Przejdź do treści

Księga Rodzaju 19 — Sodoma, Lot i jego rodzina: przemoc, sąd, ocalenie, słup soli, Moab i Ammon

Zasada cytowania tekstu biblijnego

W tym opracowaniu wszystkie dosłowne cytaty z Biblii pochodzą wyłącznie z:

https://biblia.pl/

czyli z serwisu Biblii Tysiąclecia / Pallottinum.

Komentarze, opracowania naukowe i materiały biblistyczne mogą pochodzić z innych źródeł, ale nie są używane jako źródło brzmienia cytatów Pisma Świętego.

Najpierw najważniejsza rzecz

Rdz 19 jest jednym z:

najtrudniejszych rozdziałów Księgi Rodzaju.

Dlaczego?

Bo zawiera jednocześnie:

  • próbę zbiorowej przemocy seksualnej,
  • dramatyczne naruszenie prawa gościnności,
  • moralnie przerażającą propozycję Lota dotyczącą jego córek,
  • sąd nad Sodomą i Gomorą,
  • ucieczkę rodziny,
  • tajemniczą historię żony Lota,
  • ogień i siarkę,
  • finał z upiciem Lota i współżyciem jego córek z ojcem,
  • narodziny Moabu i Ben-Ammiego.

To nie jest rozdział, który należy:

wygładzać.

Biblia nie mówi:

„wszyscy bohaterowie należący do rodziny Abrahama zachowują się dobrze”.

Wręcz przeciwnie.

Rdz 19 pokazuje:

moralny chaos.

Ale pokazuje również:

Boże ocalenie.

I jedna rzecz jest szczególnie ważna:

Rdz 18 kończył się modlitwą Abrahama za Sodomę.

Rdz 19 później wyjaśni, że gdy Bóg niszczył miasta równiny:

pamiętał o Abrahamie

i dlatego wyprowadził Lota.

To oznacza, że Rdz 19 nie jest odłączony od modlitwy:

Rdz 18.

Rdz 19 — na język ludzki

Gdybym miał opowiedzieć Ci ten rozdział bardzo prosto, powiedziałbym tak:

Dwaj aniołowie, którzy wcześniej byli u Abrahama, docierają wieczorem do Sodomy. Lot siedzi w bramie miasta. Gdy ich widzi, zaprasza ich do domu, daje im jedzenie i nocleg. W nocy dom otacza tłum mężczyzn z miasta. Domagają się wydania gości, aby seksualnie ich wykorzystać. Lot próbuje ich powstrzymać, ale sam robi coś moralnie przerażającego: proponuje tłumowi swoje dwie córki. Aniołowie ratują Lota, wciągają go do domu i oślepiają napastników. Mówią mu, że miasto zostanie zniszczone i że powinien wyprowadzić rodzinę. Lot ostrzega przyszłych zięciów, ale oni myślą, że żartuje. O świcie Lot nadal zwleka, więc aniołowie chwytają jego, żonę i córki za ręce i wyprowadzają ich — tekst podkreśla, że dzieje się to z powodu Bożego miłosierdzia. Lot boi się uciekać w góry i prosi o możliwość schronienia w małym mieście Soar. Bóg zgadza się. Potem Sodoma i Gomora zostają zniszczone obrazem ognia i siarki. Żona Lota ogląda się za siebie i staje się słupem soli. Abraham z daleka widzi dym unoszący się nad krainą. Następnie narrator mówi, że Bóg uratował Lota, pamiętając o Abrahamie. Historia jednak się nie kończy. Lot opuszcza Soar i mieszka z córkami w jaskini. Córki dochodzą do przekonania, że nie ma dla nich przyszłości i potomstwa. Upijają ojca przez dwie noce i współżyją z nim bez jego świadomego udziału. Obie zachodzą w ciążę. Z ich synów wywodzą się według opowiadania Moabici i Ammonici — późniejsi sąsiedzi Izraela.

Rdz 19 pokazuje więc:

zło miasta,

ale również:

moralne zagubienie samej rodziny Lota.

To bardzo ważne.

1. Rdz 18 i Rdz 19 są jedną historią

Nie wolno czytać Rdz 19 bez poprzedniego rozdziału.

Rdz 18:

  • Abraham przyjmuje trzech gości,
  • Bóg objawia sprawę Sodomy,
  • Abraham modli się za miasto.

Rdz 19:

  • dwóch gości przychodzi do Sodomy,
  • Lot ich przyjmuje,
  • miasto ujawnia swój charakter,
  • następuje sąd,
  • Lot zostaje uratowany.

To jedna duża konstrukcja.

2. Trzech gości u Abrahama → dwóch aniołów u Lota

Rdz 18 mówił o:

trzech mężczyznach.

Rdz 19,1 nazywa przybywających do Sodomy:

dwoma aniołami.

To pomaga interpretować wcześniejszą scenę.

Najbardziej naturalny sens narracji:

  • Pan pozostaje w rozmowie z Abrahamem,
  • dwaj anielscy posłańcy idą do Sodomy.

Chrześcijańska tradycja może widzieć w trzech gościach Rdz 18:

typologiczny obraz Trójcy,

ale narracja sama rozróżnia dwóch aniołów.

3. Wieczór w Sodomie

Aniołowie przychodzą:

wieczorem.

To kontrast z Rdz 18, gdzie spotkanie z Abrahamem zaczynało się:

w środku dnia.

Tu zmierzamy ku:

nocy.

Nie trzeba każdej pory dnia od razu alegoryzować.

Ale literacko noc świetnie pasuje do:

ciemności wydarzeń, które za chwilę nastąpią.

4. Lot siedzi w bramie miasta

To ważny szczegół.

W starożytnym mieście:

brama

nie była tylko wejściem.

Była miejscem:

  • spotkań,
  • handlu,
  • rozstrzygania sporów,
  • życia publicznego.

Jeżeli Lot siedzi w bramie, może to sugerować, że jest już:

mocno zintegrowany ze społecznością Sodomy.

5. Jak daleko zaszedł Lot?

Przypomnij sobie Rdz 13.

Najpierw Lot:

spojrzał na okolice Sodomy.

Potem:

rozbił namioty aż po Sodomę.

Rdz 14:

mieszka w Sodomie.

Rdz 19:

siedzi w bramie Sodomy.

To bardzo mocny proces narracyjny.

Nie chodzi tylko o geografię.

Lot coraz bardziej:

wiąże swoje życie z miastem.

6. Lot reaguje podobnie jak Abraham

Gdy widzi gości:

  • wstaje,
  • wychodzi im naprzeciw,
  • kłania się,
  • zaprasza do domu.

To przypomina:

gościnność Abrahama.

To ważne.

Lot nie jest przedstawiony jako człowiek całkowicie pozbawiony dobra.

Potrafi:

przyjąć przybysza.

7. Aniołowie chcą nocować na placu

Początkowo mówią:

zostaniemy na dworze.

Lot:

nalega.

Dlaczego?

Być może zna:

niebezpieczeństwo miasta.

Tekst nie mówi wprost:

„Lot wiedział, że zostaną zaatakowani”.

Ale jego stanowczość może sugerować:

świadomość ryzyka.

8. Lot przygotowuje posiłek

Pojawia się:

gościnność.

Lot przygotowuje ucztę i:

chleb przaśny.

Hebrajskie:

מַצּוֹת — macot

czyli:

przaśniki / chleby bez zakwasu.

Nie oznacza to jeszcze:

Paschy.

Pascha pojawi się dopiero w Księdze Wyjścia.

Ale dla czytelnika późniejszej Biblii przaśny chleb może naturalnie budzić:

skojarzenie z wyjściem w pośpiechu.

9. Rdz 18 i Rdz 19 — dwa modele miasta i domu

Porównaj.

Abraham

Otwiera namiot.

Goście są:

bezpieczni.

Lot

Otwiera dom.

Ale całe miasto:

otacza dom i chce zaatakować gości.

Gościnność jednostki zderza się z:

przemocą społeczności.

10. „Młodzi i starzy”

Tekst podkreśla szeroki udział:

mieszkańców miasta.

Mówi o mężczyznach:

  • młodych,
  • starych,
  • z całego miasta.

To może być narracyjne podkreślenie:

powszechnego zepsucia wspólnoty.

Nie musimy traktować tego jak nowoczesnego spisu statystycznego:

„dokładnie 100% męskiej ludności było fizycznie pod domem”.

To język:

totalizujący moralny obraz miasta.

11. Tłum otacza dom

To bardzo niepokojący obraz.

Dom w starożytnym świecie powinien być:

miejscem bezpieczeństwa.

Tutaj zostaje:

oblężony.

To przeciwieństwo gościnności.

12. „Poznać” — hebrajskie jada’

W Rdz 19 pojawia się hebrajskie:

יָדַע — yada’

dosłownie:

„znać / poznać”.

Ale w Biblii czasownik ten może również być:

eufemizmem współżycia seksualnego.

