Ewangelia według św. Mateusza 24 — zburzenie świątyni, Paruzja i czuwanie

Zasada projektu: wszystkie dosłowne cytaty biblijne w tym opracowaniu zostały sprawdzone wyłącznie w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Reszta tekstu to komentarz, parafraza i objaśnienie.

Mt 24 — w 60 sekund

Mt 24 jest jednym z najczęściej źle czytanych rozdziałów Ewangelii. Łatwo zrobić z niego kalendarz końca świata, katalog współczesnych katastrof albo szyfr do wyznaczania daty Paruzji. Jezus robi coś innego.

Po wyjściu ze świątyni zapowiada jej katastrofę. Uczniowie pytają o zburzenie, znak Jego przyjścia i koniec wieku. W odpowiedzi Jezusa splatają się trzy perspektywy:

zburzenie Jerozolimy i świątyni,
prorocko-apokaliptyczny język sądu,
ostateczne przyjście Syna Człowieczego.

Sama Biblia Tysiąclecia w przypisie do Mt 24,3 zwraca uwagę, że u Mateusza nie zawsze łatwo rozdzielić te warstwy. Dlatego tekst najlepiej czytać jako szkołę rozeznania i czuwania, a nie rozkład jazdy przyszłości.

Jezus uprzedza o fałszywych mesjaszach, wojnach, katastrofach, prześladowaniach i oziębnięciu miłości. Jednocześnie mówi:

„Nie trwóżcie się tym!” (Mt 24,6)

Najważniejszą odpowiedzią ucznia nie ma być panika, lecz wytrwałość, misja i czujność.

Pod koniec mowy pada krótkie wezwanie:

„Czuwajcie więc” (Mt 24,42)

A ostatnia przypowieść wyjaśnia, że czuwanie oznacza wiernie wykonywać to, co Pan powierzył.

Co wydarzyło się wcześniej?

Mt 23 zakończył się ostrą krytyką religijnej hipokryzji i lamentem Jezusa nad Jerozolimą. Jezus pragnie zgromadzić jej dzieci, ale spotyka się z odrzuceniem.

Mt 24 rozpoczyna się od wyjścia ze świątyni. Uczniowie zwracają uwagę na jej imponujące budowle. Jezus zapowiada ich upadek. To ogromny wstrząs: miejsce będące centrum religijnego świata uczniów nie jest absolutnie niezniszczalne.

Podział Mt 24

Mt 24,1–3 — świątynia i pytania uczniów

Jezus zapowiada zburzenie kompleksu świątynnego. Na Górze Oliwnej uczniowie pytają o czas wydarzeń i znak Jego przyjścia.

Mt 24,4–8 — początek boleści

Fałszywi mesjasze, wojny, głód i trzęsienia ziemi. Jezus nie pozwala uznać ich automatycznie za sam koniec.

Mt 24,9–14 — prześladowanie i misja

Uczniowie doświadczą wrogości, zdrad i fałszywych proroków. Nieprawość może ochłodzić miłość. Równocześnie Ewangelia ma być głoszona narodom.

Mt 24,15–22 — ohyda spustoszenia

Język Daniela zostaje zastosowany do katastrofy Judei i miejsca świętego.

Mt 24,23–31 — przyjście Syna Człowieczego

Jezus ostrzega przed tajnymi, lokalnymi „mesjaszami”. Jego prawdziwe przyjście będzie jawne i pełne chwały.

Mt 24,32–35 — figowiec

Uczeń ma rozpoznawać znaki historii, ale nie zamieniać rozeznania w datowanie Paruzji.

Mt 24,36–44 — nieznany dzień i godzina

Nikt nie zna terminu. Dni Noego stają się obrazem zwykłej codzienności, która może człowieka uśpić.

Mt 24,45–51 — wierny sługa

Czuwanie polega na odpowiedzialnym życiu, trosce o powierzonych ludzi i wierności także wtedy, gdy Pan wydaje się zwlekać.

Mt 24 — na język ludzki

Uczniowie patrzą na świątynię i widzą coś trwałego. Jezus mówi: nawet to może runąć.

Potem pytają o przyszłość. Jezus nie daje tabeli z datami. Pierwsze ostrzeżenie brzmi: nie dajcie się zwieść.

