Ewangelia według św. Łukasza 2 — Betlejem, pasterze, Symeon, Anna i dwunastoletni Jezus

Zasada projektu: wszystkie dosłowne cytaty biblijne użyte w tym opracowaniu zostały sprawdzone wyłącznie w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Pozostały tekst to komentarz, parafraza i objaśnienie.

Łk 2 — w 60 sekund

Łk 1 kończył się narodzinami Jana Chrzciciela.

Łk 2 przechodzi do: narodzin Jezusa.

Ale Łukasz rozpoczyna od wielkiej polityki.

Cezar August wydaje rozporządzenie o spisie.

Na pierwszy rzut oka historią rządzi: cesarz.

Ludzie przemieszczają się, bo władca wydał rozkaz.

Józef i Maryja wyruszają z Nazaretu do Betlejem.

A właśnie tam: spełnia się mesjański związek Jezusa z miastem Dawida.

Łukasz tworzy niezwykły kontrast.

Na jednej stronie:

August,
imperium,
administracja,
spis ludności.

A potem:

niemowlę,
pieluszki,
żłób.

Kto jest prawdziwym Panem historii?

Nie ten, który w Rzymie wydaje rozporządzenie.

Ale: Dziecko leżące w żłobie.

Anioł mówi pasterzom, że narodził się:

Zbawiciel,
Mesjasz,
Pan.

To trzy ogromne tytuły.

A znakiem nie jest:

pałac,
armia,
tron.

Znakiem jest: niemowlę w żłobie.

Potem rodzice Jezusa wypełniają Prawo.

Jezus zostaje:

obrzezany,
nazwany imieniem Jezus,
przyniesiony do świątyni.

Tam spotyka Go Symeon.

Symeon widzi w Dziecku: zbawienie przygotowane dla wszystkich narodów.

Izrael nie zostaje odrzucony.

Przeciwnie: Jezus jest chwałą Izraela i światłem dla pogan.

Symeon mówi też Maryi, że Jej droga nie będzie: sentymentalną idyllą.

Jezus stanie się:

znakiem sprzeciwu,
miejscem decyzji,
powodem ujawnienia serc.

Maryję przeniknie: miecz.

Potem pojawia się prorokini Anna — starsza wdowa żyjąca modlitwą i postem.

Rozpoznaje Dziecko i mówi o Nim ludziom oczekującym: wyzwolenia Jerozolimy.

Na końcu Łukasz przeskakuje dwanaście lat.

Jezus przychodzi z rodzicami na Paschę do Jerozolimy.

Zostaje w świątyni.

Maryja i Józef szukają Go z bólem.

A On mówi im po raz pierwszy w Ewangelii: Jego najgłębsza przynależność jest do Ojca.

Potem wraca do Nazaretu i: jest im poddany.

To bardzo ważne.

Jezus jest:

Synem Ojca,
a jednocześnie prawdziwym dzieckiem wzrastającym w ludzkiej rodzinie.

Podział Łk 2

Łk 2,1–7

Spis, podróż do Betlejem i narodzenie Jezusa.

Łk 2,8–20

Pasterze i orędzie aniołów.

Łk 2,21

Obrzezanie i nadanie imienia Jezus.

Łk 2,22–24

Ofiarowanie Jezusa i ofiara ubogich.

Łk 2,25–35

Symeon, Nunc dimittis i proroctwo o sprzeciwie oraz mieczu Maryi.

Łk 2,36–38

Prorokini Anna.

Łk 2,39–40

Powrót do Nazaretu i wzrastanie Jezusa.

Łk 2,41–50

Dwunastoletni Jezus w świątyni.

Łk 2,51–52

Życie ukryte w Nazarecie.

1. Łukasz zaczyna od cesarza

Cezar August jest: najpotężniejszym człowiekiem świata rzymskiego.

To bardzo świadomy sposób otwarcia sceny.

Łukasz chce, żebyśmy zobaczyli dwa porządki:

Porządek widzialnej potęgi

cesarz,
rozporządzenie,
administracja,
imperium.

Porządek Boga

małżeństwo z Galilei,
podróż,
narodziny,
żłób.

Czytelnik wie: historia zbawienia nie zależy od tego, kto siedzi na tronie w Rzymie.

2. August

Historycznie Oktawian otrzymał tytuł „Augustus” w 27 r. przed Chr. i panował do 14 r. po Chr.

Przypis Biblii Tysiąclecia przy Łk 2,1 ujmuje jego panowanie szerzej, od czasu przejęcia pełnej kontroli po wojnach domowych.

Najważniejsze w tekście nie jest jednak: dokładne określenie pierwszego dnia jego rządów.

Łukasz osadza wydarzenie: w realnej historii Imperium Rzymskiego.

3. „Cały świat”

Łukasz mówi o spisie „całego świata”.

Greckie: οἰκουμένη — oikoumenē

może oznaczać: zamieszkały świat,

a w rzymskim kontekście: świat imperium.

Nie należy czytać tego jako informacji, że Augustus stworzył jeden formularz obejmujący dosłownie każdego człowieka od Hiszpanii po Chiny.

To język: imperialnego świata rzymskiego.

4. Spis ludności

Rzymianie rzeczywiście przeprowadzali:

spisy,
rejestracje,
oszacowania majątku,
działania podatkowe.

Problem Łk 2 nie polega więc na tym, że: Rzym nigdy nie znał spisów.

Problem dotyczy: konkretnej daty, zakresu i związku z Kwiryniuszem.

5. Najtrudniejsze pytanie historyczne: Kwiryniusz

Łk 2,2 wiąże spis z: Kwiryniuszem.

I tutaj pojawia się prawdziwa trudność.

6. Co wiemy o Kwiryniuszu?

Publiusz Sulpicjusz Kwiryniusz był rzymskim urzędnikiem i wojskowym.

Bardzo dobrze poświadczony spis związany z jego działalnością w Judei nastąpił: około 6/7 r. po Chr.

Ten spis wspomina również: Józef Flawiusz.

7. Problem chronologiczny

Łk 1 umieszcza narodziny w czasach: Heroda Wielkiego.

Herod zmarł: w 4 r. przed Chr.

Natomiast dobrze poświadczony spis Kwiryniusza wiąże się z: 6/7 r. po Chr.

Między tymi wydarzeniami jest więc: około dekady różnicy.

To nie jest drobnostka, którą należy ukryć.

8. Co robi z tym Biblia Tysiąclecia?

Przypis BT do Łk 2,2 bardzo uczciwie proponuje, że: wcześniejszy spis mógł faktycznie przeprowadzać Sencjusz Saturninus,

wielkorządca Syrii około 8–6 r. przed Chr.,

a Łukasz mógł wspomnieć Kwiryniusza dlatego, że był on: lepiej znany z późniejszego spisu.

BT zaznacza również inne możliwe rozumienie składni, ale uznaje je za: mniej prawdopodobne.

9. Czy problem Kwiryniusza jest rozwiązany?

Nie całkowicie.

Istnieją różne próby harmonizacji:

wcześniejsza rola administracyjna Kwiryniusza,
inne tłumaczenie greckiego prōtē,
powiązanie z wcześniejszym spisem rozpoczętym przez innego legata,
literackie skojarzenie Łukasza z lepiej znanym spisem.

Żadna z propozycji nie uzyskała: powszechnej zgody wszystkich historyków.

10. Jak powinien czytać to katolik?

Nie musi mówić: „problemu nie ma”.

Nie musi też mówić: „skoro mamy problem z datą, cała Ewangelia jest fałszywa”.

Najuczciwiej: Łukasz osadza narodzenie w realnym świecie rzymskiej administracji, ale dokładna rekonstrukcja spisu z Łk 2,1–2 pozostaje historycznie dyskutowana.