Kontekst Rdz 19 jest tutaj jednoznacznie seksualny.

Potwierdza to natychmiast dalsza odpowiedź Lota dotycząca córek, które:

nie współżyły z mężczyzną.

13. Co chce zrobić tłum?

Nie chodzi o:

rozmowę.

Nie chodzi też o:

dobrowolną relację.

Chodzi o:

zbiorową przemoc seksualną wobec cudzoziemców.

To jest bardzo ważne.

Krzysztof Napora, polski biblista z KUL, wskazuje w analizie Rdz 19 na złożony charakter grzechu Sodomy, w którym łączą się:

  • seksualny charakter czynu,
  • przemoc,
  • gwałt,
  • pogwałcenie prawa gościnności.

14. Seksualność jest w tekście obecna — ale przemoc jest nieusuwalna

Nie trzeba wpadać w dwie skrajności.

Skrajność pierwsza:

„Rdz 19 nie ma żadnego wymiaru seksualnego”.

Ma.

Skrajność druga:

„Rdz 19 opisuje po prostu dobrowolny związek homoseksualny”.

Nie.

Opisuje:

próbę zbiorowego gwałtu.

To zasadnicza różnica.

15. Papieska Komisja Biblijna i polska dyskusja

W polskich opracowaniach omawiających dokument Papieskiej Komisji Biblijnej „Czym jest człowiek?” zwraca się uwagę, że Rdz 19 piętnuje:

społeczność odrzucającą obcego i usiłującą go poniżyć poprzez przemoc seksualną.

Ważne elementy sceny to jednocześnie:

  • brak gościnności,
  • agresja,
  • poniżenie,
  • seksualne wykorzystanie.

Dobra egzegeza nie wybiera:

jednego elementu kosztem wszystkich pozostałych.

16. Co Biblia później mówi o grzechu Sodomy?

To bardzo ważne.

Sodoma staje się w Biblii:

symbolem głębokiego zepsucia.

Ale późniejsze teksty wskazują różne elementy.

Ez 16

Mówi m.in. o:

  • pysze,
  • dobrobycie,
  • beztrosce,
  • braku pomocy ubogiemu,
  • obrzydliwościach.

Mdr 19

Podkreśla:

niegościnność wobec przybyszów.

2 P i Jud

Wracają również do:

wymiaru seksualnego i rozwiązłości.

Czyli kanoniczny obraz Sodomy jest:

szeroki.

17. Dlaczego gościnność była aż tak ważna?

W warunkach pustynnych i półpustynnych podróżny:

  • bez wody,
  • bez ochrony,
  • bez noclegu

mógł być:

realnie zagrożony.

Gość przyjęty do domu stawał się objęty:

ochroną gospodarza.

Dlatego atak na gościa był:

ciężkim naruszeniem porządku społecznego.

18. I wtedy Lot robi coś przerażającego

Lot wychodzi do tłumu.

Zamyka za sobą drzwi.

Prosi:

żeby nie czynili zła.

Do tego momentu jego reakcja jest:

zrozumiała i odważna.

Ale potem proponuje:

swoje córki.

19. Nie wolno tego usprawiedliwiać

To trzeba powiedzieć bardzo jasno.

Lot proponuje tłumowi:

dwie córki, które nie współżyły z mężczyznami.

To jest:

moralnie przerażające.

Fakt, że starożytne prawo gościnności mogło stawiać ochronę gościa bardzo wysoko:

pomaga zrozumieć kulturowy kontekst.

Nie oznacza:

moralnego usprawiedliwienia decyzji Lota.

20. Opis nie jest pochwałą

Jedna z najważniejszych zasad czytania Biblii:

fakt, że Biblia opisuje czyjś czyn, nie oznacza, że go nakazuje lub pochwala.

Lot jest:

  • członkiem rodziny Abrahama,
  • człowiekiem, który okazuje gościnność,
  • później nazwanym w 2 P człowiekiem sprawiedliwym w sensie cierpienia z powodu zepsucia otoczenia.

Ale w Rdz 19 robi:

rzeczy moralnie bardzo problematyczne.

21. Dzieło Biblijne o podobnej scenie w Sdz 19

Bartłomiej Sokal, komentując podobną scenę z Sdz 19, zwraca uwagę, że w dawnych społecznościach nomadycznych prawo ochrony gościa mogło zajmować miejsce wyższe niż:

godność kobiet w patriarchalnej hierarchii społecznej.

To tłumaczy:

dlaczego starożytny bohater może złożyć tak szokującą propozycję.

Ale Sokal wyraźnie zaznacza zasadę:

opis czynu nie jest automatycznie jego pochwałą.

To bardzo ważne również w Rdz 19.

22. Córki Lota są w tej scenie bez głosu

To trzeba zauważyć.

Lot:

mówi o nich.

Tłum:

ma decydować o ich losie.

Córki:

nie zabierają głosu.

To pokazuje realia świata:

patriarchalnego.

Dobra lektura współczesna nie powinna ich ponownie:

czynić niewidzialnymi.

23. „Róbcie z nimi, co wam się podoba” — dramat władzy nad kobietą

W starożytnym domu ojciec posiadał ogromną władzę.

Rdz 19 pokazuje:

jak przerażające skutki może mieć system, w którym bezpieczeństwo i honor jednych osób są chronione kosztem innych.

Tekst nie musi wypowiedzieć współczesnego komentarza praw człowieka, abyśmy zobaczyli:

grozę sytuacji.

24. Tłum odrzuca Lota

Mieszkańcy mówią w praktyce:

jesteś przybyszem, a chcesz nas sądzić?

To bardzo ważne.

Lot jest w Sodomie:

osiadłym obcym.

Mimo że siedzi w bramie miasta i jest częścią społeczności, w kryzysie jego status:

cudzoziemca

zostaje mu przypomniany.

25. To potwierdza problem wrogości wobec obcego

Miasto nie tylko chce seksualnie poniżyć:

gości.

Także Lot, który ich chroni, zostaje zaatakowany jako:

obcy, który „przyszedł mieszkać, a teraz chce sądzić”.

To wzmacnia temat:

przemocy wobec przybysza.

26. Tłum chce zrobić Lotowi jeszcze gorzej

Sytuacja eskaluje.

Lot próbuje bronić gości.

Teraz sam:

staje się celem przemocy.

To pokazuje:

społeczny charakter zła.

Kiedy wspólnota normalizuje brutalność, człowiek próbujący postawić granicę:

również staje się zagrożony.

27. Aniołowie interweniują

Goście wyciągają ręce.

Wciągają Lota:

do domu.

Zamykają drzwi.

To ironiczne.

Lot próbował:

ochronić gości.

Ostatecznie:

goście chronią Lota.

28. Lot nie jest swoim własnym zbawcą

To ważny motyw całego rozdziału.

Lot:

  • próbuje ochronić gości,
  • próbuje negocjować,
  • później będzie zwlekał,
  • będzie negocjował miejsce ucieczki.

Ale ostatecznie jego ratunek zależy od:

Bożej interwencji.

29. Ślepota mieszkańców

Aniołowie dotykają napastników:

ślepotą.

Hebrajskie słowo:

סַנְוֵרִים — sanwerim

jest:

rzadkie.

Pojawia się również w:

2 Krl 6.

Może oznaczać szczególny rodzaj:

  • oślepienia,
  • dezorientacji,
  • zaburzenia widzenia.

30. Nawet oślepieni nadal szukają wejścia

To niezwykle mocny szczegół.

Napastnicy zostają dotknięci ślepotą, ale nadal:

próbują znaleźć drzwi.

To pokazuje:

upór zła.

Nie chodzi tylko o chwilową namiętność.

Narrator przedstawia ludzi:

zdeterminowanych w przemocy.

31. Sąd zostaje ogłoszony

Aniołowie mówią Lotowi:

wyprowadź rodzinę.

Dlaczego?

Bo:

krzyk przeciw miastu jest wielki.

To bezpośrednio łączy Rdz 19 z:

Rdz 18.

32. Bóg słyszy krzyk

Przypomnij sobie Hagar:

Bóg słyszy jej upokorzenie.

Przypomnij Izrael w Egipcie:

Bóg usłyszy ich jęk.

Sodoma:

również produkuje krzyk.

To ważny obraz Boga:

reagującego na wołanie ludzi krzywdzonych.

33. Zło społeczne nie jest prywatną sprawą sprawców

Rdz 19 pokazuje wspólnotę, w której:

zło stało się publiczne.

Całe środowisko tworzy:

atmosferę przemocy.

Biblia zna więc kategorię czegoś, co dzisiaj moglibyśmy nazwać:

grzechem strukturalnym / społecznym.

Nie tylko:

pojedynczym prywatnym wykroczeniem.

34. Zięciowie Lota

Lot wychodzi ostrzec:

przyszłych zięciów.

Mówi o nadchodzącym zniszczeniu.

