna całej przyszłości

Nie wie jeszcze o:

późniejszym ucisku,
Mojżeszu,
plagach,
Wyjściu,
Synaju.

Ma tylko słowo Boga: „Ja pójdę z tobą“.

74. To wystarcza do następnego kroku

Biblia często pokazuje wiarę właśnie w ten sposób.

Człowiek nie otrzymuje całej mapy.

Otrzymuje: obietnicę obecności.

75. Lista imion ma duchowe znaczenie

Bóg nie prowadzi abstrakcyjnej masy.

Historia Izraela składa się z: konkretnych rodzin i konkretnych osób.

76. Siedemdziesiąt stanie się wielkim ludem

To, co w Rdz 46 jest rodziną, w Księdze Wyjścia będzie już: narodem.

77. Egipt jest etapem, nie końcem obietnicy

Zejście do Egiptu nie unieważnia Kanaanu.

78. Spotkanie Józefa z Jakubem domyka ból Rdz 37

Ojciec przez lata opłakiwał syna.

Teraz: obejmuje go żywego.

79. Ale historia jeszcze się nie kończy

Rodzina musi:

zostać przedstawiona faraonowi,
osiedlić się,
przeżyć głód.

80. Najważniejsza lekcja Rdz 46

Kiedy Bóg prowadzi człowieka w nieznane, najważniejszą obietnicą nie jest znajomość wszystkich przyszłych wydarzeń, lecz: „Ja pójdę tam z tobą“.

Ważne słowa hebrajskie — Rdz 46

Hebrajski Transliteracja Znaczenie

יִשְׂרָאֵל Jisra’el Izrael בְּאֵר שֶׁבַע Be’er Szewa Beer-Szeba זֶבַח zewach ofiara מַרְאָה mar’ah widzenie הִנֵּנִי hinneni oto jestem יָרֵא jare bać się גּוֹי goj naród גָּדוֹל gadol wielki יָרַד jarad zejść עָלָה alah wyjść, wznieść się זֶרַע zera’ potomstwo נֶפֶשׁ nefesz osoba, życie בָּכָה bakah płakać רָאָה ra’ah widzieć רֹעֶה ro’eh pasterz צֹאן con drobne bydło, trzoda גֹּשֶׁן Goszen Goszen

