Ewangelia według św. Łukasza 4 — kuszenie Jezusa, Nazaret, Kafarnaum i program Jego misji

Zasada projektu: wszystkie dosłowne cytaty biblijne użyte w tym opracowaniu zostały sprawdzone wyłącznie w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Pozostały tekst jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem.

Łk 4 — w 60 sekund

Łk 3 zakończył się rodowodem Jezusa aż do Adama. Ojciec powiedział wcześniej nad Jordanem, że Jezus jest: umiłowanym Synem. I właśnie od tego zaczyna się Łk 4.

Diabeł nie pyta Jezusa:

„Czy jesteś dobrym człowiekiem?” Uderza w najważniejsze słowo poprzedniego rozdziału: Syn. Dwa razy rozpoczyna pokusę od: „Jeśli jesteś Synem Bożym…” Czyli pierwsza publiczna próba Jezusa dotyczy: sposobu przeżywania Jego synostwa.

Czy Syn ma:

użyć mocy dla siebie?
zdobyć władzę przez kompromis ze złem?
zmusić Boga do spektakularnej interwencji?

Jezus odpowiada: nie. Nie korzysta ze swojej misji dla egoizmu. Nie oddaje pokłonu złu. Nie wystawia Ojca na próbę. Każdą odpowiedź buduje na: Piśmie. Potem wraca do Galilei: „mocą Ducha”. To bardzo ważne. Jezus nie rozpoczyna działalności po prostu dlatego, że ma niezwykłe zdolności. Jego misja jest: misją w Duchu Świętym.

W Nazarecie wchodzi do synagogi i czyta Izajasza.

Mówi o:

dobrej nowinie dla ubogich,
wolności,
przejrzeniu,
uwolnieniu uciśnionych,
roku łaski Pana.

A potem wypowiada zdanie, które można uznać za program całej Jego działalności: „Dziś spełniły się te słowa Pisma”.

Nie mówi:

„Kiedyś może się spełnią”. Mówi: dziś. W Nim obietnica staje się: wydarzeniem. Początkowo mieszkańcy Nazaretu są pod wrażeniem. Ale szybko pojawia się problem: „Czy nie jest to syn Józefa?” Znają Go. Wydaje im się zbyt zwyczajny. A kiedy Jezus przypomina Eliasza i Elizeusza pomagających ludziom spoza Izraela, reakcja staje się gwałtowna.

Dlaczego? Bo łaska Boga: nie daje się zamknąć w granicach „naszych”. Jezus zostaje wyrzucony z miasta. Już na początku swojej działalności spotyka: odrzucenie. Potem idzie do Kafarnaum. Tam jego słowo okazuje się: skuteczne. Duch nieczysty zostaje wypędzony. Teściowa Szymona zostaje uzdrowiona. Chorzy przychodzą do Jezusa.

Złe duchy rozpoznają w Nim Mesjasza, ale Jezus nie pozwala im przejąć kontroli nad narracją o tym: kim jest. Na końcu tłumy próbują Go zatrzymać. Jezus jednak odpowiada: musi iść dalej. Bo został posłany, aby głosić Dobrą Nowinę o królestwie Bożym: także innym miastom.

Łk 4 pokazuje więc trzy rzeczy:

Jezus zwycięża pokusę jako wierny Syn.
Jezus ogłasza program swojej misji: dobra nowina i wolność.
Jego misja nie może zostać zawłaszczona przez jedną grupę — jest skierowana szerzej.

Podział Łk 4

Łk 4,1–13

Kuszenie Jezusa na pustyni.

Łk 4,14–15

Powrót do Galilei w mocy Ducha.

Łk 4,16–21

Czytanie Izajasza w synagodze w Nazarecie i program misji Jezusa.

Łk 4,22–30

Odrzucenie Jezusa w Nazarecie. Eliasz, wdowa w Sarepcie, Elizeusz i Naaman.

Łk 4,31–37

Kafarnaum. Nauczanie z mocą i uwolnienie człowieka od ducha nieczystego.

Łk 4,38–39

Uzdrowienie teściowej Szymona.

Łk 4,40–41

Uzdrowienia i wypędzanie złych duchów.

Łk 4,42–44

Jezus nie pozwala się zatrzymać — musi głosić królestwo Boże także innym miastom.

Ten rozdział po ludzku

Łk 4 można czytać jako odpowiedź na pytanie: Jak Jezus będzie używał swojej mocy? Ma moc.

Ale nie używa jej po to, żeby:

ominąć ludzką kondycję,
zrobić sobie chleb na życzenie,
zyskać polityczne imperium przez układ ze złem,
urządzić religijny spektakl w świątyni.

To bardzo ważne. Bo człowiek często myśli o mocy tak: „Skoro mogę, to zrobię”. Jezus pokazuje: nie wszystko, co można zrobić, powinno się zrobić.

Jego moc jest podporządkowana:

Ojcu,
misji,
miłości,
zbawieniu człowieka.

Potem w Nazarecie mówi, dla kogo przyszedł.

Nie zaczyna od:

wpływowych,
bogatych,
elitarnych,
„najbardziej religijnych”.

Mówi o: ubogich, więźniach, niewidomych i uciśnionych. To nie znaczy, że Bóg nie kocha bogatych albo zdrowych. Znaczy: Boża misja szczególnie ujawnia się tam, gdzie człowiek doświadcza braku, zniewolenia i cierpienia. I tu zaczyna się konflikt. Ludzie w Nazarecie chcieliby najwyraźniej Jezusa jako: „naszego cudotwórcy”.

Skoro zrobił coś w Kafarnaum, powinien zrobić to samo: u nas. Ale Jezus nie jest lokalnym talizmanem. Nie można Go posiadać. Nie można powiedzieć: „Jest nasz, więc najpierw nam się należy”. Przypomina wdowę z Sarepty i Naamana. Oboje byli: spoza Izraela. To znaczy: łaska Boga potrafi przekraczać granice, które człowiek chciałby wokół niej zbudować.

POZIOM 1 — MUSISZ WIEDZIEĆ

1. Łk 4 zaczyna dokładnie tam, gdzie skończył Łk 3

W Łk 3:

Jezus przyjął chrzest,
zstąpił na Niego Duch Święty,
Ojciec objawił Go jako Syna,
rodowód doprowadził do Adama.

Łk 4 natychmiast mówi: Jezus jest pełen Ducha Świętego. To nie jest luźno doklejona historia. To ciąg: chrzest → Duch → Syn → próba.

2. Pustynia

Pustynia jest w Biblii miejscem:

próby,
spotkania z Bogiem,
zależności,
oczyszczenia,
przygotowania.

Izrael po wyjściu z Egiptu spędza na pustyni: czterdzieści lat. Jezus: czterdzieści dni. To mocne tło całej sceny.

3. Czterdzieści

Liczba czterdzieści w Biblii pojawia się często w kontekście:

próby,
przygotowania,
przemiany.

Przykłady:

potop — czterdzieści dni,
Mojżesz na Synaju,
Izrael na pustyni,
Eliasz w drodze do Horebu,
Jezus na pustyni.

Nie trzeba każdej liczby traktować jak tajnego kodu. Tutaj związek z historią Izraela jest jednak bardzo ważny.

4. Jezus jest kuszony

To nie znaczy: Jezus ma w sobie grzeszne pragnienie. Kuszenie pochodzi: z zewnątrz. Nowy Testament jasno przedstawia Jezusa jako: bez grzechu.

5. Diabeł

Greckie: διάβολος — diabolos

oznacza:

oszczercę,
przeciwnika,
tego, który rozdziela.

W scenie jest osobowym przeciwnikiem: misji Jezusa. Nie jest tylko metaforą: „negatywnych myśli Jezusa”.

6. Pierwsza pokusa — kamień i chleb

Jezus jest głodny. To realny głód. Jest prawdziwym człowiekiem. Diabeł sugeruje: użyj swojej pozycji Syna dla siebie. Problem nie polega na tym, że: chleb jest zły. Chleb jest dobry. Problem brzmi: czy Jezus będzie używał swojej mocy poza posłuszeństwem Ojcu, aby ominąć drogę, którą ma przejść?