Oni uznają:

że żartuje.

To tragiczna ironia.

35. Lot stracił wiarygodność?

Tekst nie wyjaśnia, dlaczego zięciowie nie wierzą.

Możliwe, że:

  • przesłanie brzmi absurdalnie,
  • są głęboko związani z miastem,
  • Lot sam przez lata żył w Sodomie jak człowiek, który planuje zostać.

Można więc zapytać:

czy sposób życia Lota sprawił, że jego nagłe ostrzeżenie nie brzmiało wiarygodnie?

To jest interpretacja, nie bezpośrednie stwierdzenie tekstu.

36. Bardzo ważna lekcja

Można mówić:

„uciekajcie od tego systemu”,

ale jeśli przez lata samemu budowało się w nim:

wygodne życie,

inni mogą nie rozumieć nagłej zmiany.

To nie znaczy, że ostrzeżenie Lota jest fałszywe.

Ale życie:

wpływa na wiarygodność słów.

37. Nadchodzi świt

Aniołowie ponaglają:

wstań.

Weź:

  • żonę,
  • córki.

Uciekaj.

38. A Lot zwleka

To jedno z najbardziej zaskakujących zdań.

Miasto ma zostać zniszczone.

Aniołowie ostrzegają.

A Lot:

zwleka.

Dlaczego?

Tekst nie mówi.

Możliwe:

  • przywiązanie do majątku,
  • szok,
  • strach,
  • trudność opuszczenia całego życia.

Najważniejsze:

nawet w obliczu katastrofy Lot ma problem, żeby odejść.

39. Sodoma siedzi w człowieku dłużej niż człowiek w Sodomie

To duchowa interpretacja, ale bardzo trafna.

Lot może fizycznie:

wyjść z miasta.

Ale emocjonalnie:

jest z nim związany.

Jego żona za chwilę:

obejrzy się za siebie.

To pokazuje, jak trudno naprawdę:

opuścić świat, w który się zainwestowało.

40. Aniołowie chwytają ich za ręce

To przepiękny i bardzo ważny obraz.

Lot:

nie potrafi odejść.

Więc wysłannicy Boga:

chwytają go za rękę.

Tak samo:

  • jego żonę,
  • córki.

I wyprowadzają.

41. Dlaczego?

Tekst podaje powód:

Pan okazał mu miłosierdzie.

Hebrajskie pojęcie opisuje:

współczucie / litość.

Ratunek Lota nie jest więc przedstawiony jako:

nagroda za perfekcyjne zachowanie.

Wręcz przeciwnie.

Lot:

zwleka.

Bóg:

wyciąga go.

42. Łaska czasem wygląda jak wyciągnięcie człowieka siłą z jego katastrofy

To bardzo mocny obraz duchowy.

Człowiek może wiedzieć:

powinienem odejść,

i nadal:

nie ruszać.

W Rdz 19 Boże miłosierdzie nie jest tylko:

łagodnym uczuciem.

Jest:

działaniem ratującym.

43. „Nie oglądaj się za siebie”

Polecenie jest jednoznaczne.

Uciekaj.

Nie zatrzymuj się.

Nie oglądaj.

Kierunek jest:

do przodu.

44. Czy zakaz oglądania dotyczy ciekawości?

Być może częściowo.

Ale Dzieło Biblijne zwraca uwagę na teologiczny wymiar:

oglądania teofanicznego sądu Boga.

W tradycji biblijnej bezpośrednia konfrontacja z objawieniem Bożej obecności może być:

niebezpieczna.

Ogień jest również znakiem:

Bożego sądu i obecności.

45. Nie trzeba wybierać jednej interpretacji

Zakaz może działać jednocześnie na kilku poziomach:

  • nie zatrzymuj się,
  • nie wracaj,
  • nie oglądaj sądu,
  • zerwij z miastem.

Narracja pozwala na:

wielowarstwową lekturę.

46. Lot boi się gór

Aniołowie mówią:

uciekaj w góry.

Lot odpowiada:

nie dam rady.

To kolejny moment, w którym Lot negocjuje.

47. Lot nadal się boi, mimo że został właśnie cudownie uratowany

To bardzo ludzkie.

Człowiek może doświadczyć:

Bożego ocalenia

i minutę później:

nadal się bać.

Lot prosi o:

mniejsze rozwiązanie.

48. Soar

Lot wskazuje małe miasto.

Hebrajskie:

צֹעַר — Tso’ar / Soar.

Nazwa zostaje powiązana z:

małością.

Lot mówi w praktyce:

pozwól mi schronić się w tym małym mieście.

49. Bóg zgadza się na prośbę

To bardzo interesujące.

Lot:

negocjuje.

I Bóg:

pozwala.

Miasto zostanie oszczędzone ze względu na:

ucieczkę Lota.

To przypomina Rdz 18:

obecność sprawiedliwego może mieć znaczenie dla większej wspólnoty.

50. „Nie mogę nic uczynić, dopóki tam nie wejdziesz”

To bardzo mocne.

Sąd zostaje w narracji:

wstrzymany

do momentu, gdy Lot znajdzie się:

w bezpiecznym miejscu.

To pokazuje troskę o:

oddzielenie ocalanego od sądu.

51. Wschodzi słońce

Gdy Lot dociera do Soaru:

słońce wschodzi.

To mocny literacki kontrast.

Dla Lota:

zaczyna się ocalenie.

Dla Sodomy:

zaczyna się zagłada.

Ten sam świt:

dwa różne doświadczenia.

52. Ogień i siarka

Rdz 19 opisuje:

deszcz siarki i ognia.

W Biblii ogień często symbolizuje:

  • sąd,
  • Bożą obecność,
  • oczyszczenie,
  • zniszczenie.

Siarka:

zniszczenie i jałowość.

53. BT o naturalnym tle katastrofy

Przypis Biblii Tysiąclecia do Rdz 19,1–29 mówi, że opowiadanie jest:

religijnym wytłumaczeniem zagłady miast

i łączy tradycję z możliwą:

katastrofą tektoniczną.

BT zwraca również uwagę, że archeologia potwierdza:

dawne osadnictwo w okolicach Morza Martwego.

Trzeba jednak zachować ostrożność.

To nie znaczy:

że archeologia bezspornie znalazła konkretną biblijną Sodomę i udowodniła każdy szczegół Rdz 19.

54. Czy znaleziono Sodomę?

W przestrzeni popularnej pojawiają się różne propozycje:

  • lokalizacji,
  • warstw zniszczenia,
  • katastrof.

Nie ma jednej powszechnie uznanej identyfikacji, która pozwalałaby powiedzieć:

„naukowo udowodniono dokładnie Rdz 19”.

Dobre czytanie Biblii nie potrzebuje:

sensacyjnych archeologicznych skrótów.

55. Narrator interesuje się przede wszystkim teologią

Nawet jeśli za tradycją stoi pamięć:

realnej katastrofy,

Rdz 19 nie jest raportem geologicznym.

Jego pytanie brzmi:

co oznacza zagłada miasta w perspektywie sprawiedliwości Boga?

56. „Pan spuścił od Pana”

W hebrajskim tekście pojawia się konstrukcja, którą czasem wykorzystuje się w dyskusjach trynitarnych.

Nie należy jednak budować na niej:

prostego dowodu dogmatu Trójcy.

Język biblijny może powtarzać imię podmiotu dla:

jasności i stylu.

Chrześcijanin czyta cały Stary Testament w świetle Trójcy, ale historyczno-literackiego sensu nie trzeba przeciążać.

57. Zniszczone zostają miasta i roślinność

Narracja opisuje:

totalność katastrofy.

Miasta równiny, mieszkańcy i roślinność:

zostają zniszczone.

To przeciwieństwo obrazu z:

Rdz 13,

gdy Lot patrzył na dolinę jak na:

ogród Pana.

58. To, co wyglądało jak Eden, staje się pustkowiem

Rdz 13:

żyzna dolina.

Rdz 19:

ogień, siarka, jałowość.

To bardzo mocny łuk literacki.

Lot wybrał:

wzrokiem.

Ale nie dostrzegł:

moralnego stanu miejsca.

59. Żona Lota ogląda się

I wtedy pojawia się jeden z najbardziej znanych obrazów:

żona Lota.

Nie znamy:

jej imienia.

Tekst mówi tylko:

„jego żona”.

To interesujące i smutne.

Jedna z najbardziej znanych kobiet Biblii pozostaje:

anonimowa.

60. Co znaczy „obejrzała się”?

Hebrajskie:

נָבַט — nabat

oznacza:

patrzeć / spoglądać.

Tekst nie opisuje:

  • jej myśli,
  • emocji,
  • motywacji.

Nie wiemy dokładnie, czy:

  • tęskniła,
  • była ciekawa,
  • nie wierzyła,
  • chciała wrócić.

Dlatego ostrożnie z psychologizowaniem.