To bardzo ważne. W czasie kryzysu człowiek chce kogoś, kto powie: „wiem dokładnie, co się dzieje”, „znam datę”, „znam tajny znak”. Jezus uprzedza, że właśnie wtedy pojawiają się fałszywi mesjasze i prorocy.

Wojny i katastrofy są realne, ale nie są automatycznym zegarem końca. Uczeń ma się nie dać sparaliżować strachem.

Później Jezus mówi o ciężkiej katastrofie Judei. Język „ohydy spustoszenia” pochodzi z Daniela i wcześniejszej profanacji świątyni za Antiocha IV Epifanesa. W Ewangelii zostaje ponownie użyty wobec katastrofy Jerozolimy.

Następnie perspektywa poszerza się ku przyjściu Syna Człowieczego. Ono nie będzie sekretem dostępnym grupie wtajemniczonych. Nie trzeba będzie gonić za wiadomością „Mesjasz jest tutaj”.

Potem Jezus mówi o figowcu: uczcie się rozeznawać. Ale zaraz odbiera uczniom możliwość poznania dnia i godziny. To kluczowa równowaga:

rozpoznawaj — ale nie wyliczaj.

Na końcu Jezus mówi o słudze. Dobry sługa nie siedzi bezczynnie, patrząc w niebo. Robi swoje zadanie i dba o powierzonych ludzi. Właśnie tak wygląda chrześcijańskie czuwanie.

1. Wyjście ze świątyni

Po Mt 23 wyjście Jezusa ze świątyni ma znaczenie większe niż zwykła zmiana miejsca. Rozdział wcześniej kończył się sądem nad religijnym formalizmem i lamentem nad Jerozolimą. Teraz Jezus opuszcza teren świątynny i zapowiada jego katastrofę.

Świątynia była centrum kultu, miejscem ofiar, pielgrzymek i symbolem Bożej obecności. Uczniowie naturalnie są pod wrażeniem jej potęgi.

2. Zburzenie w roku 70

Podstawowym historycznym tłem zapowiedzi jest wojna żydowska i zdobycie Jerozolimy przez Rzymian w roku 70 po Chrystusie. Wojska pod wodzą Tytusa zniszczyły Drugą Świątynię.

Dla judaizmu było to wydarzenie przełomowe. Zniknął centralny system kultu ofiarniczego. Dla chrześcijan wydarzenie również było ogromnym znakiem historycznym i teologicznym.

Nie oznacza to jednak, że cały Mt 24 można zamknąć wyłącznie w roku 70.

3. Trzy pytania, kilka perspektyw

Uczniowie łączą pytanie o zburzenie ze znakiem przyjścia Jezusa i końcem wieku. Możliwe, że w ich wyobraźni zniszczenie świątyni musiało oznaczać niemal koniec całej historii.

Mateusz przekazuje mowę w taki sposób, że:

część słów wyraźnie pasuje do Judei I wieku,
część posługuje się apokaliptycznym językiem sądu,
część kieruje się ku ostatecznej Paruzji.

To wyjaśnia, dlaczego próba przypisania każdego wersetu tylko jednej dacie prowadzi do problemów.

4. Apokaliptyka — nie horror, lecz objawienie

Greckie apokalypsis oznacza odsłonięcie. Język apokaliptyczny nie służy przede wszystkim straszeniu. Ma odsłonić prawdziwy sens historii widzianej od strony Boga.

Dlatego pojawiają się:

słońce i księżyc,
gwiazdy,
obłoki,
trąby,
wielki ucisk.

Podobny język istnieje już w Starym Testamencie przy opisie upadku narodów i Dnia Pańskiego.

Nie wolno więc czytać każdego obrazu jak współczesnego raportu astronomicznego.

5. Pierwsze zagrożenie: zwiedzenie

Jezus zaczyna od ostrzeżenia przed ludźmi, którzy wykorzystają mesjańskie oczekiwania.

To szczególnie aktualne w czasie kryzysu. Lęk sprawia, że człowiek chce prostych odpowiedzi. Pojawia się pokusa zaufania komuś, kto twierdzi, że ma tajną wiedzę.

Mt 24 mówi: nawet religijna pewność może być narzędziem manipulacji.