11. Wiara nie potrzebuje udawania pewności

To ważna zasada całego projektu.

Jeśli dane są: niepełne,

mówimy: nie wiemy wszystkiego.

12. Każdy do swego miasta

Łukasz przedstawia ludzi idących, aby dać się zapisać.

Józef udaje się do miasta związanego z: jego rodem.

13. Czy rzymski spis zawsze wymagał podróży do miasta przodków?

Nie mamy podstaw, by twierdzić: że był to uniwersalny standard wszystkich rzymskich spisów.

Dokładny mechanizm administracyjny opisany przez Łukasza jest jednym z elementów: debaty historycznej.

14. Józef z rodu Dawida

To teologicznie najważniejszy powód podróży.

Józef należy do: domu Dawida.

Betlejem jest: miastem Dawidowym.

15. Betlejem

Hebrajskie: בֵּית לֶחֶם — Bet Lechem

znaczy: dom chleba.

To piękne dla chrześcijańskiej interpretacji: Jezus, który stanie się Chlebem życia, rodzi się w „Domu Chleba”.

Ale trzeba uczciwie powiedzieć: Łukasz sam nie rozwija tutaj tej gry słownej.

To późniejsza refleksja duchowa.

16. Betlejem i Dawid

1 Sm 16 wiąże Betlejem: z Dawidem.

Jezus rodzi się w mieście: królewskiego przodka.

17. Micheasz 5

Mateusz wyraźnie wykorzystuje proroctwo Micheasza o Betlejem.

Łukasz nie cytuje Mi 5 w tej scenie.

Ale narodzenie w Betlejem oczywiście współgra: z mesjańską tradycją Dawidową.

18. Maryja jest brzemienna

Łukasz zachowuje ciągłość z Łk 1: dziecko zostało poczęte przez działanie Ducha Świętego.

19. „Pierworodny”

Jezus zostaje nazwany: pierworodnym Synem Maryi.

20. Czy „pierworodny” dowodzi, że Maryja miała później inne dzieci?

Nie.

Biblia Tysiąclecia wyjaśnia to wprost.

W biblijnym i prawnym sensie „pierworodny” oznaczał dziecko: otwierające łono i posiadające określony status prawny.

Nie trzeba było najpierw mieć drugiego dziecka, żeby pierwsze można było nazwać: pierworodnym.

BT podaje nawet starożytny przykład jedynaka nazwanego pierworodnym.

21. To ważne dla katolickiej nauki o trwałym dziewictwie Maryi

Łk 2,7: nie rozstrzyga przeciw tej nauce.

22. Pieluszki

To znak: zwyczajnej troski o niemowlę.

Nie ma nic magicznego w: pieluszkach.

23. Żłób

Greckie: φάτνη — phatnē

oznacza: żłób / miejsce karmienia zwierząt.

To jeden z najbardziej zaskakujących znaków Łukasza.

24. Król w miejscu karmienia zwierząt

Nie:

pałac,
świątynia,
apartament.

Ale: żłób.

25. „Nie było dla nich miejsca w gospodzie”

To jeden z najbardziej znanych przekładów.

Ale greckie słowo: κατάλυμα — kataluma

ma szerszy sens:

miejsce postoju,
kwatera,
pomieszczenie dla gości,
miejsce noclegowe.

26. Dlaczego to ważne?

W Łk 22 to samo słowo jest używane wobec: sali / pomieszczenia dla gości przy Ostatniej Wieczerzy.

A w przypowieści o dobrym Samarytaninie Łukasz na komercyjny zajazd używa innego słowa: πανδοχεῖον — pandocheion.

27. Czy więc „gospoda” w BT jest błędna?

Nie trzeba mówić tak ostro.

Kataluma może oznaczać: miejsce noclegowe.

Ale współczesna egzegeza często uważa, że bardziej naturalny obraz może być taki: w pomieszczeniu gościnnym nie było miejsca.

28. Czy był zły karczmarz, który wyrzucił Świętą Rodzinę?

Łukasz: nie mówi o karczmarzu.

Nie mówi też: że ktoś brutalnie odmówił pomocy.

To element późniejszych przedstawień.

29. Czy Jezus urodził się w stajni?

Łukasz mówi:

o żłobie,
o braku miejsca w kataluma.

Nie opisuje: dokładnej architektury miejsca.

30. Grota betlejemska

Bardzo stara tradycja chrześcijańska lokalizuje narodzenie: w grocie.

Jest to tradycja sięgająca wczesnych wieków.

Ale w samym Łk 2: słowo „grota” nie występuje.

31. Najbezpieczniejsze zdanie

Jezus rodzi się: w bardzo skromnych warunkach,

a żłób staje się: znakiem rozpoznawczym.

32. Pasterze

W pobliżu przebywają: pasterze.

33. Czy pasterze byli społecznymi wyrzutkami?

To bardzo popularne kaznodziejskie twierdzenie.

Historycznie jest ono: zbyt mocne.

Pasterstwo mogło być zawodem trudnym i mało prestiżowym, ale Biblia nie przedstawia pasterza automatycznie jako: religijnego pariasa.

Przecież:

Abraham posiada trzody,
Mojżesz pasie,
Dawid jest pasterzem,
Bóg sam jest nazywany Pasterzem.

34. Co możemy powiedzieć pewnie?

Pasterze są:

zwykłymi ludźmi pracy,
poza elitą,
nocą na polu.

I właśnie do nich: jako pierwszych w Łukaszowym opowiadaniu o narodzeniu dociera anielskie orędzie.

35. Nocna straż

Pasterze: pilnują trzody.

Ich noc zostaje przerwana: przez chwałę Boga.

36. Chwała Pańska

To język mocno zakorzeniony w Starym Testamencie.

Przypomina:

Synaj,
Namiot Spotkania,
świątynię,
obłok obecności Boga.

37. Pasterze się boją

Jak Zachariasz.

Jak Maryja.

Spotkanie z działaniem Boga wywołuje: lęk.

38. Anioł mówi: nie bójcie się

I przynosi: wielką radość.

39. Ewangelia jako radosna wiadomość

Greckie: εὐαγγελίζομαι — euangelizomai

oznacza: głosić dobrą nowinę.

Anioł: ewangelizuje pasterzy.

40. „Dziś”

To jedno z kluczowych słów Łukasza.

Później usłyszymy:

dziś spełniło się Pismo,
dziś zbawienie stało się udziałem tego domu,
dziś będziesz ze Mną w raju.

Łukasz lubi: zbawienie, które dzieje się „dzisiaj”.

41. Trzy tytuły Jezusa

Anioł nazywa Dziecko: Zbawicielem

Mesjaszem

Panem

To niezwykle wysoka chrystologia.

42. Zbawiciel

Greckie: σωτήρ — sōtēr.

W świecie rzymskim tytuły zbawcy mogły być używane: wobec władców.

Łukasz mówi: prawdziwym Zbawicielem nie jest imperator, lecz Jezus.

43. Mesjasz

Greckie: Χριστός — Christos.

Hebrajskie: מָשִׁיחַ — Mashiach.

Znaczy: Namaszczony.

44. Pan

Greckie: κύριος — Kyrios.

Może być zwykłym tytułem „pan”, ale w Biblii greckiej Kyrios jest także najważniejszym sposobem oddawania: imienia Boga.

W połączeniu z całą Ewangelią tytuł Jezusa jest: niezwykle mocny.

45. Znak dla pasterzy

I tu niespodzianka.

Nie:

gwiazda,
armia,
cud na niebie.

Ale: niemowlę w żłobie.

46. Bóg objawia wielkość przez małość

To program całej Ewangelii Łukasza.

47. Wojsko niebieskie

Pojawia się: zastęp niebieski.

Język jest niemal wojskowy.

48. Ale niebieska armia nie ogłasza wojny

Ogłasza: pokój.