61. Jezus powie: „Przypomnijcie sobie żonę Lota”

W Łk 17 Jezus przywołuje:

żonę Lota

w kontekście:

gotowości i nieoglądania się na stare życie.

To późniejsza kanoniczna interpretacja.

Żona Lota staje się symbolem:

człowieka, który nie potrafi definitywnie odejść od tego, co zostawia.

62. Słup soli

BT mówi:

słup soli.

W rejonie Morza Martwego sól jest:

bardzo naturalnym elementem krajobrazu.

Znane są również formacje solne o antropomorficznych kształtach.

63. Dzieło Biblijne: interpretacja etiologiczna

Bartłomiej Sokal zwraca uwagę, że opowiadanie o żonie Lota może mieć charakter:

etiologiczny.

To znaczy:

historia wyjaśnia znany element krajobrazu.

Ludzie mogli widzieć formację solną przypominającą człowieka i opowiadać:

„to żona Lota”.

To nie musi wyczerpywać sensu teologicznego.

64. Sól jako symbol jałowości

Dzieło Biblijne podkreśla również:

symbolikę soli.

W pewnych tekstach sól może oznaczać:

ziemię pozbawioną życia.

Dlatego żona Lota jako słup soli wpisuje się w całą scenę:

zniszczenia i jałowości.

65. Nie trzeba szukać konkretnego słupa i robić mu zdjęcia jako „dowodu”

W rejonie Morza Martwego różne formacje były nazywane:

„żoną Lota”.

Nie ma podstaw, aby z całą pewnością wskazać:

jedną skałę jako biologicznie przemienione ciało bohaterki Rdz 19.

Takie sensacyjne podejście:

nie jest potrzebne do zrozumienia tekstu.

66. Abraham wraca na miejsce rozmowy z Bogiem

Następnego ranka Abraham:

wraca tam, gdzie stał przed Panem.

To bardzo ważne.

Rdz 18:

modlił się.

Rdz 19:

patrzy na skutki.

67. Abraham widzi dym

Z daleka widzi:

dym unoszący się z krainy.

Obraz przypomina:

dym z pieca.

To może budzić echo Rdz 15:

dymiącego pieca w scenie przymierza.

W obu przypadkach dym wiąże się z:

tajemniczą obecnością Boga i sądem / przymierzem.

Nie oznacza to, że obrazy są identyczne.

68. Czy modlitwa Abrahama „nie zadziałała”?

Sodoma zostaje zniszczona.

Można więc pomyśleć:

Abraham modlił się bez skutku.

Ale tekst natychmiast odpowiada inaczej.

69. „Bóg pamiętał o Abrahamie”

To jeden z najważniejszych wersetów rozdziału.

Gdy Bóg niszczył miasta równiny:

pamiętał o Abrahamie

i wyprowadził Lota.

To bardzo mocno łączy:

modlitwę Rdz 18

z:

ocaleniem Rdz 19.

70. „Pamiętać” w Biblii to działać w wierności

Podobnie jak w historii Noego:

Bóg pamięta.

Nie dlatego, że wcześniej:

zapomniał.

Biblijne „pamiętać” często oznacza:

podjąć działanie zgodne z relacją i zobowiązaniem.

71. Abraham nie uratował miasta, ale jego wstawiennictwo nie było bez znaczenia

To ważna lekcja modlitwy.

Czasem modlimy się o:

konkretny scenariusz.

Bóg może działać:

inaczej,

a modlitwa nadal:

mieć realne znaczenie.

72. Lot opuszcza Soar

I tu kolejny zaskakujący moment.

Lot prosił:

pozwól mi zamieszkać w Soarze, bo boję się gór.

Bóg pozwolił.

A potem Lot:

boi się mieszkać w Soarze.

Więc jednak idzie:

w góry.

73. Lęk nadal prowadzi Lota

To motyw całej jego historii.

Lot wybiera:

  • ekonomicznie atrakcyjną dolinę,
  • potem Sodomę,
  • potem boi się gór,
  • wybiera Soar,
  • potem boi się Soaru,
  • idzie do jaskini.

Jego życie staje się:

coraz bardziej ciasne.

74. Od zielonej doliny do jaskini

To bardzo mocny łuk narracyjny.

Rdz 13:

Lot wybiera najlepszą ziemię.

Rdz 19:

kończy w jaskini.

Nie jest to prosty mechanizm:

„kto wybierze dobre pastwiska, skończy źle”.

Chodzi o proces:

wyboru opartego wyłącznie na korzyści i stopniowego związania z zepsutym środowiskiem.

75. Lot mieszka z córkami

Żony / mężowie?

Córki były przedstawione wcześniej jako:

niezamężne w sensie niewspółżycia z mężczyzną,

a jednocześnie Lot miał:

przyszłych zięciów.

Może chodzić o:

  • narzeczonych,
  • prawnie związanych, ale małżeństwo jeszcze nieskonsumowane.

Dokładny status jest dyskutowany.

Najważniejsze:

córki opuszczają Sodomę bez partnerów.

76. Córki są przekonane, że nie ma dla nich przyszłości

Starsza mówi w praktyce:

nie ma mężczyzny, z którym możemy mieć potomstwo.

Dlaczego tak uważa?

Przecież świat nie został:

całkowicie zniszczony.

Możliwe, że:

  • ich horyzont jest ograniczony do lokalnej katastrofy,
  • żyją w izolacji,
  • są przekonane, że cała okolica została unicestwiona,
  • nie widzą społecznej drogi do małżeństwa.

Tekst nie wyjaśnia wszystkiego.

77. Czy córki myślą, że nastąpił drugi potop?

Niektórzy czytelnicy tak interpretują ich reakcję.

Możliwe, że katastrofa wyglądała dla nich jak:

koniec świata.

Ale tekst nie mówi wprost:

„uważały, że wszyscy ludzie na świecie zginęli”.

Lepiej zachować ostrożność.

78. Córki chcą „zachować potomstwo”

To klucz ich planu.

Myślą:

trzeba uratować linię rodziny.

Brzmi znajomo?

Rdz 16:

Saraj próbuje zapewnić potomstwo poprzez Hagar.

Rdz 19:

córki Lota próbują zapewnić potomstwo przez ojca.

W obu historiach lęk o przyszłość prowadzi do:

moralnie katastrofalnego ludzkiego rozwiązania.

79. Wino wraca jako źródło utraty kontroli

Córki dają Lotowi:

wino.

To przypomina:

Noego w Rdz 9.

Tam:

  • winnica,
  • alkohol,
  • nagość,
  • rodzinny chaos.

Tutaj:

  • alkohol,
  • brak świadomości,
  • kazirodczy stosunek,
  • rodzinny chaos.

Rodzaju wielokrotnie pokazuje:

utrata trzeźwości może otwierać drogę do destrukcji relacji.

80. Lot zostaje upity

Tekst podkreśla, że Lot:

nie wie

ani gdy córka kładzie się obok niego,

ani gdy wstaje.

To bardzo ważne dla oceny sceny.

Lot nie jest przedstawiony jako:

świadomy inicjator współżycia.

Córki celowo pozbawiają go:

zdolności świadomej decyzji.

81. Współczesnym językiem: brak zgody

To trzeba powiedzieć jasno.

Człowiek w stanie, w którym:

nie jest świadomy aktu,

nie może wyrazić:

świadomej zgody.

Narracja przedstawia działanie córek jako:

podstęp.

Opis:

nie jest pochwałą.

82. Kazirodztwo

Relacja seksualna:

ojciec–córka

zostanie później jednoznacznie zakazana w:

prawie Izraela.

W Kpł 18 i 20 granice pokrewieństwa seksualnego zostaną jasno określone.

Rdz 19 opisuje:

świat sprzed Synaju,

ale nie oznacza to:

moralnego zatwierdzenia czynu.

83. Biblia nie mówi: „córki zrobiły dobrze”

To bardzo ważne.

Narrator nie dodaje moralizującego zdania:

„i było to złe”.

Ale sama konstrukcja sceny jest:

niepokojąca.

Nie należy więc stosować błędnej zasady:

„jeżeli Bóg nie zabił bohatera natychmiast, to czyn był dobry”.

Biblia tak nie działa.

84. Pierwsza noc

Starsza córka:

współżyje z ojcem.

Lot:

nie jest świadomy.

85. Druga noc

Plan zostaje powtórzony z:

młodszą córką.

To pokazuje:

świadome i zaplanowane działanie.

Nie przypadek.

86. Obie zachodzą w ciążę

Plan biologicznie:

„działa”.

Tak jak plan Saraj z Hagar:

biologicznie działał.

Ale pytanie Biblii nie brzmi tylko:

„czy plan osiągnął zamierzony efekt?”

Brzmi:

„jaką drogą człowiek dochodzi do celu?”

87. Starsza rodzi Moaba

Imię:

מוֹאָב — Mo’av / Moab.

Rdz 19 tworzy grę słów sugerującą związek z:

„od ojca”.