7. „Nie samym chlebem”

Jezus odpowiada tekstem z: Pwt 8. To rozdział przypominający Izraelowi doświadczenie pustyni i manny. Sens: człowiek żyje dzięki Bogu, nie tylko dzięki własnej kontroli nad materią. Nie oznacza to: „jedzenie nie jest potrzebne”. Jezus właśnie jest głodny. Chodzi o hierarchię: życie człowieka nie kończy się na zaspokojeniu potrzeb fizycznych.

8. Jezus odpowiada Pismem

We wszystkich trzech odpowiedziach Jezus odwołuje się do: Księgi Powtórzonego Prawa. To bardzo znaczące. Kuszenie Jezusa jest osadzone w tekstach o: Izraelu na pustyni.

9. Jezus jako wierny Izrael

Izrael na pustyni:

doświadczał głodu,
wystawiał Boga na próbę,
ulegał bałwochwalstwu.

Jezus w podobnym środowisku: pozostaje wierny. W Nim historia ludu jest niejako: przeżywana ponownie w posłuszeństwie.

10. Druga pokusa — władza

Diabeł pokazuje Jezusowi królestwa świata i oferuje: władzę. Cena: pokłon. To jest sedno. Nie każda droga do dobrego celu jest: dobra. Jezus rzeczywiście ma królewską misję. Ale nie zdobędzie królestwa: przez układ ze złem.

11. Pokusa skrótu

To bardzo ważny motyw. Mesjasz ma dojść do królowania. Ale droga Jezusa prowadzi: przez posłuszeństwo, służbę i krzyż. Diabeł proponuje: władzę bez krzyża. Czyli: cel bez właściwej drogi.

12. Bałwochwalstwo

Jezus odpowiada, że pokłon należy się: Bogu. Bałwochwalstwo nie musi oznaczać tylko: posążku.

Może oznaczać sytuację, gdy dla:

sukcesu,
wpływu,
pieniędzy,
kontroli

człowiek oddaje coś, co należy się: Bogu.

13. Trzecia pokusa — świątynia

Łukasz umieszcza pokusę związaną ze świątynią jako: ostatnią. To różni go od Mateusza. Dlaczego to może być ważne? Bo w Ewangelii Łukasza: Jerozolima jest miejscem centralnym. Ewangelia zmierza do: Jerozolimy. Dzieje Apostolskie rozpoczną misję: od Jerozolimy.

14. Diabeł cytuje Biblię

To jedna z najważniejszych lekcji biblijnych. Diabeł cytuje: Psalm 91. Czyli: samo cytowanie Biblii nie gwarantuje poprawnej interpretacji. Można użyć prawdziwego tekstu: w fałszywy sposób.

15. Jak rozpoznać nadużycie Biblii?

Nie wystarczy pytać: „Czy ktoś podał werset?”

Trzeba pytać:

jaki jest kontekst?
jaki sens ma tekst?
czy interpretacja zgadza się z całością Objawienia?
czy nie służy manipulacji?
czy nie próbuje zmusić Boga do działania?

16. Wystawianie Boga na próbę

Jezus odpowiada: nie będziesz wystawiał Boga na próbę. To oznacza m.in.: nie twórz sztucznie niebezpieczeństwa tylko po to, żeby Bóg musiał cię uratować. Wiara nie jest: testowaniem Boga.

17. Wiara a lekkomyślność

Przykład współczesny:

„Bóg mnie ochroni, więc mogę zachowywać się bezmyślnie”. Łk 4 mówi: nie. Zaufanie Bogu nie jest zgodą na: prowokowanie niebezpieczeństwa.

18. Diabeł odchodzi „do czasu”

To ważne. Kuszenie nie kończy całej walki. Zło wróci. Biblia Tysiąclecia w przypisie łączy ten „czas” szczególnie z: męką Jezusa. Później szatan pojawi się m.in. w związku z: Judaszem.

19. Zwycięstwo na pustyni nie oznacza braku dalszej walki

To ważna zasada duchowa. Można wygrać jedną próbę. To nie znaczy: już nigdy nie będzie próby. Jezus pozostaje wierny: do końca.

20. Jezus wraca „mocą Ducha”

Łukasz bardzo mocno łączy działalność Jezusa z: Duchem Świętym. Łk 3: Duch zstępuje. Łk 4,1: Jezus pełen Ducha. Łk 4,14: wraca mocą Ducha. Łk 4,18: „Duch Pański spoczywa na Mnie”. To niemal programowa sekwencja.

21. Synagoga

Synagoga była miejscem:

modlitwy,
czytania Pisma,
nauczania,
życia wspólnoty.

Nie była tym samym, co: świątynia jerozolimska. Świątynia była jedna. Synagog było: wiele.

22. Szabat

Jezus udaje się do synagogi w: szabat. Łukasz zaznacza, że robił to: swoim zwyczajem. Czyli uczestnictwo w życiu modlitewnym Izraela jest przedstawione jako: normalny element życia Jezusa.

23. Jezus czyta Izajasza

Podano Mu zwój proroka Izajasza.

Fragment łączy przede wszystkim:

Iz 61,
element z Iz 58.

Treść dotyczy: namaszczonego przez Ducha wysłannika Boga.

24. „Duch Pański”

To bezpośrednio łączy mowę w Nazarecie z: chrztem Jezusa. To, co wydarzyło się nad Jordanem, teraz zostaje: wyjaśnione jako misja.

25. „Namaścił”

Greckie: χρίω — chriō oznacza: namaszczać. Od tego słowa pochodzi: Χριστός — Christos czyli: Chrystus — Namaszczony. Jezus czytając Izajasza mówi więc o misji: Namaszczonego przez Boga.

26. Ubogim dobra nowina

Greckie: πτωχοί — ptōchoi to: ubodzy.

U Łukasza ubóstwo ma mocny wymiar:

realny,
społeczny,
duchowy.

Nie należy automatycznie zamieniać wszystkich ubogich na: „ludzi pokornych duchowo”. Łukasz bardzo serio traktuje: materialne ubóstwo.

27. Dobra nowina

Greckie: εὐαγγελίζομαι — euangelizomai oznacza: głosić dobrą nowinę. Nie jest to tylko: przekaz informacji. W Jezusie dobra nowina staje się: wydarzeniem zbawienia.

28. Wolność więźniom

Nie należy natychmiast redukować tego do: wypuszczania wszystkich więźniów politycznych. Tekst ma szeroką perspektywę zbawczą. Jezus przynosi: wolność.

W dalszej Ewangelii zobaczymy ją jako uwolnienie od:

grzechu,
zła,
choroby,
demonicznego zniewolenia,
społecznego wykluczenia,
rozpaczy.

29. Niewidomym przejrzenie

Łukasz pokaże realne uzdrowienia. Ale niewidzenie w Biblii może też stać się obrazem: duchowego braku rozpoznania. Jezus przywraca: widzenie.

30. Uciśnieni

Program Jezusa obejmuje człowieka: złamanego i przygniecionego. To ważne. Jezus nie przychodzi tylko po to, aby: udzielić informacji religijnej. Przychodzi: wyzwalać.

31. Rok łaski Pana

To nawiązuje do: roku jubileuszowego.

W Kpł 25 jubileusz wiązał się z:

uwolnieniem,
odzyskaniem,
odpoczynkiem,
przywracaniem właściwego porządku.

Jezus ogłasza: czas Bożej łaski.

32. Jezus nie czyta całego Iz 61,2

To bardzo ważna obserwacja. Fragment Izajasza mówi dalej także o: dniu pomsty Boga. Łukasz w programowej scenie zatrzymuje czytanie przy: roku łaski. Nie oznacza to: Jezus usuwa sąd z Ewangelii. Sąd pojawi się w innych miejscach. Ale tutaj program misji zostaje otwarty przez: łaskę.

33. „Dziś”

Jedno z najważniejszych słów u Łukasza. Greckie: σήμερον — sēmeron oznacza: dzisiaj. U Łukasza „dziś” często wskazuje na: aktualność zbawienia.

Przykłady:

narodzenie Zbawiciela,
Zacheusz,
dobry łotr.

Zbawienie nie jest tylko: odległą ideą. W Jezusie staje się: dziś.

34. „Spełniły się”

Jezus nie mówi tylko: „Izajasz miał ciekawą myśl”. Mówi: to Pismo spełnia się teraz. To ogromne roszczenie. Jezus przedstawia swoją działalność jako: wypełnienie obietnicy Boga.