6. Wojny nie są kalkulatorem Paruzji

Jezus uprzedza o wojnach i wieściach wojennych, ale zaraz powstrzymuje panikę. Sam fakt wybuchu konfliktu nie pozwala stwierdzić: „to już ostatnie miesiące świata”.

Historia zna niezliczone wojny, epidemie i katastrofy. Każde pokolenie może odczuwać, że żyje w czasach wyjątkowo dramatycznych.

Chrześcijanin ma czytać wydarzenia poważnie, ale bez sensacyjnego datowania.

7. „Początek boleści”

Greckie słowo ōdin odnosi się do bólu porodowego.

To ważny obraz. Ból porodowy jest realny, ale wiąże się z narodzinami. Chrześcijańska eschatologia nie jest kultem zagłady. Jest oczekiwaniem nowego stworzenia i pełni królestwa.

8. Prześladowanie uczniów

Jezus nie obiecuje wspólnocie trwałego komfortu. Uczniowie mogą być prześladowani z powodu Jego imienia.

Trzeba jednak uważać: nie każdy konflikt chrześcijanina z otoczeniem jest „prześladowaniem za wiarę”. Jeśli cierpimy z powodu własnej agresji, nieuczciwości lub braku szacunku, nie należy automatycznie ubierać tego w język męczeństwa.

9. Kryzys wewnątrz wspólnoty

Najbardziej niepokojące elementy Mt 24 nie dotyczą tylko świata zewnętrznego.

Jezus mówi o:

zdradzie,
wzajemnej nienawiści,
fałszywych prorokach,
oziębnięciu miłości.

Można przetrwać zewnętrzny kryzys, a przegrać wewnętrznie przez utratę miłości.

10. Oziębnięcie miłości

Greckie agapē to miłość, która stanowi centrum chrześcijańskiego życia.

Jezus nie mówi: największym znakiem kryzysu jest zła sytuacja polityczna. Mówi także o sercu człowieka.

Pytanie brzmi:

czy chaos świata robi ze mnie człowieka bardziej pełnego miłości, czy coraz zimniejszego?

11. Wytrwałość

Chrześcijaństwo nie polega wyłącznie na dobrym początku.

Uczeń może doświadczyć:

zmęczenia,
presji,
zwątpienia,
długiego oczekiwania.

Jezus kieruje uwagę na wierność do końca.

To przeciwieństwo krótkotrwałego religijnego entuzjazmu.

12. Ewangelia wszystkim narodom

Mt 24 przygotowuje zakończenie Ewangelii, gdzie Jezus pośle uczniów do wszystkich narodów.

Nie należy jednak próbować stworzyć technologicznego licznika: „gdy ostatnia grupa otrzyma tłumaczenie Biblii, pozostanie X dni”.

Sens jest misyjny:

historia Kościoła jest historią świadectwa skierowanego ku narodom.

13. „Ohyda spustoszenia”

Wyrażenie pochodzi z Księgi Daniela. Jego wcześniejsze tło związane jest z profanacją świątyni za Antiocha IV Epifanesa w II wieku przed Chrystusem.

To doświadczenie stało się symbolem skrajnego zbezczeszczenia miejsca świętego.

Jezus używa tego Danielowego języka ponownie w odniesieniu do nadchodzącego spustoszenia Judei i Jerozolimy.

14. Ucieczka nie jest brakiem wiary

Jezus poleca mieszkańcom Judei uciekać.

To bardzo trzeźwe. Wiara nie nakazuje stania pod walącym się budynkiem i mówienia: „Bóg mnie ochroni”.

W niebezpieczeństwie można:

uciekać,
ewakuować rodzinę,
szukać bezpiecznego miejsca.

Roztropność jest częścią odpowiedzialności.

15. Nie wracać po majątek

W obrazie nagłej ucieczki życie jest ważniejsze niż rzeczy.

To nie jest wezwanie do pogardy dla własności. To ustalenie hierarchii w sytuacji katastrofy:

człowiek przed rzeczą.

16. Realizm wobec najbardziej narażonych

Jezus wspomina o kobietach ciężarnych i karmiących. To bardzo ludzki detal.

Wojna i katastrofa nie są dla Jezusa abstrakcyjną figurą teologiczną. Cierpią realni ludzie, a część z nich jest szczególnie narażona.

17. Wielki ucisk

Język ten ma silne tło w Danielu.