To bardzo wymowne.

49. Krótki cytat BT

„Chwała Bogu na wysokościach” (Łk 2,14)

50. „Pokój ludziom dobrej woli” czy „ludziom, w których sobie upodobał”?

Biblia Tysiąclecia V tłumaczy: „pokój ludziom, w których sobie upodobał”.

I przypis bardzo wyraźnie wyjaśnia: ten przekład jest lepszy od dawnego „pokój ludziom dobrej woli”.

51. Dlaczego?

W centrum jest: Boże upodobanie.

Nie ludzka zasługa.

Pokój zaczyna się: od inicjatywy Boga.

52. Czy to znaczy, że Bóg lubi tylko wybraną grupę ludzi?

Nie należy tak odczytywać wersetu.

Narodzenie Syna jest znakiem: Bożej życzliwości wobec ludzkości.

53. Qumran

BT zwraca uwagę, że podobny zwrot dotyczący upodobania występuje: w tekstach z Qumran.

To ciekawy przykład, jak odkrycia rękopisów pomagają: lepiej tłumaczyć Biblię.

54. Pasterze idą

Nie organizują konferencji: czy warto?

Idą: zobaczyć.

55. Znajdują Maryję, Józefa i Dziecko

Łukasz pokazuje: realną rodzinę i realne niemowlę.

56. Pasterze stają się świadkami

Najpierw: słyszą.

Potem: widzą.

Następnie: opowiadają.

To cały schemat chrześcijańskiego świadectwa.

57. Maryja zachowuje i rozważa

To jedno z najważniejszych zdań mariologicznych Łukasza.

Maryja nie rozumie wszystkiego przez: natychmiastową nadprzyrodzoną infuzję pełnej wiedzy.

Ona:

pamięta,
przechowuje,
zestawia wydarzenia,
rozważa.

58. Greckie symballō

W Łk 2,19 pojawia się czasownik: συμβάλλω — symballō,

który może oznaczać:

zestawiać,
rozważać,
próbować uchwycić sens.

Maryja jest: uczennicą interpretującą działanie Boga.

59. To ważne dla wiary

Wiara nie zawsze oznacza: „od razu wszystko rozumiem”.

Czasem oznacza: zachowuję i uczę się rozumieć.

60. Pasterze wracają

Nie zostają przy żłobie: na zawsze.

Wracają do życia i pracy.

Ale wracają: przemienieni — wielbiąc Boga.

To dobra definicja spotkania z Bogiem: wracasz do codzienności, ale już inaczej.

61. Ósmy dzień

Jezus zostaje: obrzezany.

To niezwykle ważne.

62. Jezus jest Żydem

Nie tylko: „urodził się gdzieś na Bliskim Wschodzie”.

Jest:

dzieckiem Izraela,
obrzezanym,
wychowanym w Prawie,
uczestnikiem Paschy.

Każde chrześcijaństwo pogardzające judaizmem przecina: własne korzenie.

63. Imię Jezus

Zostało zapowiedziane: przed poczęciem.

Teraz zostaje: oficjalnie nadane.

64. Prawo Mojżeszowe

Maryja i Józef idą do Jerozolimy zgodnie z: Prawem.

Łukasz wielokrotnie akcentuje: ich pobożność i zakorzenienie w Izraelu.

65. Oczyszczenie

Tło: Kpł 12.

Po porodzie Prawo przewidywało rytuał oczyszczenia matki.

66. Czy Maryja była „grzeszna”, skoro poddała się oczyszczeniu?

Rytualna nieczystość w Biblii: nie jest tym samym co grzech moralny.

To fundamentalne rozróżnienie.

67. Ofiarowanie pierworodnego

Tło: Wj 13.

Pierworodny należy: do Boga.

Łukasz przedstawia Jezusa jako: całkowicie oddanego Panu.

68. Para synogarlic albo dwa gołębie

To bardzo ważny detal.

Kpł 12 przewidywał taki wariant jako: ofiarę ludzi uboższych,

których nie było stać na baranka.

BT nazywa to wprost: „ofiarą ubogich”.

69. Co mówi to o Świętej Rodzinie?

Najbezpieczniej: nie należała do ludzi zamożnych.

Nie trzeba jednak tworzyć precyzyjnej tabeli dochodów Józefa.

70. Bóg przychodzi do świata w rodzinie żyjącej skromnie

To bardzo Łukaszowe.

71. Symeon

Łukasz nie mówi: że jest kapłanem.

Nie mówi też wprost: że jest starcem,

choć tradycja tak go przedstawia, a jego oczekiwanie śmierci naturalnie sugeruje podeszły wiek.

72. Co mówi tekst?

Symeon jest:

sprawiedliwy,
pobożny,
oczekujący pociechy Izraela.

I: Duch Święty spoczywa na nim.

73. Duch Święty trzy razy

W krótkiej scenie Łukasz podkreśla:

Duch jest na Symeonie,
Duch objawił mu obietnicę,
z natchnienia Ducha przychodzi do świątyni.

To nie przypadek.

74. Pociecha Izraela

To język: proroków.

Szczególnie Izajasza: „Pocieszcie mój lud”.

75. Symeon bierze Dziecko

I widzi: zbawienie Boga.

76. Nunc dimittis

Łacińska nazwa pieśni pochodzi od słów: Nunc dimittis servum tuum

czyli: teraz pozwalasz odejść słudze Twemu.

77. Pieśń człowieka, który może spokojnie umrzeć

Dlaczego?

Bo: zobaczył zbawienie.

78. Zbawienie jest osobą

Symeon trzyma: Dziecko.

I mówi: moje oczy ujrzały zbawienie.

To nie tylko doktryna.

Zbawienie ma: twarz Jezusa.

79. Wszystkie narody

Symeon mówi o zbawieniu przygotowanym: wobec wszystkich narodów.

To jeden z wielkich tematów Łukasza-Dziejów.

80. Światło dla pogan

Tło: Iz 42 i Iz 49.

Sługa Pana ma być: światłem narodów.

81. Chwała Izraela

To ważne dla unikania: teologii pogardy.

Jezus nie jest światłem pogan: przeciw Izraelowi.

Jest:

światłem dla narodów,
chwałą Izraela.

82. Uniwersalizm nie oznacza wymazania Izraela

Ewangelia wychodzi z: historii Izraela.

83. Józef nazwany „ojcem”

Łk 2,33 mówi o ojcu i Matce Jezusa.

Czy to przeczy dziewiczemu poczęciu?

Nie.

BT wyjaśnia, że Józef jest ojcem: w sensie prawnym i opiekuńczym,

nie biologicznym.

84. To ważne

Ojcostwo Józefa jest: prawdziwe,

choć nie biologiczne.

Nie jest: dekoracyjnym statystowaniem.

85. Symeon mówi o sprzeciwie

Jezus nie przychodzi po to, żeby: wszyscy Go automatycznie polubili.

Staje się: znakiem, wobec którego człowiek musi się określić.

86. Upadek i powstanie wielu

Może oznaczać:

sąd,
decyzję,
obnażenie postawy wobec Boga.

Jezus: ujawnia serce.

87. „Znak sprzeciwu”

Krzyż będzie: największym tego wyrazem.

88. Miecz Maryi

Symeon zapowiada: ból Maryi.

89. Co dokładnie oznacza miecz?

Najbardziej tradycyjna chrześcijańska interpretacja wiąże go: z cierpieniem Matki wobec odrzucenia i Męki Syna.

Niektórzy egzegeci widzą także:

udział Maryi w kryzysie decyzji,
ból niezrozumienia,
konieczność przechodzenia drogi wiary.

Tekst nie daje: jednego dokładnego momentu.

90. Czy Łk 2,35 mówi wprost o „siedmiu boleściach Maryi”?

Nie.