35. Pierwsza reakcja Nazaretu

Początkowo ludzie:

słuchają,
dziwią się,
zauważają pełne łaski słowa.

Nie odrzucają Jezusa od pierwszej sekundy. Napięcie rośnie.

36. „Czy nie jest to syn Józefa?”

Problemem staje się: znajomość. Znają Jezusa jako: człowieka z Nazaretu. Trudno im przyjąć, że ktoś tak bliski i zwyczajny może być: nosicielem tak wielkiej obietnicy.

37. Zwyczajność Boga

Wcielenie ma w sobie coś trudnego.

Bóg przychodzi:

w ludzkiej rodzinie,
w konkretnej miejscowości,
w znanym człowieczeństwie Jezusa.

Człowiek może pomyśleć: „To niemożliwe, bo jest zbyt zwyczajne”.

38. „Lekarzu, ulecz samego siebie”

To przysłowie. Sens w kontekście: skoro słyszeliśmy o cudach gdzie indziej, pokaż je najpierw tutaj. Nazaret chce: dowodu i korzyści dla siebie.

39. Jezus nie jest cudotwórcą na zamówienie

Nie wykonuje znaku dlatego, że: lokalna społeczność czuje, że jej się należy. Cuda w Ewangelii nie są: pokazami.

Są znakami:

zbawienia,
miłosierdzia,
królestwa Bożego.

40. Prorok w ojczyźnie

Jezus wpisuje swój los w: historię proroków. Prorok często doświadcza: odrzucenia przez swoich. To zapowiada dalszą drogę Jezusa.

41. Eliasz i wdowa w Sarepcie

W 1 Krl 17 prorok Eliasz zostaje posłany do: wdowy w Sarepcie Sydońskiej. To kobieta: spoza Izraela. W czasie głodu doświadcza Bożej pomocy.

42. Elizeusz i Naaman

W 2 Krl 5 Naaman jest:

Syryjczykiem,
dowódcą,
cudzoziemcem,
trędowatym.

Zostaje oczyszczony. Znów: łaska dociera poza Izrael.

43. Dlaczego Nazaret wpada w gniew?

Bo Jezus nie daje im podstaw do myślenia: „Jesteśmy uprzywilejowani, więc Bóg działa przede wszystkim dla nas”. Przykłady Eliasza i Elizeusza pokazują: Bóg może działać wobec obcych. To uderza w: religijne zawłaszczanie Boga.

44. Czy Jezus odrzuca Izrael?

Nie.

Jezus jest:

Żydem,
Mesjaszem Izraela,
działa w synagogach,
odwołuje się do Pisma Izraela,
kieruje misję najpierw w przestrzeń Izraela.

Ale mówi: Boże zbawienie nie zatrzyma się na jednej grupie. To jest: uniwersalizm zbawienia.

45. Nazaret jako miniatura całej Ewangelii

Scena ma charakter programowy. Najpierw: zachwyt. Potem: niezrozumienie. Następnie: odrzucenie. W końcu próba: zabicia Jezusa. To zapowiada drogę: ku Jerozolimie i krzyżowi.

46. „Przeszedłszy pośród nich”

Łukasz nie wyjaśnia dokładnie: jak. Nie trzeba automatycznie tworzyć opisu cudownej niewidzialności. Tekst mówi po prostu: Jezus przechodzi i odchodzi. Jego godzina śmierci: jeszcze nie nadeszła.

47. Kafarnaum

Po Nazarecie Jezus działa w: Kafarnaum. Miasto stanie się ważnym miejscem działalności galilejskiej. Leżało nad: Jeziorem Galilejskim.

48. Jezus naucza z mocą

Ludzie są zdumieni. Nie tylko treścią. Jego słowo posiada: władzę. To za chwilę zostaje pokazane praktycznie.

49. Duch nieczysty

W synagodze znajduje się człowiek z duchem nieczystym. W narracji Ewangelii złe duchy są przedstawiane jako: realni przeciwnicy człowieka i misji Jezusa. Nie wolno redukować wszystkich takich scen do: starożytnego języka chorób psychicznych. Równocześnie nie wolno współcześnie każdej choroby psychicznej nazywać: opętaniem.

To dwie różne rzeczy.

50. Zły duch wie, kim jest Jezus

Paradoks: demon może mieć poprawną informację teologiczną. Rozpoznaje Jezusa jako: Świętego Boga. To pokazuje: wiedzieć, kim jest Jezus, to jeszcze nie znaczy wierzyć i należeć do Niego.

51. Wiara to nie tylko informacja

Demon zna prawidłowe określenie Jezusa. Ale: jest Jego przeciwnikiem.

Wiara chrześcijańska oznacza:

zaufanie,
posłuszeństwo,
relację,
naśladowanie.

52. Jezus nie prowadzi negocjacji

Mówi: „Milcz i wyjdź z niego!” To słowo: rozkazuje.

Nie używa:

magicznych formuł,
rytualnej walki,
zaklęć.

Jego autorytet jest: bezpośredni.

53. Uwolnienie bez szkody

Łukasz zaznacza, że zły duch wychodzi: nie wyrządzając człowiekowi szkody. Celem działania Jezusa jest: ratunek człowieka.

54. Słowo z władzą i mocą

Ludzie pytają: „Cóż to za słowo?” To bardzo Łukaszowe.

Słowo Jezusa:

naucza,
rozkazuje,
uwalnia,
działa.

Ewangelia nie oddziela: słowa i czynu.

55. Dom Szymona

Jezus wchodzi do domu: Szymona. To ten sam Szymon, który później będzie centralnym uczniem: Piotrem. Łukasz opisze jego powołanie szerzej w: Łk 5.

56. Teściowa Szymona

Skoro Szymon ma teściową, oznacza to: był żonaty. Nowy Testament nie przedstawia Piotra jako człowieka, który od zawsze żył bez małżeństwa.

57. Wysoka gorączka

Łukasz używa stosunkowo precyzyjnego określenia: wysoka gorączka. Langkammer zauważa w całej Ewangelii Łukasza pewną dokładność w opisach chorób, choć nie należy z każdego takiego słowa budować dowodu na zawód autora.

58. Jezus „rozkazuje” gorączce

Narracja przedstawia uzdrowienie niezwykle mocno.

Jezus ma władzę nie tylko nad:

duchami nieczystymi,

ale także nad: chorobą.

59. Natychmiastowe uzdrowienie

Teściowa Szymona wstaje i: usługuje. To znak, że nie chodzi tylko o: chwilowe obniżenie temperatury. Narracja pokazuje: pełne odzyskanie sił.

60. Zachód słońca

Dlaczego ludzie przynoszą chorych: po zachodzie słońca? Kończy się: szabat. To ważny szczegół kulturowy.

61. Jezus kładzie ręce na każdego

Łukasz podkreśla: osobisty wymiar. Nie mamy tylko anonimowej masy. Jezus: pochyla się nad konkretnymi ludźmi.

62. Złe duchy nazywają Jezusa Synem Bożym

Znów demony: wiedzą. Ale Jezus zabrania im mówić. Dlaczego? Bo nie chce: świadectwa przeciwnika, ani redukcji swojej mesjańskiej tożsamości do: demonicznego okrzyku.

63. Sekret mesjański?

U Marka temat milczenia o tożsamości Jezusa jest szczególnie mocny. Łukasz także go zna. Jezus kontroluje moment i sposób objawienia: kim jest Mesjasz. Bo tytuł „Mesjasz” można było łatwo rozumieć: politycznie i militarnie. Jezus pokaże jego pełny sens: przez krzyż i zmartwychwstanie.

64. Jezus odchodzi na miejsce pustynne

Po intensywnej działalności wychodzi: na miejsce odosobnione. Łukasz będzie wielokrotnie pokazywał Jezusa: wycofującego się z tłumu. Misja nie jest: uzależnieniem od popularności.

65. Tłum chce Jezusa zatrzymać

To bardzo ludzka reakcja.

Mają:

nauczyciela,
uzdrowiciela,
cudotwórcę.

Chcą: żeby został. Ale Jezus mówi: nie mogę należeć tylko do was.

66. „Muszę”

Greckie: δεῖ — dei oznacza: trzeba / musi. U Łukasza to ważne słowo. Często oznacza: konieczność wynikającą z planu Boga. Jezus nie działa przypadkowo. Jest: posłany.