Współczesne systemy apokaliptyczne czasami próbują z Mt 24 zbudować bardzo precyzyjny harmonogram konkretnego przyszłego okresu. Katolicka lektura jest ostrożniejsza.

Tekst może jednocześnie opisywać:

historyczną katastrofę,
typ ostatecznej próby,
perspektywę końca.

18. Fałszywi prorocy i znaki

Niezwykłe zjawisko samo w sobie nie jest wystarczającym dowodem, że ktoś pochodzi od Boga.

Jezus ostrzega, że znaki mogą być użyte do zwodzenia.

Dlatego Kościół rozeznaje:

zgodność z Objawieniem,
owoce,
prawdę nauczania,
moralność,
relację do Chrystusa.

19. Przyjście Chrystusa nie będzie lokalnym sekretem

Jezus przeciwstawia swoje przyjście plotkom typu „Mesjasz jest właśnie w tym miejscu”.

Paruzja ma charakter jawny i uniwersalny.

Nie będzie wymagała tajnej mapy ani elitarnej grupy wtajemniczonych.

20. Parousia

Greckie parousia oznacza obecność lub przybycie. W świecie starożytnym mogło oznaczać uroczystą wizytę władcy.

W chrześcijaństwie termin stał się nazwą przyszłego, chwalebnego przyjścia Chrystusa.

21. Syn Człowieczy i Daniel 7

Obraz Syna Człowieczego na obłokach ma podstawowe tło w Dn 7.

Tam postać podobna do Syna Człowieczego otrzymuje od Boga:

władzę,
chwałę,
królestwo.

Mateusz pokazuje, że Jezus, który idzie na krzyż, jest zarazem Tym, któremu należy się ostateczna władza.

22. Kosmiczne obrazy

Zaćmione słońce, księżyc i spadające gwiazdy mają tło w prorokach, m.in. Izajaszu.

Taki język wcześniej opisywał historyczne sądy nad narodami. Dlatego nie należy bezrefleksyjnie przeliczać każdego obrazu na współczesną astronomię.

Sens jest teologiczny:

cały porządek świata zostaje postawiony wobec działania Boga.

23. Znak Syna Człowieczego

Interpretacja nie jest całkowicie pewna.

W tradycji chrześcijańskiej proponowano:

samego Chrystusa objawiającego się w chwale,
znak krzyża.

Biblia Tysiąclecia wspomina o obu możliwościach.

To dobry przykład miejsca, gdzie uczciwa egzegeza powinna powiedzieć:

nie wiemy dokładnie.

24. Zgromadzenie wybranych

W Mt 23 Jezus chciał zgromadzić dzieci Jerozolimy. W Mt 24 Syn Człowieczy gromadzi wybranych.

To ważna nić:

zbawienie jest zgromadzeniem, nie rozproszeniem.

25. Figowiec

Po języku kosmicznym Jezus wraca do prostego obrazu drzewa.

Gdy gałązki się zmieniają i pojawiają się liście, człowiek rozpoznaje porę roku.

Tak samo uczeń ma posiadać duchową uważność.

Ale uwaga:

rozeznanie nie jest datowaniem.

26. „To pokolenie”

To jeden z najtrudniejszych wersetów.

Greckie genea najczęściej oznacza pokolenie lub generację.

Najbardziej bezpośrednie odniesienie w kontekście zapowiedzi świątyni prowadzi do ludzi współczesnych Jezusowi i wydarzeń I wieku. W historii interpretacji proponowano również inne możliwości, m.in. Izrael jako lud albo pokolenie czasu znaków.

Nie należy tworzyć fałszywej pewności.

27. Trwałość słowa Jezusa

Świątynia przeminie. Imperia upadają. Cały stworzony porządek jest przemijający.

Jezus mówi:

„Niebo i ziemia przeminą, ale moje słowa nie przeminą.” (Mt 24,35)

To niezwykle mocne roszczenie dotyczące autorytetu Jezusa.

28. Nikt nie zna dnia i godziny

Po wszystkich znakach Jezus odbiera uczniom możliwość zrobienia kalendarza.

To powinno być podstawową zasadą chrześcijańskiej eschatologii.

Jeśli ktoś twierdzi:

„znam datę powrotu Jezusa”,

stoi w napięciu z samym kierunkiem Mt 24.