Nabożeństwo siedmiu boleści jest: późniejszym rozwojem duchowości.

Werset stanowi jednak ważne biblijne źródło: tej tradycji.

91. Maryja nie jest chroniona przed cierpieniem dlatego, że jest pełna łaski

To bardzo ważne.

Łaska: nie oznacza życia bez miecza.

92. Prorokini Anna

Łukasz wyraźnie nazywa ją: prorokinią.

93. Kobieta jako prorocki świadek

To kolejny przykład, jak mocno Łukasz podkreśla: duchową rolę kobiet.

94. Córka Fanuela, pokolenie Asera

Łukasz daje: konkretną identyfikację.

95. Aser

Jedno z: dwunastu pokoleń Izraela.

96. Czy „dziesięć zaginionych pokoleń” całkowicie zniknęło?

Historia Anny pokazuje, że identyfikacja z niektórymi północnymi pokoleniami: nadal mogła przetrwać.

Nie należy jednak budować na jednym wersecie pełnej rekonstrukcji demograficznej.

97. Ile lat ma Anna?

BT tłumaczy: 84 lata.

Grecka składnia bywa dyskutowana.

Niektórzy interpretowali ją jako: 84 lata wdowieństwa,

co dawałoby jeszcze wyższy wiek.

Najbardziej naturalne w wielu przekładach jest: osiemdziesiąt cztery lata życia.

98. Modlitwa i post

Anna: nie rozstaje się ze świątynią.

Nie znaczy koniecznie, że fizycznie: nigdy nie wychodziła z kompleksu.

To idiom podkreślający: niezwykłą wierność kultowi.

99. Pojawia się w dokładnie właściwej chwili

Łukasz tworzy obraz: Ducha prowadzącego świadków do Jezusa.

100. Anna mówi o Jezusie

Do ludzi oczekujących: wyzwolenia Jerozolimy.

101. Wyzwolenie

Ludzie mogą myśleć: politycznie.

Łukasz będzie stopniowo pokazywał: zbawienie Jezusa jest większe niż zmiana okupacyjnej administracji.

102. Powrót do Nazaretu

Łukasz mówi, że po wypełnieniu Prawa rodzina wraca: do Nazaretu.

103. A gdzie Mędrcy i ucieczka do Egiptu?

Tego nie ma: w Łukaszu.

Są: w Mateuszu.

104. Czy Łukasz zaprzecza Mateuszowi?

Nie musi.

Starożytny autor: nie musi opowiadać każdego wydarzenia.

Łk 2,39 może być: narracyjnym skrótem.

105. Ale uczciwość wymaga powiedzieć

Łukasz i Mateusz układają opowiadania dzieciństwa: bardzo różnie.

Mateusz akcentuje:

Mędrców,
Heroda,
Egipt.

Łukasz:

pasterzy,
świątynię,
Symeona,
Annę.

Próby harmonizacji są możliwe, ale: nie wszystkie szczegóły chronologiczne można udowodnić z absolutną pewnością.

106. Jezus wzrasta

Łk 2,40 mówi:

rośnie,
nabiera mocy,
napełnia się mądrością,
łaska Boga spoczywa na Nim.

107. Czy Bóg może „rosnąć”?

Jako Boska Osoba Syna: Jezus jest prawdziwym Bogiem.

Ale przyjął: prawdziwą ludzką naturę.

Jego ciało i ludzkie doświadczenie: naprawdę rozwijają się.

108. Wcielenie nie jest teatrem

Jezus nie udaje: dziecka.

Nie posiada ciała: jako kostiumu.

Jest prawdziwym człowiekiem.

109. Dwunastoletni Jezus

To jedyna kanoniczna opowieść o Jezusie pomiędzy: niemowlęctwem a początkiem działalności publicznej.

110. Pascha

Rodzice Jezusa chodzą: co roku do Jerozolimy.

Łukasz podkreśla: pobożność rodziny.

111. Czy dwunastolatek miał obowiązek pielgrzymować?

BT wyjaśnia, że pełne zobowiązanie chłopca do przestrzegania Prawa wiązano zwykle z: ukończeniem 13 lat,

ale pobożne rodziny wcześniej wdrażały dzieci: w praktyki religijne.

112. Czy Jezus ma tutaj bar micwę?

Nie należy mówić: automatycznie.

Późniejsza formalna ceremonia bar micwy nie może być bezpośrednio przeniesiona: w identycznej postaci na I wiek.

Tekst mówi: o pielgrzymce paschalnej.

113. Jezus zostaje w Jerozolimie

Rodzice: tego nie zauważają.

114. Czy Maryja i Józef byli nieodpowiedzialni?

Nie trzeba tak czytać.

Pielgrzymi podróżowali: większymi grupami rodzin i znajomych.

Rodzice mogli zakładać, że Jezus znajduje się: z krewnymi lub inną częścią grupy.

Łukasz sam mówi o szukaniu: między krewnymi i znajomymi.

115. Jeden dzień drogi

Dopiero potem stwierdzają: Jezusa nie ma.

Wracają: do Jerozolimy.

116. „Po trzech dniach”

To często bywa odczytywane jako: zapowiedź Zmartwychwstania.

Czy jest taki sens?

Możliwe: literackie echo.

Ale najpierw jest to naturalny rachunek:

dzień drogi od Jerozolimy,
dzień powrotu,
odnalezienie kolejnego dnia.

Nie należy robić z tego pewnej świadomej typologii bez zastrzeżenia.

117. Jezus siedzi wśród nauczycieli

I tu ważna korekta.

Łukasz mówi, że Jezus:

słucha,
zadaje pytania,
odpowiada.

Nie przedstawia Go jako: dwunastoletniego profesora prowadzącego wykład uczonym.

118. Ale wszyscy są zdumieni

Jego: rozumieniem i odpowiedziami.

119. Jezus naprawdę uczy się jako człowiek

Łk 2,52 powie, że czyni postępy: w mądrości.

To trzeba traktować serio.

120. Maryja mówi: „ojciec Twój i ja”

Czy to neguje dziewicze poczęcie?

Nie.

Tak samo jak wcześniej: Józef jest realnym ojcem prawnym i wychowawcą.

121. Maryja mówi z bólem

To ważne.

Święta Rodzina: nie jest rodziną bez emocji.

Maryja i Józef: naprawdę się boją i cierpią.

122. Pierwsze słowa Jezusa w Ewangelii Łukasza

Pytanie o: Ojca.

To bardzo znaczące.

123. „W tym, co należy do mego Ojca”

Grecki zwrot: ἐν τοῖς τοῦ πατρός μου — en tois tou patros mou

jest nieco otwarty.

Może znaczyć:

w domu mojego Ojca,
w sprawach mojego Ojca,
w tym, co należy do mojego Ojca.

BT zachowuje tę wieloznaczność w przypisie.

124. Ojciec Jezusa

Maryja przed chwilą mówi o Józefie: „ojciec Twój”.

Jezus odpowiada o: „moim Ojcu”.

Nie poniża Józefa.

Objawia: swoją najgłębszą tożsamość jako Syna Boga.

125. „Powinienem”

To ważne słowo.

Greckie: δεῖ — dei

oznacza: trzeba / powinno się / jest konieczne.

U Łukasza będzie często oznaczało: konieczność wynikającą z Bożego planu.

126. Już jako dwunastolatek Jezus żyje świadomością misji Ojca

Ale potem: wraca do Nazaretu.

127. Rodzice nie rozumieją

To niezwykle ważne.

Nawet Maryja: nie rozumie wszystkiego natychmiast.

128. Czy to przeczy jej wierze?

Nie.

Wiara: nie jest wszechwiedzą.

Maryja może:

wierzyć,
kochać,
zachowywać słowo,
i nadal:
czegoś nie rozumieć.