Hebrajskie:

מֵאָב — me’av

oznacza:

„od ojca”.

To prawdopodobnie:

ludowa etymologia.

88. Młodsza rodzi Ben-Ammiego

Hebrajskie:

בֶּן־עַמִּי — Ben-Ammi

oznacza mniej więcej:

„syn mojego ludu / krewniaka”.

Od niego wyprowadzana jest linia:

Ammonitów.

89. Historia ma charakter etiologiczny

To bardzo ważne.

Rdz 19,30–38 wyjaśnia pochodzenie dwóch ludów sąsiadujących z Izraelem:

  • Moabu,
  • Ammonu.

Narracja robi to poprzez:

kompromitującą historię rodzinną.

To sugeruje także:

polemiczny wymiar etnologiczny.

90. Starożytne narody często opowiadały o pochodzeniu sąsiadów w sposób polemiczny

Jeżeli sąsiednie ludy były:

  • rywalami,
  • przeciwnikami,
  • politycznymi wrogami,

opowieści o ich początkach mogły mieć:

charakter satyryczny lub pogardliwy.

Rdz 19 może zawierać taki element wobec:

Moabitów i Ammonitów.

91. Ale Biblia nie zamyka historii Moabu w Rdz 19

To bardzo ważne.

Później pojawi się:

Rut Moabitka.

Rut będzie:

  • wierna,
  • szlachetna,
  • prababką Dawida.

W Ewangelii Mateusza zostanie wymieniona w genealogii:

Jezusa.

To genialna korekta kanoniczna.

Moab ma kompromitującą opowieść o pochodzeniu.

A jednak z Moabu przychodzi kobieta:

należąca do historii Mesjasza.

92. Pochodzenie nie determinuje moralności

To ogromnie ważna lekcja.

Biblia nie mówi:

„Moabita jest z natury moralnie gorszy, bo pochodzi od Lota”.

Rut pokazuje:

osobista wierność może rozbić stereotyp genealogiczny.

93. Ammon również pozostanie sąsiadem Izraela

Relacje Izraela z Ammonem będą:

  • napięte,
  • polityczne,
  • czasem wojenne.

Ale również tutaj nie należy czytać Rdz 19 jako:

biologicznego przekleństwa całego narodu.

To etiologiczna historia:

relacji i pochodzenia w świecie biblijnym.

94. Lot zaczynał jako człowiek bogaty

Przypomnij Rdz 13.

Lot miał:

  • stada,
  • ludzi,
  • wybór najlepszej doliny.

Rdz 19 kończy:

pijany w jaskini.

To jeden z najbardziej tragicznych łuków postaci w Rodzaju.

95. Ale nie wolno sprowadzić Lota tylko do „złego człowieka”

To również byłoby zbyt proste.

Lot:

  • gości aniołów,
  • próbuje ich chronić,
  • cierpi w zepsutym środowisku,
  • zostaje ocalony.

2 P 2 nazwie go:

sprawiedliwym Lotem

dręczonym bezprawnym postępowaniem otoczenia.

Jednocześnie Rdz 19 pokazuje:

jego moralną kompromitację i słabość.

Biblia potrafi utrzymać:

oba obrazy naraz.

96. „Sprawiedliwy” nie znaczy „bezbłędny”

To bardzo ważne także dla innych bohaterów:

  • Noego,
  • Abrahama,
  • Dawida.

Biblijny człowiek sprawiedliwy może:

popełnić poważne błędy.

Sprawiedliwość nie jest w Biblii prostym synonimem:

moralnej perfekcji w każdej scenie.

97. Lot i Abraham — kontrast

W Rdz 18–19 narrator mocno zestawia:

Abraham

  • mieszka w namiocie,
  • przyjmuje gości,
  • wstawia się za innymi,
  • stoi przed Bogiem.

Lot

  • mieszka w Sodomie,
  • przyjmuje gości,
  • kompromisowo wikła się w miasto,
  • zostaje niemal siłą wyprowadzony,
  • kończy w jaskini.

Obaj mają:

gościnność.

Ale ich drogi są:

bardzo różne.

98. Abraham wybrał obietnicę, Lot wybrał wygląd ziemi

Rdz 13 ustawił kontrast.

Lot:

patrzy na żyzność.

Abraham:

zostaje przy obietnicy.

Rdz 19 pokazuje:

długoterminowy finał.

To nie jest banalna lekcja:

„nie wybieraj bogatej dzielnicy”.

To pytanie:

jakie kryterium jest najważniejsze w decyzjach?

99. Sodomę opuszcza się trudniej, niż się do niej wchodzi

Lot wchodził stopniowo:

  • namioty,
  • mieszkanie,
  • brama miasta.

Wychodzi:

z pomocą aniołów.

To bardzo mocny obraz mechanizmu uwikłania.

100. Ocalenie Lota jest bardziej łaską niż triumfem jego decyzji

Lot:

  • zwleka,
  • boi się,
  • negocjuje,
  • potrzebuje wyprowadzenia za rękę.

Dlatego najważniejszym słowem nie jest:

„Lot był bohaterem”.

Ale:

Bóg okazał miłosierdzie.

101. Sąd i miłosierdzie są w rozdziale jednocześnie

Sodoma:

zostaje osądzona.

Lot:

zostaje ocalony.

Soar:

zostaje oszczędzony.

To ważne.

Biblijny sąd nie jest:

niekontrolowaną eksplozją gniewu.

Narracja stale rozróżnia:

  • zło,
  • ofiary,
  • ocalanych.

102. Rdz 18 zadał pytanie o sprawiedliwy sąd

Abraham pytał:

czy sprawiedliwy zginie razem z bezbożnym?

Rdz 19 odpowiada narracyjnie:

Lot zostaje wyprowadzony przed zagładą.

To nie rozwiązuje wszystkich filozoficznych pytań o cierpienie i sąd.

Ale w ramach opowiadania pokazuje:

Bóg rozróżnia.

103. „Krzyk” przeciw Sodomie zostaje potraktowany poważnie

To niezwykle aktualny element.

Społeczność może:

  • dobrze wyglądać,
  • być bogata,
  • rozwijać się.

Ale jeśli jej sposób funkcjonowania generuje:

krzyk poniżonych,

Bóg:

go słyszy.

104. Sodoma nie jest tylko „miastem seksualnego grzechu”

To za mało.

Jest miastem, w którym:

  • obcy jest zagrożony,
  • przemoc jest zbiorowa,
  • seksualność staje się narzędziem dominacji,
  • przybysz zostaje poniżony,
  • ubodzy i potrzebujący są według Ez 16 zaniedbywani,
  • pycha i dobrobyt współistnieją z niesprawiedliwością.

To:

kompleksowy obraz zepsutej wspólnoty.

105. Jednocześnie nie wolno udawać, że seksualny wymiar nie istnieje

To druga skrajność.

Krzysztof Napora podkreśla:

seksualny charakter agresji jest realnym elementem tekstu.

Dobra interpretacja musi zachować:

całość.

106. Przemoc seksualna w starożytności często służyła dominacji

Gwałt na mężczyźnie mógł być sposobem:

  • upokorzenia,
  • podporządkowania,
  • odebrania honoru.

Dlatego scena ma zarówno:

wymiar seksualny,

jak i:

społeczno-polityczny.

107. Rdz 19 nie jest dobrym tekstem do uproszczonej wojny kulturowej

Jeżeli używamy tego rozdziału wyłącznie jako:

broni przeciw jednej współczesnej grupie,

tracimy:

  • przemoc,
  • gościnność,
  • pychę,
  • ubogich,
  • obcego,
  • zbiorowe zło,
  • moralną słabość Lota.

Biblia jest:

bardziej wymagająca niż slogan.

108. Również rodzina Lota potrzebuje sądu moralnego

To bardzo istotne.

Nie można mówić:

„Sodoma zła, rodzina Lota dobra”.

Lot:

proponuje córki tłumowi.

Córki:

wykorzystują nieświadomego ojca.

Rodzina zabrana z miasta:

nadal nosi w sobie moralny chaos.

109. Fizyczne wyjście z Sodomy nie usuwa automatycznie skutków Sodomy

To jedno z najmocniejszych duchowych przesłań finału.

Rodzina została:

uratowana z miasta.

Ale jej relacje są nadal:

bardzo zniszczone.

Ocalenie fizyczne nie oznacza automatycznie:

pełnego uzdrowienia wewnętrznego.

110. To przygotowuje dalszą historię Biblii

Bóg nie buduje swojej historii z:

idealnych rodzin.

Rodzaju od początku pokazuje:

  • Kaina,
  • Lameka,
  • Noego,
  • Hagar i Sarę,
  • Lota,
  • jego córki.

A mimo to historia zmierza:

ku Abrahamowi, Izaakowi, Jakubowi, Izraelowi.

To historia:

łaski działającej pośród bardzo realnego ludzkiego nieporządku.