67. Królestwo Boże

To jeden z centralnych tematów całej działalności Jezusa. Greckie: βασιλεία τοῦ θεοῦ — basileia tou Theou oznacza: królowanie / panowanie Boga. Nie chodzi przede wszystkim o: terytorium na mapie. Chodzi o: Bożą władzę zbawczą stającą się obecną.

68. Jezus jest posłany

Tożsamość Jezusa jest misyjna. Nie działa tylko dlatego, że: ludzie Go proszą. Jest posłany: przez Ojca.

69. Misja nie może zostać zatrzymana przez sukces

Nazaret chce Go: odrzucić. Kafarnaum chce Go: zatrzymać. Ani odrzucenie, ani popularność nie mogą zmienić: kierunku misji. To bardzo ważne.

70. Łk 4 daje program całej Ewangelii

W tym jednym rozdziale mamy:

Ducha,
Syna,
Pismo,
ubogich,
wolność,
uzdrowienie,
pogan,
odrzucenie,
egzorcyzm,
królestwo Boże,
misję do innych.

To niemal: mapa całej Ewangelii Łukasza.

POZIOM 2 — WARTO WIEDZIEĆ

71. Kolejność pokus u Mateusza i Łukasza jest różna

Mateusz kończy pokusą dotyczącą: królestw świata. Łukasz kończy: Jerozolimą i świątynią. To nie musi oznaczać: sprzeczności historycznej w sensie współczesnego stenogramu. Ewangeliści układają materiał także: teologicznie.

U Łukasza Jerozolima jest centralnym punktem:

śmierci,
zmartwychwstania,
początku misji Kościoła.

72. Langkammer o kuszeniu

Hugolin Langkammer podkreśla, że pokusy zmierzają do: zniszczenia mesjańskiej misji Jezusa u jej początku.

To nie są banalne pokusy:

zjedz coś,
zostań popularny,
zrób pokaz.

Dotyczą: sposobu realizacji mesjańskiego posłannictwa.

73. Pokusa może dotyczyć czegoś dobrego

Chleb: dobry. Władza użyta dla dobra: może być dobra. Ochrona Boga: dobra. Problemem jest: sposób, czas, motyw i relacja do Boga. To ważna lekcja rozeznania.

74. Zło rzadko proponuje się jako „czyste zło”

Pokusa może brzmieć: rozsądnie. „Jesteś głodny — zjedz.” „Masz uratować świat — przejmij władzę.” „Ufasz Bogu — pokaż to.” Jezus rozpoznaje: fałszywe założenie.

75. Synostwo Jezusa nie oznacza samowoli

To fundamentalne. Jezus jest Synem. Ale właśnie dlatego żyje: w posłuszeństwie Ojcu. Boska godność nie staje się: egoistycznym przywilejem.

76. Pismo interpretuje Pismo

Diabeł cytuje Psalm. Jezus odpowiada: innym tekstem Pisma. To pokazuje ważną zasadę: pojedynczy werset trzeba czytać w świetle całego objawienia.

77. Psalm 91 nie obiecuje bezkarnej głupoty

Obietnica Bożej opieki nie oznacza: „rób cokolwiek, Bóg musi cię uratować”. Taka interpretacja zamienia wiarę w: manipulację Bogiem.

78. Nazaret jako „manifest”

Scena w Nazarecie jest często nazywana: programową. Jezus definiuje swoją misję przez: Izajasza.

To mówi, jak czytać późniejsze:

uzdrowienia,
przebaczenia,
spotkania z ubogimi,
działania wobec wykluczonych.

79. „Ubogim” nie znaczy „wyłącznie ubogim”

Jezus działa również wobec:

ludzi zamożnych,
urzędników,
przywódców,
żołnierzy.

Ale Łukasz szczególnie chroni perspektywę tych, których społeczeństwo łatwo: pomija.

80. Ewangelia i sprawiedliwość społeczna

Łk 4 nie pozwala sprowadzić Ewangelii do: prywatnej duchowości.

Program Jezusa ma wymiar:

osobisty,
duchowy,
społeczny,
wspólnotowy.

Nie wolno jednak redukować go także do: programu politycznego. Królestwo Boże jest większe niż: jakakolwiek ideologia.

81. Jubileusz

Kpł 25 przedstawia rok jubileuszowy.

Był związany z:

ziemią,
wolnością,
długami i zależnością,
powrotem do porządku przymierza.

Izajasz rozwija język wyzwolenia. Jezus ogłasza: czas ostatecznej łaski Boga.

82. „Dziś” jako teologia Łukasza

Łukasz lubi moment: teraz.

Zbawienie nie jest jedynie:

wspomnieniem,
obietnicą odległej przyszłości.

W Jezusie: przychodzi do człowieka dzisiaj.

83. Mieszkańcy Nazaretu chcą uprzywilejowania

Nie chodzi tylko o: brak wiary w cud. Problem staje się szerszy. Przykłady Eliasza i Elizeusza mówią: Bóg nie działa według logiki „najpierw nasi”.

84. Uniwersalizm nie znosi wybrania Izraela

To trzeba bardzo mocno powiedzieć. Biblia nie mówi: Izrael był pomyłką. Historia Izraela jest: drogą przygotowania zbawienia. Ale celem obietnicy od Abrahama było: błogosławieństwo narodów. Jezus realizuje: rozszerzenie zbawczej misji.

85. Odrzucenie proroka

Prorok nie zawsze jest: popularnym mówcą. Czasem jego słowo boli dlatego, że: odbiera ludziom fałszywe bezpieczeństwo.

86. Jezus nie zmienia przesłania, żeby zatrzymać słuchaczy

W Nazarecie reakcja przechodzi od: zachwytu do gniewu. Jezus nie próbuje: ratować popularności. To ważny obraz uczciwości misji.

87. Kafarnaum pokazuje skuteczność słowa

W Nazarecie: słowo zostaje odrzucone. W Kafarnaum: słowo uwalnia.

To samo słowo może spotkać:

wiarę,
zdumienie,
opór,
wrogość.

88. Uzdrowienie i egzorcyzm nie są identyczne

Łukasz rozróżnia:

choroby,
złe duchy.

To ważne także współcześnie. Nie wolno: automatycznie demonizować choroby.

89. Jezus leczy człowieka, nie „przypadek”

Łk 4,40 podkreśla, że kładzie ręce na: każdym. To dobry obraz chrześcijańskiego spojrzenia: osoba jest ważniejsza niż diagnoza.

90. Tłum może stać się przeszkodą

Tłum w Kafarnaum jest pozytywny. Chce Jezusa. A jednak nawet dobra sympatia może: przeszkadzać w misji, jeśli próbuje: zatrzymać Jezusa dla siebie.

POZIOM 3 — GŁĘBIEJ

91. Adam i Jezus

Łk 3 kończy się: Adamem. Łk 4 zaczyna się: kuszeniem. To wyraźnie zachęca do porównania. Adam: ulega. Jezus: pozostaje wierny. Paweł rozwinie szerzej motyw: nowego Adama.

92. Izrael i Jezus

Pokusy odwołują się do: Powtórzonego Prawa. Jezus odpowiada tekstami związanymi z doświadczeniem Izraela na pustyni. Można powiedzieć: tam, gdzie Izrael był niewierny, Jezus jako reprezentant nowego ludu pozostaje wierny.

93. Pustynia i Exodus

Wyjście z Egiptu prowadziło: przez pustynię. Misja Jezusa również rozpoczyna się: na pustyni. Łukasz buduje większy obraz: nowego wyjścia. Jezus prowadzi człowieka ku: prawdziwej wolności.

94. Trzy pokusy i trzy wypaczenia religii

Można je duchowo odczytać jako:

Redukcja Boga do zaspokajania potrzeb „Daj mi chleb”.

2. Redukcja misji do władzy

„Daj mi kontrolę”.

3. Redukcja wiary do spektaklu

„Pokaż cud”.

Jezus odrzuca: wszystkie trzy.

95. Chrystus nie buduje królestwa metodą przeciwnika

To jedna z najważniejszych zasad. Nie można powiedzieć: „cel jest Boży, więc każda metoda jest dozwolona”. Jezus odrzuca: osiągnięcie Bożego celu przez diabelski środek.