129. To bardzo pocieszające dla zwykłego wierzącego

Możesz być wierny Bogu i powiedzieć: „nie rozumiem”.

130. Jezus jest im poddany

To jeden z najbardziej zdumiewających wersetów.

Ten, który mówi o swoim: Ojcu w niebie,

wraca z Maryją i Józefem: i jest im posłuszny.

131. Boskość nie niszczy ludzkiej rodziny

Jezus uświęca:

codzienność,
wychowanie,
pracę,
posłuszeństwo,
wzrastanie.

132. Życie ukryte

O ogromnej części życia Jezusa Ewangelie mówią: prawie nic.

To samo w sobie jest duchową lekcją.

133. Większość życia Jezusa nie jest publiczna

Przez lata nie:

naucza tłumów,
dokonuje publicznych cudów,
zakłada struktur.

Żyje: codziennie.

134. Codzienność może być miejscem świętości

Praca.

Rodzina.

Nauka.

Modlitwa.

Zwykłe obowiązki.

135. „Czynił postępy w mądrości”

To mocny tekst chrystologiczny.

Jezus: rozwija się po ludzku.

136. Czy Jezus kiedyś „nie wiedział 2+2”?

Nie należy robić z Łk 2,52 uproszczonych spekulacji.

Katolicka chrystologia uznaje:

prawdziwy ludzki rozwój,
wyjątkową wiedzę Chrystusa związaną z Jego misją,
tajemnicę unii Boskiej i ludzkiej natury.

To temat wymagający: subtelności.

137. BT mówi o „mądrości ludzkiej, doświadczalnej”

To bardzo dobry klucz.

Jezus naprawdę zdobywa: ludzkie doświadczenie.

138. „W łasce u Boga i u ludzi”

BT wyjaśnia „łaskę” tutaj jako: oznaki Bożego upodobania.

Jezus wzrasta także: w relacjach społecznych.

139. Łk 2 jest rozdziałem o wielkości ukrytej w małości

Cesarz wydaje dekrety.

Bóg leży: w żłobie.

Świątynia jest wielka.

Symeon widzi zbawienie: w niemowlęciu.

Uczeni są doświadczeni.

Dwunastoletni Jezus: zadaje pytania.

140. Łk 2 pokazuje też dwie świątynne sceny

Najpierw: niemowlę Jezus zostaje wniesiony do świątyni.

Potem: dwunastoletni Jezus zostaje w świątyni.

Za każdym razem pojawia się pytanie: kim On jest?

141. Świątynia nie jest celem sama w sobie

Jest miejscem, które: wskazuje na Jezusa.

142. Maryja dwukrotnie „zachowuje w sercu”

Łk 2,19.

Łk 2,51.

To tworzy: portret Maryi jako pamięci Kościoła.

143. Czy Łukasz znał tradycje pochodzące od Maryi?

To stara i ciekawa hipoteza.

Niektórzy widzą w zdaniach o przechowywaniu wydarzeń: możliwy ślad tradycji rodzinnej.

Nie możemy jednak udowodnić: bezpośredniego wywiadu Łukasza z Maryją.

144. Nie przedstawiajmy hipotezy jako faktu

Możemy powiedzieć: możliwe.

Nie: „Łukasz na pewno rozmawiał z Maryją”.

145. Cały Łk 2 jest mocno żydowski

Betlejem Dawida,
obrzezanie,
Prawo,
świątynia,
Pascha,
prorockie oczekiwania Izraela.

146. A równocześnie jest uniwersalny

Symeon mówi: wszystkie narody.

Światło: dla pogan.

To zapowiada: Dzieje Apostolskie.

147. Izrael i narody

Łukasz nie mówi: „Izrael się skończył, teraz poganie”.

Mówi: zbawienie wychodzi z historii Izraela i obejmuje narody.

148. To bardzo ważne dla chrześcijańskiego podejścia do Żydów

Nie pogarda.

Nie wymazanie.

Ale: wdzięczność za korzeń.

Ważne słowa greckie i hebrajskie — Łk 2

Καῖσαρ Αὔγουστος — Kaisar Augoustos

Cezar August.

οἰκουμένη — oikoumenē

Zamieszkały świat; w kontekście także świat imperium.

ἀπογραφή — apographē

Spis / rejestracja.

Βηθλεέμ — Bethleem

Betlejem; hebrajskie Bet Lechem — „Dom Chleba”.

πρωτότοκος — prōtotokos

Pierworodny.

φάτνη — phatnē

Żłób.

κατάλυμα — kataluma

Miejsce pobytu / kwatera / pomieszczenie gościnne; tradycyjnie tłumaczone także jako gospoda.

ποιμήν — poimēn

Pasterz.

εὐαγγελίζομαι — euangelizomai

Głosić dobrą nowinę.

σωτήρ — sōtēr

Zbawiciel.

Χριστός — Christos

Mesjasz, Namaszczony.

κύριος — Kyrios

Pan.

εἰρήνη — eirēnē

Pokój.

εὐδοκία — eudokia

Upodobanie, życzliwość.

συμβάλλω — symballō

Zestawiać, rozważać, próbować uchwycić sens.

παράκλησις — paraklēsis

Pociecha / umocnienie.

σωτήριον — sōtērion

Zbawienie.

φῶς — phōs

Światło.

ἀντιλεγόμενον — antilegomenon

To, czemu się sprzeciwiają / znak sprzeciwu.

ῥομφαία — rhomphaia

Miecz.

δεῖ — dei

Trzeba / powinno się — konieczność Bożego planu.

Klucz do Biblii — Łk 2

Główny temat

Prawdziwy Zbawiciel i Pan nie pojawia się w pałacu Cezara, lecz w żłobie; zostaje rozpoznany przez zwykłych pasterzy, Symeona i Annę, a od pierwszych chwil Jego życia widać, że przynosi zbawienie Izraelowi i wszystkim narodom, choć Jego droga będzie również drogą sprzeciwu, cierpienia i krzyża.

Niezbędnik Biblijny — Łk 2

Cezar August

Pierwszy rzymski cesarz w sensie ustrojowym epoki pryncypatu; władca świata rzymskiego w czasie narodzin Jezusa.

Kwiryniusz

Rzymski urzędnik związany z dobrze poświadczonym spisem Judei w 6/7 r. po Chr.; jego związek z Łk 2 jest przedmiotem ważnej debaty chronologicznej.

Sencjusz Saturninus

Wielkorządca Syrii około 8–6 r. przed Chr.; BT wskazuje go jako prawdopodobnego wykonawcę wcześniejszego spisu.

Betlejem

Miasto Dawida.

Żłób

Miejsce karmienia zwierząt; znak dany pasterzom.

Kataluma

Miejsce noclegowe / pomieszczenie gościnne; nie musi oznaczać komercyjnego zajazdu.

Pasterze

Pierwsi adresaci anielskiego orędzia o narodzeniu.

Obrzezanie

Znak przymierza Abrahama i żydowskiej tożsamości Jezusa.

Ofiara ubogich

Para synogarlic lub dwa młode gołębie.

Symeon

Sprawiedliwy człowiek prowadzony przez Ducha.

Nunc dimittis

Pieśń Symeona z Łk 2,29–32.

Anna

Prorokini, wdowa, kobieta modlitwy i postu.

Pascha

Święto wyzwolenia Izraela z Egiptu.

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

1 Sm 16

Betlejem i Dawid.

Mi 5

Betlejem jako mesjańskie miejsce pochodzenia władcy.

Wj 13

Poświęcenie pierworodnego Panu.

Kpł 12

Oczyszczenie po porodzie i ofiara ubogich.

Iz 40

Pociecha Izraela.

Iz 42 i 49

Światło dla narodów.

Ps 98

Narody oglądające zbawienie Boga.