Ważne słowa hebrajskie — Rdz 19

Hebrajski Transliteracja Znaczenie
מַלְאָךְ mal’akh posłaniec, anioł
שַׁעַר sha’ar brama miasta
מַצּוֹת matsot chleby przaśne
יָדַע yada’ znać; w kontekście także eufemizm współżycia seksualnego
רַע ra zło
גּוּר gur mieszkać jako przybysz
סַנְוֵרִים sanwerim oślepienie / dezorientacja wzroku
זַעֲקָה za’aqah krzyk, wołanie o pomoc
מָלַט malat ocaleć, uciec
חֶמְלָה chemlah litość, współczucie, miłosierdzie
נָבַט nabat patrzeć, oglądać się
גָּפְרִית gofrit siarka
אֵשׁ esh ogień
נְצִיב מֶלַח netsiv melach słup soli
זָכַר zakhar pamiętać
צֹעַר Tso’ar Soar; związane w narracji z małością
שָׁכַר shakhar upić się / być pijanym
מוֹאָב Mo’av Moab; ludowa gra z „od ojca”
בֶּן־עַמִּי Ben-Ammi „syn mojego ludu / krewniaka”

Klucz do Biblii — Rdz 19

  1. Rdz 19 jest bezpośrednią kontynuacją Rdz 18 i modlitwy Abrahama za Sodomę.
  2. Dwaj goście przybywający do Sodomy zostają wyraźnie nazwani aniołami.
  3. Lot siedzi w bramie Sodomy, co może wskazywać na jego głęboką integrację ze społecznością miasta.
  4. Lot okazuje gościnność podobną do Abrahama i próbuje chronić przybyszów.
  5. Mieszkańcy miasta domagają się seksualnego wykorzystania gości; hebrajskie yada’ ma w tym kontekście wyraźny sens seksualny.
  6. Scena dotyczy próby zbiorowego gwałtu, a nie dobrowolnej relacji seksualnej.
  7. Polski biblista Krzysztof Napora wskazuje na złożony obraz grzechu Sodomy: seksualność, przemoc, gwałt i naruszenie gościnności.
  8. Późniejsze teksty Biblii rozszerzają obraz grzechów Sodomy o pychę, dobrobyt i brak troski o potrzebujących.
  9. Nie wolno redukować całej Sodomy do jednego współczesnego hasła seksualnego.
  10. Nie wolno też usuwać seksualnego charakteru przemocy z samego Rdz 19.
  11. Propozycja Lota dotycząca wydania córek jest moralnie przerażająca i tekst nie wymaga jej usprawiedliwiania.
  12. Prawo gościnności starożytnego świata pomaga wyjaśnić, dlaczego Lot myśli w taki sposób, ale nie czyni jego propozycji moralnie dobrą.
  13. Opis zachowania bohatera nie oznacza pochwały jego czynu.
  14. Córki Lota są w scenie przed domem pozbawione głosu i wystawione na działanie patriarchalnej władzy ojca.
  15. Tłum atakuje również Lota jako obcego, co wzmacnia temat wrogości wobec przybysza.
  16. Aniołowie ostatecznie ratują Lota, którego on sam próbował wcześniej chronić.
  17. Rzadkie hebrajskie sanwerim opisuje szczególne oślepienie/dezorientację napastników.
  18. Zięciowie Lota nie wierzą jego ostrzeżeniu i uważają je za żart.
  19. Lot zwleka z odejściem mimo ostrzeżenia; aniołowie wyprowadzają rodzinę za ręce.
  20. Tekst wyraźnie łączy ratunek Lota z Bożym miłosierdziem, nie z jego moralną perfekcją.
  21. Zakaz oglądania się wstecz może obejmować zarówno natychmiastową ucieczkę, zerwanie z miastem, jak i motyw niewpatrywania się w teofaniczny sąd Boga.
  22. Lot prosi o możliwość schronienia w Soarze i jego prośba zostaje przyjęta.
  23. Sąd zostaje narracyjnie wstrzymany do chwili, gdy Lot znajdzie się w bezpiecznym miejscu.
  24. Ogień i siarka są biblijnymi symbolami sądu, zniszczenia i jałowości.
  25. BT przedstawia opowiadanie jako religijne wyjaśnienie zagłady miast i wskazuje możliwe tło katastrofy naturalnej, ale nie jest to naukowy raport geologiczny.
  26. Nie ma potrzeby ani podstaw do twierdzenia, że współczesna archeologia bezspornie udowodniła dokładną lokalizację i wszystkie szczegóły zagłady Sodomy.
  27. Żona Lota ogląda się wstecz, lecz tekst nie podaje dokładnej psychologicznej motywacji.
  28. Dzieło Biblijne wskazuje możliwość etiologicznego charakteru opowiadania o słupie soli oraz symbolikę soli jako jałowości.
  29. Nie należy wskazywać współczesnej formacji solnej jako pewnego „ciała żony Lota”.
  30. Jezus w Łk 17 wykorzysta żonę Lota jako ostrzeżenie przed oglądaniem się za starym życiem.
  31. Rdz 19,29 jest kluczowy: Bóg pamięta o Abrahamie i wyprowadza Lota.
  32. Wstawiennictwo Abrahama nie było więc bez znaczenia, choć Sodoma nie została ocalona jako miasto.
  33. Lot ostatecznie opuszcza Soar, którego wcześniej tak bardzo chciał, i mieszka z córkami w jaskini.
  34. Finał z córkami Lota nie jest moralną normą ani pochwałą kazirodztwa.
  35. Lot zostaje celowo upity i według narracji nie jest świadomy stosunku; współczesnym językiem oznacza to brak możliwości świadomej zgody.
  36. Motyw alkoholu i rodzinnego chaosu nawiązuje do historii Noego z Rdz 9.
  37. Moab i Ben-Ammi otrzymują etymologiczne wyjaśnienie pochodzenia Moabitów i Ammonitów.
  38. Finał ma wyraźny charakter etiologiczny i prawdopodobnie również polemiczny wobec sąsiednich ludów.
  39. Nie należy traktować tej historii jako biologicznego potępienia Moabitów lub Ammonitów.
  40. Rut Moabitka później stanie się przodkinią Dawida i zostanie wymieniona w genealogii Jezusa, co pokazuje, że pochodzenie nie determinuje moralności ani miejsca w historii zbawienia.
  41. Lot nie jest postacią jednowymiarową: okazuje gościnność i zostaje nazwany później sprawiedliwym, a jednocześnie podejmuje w Rdz 19 bardzo złe lub słabe decyzje.
  42. Fizyczne opuszczenie Sodomy nie oznacza natychmiastowego uzdrowienia moralnego rodziny Lota.
  43. Centralną perspektywą Rdz 19 jest Boża sprawiedliwość wobec przemocy oraz Boże miłosierdzie wobec ocalanych.

Niezbędnik Biblijny

Gdzie jesteśmy?

Księga: Rodzaju
Rozdział: 19
Testament: Stary Testament
Sekcja: cykl Abrahama i Lota

Główne części Rdz 19

Rdz 19,1–11

Aniołowie w Sodomie

  • Lot w bramie,
  • gościnność,
  • tłum,
  • próba przemocy seksualnej,
  • tragiczna propozycja Lota,
  • atak na Lota,
  • anielska interwencja,
  • oślepienie napastników.

Rdz 19,12–22

Wyprowadzenie Lota

  • ostrzeżenie rodziny,
  • zięciowie nie wierzą,
  • Lot zwleka,
  • aniołowie chwytają rodzinę za ręce,
  • Boże miłosierdzie,
  • zakaz oglądania się,
  • negocjacja o Soar.

Rdz 19,23–29

Zagłada Sodomy i Gomory

  • słońce wschodzi,
  • ogień i siarka,
  • zniszczenie miast równiny,
  • żona Lota,
  • słup soli,
  • Abraham widzi dym,
  • Bóg pamięta o Abrahamie,
  • Lot zostaje ocalony.

Rdz 19,30–38

Lot i córki w jaskini

  • strach przed Soarem,
  • izolacja,
  • lęk o potomstwo,
  • upicie Lota,
  • kazirodcze stosunki,
  • narodziny:
    • Moaba,
    • Ben-Ammiego.

Etiologiczne wyjaśnienie:

  • Moabitów,
  • Ammonitów.

Co Rdz 19 mówi o Bogu?

Bóg:

  • słyszy krzyk związany ze złem społecznym,
  • nie ignoruje przemocy,
  • bada i sądzi,
  • rozróżnia ocalanych od miasta podlegającego sądowi,
  • okazuje Lotowi miłosierdzie mimo jego zwlekania,
  • reaguje na prośbę o Soar,
  • pamięta o Abrahamie,
  • ratuje Lota również w związku z relacją przymierza i wstawiennictwem Abrahama.

Najważniejsze:

Boże miłosierdzie nie oznacza obojętności wobec przemocy.