29. Wariant „ani Syn”

W Mk 13,32 znajduje się sformułowanie obejmujące także Syna wśród tych, którzy nie znają dnia. W rękopisach Mateusza występuje wariant tekstualny: część zawiera podobne słowa, część ich nie zawiera.

Biblia Tysiąclecia zaznacza to w przypisie.

Nie jest to „fałszowanie Biblii”, lecz normalny element krytyki tekstu polegającej na porównywaniu starożytnych rękopisów.

30. Czy to przeczy boskości Jezusa?

Nie.

Wiara Kościoła wyznaje jednego Chrystusa:

prawdziwego Boga,
prawdziwego człowieka.

Teksty mówiące o ludzkim sposobie poznania Jezusa trzeba czytać w świetle tajemnicy Wcielenia, a nie przeciw niej.

31. Dni Noego

Jezus przypomina okres przed potopem.

Ludzie jedli, pili, zawierali małżeństwa.

Te czynności nie były grzechem.

Problemem było:

nie zauważyć, że życie ma wymiar ostateczny.

Można żyć normalnie i jednocześnie duchowo spać.

32. „Wzięty” i „zostawiony”

Dwóch ludzi może wykonywać tę samą pracę, a ich duchowa gotowość może być różna.

Popularna teoria „tajnego pochwycenia” często odczytuje ten fragment jako dokładny schemat zabrania wierzących przed uciskiem. Sam Mt 24 nie przedstawia tak rozwiniętej doktryny.

Co więcej, kontekst Noego sprawia, że identyfikacja „wziętego” jako automatycznie zbawionego nie jest bezdyskusyjna.

Najważniejsze przesłanie:

bądź gotowy.

33. Czuwanie

Greckie grēgoreō oznacza czuwać, być przytomnym, uważnym.

Nie oznacza obsesyjnego śledzenia wiadomości.

Jeśli po Mt 24 człowiek:

boi się każdego newsa,
szuka kolejnych dat,
wierzy każdemu apokaliptycznemu influencerowi,

to może realizować dokładnie przeciwną postawę do Jezusowego wezwania.

34. Gospodarz i złodziej

Nieznajomość godziny oznacza potrzebę trwałej gotowości.

Bóg nie daje daty, ponieważ chrześcijaństwo nie ma być akcją ratunkową rozpoczętą dzień przed końcem.

Ma być:

sposobem życia.

35. Wierny sługa — najważniejsza odpowiedź praktyczna

Sługa otrzymuje ludzi pod opiekę i ma dawać im pokarm we właściwym czasie.

Nie siedzi bezczynnie.

Nie spekuluje.

Nie buduje kanału „Koniec świata — pewna data”.

Służy.

To jest niezwykle ważne.

36. Mt 24 jako tekst dla liderów

Ostatnia część jest mocnym rachunkiem sumienia dla:

duchownych,
rodziców,
liderów,
przełożonych,
każdego, kto ma władzę.

Pan wróci.

Pytanie brzmi:

jak traktowałeś powierzonych ci ludzi?

37. Zły sługa

Zły sługa nie staje się ateistą.

Po prostu zaczyna żyć tak, jakby:

Pan długo nie wracał.

To wystarcza, żeby ujawnić jego prawdziwe serce.

38. Zwłoka i nadużycie

Gdy sługa przestaje żyć świadomością odpowiedzialności, zaczyna:

krzywdzić innych,
nadużywać swojej pozycji,
żyć wyłącznie dla siebie.

To pokazuje, że eschatologia ma bardzo praktyczny sens moralny.

Wiara w powrót Chrystusa powinna chronić człowieka przed:

nadużyciem władzy.

Ważne słowa greckie — Mt 24

παρουσία — parousia

Przyjście, obecność; w chrześcijaństwie chwalebne powtórne przyjście Chrystusa.

συντέλεια — synteleia

Dopełnienie, zakończenie wieku.

πλανάω — planaō

Zwodzić, wprowadzać w błąd.

ὠδίν — ōdin

Ból porodowy.

ἀγάπη — agapē

Miłość.

θλῖψις — thlipsis

Ucisk, utrapienie.

ἐκλεκτός — eklektos

Wybrany.

γενεά — genea

Pokolenie, generacja.