Ml 3

Pan przychodzący do swojej świątyni.

TRUDNE PYTANIA — Łk 2

1. Czy spis Kwiryniusza pasuje chronologicznie do Heroda?

Nie w prosty sposób. To realna trudność historyczna.

2. Jak BT tłumaczy ten problem?

Sugeruje wcześniejszy spis przeprowadzony prawdopodobnie przez Sencjusza Saturninusa oraz możliwe powiązanie Łukasza z bardziej znanym późniejszym spisem Kwiryniusza.

3. Czy problem jest całkowicie rozwiązany?

Nie.

4. Czy to znaczy, że narodzenie w Betlejem jest automatycznie fikcją?

Nie. Problem jednej rekonstrukcji administracyjno-chronologicznej nie rozstrzyga automatycznie całej tradycji narodzenia.

5. Czy „cały świat” oznacza każdego człowieka na globie?

Nie musi. Oikoumenē w kontekście rzymskim może oznaczać świat imperium.

6. Czy każdy rzymski spis wymagał podróży do miasta przodków?

Nie możemy tego twierdzić jako uniwersalnej zasady.

7. Czy Jezus urodził się dokładnie 25 grudnia?

Ewangelia nie podaje daty dziennej. 25 grudnia jest datą liturgicznej celebracji rozwiniętą w tradycji Kościoła.

8. Czy Jezus urodził się w roku 1?

Najprawdopodobniej kilka lat wcześniej według naszego obecnego kalendarza.

9. Czy „pierworodny” dowodzi rodzeństwa Jezusa?

Nie.

10. Czy Jezus urodził się w hotelu/stajni z karczmarzem?

Łukasz nie opisuje karczmarza. Kataluma może oznaczać pomieszczenie gościnne lub miejsce pobytu.

11. Czy urodził się w grocie?

To bardzo stara tradycja, ale Łukasz nie używa słowa „grota”.

12. Czy pasterze byli rytualnie nieczyści i pogardzani przez wszystkich?

Takie uogólnienie jest zbyt mocne.

13. Co jest pewne o pasterzach?

Są zwykłymi ludźmi pracy i pierwszymi odbiorcami anielskiego orędzia w tej scenie.

14. Czy „pokój ludziom dobrej woli” to właściwy tekst BT V?

BT V wybiera „ludziom, w których sobie upodobał” i wyjaśnia, że nacisk pada na Boże upodobanie.

15. Czy aniołowie śpiewali?

Tekst mówi o wielbieniu Boga słowami. Tradycyjnie przedstawiamy to jako śpiew, ale sam czasownik nie wymaga technicznie muzycznej formy.

16. Czy Maryja rozumiała wszystko od razu?

Nie. Łukasz mówi, że zachowywała i rozważała wydarzenia.

17. Czy rytualne oczyszczenie Maryi oznacza grzech moralny?

Nie.

18. Czy ofiara dwóch ptaków świadczy o skromnej sytuacji materialnej?

Tak — BT nazywa ją ofiarą ubogich.

19. Czy Symeon był kapłanem?

Łukasz tego nie mówi.

20. Czy Symeon na pewno był bardzo stary?

Tradycja tak go przedstawia; tekst sugeruje bliskość śmierci, ale nie podaje wieku.

21. Czy Jezus przyszedł dla pogan kosztem Izraela?

Nie. Jest światłem narodów i chwałą Izraela.

22. Czy Józef jest nazwany ojcem Jezusa?

Tak w sensie prawnym i rodzinnym, co BT wyjaśnia bez negowania dziewiczego poczęcia.

23. Co oznacza miecz Maryi?

Najczęściej wiąże się go z cierpieniem wobec sprzeciwu i Męki Jezusa, ale tekst nie wskazuje tylko jednego momentu.

24. Czy „miecz” jest bezpośrednio dogmatem o siedmiu boleściach?

Nie. Późniejsza duchowość rozwija ten motyw.

25. Ile lat miała Anna?

BT: 84 lata. Grecka składnia dopuszczała w historii interpretacji także inne odczytanie.

26. Czy Anna dosłownie nigdy nie opuszczała świątyni?

Nie musimy rozumieć tego absolutnie; sens jest taki, że żyła intensywną służbą, postem i modlitwą.

27. Gdzie w Łukaszu są Mędrcy?

Nie ma ich. Są w Mateuszu.

28. Gdzie jest ucieczka do Egiptu?

Nie ma jej w Łukaszu. Jest w Mateuszu.

29. Czy Łukasz i Mateusz dają identyczną chronologię dzieciństwa?

Nie. Ich narracje mają różny dobór i układ materiału.

30. Czy można je harmonizować?

Można proponować harmonizacje, ale nie należy udawać, że wszystkie szczegóły da się odtworzyć z całkowitą pewnością.

31. Czy dwunastoletni Jezus miał bar micwę?

Tekst mówi o pielgrzymce paschalnej. Nie należy automatycznie przenosić późniejszej formy ceremonii bar micwy na I wiek.

32. Czy Maryja i Józef zgubili Jezusa przez zaniedbanie?

Łukasz opisuje podróż w grupie pielgrzymiej i poszukiwanie wśród krewnych i znajomych; nie daje podstaw do moralnego oskarżenia rodziców.

33. Czy Jezus nauczał uczonych jako dwunastolatek?

Łukasz mówi, że słuchał, pytał i odpowiadał; ludzie byli zdumieni Jego rozumieniem.

34. Czy trzy dni szukania to pewna zapowiedź trzech dni do Zmartwychwstania?

Można widzieć literackie echo, ale nie należy przedstawiać tego jako oczywistego jedynego sensu.

35. Co znaczy „w tym, co należy do mego Ojca”?

Grecki zwrot może oznaczać „w domu Ojca” lub szerzej „w sprawach Ojca”.

36. Czy Maryja nie rozumie Jezusa?

Łukasz mówi, że rodzice nie zrozumieli wypowiedzi. Wiara Maryi nie oznacza wszechwiedzy.

37. Czy Jezus naprawdę był posłuszny Maryi i Józefowi?

Tak — Łukasz mówi, że był im poddany.

38. Czy Jezus naprawdę wzrastał w mądrości?

Tak jako prawdziwy człowiek. BT wyjaśnia to jako wzrost w ludzkiej, doświadczalnej mądrości.

Co mówią polscy bibliści?

Ks. Franciszek Mickiewicz SAC

W Nowym Komentarzu Biblijnym do Łk 1–11 ks. Franciszek Mickiewicz pokazuje, jak mocno Łukasz buduje teologię poprzez:

kontrasty,
geografię,
Stary Testament,
działanie Ducha,
odpowiedzi ludzi na słowo Boga.

Przy Łk 2 szczególnie ważne są:

Cezar i żłób Widzialna potęga imperium zostaje zestawiona z ukrytą w małości władzą Boga.

Pasterze

Nie elity otrzymują orędzie, lecz zwyczajni ludzie, a następnie sami stają się świadkami.

Symeon i Anna

Oboje reprezentują wierny Izrael oczekujący spełnienia obietnic.

Świątynia

Jest miejscem rozpoznania Jezusa, ale również miejscem, które zostanie przekroczone przez Jego misję skierowaną ku wszystkim narodom.

Dwunastoletni Jezus

Scena odsłania prawdziwą synowską relację Jezusa do Ojca, ale jednocześnie nie usuwa Jego normalnego wzrastania i podporządkowania rodzicom.

Ks. Feliks Gryglewicz

W klasycznym komentarzu Pallottinum ks. Feliks Gryglewicz zwraca uwagę na:

historyczne osadzenie Łukasza,
precyzję jego zainteresowań geograficznych i administracyjnych,
mocne zakorzenienie narracji w judaizmie,
rolę świątyni,
uniwersalizm zbawienia.