96. Kuszenie powróci pod krzyżem

Na krzyżu pojawi się podobna logika: jeśli jesteś Mesjaszem, uratuj siebie. To echo pustyni. Jezus również wtedy: nie wykorzysta swojej mocy dla własnego ocalenia kosztem misji.

97. Nazaret i krzyż

Mieszkańcy próbują: zabić Jezusa. To miniaturowa zapowiedź: późniejszego odrzucenia. Ale misja trwa aż do momentu, który wyznacza: plan Ojca.

98. Jerozolima już pojawia się w pokusie

Łukasz kończy kuszenie: w Jerozolimie. Później cała Ewangelia będzie zmierzać: ku Jerozolimie.

To tam dojdzie do:

męki,
śmierci,
zmartwychwstania.

A potem z Jerozolimy zacznie się: misja Kościoła.

99. Duch w Ewangelii Łukasza

Duch Święty nie jest dodatkiem.

Już od początku:

działa przy poczęciu Jezusa,
napełnia Elżbietę,
działa w Zachariaszu,
prowadzi Symeona,
zstępuje na Jezusa,
prowadzi Jezusa,
daje moc misji.

To przygotowuje: Dzieje Apostolskie.

100. Duch i misja

Schemat Łukasza: Duch → posłanie → głoszenie → działanie. To samo zobaczymy przy Kościele: Duch Święty → świadectwo aż po krańce ziemi.

101. Izajasz 61 jako klucz chrystologiczny

Jezus nie tylko cytuje proroka. Mówi: tekst spełnia się w Nim.

To oznacza, że przedstawia siebie jako:

Namaszczonego,
Posłanego,
Zwiastuna dobrej nowiny,
Wyzwoliciela.

102. Mesjasz i ubodzy

Mesjasz nie przychodzi tylko jako: król polityczny. Jego królowanie ujawnia się w: przywracaniu człowieka.

103. Zbawienie jako wolność

W Łk 4 zbawienie ma język: uwolnienia. To nie przypadek. Grzech i zło zniewalają. Jezus: wyprowadza na wolność.

104. Wolność nie oznacza „robię co chcę”

Biblijna wolność jest: wolnością do życia w relacji z Bogiem i w dobru. Izrael został wyprowadzony z Egiptu nie po to, żeby: nie mieć żadnego Pana, ale żeby: należeć do Boga.

105. Rok łaski i królestwo Boże

Program Nazaretu i końcowe zdanie o królestwie tworzą ramę. Na początku działalności Jezus ogłasza: łaskę. Na końcu rozdziału mówi: muszę głosić królestwo Boże. Te dwa tematy są: ze sobą związane.

106. Królestwo jest obecne w czynach

Wypędzenie ducha. Uzdrowienie chorej. Uzdrowienia tłumów. To nie są przypadkowe dodatki po kazaniu. Pokazują: jak wygląda nadejście królowania Boga.

107. Słowo i czyn

Jezus: mówi. I Jezus: działa. Jego czyn potwierdza: treść słowa. Jego słowo wyjaśnia: sens czynu.

108. Nie wystarczy cud

Nazaret żąda cudów. Kafarnaum je widzi. Ale Łukasz nie sugeruje: cud automatycznie tworzy wiarę.

Cud może wywołać:

zdumienie,
popularność,
pytanie.

Wiara wymaga: odpowiedzi serca.

109. Demony jako złe świadectwo

Złe duchy mówią rzeczy prawdziwe. Jezus je ucisza. To ważna lekcja: prawdziwe zdanie w ustach złego źródła nie staje się automatycznie dobrym świadectwem.

110. Jezus nie potrzebuje reklamy demonów

Jego tożsamość ma być poznana przez:

słowo,
czyny,
drogę,
krzyż,
zmartwychwstanie.

Nie przez: krzyk przeciwnika.

111. Misja „także innym”

Jedno z najbardziej misyjnych zdań rozdziału. Jezus mówi: także innym miastom. To fundamentalna dynamika Ewangelii. Łaska: idzie dalej.

112. Kościół nie może zatrzymać Jezusa dla siebie

Jeśli uczeń mówi: „Jezus jest tylko dla naszej grupy”, Łk 4 odpowiada: został posłany także do innych. To później stanie się programem: misji Kościoła.

Klucz do Biblii — Łk 4

1. Kto mówi lub pisze?

Narratorem jest Łukasz.

W rozdziale słyszymy:

diabła,
Jezusa,
mieszkańców Nazaretu,
ducha nieczystego,
tłumy.

Najważniejsze wypowiedzi należą do: Jezusa.

2. Do kogo mówi Jezus?

W różnych scenach do:

diabła,
mieszkańców Nazaretu,
ducha nieczystego,
ludzi w Kafarnaum,
tłumów.

3. W jakiej sytuacji?

To początek publicznej działalności Jezusa.

Dopiero co:

przyjął chrzest,
został objawiony jako Syn,
otrzymał świadectwo Ducha.

Teraz musi zostać pokazane: jakim Synem i jakim Mesjaszem będzie.

4. Co wydarzyło się wcześniej?

Łk 3:

Jan Chrzciciel,
wezwanie do nawrócenia,
chrzest Jezusa,
Duch,
głos Ojca,
genealogia do Adama.

To bezpośrednie tło: kuszenia.

5. Jaki to gatunek?

Łk 4 zawiera:

narrację o kuszeniu,
cytaty biblijne,
mowę programową,
scenę konfliktu,
egzorcyzm,
opisy uzdrowień,
krótkie podsumowanie działalności.

Każdy fragment trzeba czytać zgodnie z: jego funkcją.

6. Co tekst oznaczał dla pierwszych odbiorców?

Pokazywał, że:

Jezus jest wiernym Synem.
Nie realizuje misji przez egoizm, bałwochwalstwo ani spektakl.
Jego misja jest prowadzona przez Ducha.
Wypełnia obietnice proroków.
Dobra nowina obejmuje ubogich i uciśnionych.
Zbawienie nie zostaje zamknięte w granicach jednej grupy.
Jezus ma władzę nad złem i chorobą.
Królestwo Boże musi być głoszone dalej.

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

jest godny wyłącznego kultu,
nie może być manipulowany,
posyła Syna,
działa przez Ducha,
wypełnia obietnice,
przynosi łaskę,
wyzwala,
nie ogranicza swojej dobroci do jednej grupy.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek:

jest kuszony do używania dobra w zły sposób,
chce kontrolować Boga,
może chcieć zatrzymać łaskę dla „swoich”,
potrzebuje uwolnienia,
potrzebuje uzdrowienia,
może odrzucić proroka,
jest wezwany do przyjęcia królestwa.

Niezbędnik Biblijny — Łk 4

Osoby

Jezus

Umiłowany Syn Ojca, Namaszczony Duchem, rozpoczynający publiczną misję.

Diabeł

Przeciwnik próbujący wypaczyć sposób realizacji mesjańskiej misji.

Eliasz

Prorok IX w. przed Chr., działający m.in. w czasach króla Achaba.

Wdowa w Sarepcie

Poganka, do której Bóg posłał Eliasza podczas głodu.

Elizeusz

Uczeń i następca Eliasza.

Naaman

Syryjski dowódca oczyszczony z trądu.

Szymon

Przyszły Piotr.

Teściowa Szymona

Uzdrowiona przez Jezusa z wysokiej gorączki.

Miejsca

Pustynia

Miejsce próby Jezusa.

Galilea

Region głównej części pierwszego etapu działalności.

Nazaret

Miejsce, w którym Jezus się wychował.

Synagoga

Miejsce modlitwy, czytania Pisma i nauczania.

Jerozolima

W scenie kuszenia: miejsce świątyni. W całej Ewangelii: cel drogi Jezusa.

Kafarnaum

Ważny ośrodek działalności Jezusa nad Jeziorem Galilejskim.

Sarepta Sydońska

Miejscowość fenicka, poza Izraelem.

Syria

Ojczyzna Naamana.

Historia i kultura

Zwój

Teksty biblijne czytano ze zwojów.

Synagoga

W szabaty wspólnota gromadziła się na modlitwie i czytaniu Pisma.

Nauczyciel siedzi

Po odczytaniu tekstu Jezus siada. W starożytnym żydowskim nauczaniu siedząca pozycja nauczyciela była normalna.