γρηγορέω — grēgoreō

Czuwać, zachować duchową przytomność.

πιστός — pistos

Wierny, godny zaufania.

φρόνιμος — phronimos

Roztropny.

Klucz do Biblii — Mt 24

Kto mówi?

Jezus.

Do kogo?

Do uczniów na Górze Oliwnej.

Gdzie?

Naprzeciw Jerozolimy i świątyni.

Co jest bezpośrednim kontekstem?

Zapowiedź zburzenia świątyni po ostrym sporze Mt 23.

Jaki to gatunek?

Mowa eschatologiczna wykorzystująca proroctwo, apokaliptykę, napomnienie i przypowieść.

Co mówi o Bogu?

Bóg pozostaje Panem historii, nawet gdy upadają rzeczy uznawane za niezniszczalne. Doprowadzi historię do celu i zgromadzi swój lud.

Co mówi o uczniu?

Uczeń ma nie dać się zwieść, nie panikować, strzec miłości, wytrwać, głosić Ewangelię i czuwać.

Niezbędnik Biblijny — Mt 24

Świątynia Jerozolimska

Punkt wyjścia całej mowy. Zniszczona przez Rzymian w 70 r. po Chr.

Góra Oliwna

Miejsce prywatnej rozmowy Jezusa z uczniami.

Judea

Konkretna geografia instrukcji ucieczki.

Antioch IV Epifanes

Wcześniejsze historyczne tło Danielowej „ohydy spustoszenia”.

Paruzja

Ostateczne chwalebne przyjście Chrystusa.

Eschatologia

Nauka o rzeczach ostatecznych: przyjściu Chrystusa, sądzie, zmartwychwstaniu i pełni królestwa.

Apokaliptyka

Symboliczny sposób odsłaniania Bożego sensu historii.

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

Daniel 7

Podstawowe tło obrazu Syna Człowieczego przychodzącego na obłokach.

Daniel 9, 11 i 12

Tło „ohydy spustoszenia” i wielkiego ucisku.

Izajasz 13 i 34

Kosmiczny język sądu: słońce, księżyc, gwiazdy.

Zachariasz 12

Tło obrazu lamentujących narodów.

Powtórzonego Prawa 30 i Izajasz 27

Obrazy zgromadzenia rozproszonych.

Rodzaju 6–9

Noe jako przykład człowieka gotowego pośród zwyczajnego życia świata.

TRUDNE PYTANIA

Czy Mt 24 mówi o roku 70 czy o końcu świata?

O obu perspektywach, choć nie każdy werset odnosi się do nich w ten sam sposób. Historyczne zburzenie Jerozolimy i ostateczna Paruzja nakładają się w języku prorockim.

Czy wojny są znakiem bezpośredniego końca?

Nie można tak wnioskować. Jezus wyraźnie studzi panikę.

Czym jest „ohyda spustoszenia”?

To Danielowy obraz profanacji, pierwotnie silnie związany z Antiochiem IV, a w Mt 24 zastosowany do katastrofy Jerozolimy.

Czy chrześcijanin powinien uciekać?

W realnym zagrożeniu — tak. Jezus sam daje polecenie ucieczki. Męczeństwa nie należy szukać dla niego samego.

Czy cuda dowodzą prawdziwości proroka?

Nie. Potrzebne jest rozeznanie.

Co oznacza znak Syna Człowieczego?

Może oznaczać objawienie samego Chrystusa w chwale albo — według części tradycji — znak krzyża.

Co oznacza „to pokolenie”?

Najbardziej bezpośrednio może wiązać się z pokoleniem doświadczającym wydarzeń I wieku. Istnieją także inne interpretacje.

Czy da się ustalić datę Paruzji?

Nie. Cały kierunek Mt 24 prowadzi od datowania ku czuwaniu.

Czy „jeden wzięty” opisuje tajne pochwycenie?

Tekst nie daje podstaw do budowania na nim kompletnego systemu „rapture”. Główny sens to nagłość rozstrzygnięcia i konieczność gotowości.

Czy katolik ma bać się końca świata?

Ma traktować sąd poważnie, ale oczekuje Chrystusa. Paruzja jest spełnieniem nadziei, nie tylko katastrofą.

Co mówią polscy bibliści?