Przy problemie spisu trzeba zachować: ostrożność historyczną.

Nie wolno rozwiązywać trudności poprzez czysto apologetyczne twierdzenia, których nie da się udowodnić.

Ks. Józef Kudasiewicz

W polskiej biblistyce ks. Józef Kudasiewicz mocno podkreślał, że Ewangelii dzieciństwa nie należy czytać: ani jak legendy pozbawione historii, ani jak współczesnego stenogramu reporterskiego.

Łukasz opowiada wydarzenia: historycznie zakorzenione i teologicznie opracowane.

Kluczem są:

Stary Testament,
obietnica i wypełnienie,
chrystologiczne tytuły Jezusa,
odpowiedź wiary.

Biblia Tysiąclecia

Przy Łk 2 przypisy BT są szczególnie wartościowe.

Wyjaśniają m.in.:

problem Kwiryniusza,
znaczenie „pierworodnego” bez konieczności późniejszego rodzeństwa,
poprawione brzmienie anielskiego „pokoju”,
ofiarę ubogich,
prawne ojcostwo Józefa,
różne tłumaczenie słów Jezusa o Ojcu,
realny ludzki wzrost Jezusa w mądrości.

TRADYCJA KATOLICKA

Boże Narodzenie

Kościół celebruje: prawdziwe Wcielenie Syna Bożego.

Nie „narodziny idei dobra”.

Ale: narodzenie Jezusa Chrystusa.

Żłóbek

Tradycja żłóbka pomaga kontemplować: pokorę Boga.

Nie wszystkie szczegóły popularnych szopek pochodzą: bezpośrednio z Łukasza.

Św. Franciszek i Greccio

Rozwój zachodniej tradycji żywego żłóbka silnie łączy się ze św. Franciszkiem z Asyżu i Greccio.

To późniejsza pobożność: pomagająca wejść w tajemnicę Ewangelii.

Obrzezanie Jezusa

Pokazuje: realne wejście Syna Bożego w lud Izraela.

Ofiarowanie Pańskie

Kościół celebruje je: 2 lutego.

Tradycyjnie święto wiąże się także z: błogosławieniem świec.

Dlatego polska nazwa: Matki Bożej Gromnicznej.

Nunc dimittis w liturgii

Pieśń Symeona jest codziennie odmawiana podczas: Komplety.

Czyli modlitwy na zakończenie dnia.

Dlaczego właśnie wieczorem?

Bo Symeon mówi: mogę odejść w pokoju.

To genialna modlitwa chrześcijanina przed snem: widziałem zbawienie — mogę powierzyć życie Bogu.

Maryja i miecz

Tradycja widzi w proroctwie Symeona ważne źródło duchowości: Matki Bolesnej.

Święta Rodzina

Jezus, Maryja i Józef są wzorem:

wiary,
wierności,
posłuszeństwa Bogu,
codziennego życia rodzinnego.

Nie wolno jednak używać „Świętej Rodziny” jako narzędzia do: zawstydzania rodzin żyjących w kryzysie, wdowieństwie, samotnym rodzicielstwie czy innych trudnych sytuacjach.

Ukryte życie Jezusa

Katechizm widzi w latach Nazaretu ogromne znaczenie: zwyczajnej świętości.

Chrystus uświęca codzienną pracę i życie rodzinne.

Najczęstsze błędne odczytania Łk 2

„Problem Kwiryniusza został już w 100% rozwiązany”

Nie.

„Spis Kwiryniusza dowodzi, że Łukasz wszystko zmyślił”

To równie zbyt szybki wniosek.

„Każdy rzymski spis wymagał powrotu do miasta prapradziadka”

Nie wiemy tego.

„Pierworodny = Maryja miała na pewno później dzieci”

Nie.

„Łukasz opowiada o bezdusznym karczmarzu”

Nie.

„Kataluma na pewno oznacza nowoczesny hotel”

Nie.

„Jezus na pewno urodził się w drewnianej stajence”

Łukasz tego nie mówi.

„Grota jest wymysłem współczesnym”

Nie — to bardzo stara tradycja, choć nie jest literalnie wymieniona przez Łukasza.

„Pasterze byli na pewno całkowitymi wyrzutkami społecznymi”

To przesadne uogólnienie.

„Pokój tylko dla ludzi moralnie dobrej woli”

BT V akcentuje Boże upodobanie.

„Maryja wszystko rozumiała od pierwszej chwili”

Nie.

„Oczyszczenie Maryi oznacza, że popełniła grzech”

Nie.

„Symeon był kapłanem”

Łukasz tego nie mówi.

„Symeon miał dokładnie 100 lat”

Tekst nie podaje wieku.

„Miecz oznacza tylko jedną konkretną chwilę”

Nie wiemy.

„Anna miała na pewno 84 lata wdowieństwa”

BT tłumaczy: 84 lata życia.

„Łukasz przeczy Mateuszowi, bo pomija Egipt”

Pominięcie nie jest automatycznie zaprzeczeniem, choć układ obu narracji jest różny.

„Dwunastoletni Jezus miał dokładnie dzisiejszą bar micwę”

Anachronizm.

„Maryja i Józef byli złymi rodzicami, bo zgubili Jezusa”

Tekst nie daje podstaw do takiej oceny.

„Jezus jako dwunastolatek prowadził wykład rabinom”

Łukasz mówi o słuchaniu, pytaniu i odpowiadaniu.

„Maryja po zwiastowaniu była wszechwiedząca”

Nie.

„Skoro Jezus jest Bogiem, nie mógł wzrastać w mądrości”

Wcielenie oznacza prawdziwe człowieczeństwo i prawdziwy ludzki rozwój.

Co Łk 2 mówi o Bogu?

Bóg:

działa poprzez historię,
nie zależy od potęgi cesarzy,
wybiera małość,
daje pokój jako łaskę,
wypełnia obietnice Izraela,
prowadzi przez Ducha,
objawia zbawienie wszystkim narodom,
pozwala człowiekowi wzrastać w wierze poprzez wydarzenia, których nie rozumie od razu.

Co Łk 2 mówi o Jezusie?

Jezus:

jest potomkiem Dawida,
rodzi się w Betlejem,
jest prawdziwym niemowlęciem,
jest Zbawicielem,
jest Mesjaszem,
jest Panem,
należy do Izraela,
jest światłem dla narodów,
jest chwałą Izraela,
stanie się znakiem sprzeciwu,
jest Synem Ojca,
naprawdę wzrasta jako człowiek,
żyje w posłuszeństwie Maryi i Józefowi.

Co Łk 2 mówi o Maryi?

Maryja:

rodzi Jezusa,
opiekuje się Nim,
żyje skromnie,
zachowuje wydarzenia w sercu,
rozważa je,
słyszy zapowiedź cierpienia,
doświadcza bólu szukania Jezusa,
nie rozumie wszystkiego natychmiast,
pozostaje wierną uczennicą.

Co Łk 2 mówi o Józefie?

Józef:

należy do domu Dawida,
prowadzi rodzinę do Betlejem,
wypełnia Prawo,
jest prawnym ojcem Jezusa,
pielgrzymuje z rodziną,
szuka Jezusa,
uczestniczy w Jego wychowaniu.

Jedno zdanie, które warto zabrać z Łk 2

Bóg wchodzi w świat nie przez demonstrację siły Cezara, lecz przez bezbronne Dziecko w żłobie; daje się rozpoznać ludziom, którzy potrafią słuchać i czekać, a nawet Maryi nie daje od razu wszystkich odpowiedzi — zaprasza ją, Józefa, Symeona, Annę, pasterzy i nas do drogi wiary, która zachowuje słowo, rozważa je i pozwala Jezusowi prowadzić do Ojca.

Do osobistego zatrzymania

1. Kto naprawdę rządzi moją historią?

Cezar wydaje dekret.