Klucz do Biblii — Rdz 46

Jakub rzeczywiście rozpoczyna podróż do Egiptu.
Zabiera cały swój dobytek.
Zatrzymuje się w Beer-Szebie.
Składa ofiary Bogu Izaaka.
Bóg przemawia do niego w nocnym widzeniu.
Woła go po imieniu.
Jakub odpowiada: „Oto jestem“.
Bóg przypomina swoją tożsamość.
Mówi Jakubowi, aby nie bał się Egiptu.
Zejście do Egiptu jest objęte Bożym prowadzeniem.
Bóg obiecuje uczynić tam z Jakuba wielki naród.
Obietnica patriarchalna nie zostaje zawieszona.
Bóg obiecuje swoją obecność.
„Ja pójdę tam z tobą“ jest duchowym centrum początku rozdziału.
Bóg zapowiada również wyprowadzenie.
Obietnica otwiera perspektywę późniejszego Wyjścia.
Józef będzie przy Jakubie w chwili śmierci.
Jakub rusza dalej.
Rodzina korzysta z wozów przysłanych przez faraona.
Zabiera trzody i dobytek z Kanaanu.
Do Egiptu schodzi cały dom Jakuba.
Następuje genealogiczny spis rodziny.
Lista pokazuje przejście od rodziny patriarchów do zalążka narodu.
Wymienieni zostają potomkowie Rubena.
Następnie potomkowie Symeona.
Pojawiają się potomkowie Lewiego.
Gerszon, Kehat i Merari będą ważni w późniejszej historii.
Lista Judy przypomina Era i Onana.
Pojawiają się Peres i Zerach.
Historia Rdz 38 zostaje włączona w historię rodu Izraela.
Wymieniona jest Dina.
Podsumowana zostaje linia Lei.
Następnie linia Zilpy.
W linii Racheli pojawiają się Józef i Beniamin.
Józef ma już w Egipcie dwóch synów.
Są nimi Manasses i Efraim.
Będą oni później szczególnie pobłogosławieni przez Jakuba.
Lista wymienia potomków Beniamina.
Następnie linie Bilhy.
Rdz 46,26 podaje 66 osób przybywających z Jakubem według określonego sposobu liczenia.
Rdz 46,27 podsumowuje rodzinę liczbą 70.
Liczba 70 ma znaczenie dla obrazu pełnego domu Izraela.
Dz 7,14 podaje 75 osób zgodnie z grecką tradycją Septuaginty.
Różnica wynika ze starożytnych tradycji tekstualnych i genealogicznych.
Jakub wysyła Judę przed sobą.
Juda pełni coraz ważniejszą funkcję reprezentanta rodziny.
Kieruje się ku Goszen.
Tekst Rdz 46,28 jest trudny i różnie tłumaczony.
Józef dowiaduje się o przybyciu ojca.
Zaprzęga swój wóz.
Jedzie na spotkanie Jakuba.
Spotkanie następuje w Goszen.
Józef widzi ojca po wielu latach.
Rzuca mu się na szyję.
Długo płacze.
Emocjonalne napięcie historii Rdz 37 zostaje rozwiązane.
Jakub widzi, że Józef naprawdę żyje.
Mówi, że może teraz umrzeć spokojnie.
Nie jest to wezwanie do śmierci, lecz wyraz spełnienia.
Dla Jakuba najważniejsze jest życie syna, nie jego urząd.
Józef następnie przygotowuje rodzinę do spotkania z faraonem.
Zamierza oficjalnie poinformować władcę.
Bracia są hodowcami trzód.
Przyprowadzili swoje zwierzęta.
Faraon prawdopodobnie zapyta o ich zawód.
Józef instruuje ich, jak odpowiedzieć.
Mają mówić zgodnie z prawdą.
Ich rodziny od pokoleń zajmują się hodowlą.
Celem jest osiedlenie w Goszen.
Końcowe zdanie o stosunku Egipcjan do pasterzy wymaga ostrożności.
Biblia Tysiąclecia zaznacza możliwość późniejszego dodatku w Rdz 46,34.
Nie należy tworzyć z tego uproszczonego stereotypu Egipcjan.
Osiedlenie w Goszen pomaga zachować odrębność rodziny.
Egipt staje się miejscem ocalenia podczas głodu.
Później stanie się miejscem ucisku.
Rdz 46 tworzy więc pomost do Księgi Wyjścia.
Rodzina licząca symbolicznie pełne 70 osób stanie się wielkim ludem.
Bóg pozostaje wierny obietnicom mimo zmiany miejsca.
Jakub nie zna całej przyszłości, ale otrzymuje obietnicę Bożej obecności.
Najważniejsze słowa rozdziału brzmią: „Ja pójdę tam z tobą“.

Niezbędnik Biblijny — Rdz 46

Księga: Rodzaju
Rozdział: 46
Sekcja: cykl Józefa / zejście Izraela do Egiptu
Poprzedni: Rdz 45 — Józef daje się poznać braciom
Następny: Rdz 47 — rodzina Jakuba przed faraonem i osiedlenie w Egipcie

Główne osoby

Jakub / Izrael
Bóg
Józef
Juda
synowie i potomkowie Jakuba
faraon — wspomniany jako władca, przed którym rodzina ma stanąć

Główne miejsca

Kanaan
Beer-Szeba
Egipt
Goszen

Struktura

Rdz 46,1–7 — Bóg zapewnia Jakuba o swojej obecności podczas zejścia do Egiptu.
Rdz 46,8–27 — spis rodziny Izraela.
Rdz 46,28–30 — spotkanie Jakuba z Józefem.
Rdz 46,31–34 — przygotowanie rodziny do spotkania z faraonem.