I odwrotnie:

Boży sąd nie oznacza braku troski o człowieka, którego można ocalić.

Co Rdz 19 mówi o człowieku?

Człowiek może:

  • związać się z miejscem, które stopniowo niszczy jego moralną wrażliwość,
  • być jednocześnie zdolny do dobra i poważnych błędów,
  • mieć trudność z odejściem nawet z sytuacji ewidentnie niszczącej,
  • próbować ratować jednych kosztem innych,
  • działać z lęku,
  • tworzyć „rozwiązania”, które produkują kolejne dramaty.

Rdz 19 jest bardzo mocnym ostrzeżeniem przed:

moralnym kompromisem.

Najczęstsze błędne odczytania Rdz 19

„Rdz 19 opisuje dobrowolny związek homoseksualny”

Nie.

Scena opisuje:

próbę zbiorowej przemocy seksualnej wobec gości.

„Seksualność nie ma nic wspólnego z grzechem Sodomy”

To również nieprawda.

Hebrajski kontekst seksualny jest wyraźny.

Problem polega na tym, że czyn ma charakter:

brutalny, przemocowy i poniżający.

„Jedynym grzechem Sodomy był homoseksualizm”

To zbyt wąskie.

Cały kanon Biblii wskazuje także:

  • przemoc,
  • niegościnność,
  • pychę,
  • zaniedbanie ubogich,
  • społeczną niesprawiedliwość.

„Jedynym grzechem Sodomy był brak gościnności”

To również zbyt wąskie.

Brak gościnności w Rdz 19 przyjmuje formę:

seksualnej przemocy i poniżenia.

„Lot zrobił dobrze, oferując córki, bo takie były czasy”

Nie.

Kontekst historyczny pomaga:

zrozumieć,

ale nie zmienia czynu w:

dobrą normę moralną.

„Każde zachowanie człowieka nazwanego sprawiedliwym trzeba uznać za dobre”

Nie.

Biblia wielokrotnie pokazuje błędy swoich bohaterów.

„Żona Lota na pewno tęskniła za bogactwem Sodomy”

Możliwe jako duchowa interpretacja, ale tekst:

nie podaje jej motywacji.

„Znamy dokładnie skałę, która jest żoną Lota”

Nie mamy podstaw do takiej pewności.

„Naukowcy już bezspornie odnaleźli Sodomę”

Nie ma jednej powszechnie przyjętej identyfikacji pozwalającej tak powiedzieć.

„Córki Lota zrobiły coś dobrego, bo chodziło o potomstwo”

Nie.

Cel nie usprawiedliwia:

podstępu, upicia i kazirodztwa.

„Lot świadomie współżył z córkami”

Tekst podkreśla, że nie był świadomy momentu ich położenia się i odejścia.

„Moabici i Ammonici są z natury przeklęci przez swoje pochodzenie”

Nie.

To etiologiczna historia o pochodzeniu ludów.

Rut Moabitka pokazuje wręcz, że człowiek spoza Izraela może stać się:

wzorem wierności i częścią linii Dawida.

Co warto zaznaczyć w swojej Biblii?

Rdz 19,1

Dwaj aniołowie.

Porównaj:

Rdz 18 — trzej mężczyźni.

Rdz 19,1–3

Gościnność Lota.

Porównaj:

gościnność Abrahama.

Rdz 19,4–5

cały tłum,

przemoc wobec gości.

Zwróć uwagę na kontekst yada’.

Rdz 19,8

Zatrzymaj się.

Nie usprawiedliwiaj:

propozycji dotyczącej córek.

Rdz 19,9

Lot jako przybysz.

Miasto przypomina mu:

„jesteś obcy”.

Rdz 19,11

sanwerim — oślepienie.

Rdz 19,14

zięciowie myślą, że Lot żartuje.

Rdz 19,16

Zaznacz bardzo mocno:

Lot zwleka.

I:

Bóg okazuje miłosierdzie.

Rdz 19,17

nie oglądaj się za siebie.

Rdz 19,20–22

Soar.

Bóg odpowiada na prośbę Lota.

Rdz 19,24

ogień i siarka.

Czytaj razem z przypisem BT.

Rdz 19,26

żona Lota.

Porównaj:

Łk 17.

Rdz 19,27

Abraham wraca na miejsce modlitwy.

Rdz 19,29

Najważniejszy werset dla związku z Rdz 18:

Bóg pamięta o Abrahamie i ocala Lota.

Rdz 19,30

Lot kończy w jaskini.

Porównaj z jego wyborem żyznej doliny w:

Rdz 13.

Rdz 19,31–36

trudny finał z córkami.

Nie myl:

opisu z moralną aprobatą.

Rdz 19,37–38

Moab.

Ben-Ammi / Ammon.

Etiologia sąsiednich ludów.

Połączenia z innymi miejscami Biblii

Rdz 13

Lot wybiera:

żyzną dolinę.

Narrator już wtedy mówi, że mieszkańcy Sodomy:

są źli.

Rdz 19 pokazuje rozwinięcie tego ostrzeżenia.

Rdz 18

Abraham:

modli się za Sodomę.

Rdz 19,29:

Bóg pamięta o Abrahamie.

Te teksty trzeba czytać razem.

Rdz 9

Noe upija się.

Pojawia się:

  • nagość,
  • utrata kontroli,
  • rodzinny chaos.

Rdz 19:

  • Lot zostaje upity,
  • pojawia się seksualne przekroczenie granic,
  • rodzinny chaos.

Sdz 19

To niezwykle ważna paralela.

W Gibea:

  • przybysz zostaje przyjęty do domu,
  • tłum otacza dom,
  • chce seksualnie wykorzystać mężczyznę,
  • gospodarz proponuje kobiety,
  • dochodzi do straszliwej przemocy.

Autor Sędziów świadomie tworzy scenę przypominającą:

Sodomę.

Wniosek jest przerażający:

Izrael sam może stać się jak Sodoma.

To ogromnie ważna korekta:

„Sodoma” nie oznacza po prostu „oni, obcy i źli”.

Każda wspólnota może wejść w:

podobny mechanizm przemocy.

Ez 16,49–50

To jeden z najważniejszych tekstów do interpretacji Sodomy.

Prorok wymienia:

  • pychę,
  • sytość,
  • beztroskę,
  • brak pomocy ubogiemu i potrzebującemu,
  • obrzydliwość.

Nie wolno pomijać tego tekstu.

Mdr 19

Księga Mądrości rozwija temat:

wrogości wobec przybysza.

To kolejny znak, że historia Sodomy była odczytywana szerzej niż wyłącznie przez:

jeden rodzaj grzechu.

2 P 2

Nowy Testament przedstawia Lota jako człowieka:

dręczonego bezprawiem otoczenia.

To nie oznacza, że 2 P zatwierdza:

wszystkie jego decyzje w Rdz 19.

Jud 7

List Judy wykorzystuje Sodomę jako:

przykład ciężkiego grzechu seksualnego i sądu.

To część kanonicznego obrazu Sodomy.

Łk 17

Jezus wspomina:

dni Lota.

Oraz mówi:

„Przypomnijcie sobie żonę Lota”.

Historia staje się ostrzeżeniem przed:

przywiązaniem do życia, które trzeba zostawić.

Mt 10 i Łk 10

Jezus wykorzystuje Sodomę jako:

symbol sądu.

Co ciekawe, robi to w kontekście:

przyjmowania lub odrzucania wysłanników.

To ponownie przywołuje motyw:

gościnności.

Rt

Rut jest:

Moabitką.

Jej historia pokazuje, że Rdz 19 nie determinuje moralności wszystkich potomków Moabu.

Rut stanie się:

przodkinią Dawida.

Mt 1

Mateusz wymienia Rut w genealogii:

Jezusa.

To niezwykle piękne.

Historia zbawienia potrafi włączyć człowieka z ludu mającego w Rdz 19:

kompromitującą etiologię.

Łaska jest większa niż:

genealogiczny stereotyp.

Komentarze polskich biblistów

Biblia Tysiąclecia / Pallottinum

Przypis do Rdz 19,1–29 określa opowiadanie jako:

religijne wyjaśnienie zagłady miast południowej części doliny Jordanu.

Pallottinum wskazuje możliwość związku tradycji z:

katastrofą tektoniczną

i przypomina o dawnym osadnictwie w rejonie Morza Martwego.

Najważniejsze jest jednak teologiczne odczytanie:

zagłada staje się obrazem sądu nad głębokim zepsuciem.

BT wskazuje również na szeroką późniejszą recepcję Sodomy w całym Piśmie Świętym.

Ks. Janusz Lemański

Kluczowym współczesnym polskim komentarzem do tej części Rodzaju pozostaje:

Janusz Lemański, Księga Rodzaju. Rozdziały 11,27–36,43. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, Nowy Komentarz Biblijny ST I/2, Edycja Świętego Pawła.