Zachód słońca

Wyznaczał koniec szabatu i początek następnego dnia.

Religia

Mesjasz

Hebrajskie Masziach — Namaszczony.

Chrystus

Greckie Christos — odpowiednik „Mesjasza”.

Szabat

Siódmy dzień tygodnia poświęcony Bogu.

Jubileusz

Rok szczególnej wolności i przywracania porządku przymierza.

Królestwo Boże

Boże panowanie obecne w misji Jezusa.

Słowa, które warto znać

1. διάβολος — diabolos

Znaczenie: oszczerca, przeciwnik.
W Łk 4: osobowy przeciwnik kuszący Jezusa.
Polski związek: od tego rdzenia pochodzi słowo „diabeł”.

2. πειράζω — peirazō

Znaczenia: próbować, wystawiać na próbę, kusić.
W Łk 4: opisuje próbę, której poddawany jest Jezus.
Ważne: kontekst decyduje, czy chodzi o próbę, czy o kuszenie do zła.

3. πνεῦμα — pneuma

Znaczenie: duch, tchnienie, wiatr.
W Łk 4: Duch Święty i duchy nieczyste.
Ważne: ten sam polski rzeczownik „duch” może mieć zupełnie różne odniesienia — kontekst jest kluczowy.

4. χρίω — chriō

Znaczenie: namaszczać.
W Łk 4,18: „namaścił”.
Związek: od tego rdzenia pochodzi Christos — Chrystus, Namaszczony.

5. εὐαγγελίζομαι — euangelizomai

Znaczenie: głosić dobrą nowinę.
W Łk 4: misja Jezusa wobec ubogich oraz głoszenie królestwa.

6. σήμερον — sēmeron

Znaczenie: dzisiaj.
W Łk 4: słowo Pisma spełnia się „dziś”.
Łukaszowy akcent: zbawienie staje się aktualne w spotkaniu z Jezusem.

7. ἄφεσις — aphesis

Znaczenia: uwolnienie, odpuszczenie.
W Łk 4: język wolności dla więźniów i uciśnionych.
W innych miejscach: również odpuszczenie grzechów.

8. βασιλεία — basileia

Znaczenie: królestwo, królowanie, panowanie.
W Łk 4: królestwo Boże jest treścią misji Jezusa.
Ważne: nie sprowadzaj go do państwa na mapie.

9. δεῖ — dei

Znaczenie: trzeba, musi.
W Łk 4: Jezus „musi” głosić także innym miastom.
Teologia Łukasza: często oznacza konieczność wynikającą z Bożego planu.

Most między Testamentami

1. Pwt 8 → pierwsza pokusa

Izrael na pustyni uczył się, że życie zależy od: Boga. Jezus cytuje Pwt 8 przy pokusie chleba.

2. Pwt 6 → druga i trzecia pokusa

Jezus cytuje teksty o:

kulcie wyłącznie Boga,
niewystawianiu Boga na próbę.

Czyli odpowiada słowem, które wcześniej miało kształtować: Izraela.

3. Ps 91 → nadużyty przez diabła

Psalm obiecuje Bożą opiekę. Diabeł próbuje zmienić: zaufanie w: wymuszenie. Jezus odrzuca: taką interpretację.

4. Iz 61 → program Jezusa

Prorok zapowiada:

Ducha,
namaszczenie,
dobrą nowinę,
wolność,
rok łaski.

Jezus mówi: w Nim tekst się spełnia.

5. Iz 58 → wolność uciśnionych

Łukaszowy cytat zawiera również motyw z Iz 58. To rozdział, w którym prawdziwy post łączy się z: uwalnianiem uciśnionych.

6. Kpł 25 → jubileusz

Jubileusz był czasem:

uwolnienia,
przywrócenia,
odpoczynku.

Jezus ogłasza: pełnię Bożego czasu łaski.

7. 1 Krl 17 → wdowa w Sarepcie

Bóg działa przez Eliasza wobec: poganki.

8. 2 Krl 5 → Naaman

Bóg działa przez Elizeusza wobec: Syryjczyka.

9. Adam → kuszenie Jezusa

Łk 3 kończy się Adamem. Łk 4 pokazuje Jezusa w próbie. Adam: upada. Jezus: pozostaje wierny.

Tradycja katolicka

1. Realność pokusy

Kościół wyznaje, że Jezus: naprawdę był kuszony, ale: nie zgrzeszył. Jego próba należy do tajemnicy prawdziwego człowieczeństwa.

2. Czterdzieści dni i Wielki Post

Tradycja czterdziestodniowego Wielkiego Postu jest mocno związana m.in. z: czterdziestoma dniami Jezusa na pustyni. Nie chodzi tylko o: dietę.

To czas:

modlitwy,
postu,
jałmużny,
walki duchowej,
przygotowania paschalnego.

3. Pismo i rozeznanie

Katolickie czytanie Biblii nie polega na: losowaniu wersetów. Scena kuszenia pokazuje, że tekst Pisma może zostać: wyrwany z właściwego sensu.

Dlatego potrzebne są:

kontekst,
całość Pisma,
Tradycja,
rozum,
nauczanie Kościoła.

4. Preferencyjna miłość do ubogich

Program Jezusa w Łk 4 jest jednym z ważnych biblijnych fundamentów szczególnej troski Kościoła o: ubogich i wykluczonych. Nie oznacza to ideologicznego podziału ludzi na: „dobrych biednych” i „złych bogatych”. Oznacza: Bóg szczególnie upomina się o człowieka, którego potrzeba może zostać przeoczona.

5. Egzorcyzm i zdrowie psychiczne

Kościół rozróżnia:

chorobę psychiczną,
zaburzenia medyczne,
nadzwyczajne działanie demoniczne.

Nie wolno: diagnozować opętania na podstawie samych objawów psychicznych. Roztropność wymaga: również pomocy medycznej i psychologicznej.

6. Królestwo Boże

Kościół nie utożsamia królestwa Bożego z:

jednym państwem,
jedną partią,
jednym ustrojem politycznym.

Królestwo jest: Bożym panowaniem zapoczątkowanym w Chrystusie.

Co mówi Hugolin Langkammer OFM?

1. Kuszenie dotyczy misji Mesjasza

Langkammer zwraca uwagę, że diabeł próbuje: zniweczyć mesjańską działalność Jezusa już u jej początku. Nie chodzi więc o trzy przypadkowe zachcianki.

2. Łukasz zmienia kolejność pokus

W porównaniu z Mateuszem Łukasz prowadzi finał próby: do Jerozolimy. To pasuje do szczególnego znaczenia Jerozolimy w dziele Łukaszowym.

3. Duch Święty jest kluczowy

Langkammer podkreśla ciągłość między:

chrztem,
zstąpieniem Ducha,
prowadzeniem Jezusa,
programem z Izajasza.

Formuła: „Duch Pański nade Mną” ma znaczenie dla: funkcji i misji Mesjasza.

4. Cytat z Izajasza jest programowy

Jezus przedstawia swoją działalność poprzez:

Ducha,
namaszczenie,
dobrą nowinę,
wolność.

Scena ma znaczenie: dla rozumienia całej późniejszej działalności.

5. Eliasz i Elizeusz otwierają perspektywę pogan

Langkammer zauważa, że przykłady:

wdowy w Sarepcie,
Naamana

zapowiadają przyszłą działalność: Jezusa i Kościoła wychodzącą poza granice Izraela.

6. Nazaret zapowiada odrzucenie

Rodacy Jezusa nie stają się uprzywilejowanymi odbiorcami cudów. Odrzucenie proroka staje się: zapowiedzią dalszych losów Jezusa.

7. Kafarnaum pokazuje zbawczą władzę słowa

Jezus działa:

przez nauczanie,
przez rozkaz,
przez uzdrowienie.

Jego słowo posiada: skuteczność.

Biblia Tysiąclecia — ważne przypisy

Łk 4,4

BT wskazuje na:

Pwt 8,3.

Łk 4,8

BT wskazuje na:

Pwt 6,13.

Łk 4,10–11

BT wskazuje na:

Ps 91 [90].

Łk 4,12

BT wskazuje na:

Pwt 6,16.

Łk 4,13

BT interpretuje „do czasu” w kierunku:

męki i nowych ataków szatana.