Oś rozdziału

wyjście z Kanaanu → Beer-Szeba → ofiara → nocne widzenie → „nie bój się“ → „Ja pójdę z tobą“ → zejście do Egiptu → lista rodziny → 70 osób → Juda idzie przodem → Goszen → Józef spotyka ojca → łzy → „zobaczyłem, że żyjesz“ → przygotowanie spotkania z faraonem.

Co Rdz 46 mówi o Bogu?

Bóg jest Bogiem: obecności.

Nie tylko Bogiem konkretnego miejsca.

Może prowadzić Jakuba w ziemi obietnicy i może zejść z nim: do Egiptu.

Co Rdz 46 mówi o lęku?

Bóg nie wyśmiewa lęku Jakuba.

Daje mu powód, by lęk nie decydował: „Ja pójdę tam z tobą“.

Wiara nie musi oznaczać braku emocji.

Oznacza możliwość wykonania następnego kroku: na podstawie Bożej obietnicy.

Co Rdz 46 mówi o rodzinie?

Rodzina Jakuba nie jest idealna.

Za nią są:

konflikty,
zazdrość,
przemoc,
oszustwa,
utrata Józefa.

A jednak Bóg prowadzi właśnie tę rodzinę dalej.

Co Rdz 46 mówi o genealogii?

Genealogia nie jest przypadkową listą nazwisk.

Pokazuje: ciągłość obietnicy.

Osoby wymienione w Rdz 46 tworzą rodzinę, której potomkowie staną się ludem znanym z Księgi Wyjścia.

Co Rdz 46 mówi o Józefie i Jakubie?

Po latach bólu nie potrzeba wielu słów.

Józef: obejmuje ojca i płacze.

Jakub: widzi żywego syna.

To jedno z najbardziej ludzkich spotkań w całym cyklu Józefa.

Powiązania z innymi tekstami Biblii

Rdz 12,1–3

Obietnica wielkiego narodu dana Abrahamowi.

Rdz 21,31–33

Beer-Szeba w historii Abrahama.

Rdz 26,23–25

Bóg objawia się Izaakowi w Beer-Szebie i zapewnia go o swojej obecności.

Rdz 28,10–15

Bóg obiecuje Jakubowi swoją obecność podczas wcześniejszego opuszczania ziemi.

Rdz 37

Początek rozdzielenia Józefa i Jakuba.

Rdz 45

Józef zaprasza rodzinę do Egiptu.

Rdz 47

Rodzina zostanie przedstawiona faraonowi i osiedlona.

Rdz 48

Jakub pobłogosławi Efraima i Manassesa.

Rdz 50

Śmierć Jakuba, pogrzeb w Kanaanie i dalsze podsumowanie historii Józefa.

Wj 1,1–7

Księga Wyjścia podejmuje listę synów Izraela i pokazuje gwałtowny wzrost ludu.

Wj 3

Bóg później objawi Mojżeszowi plan wyprowadzenia Izraela z Egiptu.

Pwt 10,22

Tekst wspomina, że przodkowie Izraela zeszli do Egiptu w liczbie siedemdziesięciu osób.

Dz 7,14

Szczepan podaje liczbę 75 zgodną z grecką tradycją tekstualną.

Biblia Tysiąclecia i komentarze polskich biblistów

Biblia Tysiąclecia

Rdz 46 został sprawdzony bezpośrednio w Biblii Tysiąclecia, wydanie V, udostępnionej przez Pallottinum na Biblia.pl.

Szczególnie ważne dla interpretacji są:

ofiara Jakuba w Beer-Szebie,
nocne widzenie,
wezwanie „Jakubie, Jakubie!“,
zapewnienie, aby nie bał się iść do Egiptu,
obietnica powstania wielkiego narodu,
Boże zapewnienie obecności,
zapowiedź wyprowadzenia,
obietnica dotycząca Józefa przy śmierci Jakuba,
liczba 66 w Rdz 46,26 i 70 w Rdz 46,27,
wysłanie Judy przodem,
spotkanie Józefa z Jakubem,
długi płacz Józefa,
przygotowanie rodziny do rozmowy z faraonem.