Ks. Antoni Paciorek

W komentarzu do Mt 14–28 Antoni Paciorek podkreśla złożony charakter mowy eschatologicznej. Perspektywa historycznej katastrofy Jerozolimy i przyszłego przyjścia Chrystusa nakładają się na siebie.

Dlatego nie należy czytać Mt 24 jako nowoczesnego harmonogramu. Ważniejsze są wezwania do:

rozeznania,
wytrwałości,
czujności,
odpowiedzialności.

Ks. Józef Homerski

Homerski mocno osadza mowę w języku prorockim Starego Testamentu i Księgi Daniela.

Kosmiczne obrazy nie są przypadkową dekoracją. Są typowym biblijnym językiem sądu, w którym historia zostaje pokazana z perspektywy Boga.

Ważny klucz polskiej egzegezy katolickiej

Najbezpieczniej czytać Mt 24 na trzech poziomach:

historycznym — Jerozolima i świątynia;
teologicznym — Bóg jest Panem historii i sądzi zło;
eschatologicznym — Chrystus naprawdę przyjdzie ponownie.

TRADYCJA KATOLICKA

Paruzja

Kościół wyznaje realne, przyszłe przyjście Chrystusa w chwale.

Nie znamy daty

Kościół odrzuca wyznaczanie daty końca świata. Taka praktyka przeczy duchowi Mt 24.

Ostateczna próba

Katechizm mówi o przyszłej próbie Kościoła i religijnym oszustwie, które będzie próbowało zastąpić Chrystusa pozornym zbawieniem.

Nie daje to jednak prawa do nazywania każdej nielubianej postaci publicznej „Antychrystem”.

Czuwanie

Katolickie czuwanie obejmuje:

modlitwę,
sakramenty,
nawrócenie,
miłość,
odpowiedzialność za ludzi,
gotowość na spotkanie z Chrystusem.

Najczęstsze błędne odczytania Mt 24

„Każda wojna oznacza, że koniec jest za chwilę”

Nie.

„Da się policzyć datę”

Nie.

„Kosmiczny język jest literalnym podręcznikiem astrofizyki”

Nie.

„Cały rozdział mówi tylko o 70 r.”

Za wąsko.

„Cały rozdział mówi wyłącznie o dalekiej przyszłości”

Także za wąsko.

„Fałszywy prorok nie może zrobić nic niezwykłego”

Jezus ostrzega przed takim uproszczeniem.

„Czuwanie to strach”

Nie. Czuwanie to wierność.

„Skoro Pan zwleka, mam jeszcze czas na wszystko”

Ostatnia przypowieść mówi odwrotnie.

Co Mt 24 mówi o Bogu?

Bóg:

jest Panem historii,
nie traci kontroli w katastrofie,
doprowadzi historię do celu,
gromadzi wybranych,
zna dzień i godzinę,
będzie sądził sposób, w jaki człowiek wykorzystał powierzoną mu odpowiedzialność.

Co Mt 24 mówi o człowieku?

Człowiek:

łatwo daje się zwieść,
może ulec panice,
może utracić miłość,
potrzebuje wytrwałości,
nie zna daty końca,
powinien żyć tak, żeby nie potrzebować paniki w chwili przyjścia Pana.

Co warto zobaczyć w tym rozdziale?

Mt 24 zaczyna się od realnej zapowiedzi zburzenia świątyni.
Rok 70 jest ważnym historycznym tłem.
Mowa łączy historię Jerozolimy z szerszą eschatologią.
Pierwszym ostrzeżeniem jest zwiedzenie.
Wojny nie są automatycznym końcem.
Katastrofy są „początkiem boleści”.
Oziębnięcie miłości jest poważnym zagrożeniem.
Uczeń ma wytrwać.
Misja do narodów należy do perspektywy końca.
„Ohyda spustoszenia” pochodzi z Daniela.
Ucieczka może być roztropną odpowiedzią wiary.
Znaki nie zastępują rozeznania.
Paruzja będzie jawna.
Daniel 7 jest kluczowy dla obrazu Syna Człowieczego.
Kosmiczne obrazy mają starotestamentalny język prorocki.
Figowiec uczy rozeznania, nie datowania.
„To pokolenie” jest trudnym tekstem związanym przynajmniej z wydarzeniami I wieku.
Jezus nie podaje dnia ani godziny.
Dni Noego pokazują niebezpieczeństwo duchowego uśpienia.
„Wzięty i zostawiony” nie daje sam w sobie pełnej doktryny tajnego pochwycenia.
Czuwanie oznacza wierne życie.
Ostatni test czuwania brzmi: jak traktujesz ludzi powierzonych twojej odpowiedzialności?