Łk 4,16–30

BT zwraca uwagę na redakcyjny charakter sceny Nazaretu i jej programowe znaczenie:

dobroczynna działalność Jezusa i Jego odrzucenie pojawiają się od początku.

Łk 4,18–19

BT wskazuje przede wszystkim na:

Iz 61,1–2 i Iz 58,6.

Łk 4,22

BT zauważa możliwość oddania określenia słów Jezusa jako:

„pełnych łaski”,
lub „pełnych wdzięku”.

Łk 4,26

BT odsyła do:

1 Krl 17.

Łk 4,27

BT odsyła do:

2 Krl 5.

Łk 4,44

BT wyjaśnia, że „Judea” może być tutaj użyta:

szerzej — o całej Palestynie.

Trudne pytanie 1

Czy Jezus mógł naprawdę zgrzeszyć?

Kościół wyznaje: Jezus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem oraz jest bez grzechu. Kuszenie jest: realną próbą, nie teatralnym przedstawieniem. Nie oznacza jednak wewnętrznej grzesznej skłonności Jezusa.

Trudne pytanie 2

Czy diabeł naprawdę mógł dać Jezusowi wszystkie królestwa?

Wypowiedź diabła nie musi być traktowana jako: bezbłędna lekcja teologii o jego prawach własności. Diabeł jest: kłamcą i uzurpatorem. Sednem pokusy jest propozycja: władza za pokłon.

Trudne pytanie 3

Dlaczego Jezus nie zamienił kamienia w chleb, skoro później rozmnaża chleb?

Bo problemem nie jest: cud związany z jedzeniem. Późniejsze rozmnożenie chleba służy: ludziom i objawia zbawczą misję. Na pustyni propozycja jest częścią: diabelskiej próby użycia synostwa według logiki przeciwnika.

Trudne pytanie 4

Czy chrześcijanin ma żyć bez jedzenia, bo „nie samym chlebem”?

Nie. Jezus: odczuwa głód. Tekst nie neguje fizycznych potrzeb. Mówi: człowiek nie może sprowadzić życia wyłącznie do materii.

Trudne pytanie 5

Dlaczego diabeł zna Biblię?

Znajomość tekstu: nie oznacza posłuszeństwa Bogu. To jeden z najmocniejszych antyfundamentalistycznych obrazów w Ewangelii: można cytować poprawny werset i używać go błędnie.

Trudne pytanie 6

Czy Jezus obiecuje polityczne uwolnienie wszystkich więźniów?

Tekst Izajasza ma język realnego wyzwolenia, ale misja Jezusa nie zostaje sprowadzona do: programu więziennictwa czy rewolucji politycznej.

W Ewangelii wolność obejmuje całego człowieka:

duchowo,
moralnie,
społecznie,
cielesnie.

Trudne pytanie 7

Czy „ubodzy” oznaczają wyłącznie duchowo pokornych?

Nie należy tak zawężać Łukasza. Jego Ewangelia traktuje materialne ubóstwo: bardzo serio. Jednocześnie dobra nowina dotyczy też ludzi ubogich w szerokim sensie: potrzebujących Boga i zbawienia.

Trudne pytanie 8

Dlaczego mieszkańcy Nazaretu tak szybko przechodzą od zachwytu do gniewu?

Bo problemem nie jest tylko: styl przemówienia. Jezus podważa ich oczekiwanie: lokalnego przywileju. Przykłady pogan obdarowanych przez Boga pokazują: łaska nie jest własnością Nazaretu.

Trudne pytanie 9

Czy Jezus mówi, że poganie są lepsi od Izraela?

Nie.

Przykłady pokazują: wolność Boga w udzielaniu łaski.

Nie jest to zamiana:

„Izrael zły, poganie dobrzy”. To wezwanie: nie zawłaszczaj Boga.

Trudne pytanie 10

Czy Jezus cudownie stał się niewidzialny w Łk 4,30?

Tekst tego: nie mówi. Mówi, że przeszedł pośród nich i się oddalił. Możemy uznać w tym: Bożą ochronę i fakt, że czas męki jeszcze nie nadszedł, ale nie powinniśmy dopisywać mechanizmu, którego Łukasz nie podał.

Trudne pytanie 11

Czy człowiek w synagodze był po prostu chory psychicznie?

Tekst przedstawia sytuację jako: obecność ducha nieczystego. Nie mamy podstaw, by z góry redukować ją do diagnozy psychiatrycznej. Jednocześnie współczesna choroba psychiczna: nie jest automatycznie opętaniem.

Trudne pytanie 12

Dlaczego Jezus ucisza demony, skoro mówią prawdę?

Bo nie potrzebuje: świadectwa zła. Ponadto tytuły Jezusa muszą zostać zrozumiane w świetle: Jego drogi, krzyża i zmartwychwstania.

Trudne pytanie 13

Czy każde uzdrowienie oznacza, że chrześcijanin zawsze zostanie fizycznie uzdrowiony?

Nie.

Cuda Jezusa są znakami: nadejścia królestwa.

Nie są obietnicą, że w obecnym świecie każdy wierzący zawsze uniknie:

choroby,
starości,
śmierci.

Pełnia uzdrowienia należy do: ostatecznego zbawienia.

Trudne pytanie 14

Dlaczego Jezus odchodzi od ludzi, którzy chcą Go zatrzymać?

Bo miłość do jednego miejsca nie może zablokować: misji do innych. Jezus nie jest: prywatnym dobrem Kafarnaum.

Trudne pytanie 15

Co to znaczy „muszę głosić”?

„Muszę” nie oznacza: zewnętrznego przymusu. Oznacza: zgodność z planem i wolą Ojca.

Częste błędne odczytania

1. „Jezus pokazuje, że jedzenie jest nieważne”

Nie.

2. „Każdy sukces polityczny jest diabelski”

Nie. Problemem jest: pokłon złu i osiąganie celu przez złą drogę.

3. „Jeśli mam wiarę, mogę podejmować dowolne ryzyko”

Nie. Jezus odrzuca: wystawianie Boga na próbę.

4. „Wystarczy zacytować Biblię”

Nie. Diabeł też cytuje Biblię.

5. „Ubogich należy rozumieć wyłącznie metaforycznie”

Nie.

6. „Jezus obiecuje prosty polityczny program rewolucji”

Nie. Królestwo Boże przekracza: każdą ideologię.

7. „Jezus odrzuca Izrael i wybiera pogan”

Nie. Zapowiada: powszechność Bożej łaski.

8. „Nazaret odrzucił Jezusa tylko dlatego, że był zbyt zwyczajny”

To część problemu. Głębszy konflikt dotyczy: prawa Boga do działania również poza „naszymi”.

9. „Demoniczne rozpoznanie Jezusa to wiara”

Nie.

10. „Każda choroba jest demoniczna”

Nie. Łukasz sam rozróżnia: choroby i duchy nieczyste.

11. „Cuda są po to, żeby Jezus zdobywał popularność”

Nie. Jezus nawet odchodzi od tłumu, który chce Go zatrzymać.

12. „Królestwo Boże to konkretne państwo”

Nie.

Powiązania z innymi tekstami Biblii

Rdz 3

Adam i pokusa.

Wj 16

Manna i głód Izraela na pustyni.

Pwt 6

Kult Boga i niewystawianie Go na próbę.

Pwt 8

Człowiek nie żyje samym chlebem.

Kpł 25

Rok jubileuszowy.

Ps 91

Boża opieka — tekst wykorzystany przez diabła.

Iz 58

Uwolnienie uciśnionych.

Iz 61

Duch, namaszczenie, dobra nowina i rok łaski.

1 Krl 17

Eliasz i wdowa w Sarepcie.

2 Krl 5

Elizeusz i Naaman.

Mt 4

Równoległa narracja o kuszeniu.

Mk 1

Krótka wersja kuszenia i paralele działalności w Kafarnaum.

Łk 3

Chrzest, Duch, Syn i rodowód do Adama.

Łk 5

Powołanie Szymona Piotra.

Łk 6

Błogosławieństwa, szczególnie ubodzy.

Łk 7

Dobra nowina dla ubogich jako znak misji Mesjasza.

Łk 9

Początek świadomej drogi do Jerozolimy.