Przypisy BT zwracają uwagę m.in. na trudność tekstu Rdz 46,28 oraz na możliwość, że końcowa część Rdz 46,34 jest dodatkiem pochodzącym z innych czasów.

Polska egzegeza

W polskiej egzegezie Rdz 46 jest ważny przede wszystkim jako pomost między dziejami patriarchów a historią Izraela w Egipcie. Zwraca się uwagę na ciągłość wiary „Boga ojców“, potwierdzenie obietnicy mimo opuszczenia Kanaanu, znaczenie Bożej obecności oraz przemianę małej rodziny w lud.

W materiałach Dzieła Biblijnego podkreśla się, że kolejni patriarchowie czcili Boga ojców jako własnego Boga, a Rdz 46,3 należy do tekstów wyrażających tę ciągłość wiary. Historia Józefa prowadzi zaś do sprowadzenia całej rodziny do Egiptu i osiedlenia jej w Goszen.

Nie przypisujemy konkretnym biblistom dosłownych wypowiedzi bez bezpośredniego sprawdzenia publikacji.

Trudne pytania

Dlaczego Bóg chce, żeby Jakub opuścił ziemię obietnicy?

Bo obietnica Boga nie jest ograniczona do natychmiastowego przebywania Jakuba w Kanaanie. Egipt stanie się etapem, w którym rodzina zostanie zachowana podczas głodu i rozrośnie się w lud.

Czy „Ja stamtąd cię wyprowadzę“ oznacza, że Jakub wróci żywy do Kanaanu?

Jakub umrze w Egipcie, ale jego ciało zostanie pochowane w Kanaanie. W szerszej perspektywie słowa te otwierają również drogę do późniejszego Wyjścia potomków Izraela.

Skąd 70 osób?

Tak podsumowuje rodzinę Jakuba hebrajska tradycja tekstu stojąca za Biblią Tysiąclecia w Rdz 46,27.

Dlaczego Dzieje Apostolskie mówią o 75?

Dz 7,14 odzwierciedla grecką tradycję Septuaginty, która ma szerszy wariant genealogiczny. To znany przykład różnicy między starożytnymi formami tekstu.

Czy wszystkie osoby z listy musiały dosłownie siedzieć na wozach w tym samym momencie?

Genealogie biblijne mogą pełnić funkcję przedstawienia struktury rodu, nie tylko współczesnego rejestru podróżnych. Należy uważać, by nie narzucać starożytnemu tekstowi współczesnej formy ewidencji.

Dlaczego Juda idzie przodem?

Tekst nie daje rozbudowanego komentarza psychologicznego, ale w kontekście Rdz 43–44 widać jego rosnącą rolę jako odpowiedzialnego przedstawiciela braci.

Czy Egipcjanie naprawdę nienawidzili wszystkich pasterzy?

Nie należy tak generalizować. Sama Biblia Tysiąclecia zaznacza przy Rdz 46,34, że końcowa część zdania może być dodatkiem z innych czasów.

Częste błędne odczytania

„Wyjazd do Egiptu oznacza porzucenie Bożej obietnicy“

Nie. Bóg sam potwierdza Jakubowi tę drogę.

„Bóg obiecuje Jakubowi łatwe życie w Egipcie“

Nie. Obiecuje przede wszystkim swoją obecność i przyszłość rodu.

„Genealogia jest niepotrzebnym przerywnikiem“

Nie. Łączy rodzinę patriarchów z ludem Izraela z Księgi Wyjścia.

„70 i 75 oznacza, że Biblia po prostu sobie przeczy“

To zbyt proste. Liczby pochodzą z różnych starożytnych tradycji tekstualnych i sposobów ujęcia genealogii.

„Jakub chce umrzeć natychmiast po spotkaniu z Józefem“

Nie. Jego wypowiedź wyraża spełnienie i ulgę: zobaczył żywego syna, którego uważał za zmarłego.

„Wszyscy Egipcjanie gardzili każdym pasterzem“

Tekst i przypis BT wymagają znacznie większej ostrożności.

Co warto zaznaczyć w Biblii?