Jedno zdanie, które warto zabrać z Mt 24

Jezus nie daje uczniom kalendarza końca świata — daje sposób życia: nie dać się zwieść, nie panikować, strzec miłości, wytrwać i wiernie wykonywać to, co powierzył Pan.

Do osobistego zatrzymania

1. Co robię, gdy świat staje się niespokojny?

Czy szukam sensacji, czy wracam do Jezusa?

2. Czy moja miłość nie stygnie?

Można znać setki wiadomości o świecie i stracić zdolność kochania człowieka obok.

3. Czy jestem gotowy bez znajomości daty?

Czy mam coś, co odkładam „na później”:

pojednanie,
spowiedź,
przeprosiny,
uporządkowanie relacji?

4. Czy jestem wiernym sługą?

Gotowość na Paruzję sprawdza się w tym, jak traktuję ludzi dzisiaj.

Jak wyjaśnić Mt 24 komuś w dwóch minutach?

Jezus wychodzi ze świątyni i zapowiada jej zburzenie. Uczniowie pytają o czas tych wydarzeń, znak Jego przyjścia i koniec.

Jezus mówi o wojnach, katastrofach, prześladowaniach i fałszywych prorokach, ale nie pozwala uczniom panikować ani robić z tych wydarzeń prostego kalendarza końca.

Następnie używa języka Daniela, mówiąc o wielkiej katastrofie związanej z Judeą i miejscem świętym. Ma to silne tło w późniejszym zburzeniu Jerozolimy w 70 r.

Perspektywa poszerza się ku ostatecznemu przyjściu Syna Człowieczego. Jezus przyjdzie jawnie i w chwale.

Potem mówi o figowcu: trzeba rozpoznawać znaki. Ale natychmiast dodaje, że dnia i godziny nikt nie zna.

Dlatego najważniejsze pytanie nie brzmi:

„kiedy?”

Tylko:

„czy jestem gotowy?”

Ostatnia przypowieść odpowiada: gotowy jest ten sługa, który podczas nieobecności pana wiernie wykonuje zadanie i dobrze traktuje powierzonych mu ludzi.

Cytaty użyte w opracowaniu

Dosłowne brzmienie cytatów zostało sprawdzone wyłącznie na:

https://biblia.pl/czytaj/Mt/24/

Użyto tylko krótkich fragmentów z:

Mt 24,6,
Mt 24,35,
Mt 24,42.

Pozostała treść rozdziału jest parafrazowana i omawiana własnymi słowami.

Źródła komentarza

Biblia Tysiąclecia, Pallottinum — Mt 24 wraz z przypisami; cytaty zweryfikowane w biblia.pl.
Antoni Paciorek, Ewangelia według świętego Mateusza. Rozdziały 14–28, Nowy Komentarz Biblijny NT I/2, Edycja Świętego Pawła.
Józef Homerski, Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Katechizm Kościoła Katolickiego — nauczanie o Paruzji, ostatecznej próbie Kościoła, sądzie i zmartwychwstaniu.
Odsyłacze: Rdz 6–9; Pwt 30; Iz 13; Iz 27; Iz 34; Dn 7; Dn 9; Dn 11–12; Za 12; Mk 13; Łk 21; 1 Kor 15; 1 Tes 4.

Uwaga redakcyjna

Mt 24 czytamy według pięciu zasad:

nie tworzymy kalendarza końca świata;
nie przypisujemy automatycznie każdego współczesnego konfliktu do konkretnego wersetu;
rozróżniamy Jerozolimę, język apokaliptyczny i Paruzję;
przy spornej interpretacji uczciwie zaznaczamy niepewność;
owocem lektury ma być czujność i wierność, nie strach.

Następny rozdział

Mt 25 — dziesięć panien, talenty i sąd Syna Człowieczego: gotowość, odpowiedzialność za dary oraz rozpoznanie Chrystusa w najmniejszych.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.