Łk 19

Zacheusz: „dziś” zbawienie przychodzi do domu.

Łk 22

Szatan i Judasz.

Łk 23

Dobry łotr i kolejne Łukaszowe „dziś”.

Dz 1

Misja w mocy Ducha.

Dz 2

Zesłanie Ducha Świętego.

Dz 10

Otwarcie misji na pogan.

Dz 13

Misja Pawła i Barnaby wobec narodów.

Rz 5

Adam i Chrystus.

1 Kor 15

Chrystus jako nowy Adam.

Hbr 4

Jezus doświadczony we wszystkim podobnie do nas, z wyjątkiem grzechu.

Jak czytać Łk 4 osobiście?

Najpierw nie pytaj: „Która pokusa jest podobna do mojego życia?” Najpierw zobacz: kim jest Jezus.

Jest:

Synem,
wiernym Ojcu,
prowadzonym przez Ducha,
Namaszczonym,
Posłanym,
Zbawicielem,
Wyzwolicielem,
Tym, którego słowo ma władzę.

Dopiero potem zobacz: co to mówi o uczniu.

Jakie pokusy ujawnia ten rozdział?

1. Używać darów tylko dla siebie

„Skoro potrafię, to dlaczego nie?” Pytanie chrześcijańskie brzmi: czy to służy misji i dobru?

2. Zdobywać dobre cele złymi środkami

„Przecież efekt będzie dobry.” Jezus odpowiada: metoda też ma znaczenie.

3. Zmuszać Boga do działania

„Jeśli Bóg naprawdę mnie kocha, niech udowodni”. To nie jest: wiara. To jest: wystawianie Boga na próbę.

4. Chcieć Jezusa dla swojej grupy

Nazaret: „Najpierw zrób coś u nas”. Kafarnaum: „Zostań z nami”. Jezus: „Także innym”.

Co Łk 4 może powiedzieć współczesnemu człowiekowi?

1. Nie każdy skrót jest błogosławieństwem

Czasami łatwiejsza droga jest: zdradą celu.

2. Nie każda „biblijna” wypowiedź jest biblijna

Może mieć cytat. Może być: manipulacją.

3. Wiara nie jest magią

Nie możesz zmusić Boga: do wykonania znaku na twoje żądanie.

4. Jezus szczególnie widzi ludzi pomijanych

Ubogi. Zniewolony. Chory. Uciśniony. To nie są: ludzie na marginesie Jego programu. Oni są: w jego centrum.

5. Bóg nie jest własnością grupy

Nie jest:

własnością narodu,
parafii,
wspólnoty,
partii,
środowiska.

Bóg jest: Bogiem.

6. Popularność nie może kierować misją

Nazaret odrzuca. Kafarnaum kocha. Jezus w obu przypadkach pozostaje: wierny posłaniu.

Jak wyjaśnić Łk 4 komuś innemu?

Wersja 30 sekund

Łk 4 pokazuje początek publicznej działalności Jezusa. Najpierw Jezus na pustyni odrzuca trzy pokusy: użycia swojej mocy dla siebie, zdobycia władzy przez kompromis ze złem i wymuszenia na Bogu spektakularnej interwencji. Potem w Nazarecie czyta Izajasza i ogłasza, że przyszedł z dobrą nowiną dla ubogich i wolnością dla uciśnionych. Mieszkańcy odrzucają Go, gdy przypomina, że Boża łaska dociera także do obcych. W Kafarnaum Jego słowo uwalnia i uzdrawia. Na końcu Jezus mówi, że musi iść dalej i głosić królestwo Boże także innym.

Wersja 2 minuty

Łk 4 jest właściwie manifestem Jezusa. Zaczyna się od pustyni. Ojciec przed chwilą objawił Jezusa jako Syna, więc diabeł próbuje wypaczyć sposób, w jaki Jezus będzie przeżywał swoje synostwo. Namawia Go: wykorzystaj moc dla siebie, zdobądź władzę za cenę kompromisu, zrób spektakularny znak w świątyni. Jezus odrzuca wszystkie skróty i odpowiada Pismem.

Potem wraca do Galilei w mocy Ducha i w Nazarecie czyta Izajasza: Duch Pański, dobra nowina dla ubogich, wolność, przejrzenie i rok łaski. Ogłasza, że te słowa spełniają się właśnie teraz. To jest program Jego misji. Problem zaczyna się wtedy, gdy mieszkańcy oczekują uprzywilejowania. Jezus przypomina wdowę z Sarepty i Naamana — ludzi spoza Izraela, którzy otrzymali Bożą pomoc. Nazaret reaguje gniewem. To zapowiada odrzucenie Jezusa i jednocześnie powszechność zbawienia.

W Kafarnaum widać, że Jego słowo ma realną władzę: uwalnia człowieka od ducha nieczystego, uzdrawia teściową Szymona i wielu chorych. Tłumy chcą Go zatrzymać, ale Jezus mówi, że został posłany także do innych miast. Królestwo Boże nie jest prywatnym dobrem jednej grupy.

5 rzeczy do zapamiętania

1.

Jezus zwycięża pokusę:

jako wierny Syn.

2.

Można cytować Biblię:

i interpretować ją źle.

3.

Program Jezusa to:

dobra nowina, wolność, uzdrowienie i czas łaski.

4.

Bożej łaski nie można:

zatrzymać tylko dla „swoich”.

5.

Jezus musi głosić królestwo:

także innym.

Jedno zdanie

Łk 4 pokazuje Jezusa jako wiernego Syna prowadzonego przez Ducha, który odrzuca drogę egoizmu i kompromisu ze złem, ogłasza czas Bożej łaski i rozpoczyna misję wyzwolenia, której nie da się zamknąć w granicach jednej grupy.

Pytania do refleksji

Czy zdarza mi się próbować osiągać dobry cel metodą, której nie da się pogodzić z Ewangelią?
Czy używam Biblii, żeby pozwolić jej mnie korygować, czy tylko szukam wersetów potwierdzających moje zdanie?
Kogo w praktyce uważam za „naszych”, którym Boża łaska należy się bardziej?
Czy jestem gotowy przyjąć Jezusa także wtedy, gdy Jego słowo podważa moje poczucie przywileju?
Czy potrafię nie zatrzymywać dobra tylko przy sobie, ale pozwolić mu iść „także do innych”?

Cytaty biblijne użyte w opracowaniu

Dosłowne brzmienie krótkich fragmentów zostało sprawdzone wyłącznie w: https://biblia.pl/czytaj/Lk/4/

W opracowaniu użyto jedynie krótkich cytatów lub krótkich rdzeni z:

Łk 4,3,
Łk 4,4,
Łk 4,12,
Łk 4,18,
Łk 4,21,
Łk 4,35.

Pełny tekst rozdziału nie został przedrukowany.

Źródła komentarza

Biblia Tysiąclecia

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum. Tekst i przypisy weryfikowane w: biblia.pl — Łk 4

Hugolin Langkammer OFM

Hugolin Langkammer OFM, Ewangelia według św. Łukasza. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Lublin 2005.

W opracowaniu wykorzystano szczególnie jego uwagi dotyczące:

związku Łk 3 z kuszeniem Jezusa;
mesjańskiego charakteru prób na pustyni;
różnicy kolejności pokus u Mateusza i Łukasza;
znaczenia Jerozolimy w kompozycji Łukasza;
centralnej roli Ducha Świętego;
programowej funkcji Iz 61 w Nazarecie;
odrzucenia Jezusa przez rodaków;
Eliasza, wdowy w Sarepcie, Elizeusza i Naamana jako zapowiedzi misji przekraczającej granice Izraela;
skuteczności słowa Jezusa w Kafarnaum;
związku nauczania, egzorcyzmów i uzdrowień z misją zbawczą.

Ostatni klucz do Łk 4

Zapamiętaj ruch całego rozdziału: Syn → próba → wierność → Duch → Pismo → „dziś” → odrzucenie → uwolnienie → królestwo → „także innym”. Jezus nie używa mocy: dla siebie. Nie zdobywa królestwa: za cenę pokłonu złu. Nie używa Biblii: do wystawiania Boga na próbę. Przychodzi: z Dobrą Nowiną. A kiedy ludzie próbują zamknąć Go: dla siebie,

idzie dalej. Bo Ewangelia: ma iść do innych.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.