Rdz 46,3

Bóg mówi Jakubowi, żeby nie bał się iść do Egiptu.

Dopisek: Boże prowadzenie czasem prowadzi mnie także tam, gdzie sam bałbym się pójść.

Rdz 46,4

„Ja pójdę tam z tobą“.

Dopisek: Najważniejszą obietnicą na nieznanej drodze jest obecność Boga.

Rdz 46,27

Rodzina Jakuba zostaje podsumowana liczbą siedemdziesięciu osób.

Dopisek: Bóg potrafi rozpocząć historię wielkiego ludu od jednej niewielkiej rodziny.

Rdz 46,29

Józef spotyka ojca i długo płacze.

Dopisek: Są spotkania, w których łzy mówią więcej niż najlepsze słowa.

Rdz 46,30

Jakub widzi żywego Józefa.

Dopisek: To, co przez lata uważałem za bezpowrotnie utracone, nie zawsze musi mieć ostatnie słowo.

Pytania do refleksji

Czy jest dziś w moim życiu „Egipt“ — krok, którego się boję, choć może być częścią dobrej drogi?

Czy bardziej potrzebuję znać cały plan, czy nauczyć się ufać słowom: „Ja pójdę z tobą“?

Czy pamiętam, że Bóg może działać także poza miejscami i schematami, które kojarzę z bezpieczeństwem?

Czy potrafię zobaczyć swoją historię jako część historii większej niż tylko moje bieżące problemy?

Za jakim spotkaniem lub pojednaniem najbardziej tęsknię?

Jedno zdanie do zapamiętania

Rdz 46 pokazuje, że zejście Jakuba do Egiptu nie jest odejściem od Bożej obietnicy: Bóg sam mówi „Ja pójdę tam z tobą“, prowadzi rodzinę ku przyszłości Izraela i pozwala ojcu po latach objąć żywego Józefa.

Co dalej? — Rdz 47

Józef przedstawi braci faraonowi.

Jakub również stanie przed władcą Egiptu i: pobłogosławi faraona.

Rodzina otrzyma ziemię Goszen.

Jednocześnie głód będzie się pogłębiał, a Józef przeprowadzi wielką reorganizację ekonomiczną Egiptu.

Na końcu Jakub poprosi Józefa o bardzo ważną rzecz: nie chce być pochowany w Egipcie.

Chce spocząć: z ojcami w ziemi obietnicy.

Źródła i literatura

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum, Rdz 46 — podstawowy tekst projektu.
Biblia.pl, „Księga Rodzaju, rozdział 46“ — bezpośrednia weryfikacja tekstu i przypisów BT.
Rdz 12; 21; 26; 28; 37; 45–50 — kontekst patriarchalny i cykl Józefa.
Wj 1–3 — dalszy ciąg historii Izraela w Egipcie.
Pwt 10,22 — tradycja o siedemdziesięciu osobach schodzących do Egiptu.
Dz 7,14 — wariant 75 osób związany z grecką tradycją Septuaginty.
Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II, materiały dotyczące patriarchów i wspólnoty krwi od Abrahama do Jakuba — pomocniczo dla polskiej perspektywy egzegetycznej.
Tekst hebrajski Rdz 46 — pomocniczo do terminów hinneni, jare, goj, jarad, zera’, nefesz, bakah, ro’eh i con.

Uwaga metodologiczna

Tekst Rdz 46 został bezpośrednio sprawdzony na Biblia.pl w Biblii Tysiąclecia, wydanie V. Uwzględniono przypisy BT dotyczące wariantów imion, trudnego tekstu Rdz 46,28 oraz uwagi do Rdz 46,34. Nie reprodukowano pełnego tekstu rozdziału. W kwestii liczby 70/75 zachowano rozróżnienie między hebrajską tradycją tekstualną a Septuagintą. Interpretacje duchowe zostały oddzielone od podstawowego sensu historyczno-literackiego.

Następny rozdział

Rdz 47 — Jakub przed faraonem, osiedlenie w Goszen i ostatnia prośba patriarchy.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.