Lemański analizuje cykl:

Abraham – Lot – Sodoma

jako ważną część rozwoju tradycji patriarchalnej.

W osobnych badaniach nad początkami literackiej tradycji Abrahama wskazuje, że właśnie opowiadania związane z:

Abrahamem, Lotem i Sodomą

mogły należeć do bardzo starego rdzenia literackiej historii patriarchy.

To pokazuje, jak centralny jest Rdz 18–19 dla całego cyklu Abrahama.

Krzysztof Napora — KUL

Bardzo wartościowym polskim opracowaniem jest artykuł:

Krzysztof Napora, „«Mieszkańcy Sodomy byli źli» (Rdz 13,13). Na czym polegała niegodziwość mieszkańców Sodomy?”

Autor podkreśla złożony charakter grzechu przedstawionego w Rdz 19,1–11.

W obrazie tym spotykają się:

  • nieuporządkowany czyn seksualny,
  • przemoc,
  • gwałt,
  • pogwałcenie prawa gościnności.

To bardzo ważne antidotum na:

redukcjonistyczne interpretacje.

Sylwester Jaśkiewicz — KUL

W artykule dotyczącym interpretacji Rdz 19 u św. Augustyna Jaśkiewicz pokazuje, że historia recepcji Sodomy:

rozwijała się.

W pismach Augustyna można obserwować różne akcenty:

  • ogólne zepsucie,
  • występki przeciw naturze,
  • coraz bardziej precyzyjne odniesienia do seksualnego charakteru czynów mieszkańców.

To ważna lekcja:

historia interpretacji nie zawsze była jednowymiarowa.

Dzieło Biblijne — Bartłomiej Sokal

W komentarzu „Co tam się stało? (Rdz 19)” Bartłomiej Sokal omawia:

  • zakaz oglądania się,
  • ogień,
  • siarkę,
  • słup soli.

Wskazuje m.in.:

teofaniczny wymiar ognia

oraz:

symbolikę jałowości soli i siarki.

Zwraca również uwagę na możliwość:

etiologicznego wyjaśnienia słupa soli

przez lokalny krajobraz Morza Martwego.

Dzieło Biblijne — „Zniszczenie Sodomy”

W materiale z cyklu „Wyprawy biblijne” podkreślono, że tradycja zniszczenia miasta może zachowywać:

pamięć katastrofy naturalnej,

ale próby identyfikacji materialnych pozostałości Sodomy:

nie dają prostego bezspornego rozwiązania.

Autor biblijny wykorzystuje tradycję przede wszystkim dla ukazania:

Bożej sprawiedliwości

oraz:

wyjątkowej relacji Boga z Abrahamem.

Papieska Komisja Biblijna i polski komentarz

W polskiej debacie wokół dokumentu Papieskiej Komisji Biblijnej „Czym jest człowiek?” podkreślono bardzo istotną rzecz:

Rdz 19 nie przedstawia po prostu:

miasta pełnego ludzi o określonej orientacji.

Przedstawia:

podmiot społeczny, który brutalnie odrzuca obcego i próbuje go poniżyć poprzez przemoc seksualną.

Jednocześnie kanoniczna lektura 2 P i Judy zachowuje:

rzeczywisty seksualny wymiar grzechu.

To przykład interpretacji, która nie:

rozmywa tekstu,

ale również nie:

upraszcza go do jednego sloganu.

Jedna rzecz, której nie wolno przegapić

Najłatwiej czytać Rdz 19 tak:

„źli Sodomici i dobry Lot”.

Ale Biblia jest bardziej niewygodna.

Sodoma:

jest naprawdę zła.

Ale Lot:

nie jest moralnie idealny.

Jego rodzina:

nie wychodzi z katastrofy moralnie uzdrowiona.

To pokazuje, że problem grzechu jest głębszy niż:

adres zamieszkania.

Można wyjść:

z Sodomy,

a nadal potrzebować:

uzdrowienia serca, relacji i sposobu myślenia.

Jedno zdanie, które warto zabrać z Rdz 19

Rdz 19 pokazuje Boga, który słyszy krzyk ofiar i nie ignoruje społecznej przemocy, a zarazem okazuje miłosierdzie człowiekowi tak słabemu jak Lot — lecz samo wyprowadzenie z Sodomy nie wystarcza, jeśli Sodoma nadal pozostaje w lękach, relacjach i sposobie podejmowania decyzji człowieka.

Do osobistego zatrzymania

Pierwsze pytanie

Czy potrafię zobaczyć:

krzyk ofiary,

zanim zacznę prowadzić ideologiczną dyskusję o grzechu?

Rdz 18–19 zaczyna od:

krzyku.

Drugie pytanie

Czy zdarza mi się bronić czegoś dobrego:

w zły sposób?

Lot chce chronić gości.

Ale próbuje to zrobić:

kosztem córek.

Dobry cel:

nie uświęca złych środków.

Trzecie pytanie

Czy jest coś, z czego wiem, że powinienem wyjść, a jednak:

zwlekam jak Lot?

Może to być:

  • relacja,
  • nawyk,
  • środowisko,
  • sposób życia,
  • system wartości.

Czwarte pytanie

Czy moje przywiązanie do starego życia powoduje, że ciągle:

oglądam się za siebie?

Piąte pytanie

Czy wierzę, że Bóg może mnie:

chwycić za rękę,

kiedy sam jestem zbyt słaby, żeby wykonać konieczny krok?

Szóste pytanie

Czy uważam, że pochodzenie człowieka:

przesądza o jego wartości?

Rut Moabitka będzie ogromnym biblijnym „nie” wobec takiego myślenia.

Co wydarzy się w Rdz 20?

Po Rdz 19 moglibyśmy oczekiwać, że Abraham jest już:

całkowicie dojrzałym człowiekiem wiary.

Przecież:

  • rozmawiał z Bogiem,
  • wstawiał się za Sodomą,
  • otrzymał przymierze,
  • wie, że Sara za chwilę ma urodzić Izaaka.

I wtedy wydarzy się coś bardzo zaskakującego.

Abraham przeniesie się do:

Geraru.

I ponownie zrobi coś, co znamy z:

Rdz 12.

Powie o Sarze:

„to moja siostra”.

Król Abimelek zabierze Sarę.

To szczególnie trudne, bo teraz czytelnik wie:

Sara ma urodzić obiecanego Izaaka.

Historia obietnicy ponownie znajdzie się w niebezpieczeństwie z powodu:

lęku Abrahama.

Ale Rdz 20 przyniesie kilka fascynujących rzeczy:

  • Bóg przemówi do pogańskiego króla we śnie,
  • Abimelek okaże się w tej sytuacji moralnie bardziej przejrzysty niż Abraham,
  • po raz pierwszy Abraham zostanie nazwany wprost:

prorokiem,

  • jego zadaniem będzie:

modlić się za Abimeleka.

Czyli człowiek, który w Rdz 18 modlił się za Sodomę, w Rdz 20 będzie oficjalnie przedstawiony jako:

prorok-wstawiennik.

A jednocześnie nadal będzie człowiekiem:

zdolnym do powtarzania starego błędu.

To kolejna bardzo ważna lekcja:

duchowy rozwój nie zawsze przebiega prostą linią w górę.

Źródła

Tekst Biblii — jedyne źródło dosłownych cytatów Pisma

  1. Biblia Tysiąclecia, Pallottinum, wydanie V — Rdz 19
    https://biblia.pl/czytaj/Rdz/19/

Wszystkie dosłowne cytaty biblijne użyte w opracowaniu zostały zaczerpnięte wyłącznie z serwisu biblia.pl.

Komentarze i opracowania

  1. Janusz Lemański, Księga Rodzaju. Rozdziały 11,27–36,43. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, Nowy Komentarz Biblijny ST I/2, Edycja Świętego Pawła.
  2. Janusz Lemański, „Abraham – a Canaanite? Tracing the Beginnings of the Literary Tradition of Abraham”, The Biblical Annals.
  3. Krzysztof Napora, „«Mieszkańcy Sodomy byli źli» (Rdz 13,13). Na czym polegała niegodziwość mieszkańców Sodomy?”, Verbum Vitae.
  4. Sylwester Jaśkiewicz, „Złe czyny mieszkańców Sodomy (Rdz 19,1–11) w interpretacji św. Augustyna”, Verbum Vitae.
  5. Bartłomiej Sokal, „Co tam się stało? (Rdz 19)”, Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II.
  6. Dzieło Biblijne, „Wyprawy biblijne, cz. 5: Zniszczenie Sodomy”.
  7. Papieska Komisja Biblijna, Czym jest człowiek? Zarys antropologii biblijnej — kontekst interpretacji Rdz 19.
  8. Ez 16; Mdr 19; Sdz 19; 2 P 2; Jud 7; Łk 17; Rt; Mt 1 — późniejsza kanoniczna recepcja Sodomy, Lota i Moabu.

Wybrane źródła internetowe do komentarza

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.