Ale Bóg potrafi przeprowadzić swój plan także przez: wydarzenia większe ode mnie.

2. Czy szukam Boga tylko w „pałacach”?

Łukasz mówi: spójrz na żłób.

3. Czy umiem być jak pasterze?

Usłyszeć.

Pójść.

Zobaczyć.

Opowiedzieć.

Wrócić do pracy: wielbiąc Boga.

4. Czy potrafię jak Maryja nie rozumieć i nadal wierzyć?

„Nie rozumiem” nie musi oznaczać: „nie wierzę”.

5. Czy czekam jak Symeon?

Nie wszystko od Boga przychodzi: szybko.

6. Czy moja modlitwa przypomina Annę?

Wierność przez lata może być: ogromnym świadectwem.

7. Czy jestem gotowy, że Jezus czasem wyjdzie poza moje wyobrażenie o Nim?

Maryja i Józef znaleźli Go: w sprawach Ojca.

Jak wyjaśnić Łk 2 komuś w trzy minuty?

Łukasz zaczyna od cesarza Augusta i spisu ludności. To osadza historię Jezusa w świecie Imperium Rzymskiego, ale dokładne powiązanie spisu z Kwiryniuszem jest trudnym i uczciwie dyskutowanym problemem historycznym. Biblia Tysiąclecia sama zwraca na to uwagę i proponuje wcześniejszy spis związany z Sencjuszem Saturninusem.

Józef, jako człowiek z rodu Dawida, idzie z Maryją do Betlejem. Tam rodzi się Jezus.

Maryja owija Go w pieluszki i kładzie w żłobie, ponieważ nie ma odpowiedniego miejsca w kataluma. Słowo to nie musi oznaczać komercyjnego zajazdu, więc Ewangelia nie opowiada historii złego karczmarza wyrzucającego rodzinę.

W nocy anioł ukazuje się pasterzom i ogłasza narodzenie Zbawiciela, Mesjasza i Pana. Znak jest paradoksalny: niemowlę w żłobie.

Niebieskie zastępy ogłaszają chwałę Bogu i pokój związany z Bożym upodobaniem wobec ludzi.

Pasterze idą do Betlejem, znajdują Jezusa i stają się świadkami. Maryja zachowuje wydarzenia i rozważa je w sercu.

Ósmego dnia Jezus zostaje obrzezany i otrzymuje imię zapowiedziane przez anioła.

Potem Maryja i Józef przynoszą Jezusa do świątyni. Składają ofiarę ubogich — dwa ptaki. Tam Symeon, prowadzony przez Ducha Świętego, rozpoznaje w Jezusie zbawienie dla wszystkich narodów i światło dla pogan, a zarazem chwałę Izraela. Zapowiada też sprzeciw wobec Jezusa i miecz, który przeniknie Maryję.

Prorokini Anna również rozpoznaje Dziecko i mówi o Nim oczekującym wyzwolenia.

Rodzina wraca do Nazaretu.

Kiedy Jezus ma dwanaście lat, podczas pielgrzymki paschalnej zostaje w Jerozolimie. Rodzice odnajdują Go po trzech dniach w świątyni. Jezus mówi, że musi być w tym, co należy do Jego Ojca.

Maryja i Józef jeszcze nie rozumieją w pełni Jego słów.

Jezus wraca z nimi do Nazaretu, jest im poddany i naprawdę wzrasta po ludzku w mądrości, latach i łasce.

Sedno: prawdziwy Pan świata przychodzi w małości, a wiara polega nie tylko na rozpoznaniu cudu, ale także na cierpliwym uczeniu się, kim naprawdę jest Jezus.

Cytaty biblijne użyte w opracowaniu

Dosłowne brzmienie krótkich cytatów sprawdzono wyłącznie w: https://biblia.pl/czytaj/Lk/2/

Użyto tylko bardzo krótkich fragmentów z:

Łk 2,14,
fragmentu Łk 2,11 omawianego przez tytuły Jezusa,
Łk 2,49 omawianego głównie przez parafrazę i siglum.

Pozostała treść jest omówieniem, parafrazą i komentarzem bez przepisywania pełnego chronionego tekstu Biblii Tysiąclecia.

Źródła komentarza

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Łk 2 wraz z przypisami; cytaty sprawdzone wyłącznie w biblia.pl.
Franciszek Mickiewicz SAC, Ewangelia według św. Łukasza, rozdziały 1–11, Nowy Komentarz Biblijny NT III/1, Edycja Świętego Pawła.
Feliks Gryglewicz, Ewangelia według św. Łukasza. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Józef Kudasiewicz, opracowania dotyczące Ewangelii synoptycznych i Ewangelii dzieciństwa.
Komentarz teologiczno-pastoralny do Biblii Tysiąclecia — Nowy Testament, tom obejmujący Łukasza, Pallottinum.
Katechizm Kościoła Katolickiego — Wcielenie, dzieciństwo Jezusa, ukryte życie, Izrael, Ofiarowanie, Wcielenie i prawdziwe człowieczeństwo Chrystusa.
Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela XVIII — świadectwo spisu Kwiryniusza z początku bezpośredniej administracji Judei przez Rzym.
Odsyłacze biblijne: Wj 13; Kpł 12; 1 Sm 16; Mi 5; Iz 40; Iz 42; Iz 49; Ml 3; Ps 98; Łk 1; Dz 1–2.

Uwaga redakcyjna

Przy Łk 2 szczególnie pilnujemy siedemnastu zasad:

Problem Kwiryniusza przedstawiamy jako realną trudność historyczną, nie jako coś całkowicie rozwiązanego.
Uwzględniamy propozycję samej Biblii Tysiąclecia dotyczącą Sencjusza Saturninusa.
Nie twierdzimy, że każdy rzymski spis wymagał podróży do miasta przodków.
„Pierworodnego” nie używamy jako automatycznego dowodu późniejszego rodzeństwa Jezusa.
Kataluma przedstawiamy szerzej niż tylko nowoczesny „hotel”.
Nie dopisujemy Łukaszowi bezdusznego karczmarza.
Groty lub stajenki nie przedstawiamy jako literalnego szczegółu zapisanej narracji Łukasza, choć zaznaczamy starą tradycję groty.
Pasterzy nie nazywamy bez zastrzeżenia społecznymi lub religijnymi wyrzutkami.
Brzmienie Łk 2,14 podajemy zgodnie z Biblią Tysiąclecia V i jej przypisem o Bożym upodobaniu.
Rytualnej nieczystości Maryi po porodzie nie utożsamiamy z grzechem moralnym.
Ofiarę dwóch ptaków interpretujemy jako ofiarę ubogich zgodnie z Kpł i przypisem BT.
Symeona nie nazywamy kapłanem, ponieważ Łukasz tego nie mówi.
Wyznania Symeona nie używamy do teologii pogardy wobec Izraela.
Różnic Łukasza i Mateusza w opowiadaniach dzieciństwa nie ukrywamy ani nie udajemy pełnej rekonstrukcji każdej daty.
Dwunastoletniego Jezusa nie opisujemy anachronicznie jako uczestnika współczesnej formy bar micwy.
Nie przedstawiamy Maryi i Józefa jako złych rodziców z powodu zagubienia Jezusa.
Wzrostu Jezusa w mądrości nie negujemy — traktujemy poważnie Jego prawdziwe człowieczeństwo zgodnie z katolicką chrystologią.

Następny rozdział

Łk 3 — wystąpienie Jana Chrzciciela, dokładne datowanie polityczne, chrzest nawrócenia, konkretne owoce nawrócenia dla tłumów, celników i żołnierzy, pytanie czy Jan jest Mesjaszem, zapowiedź chrztu Duchem Świętym i ogniem, uwięzienie Jana, chrzest Jezusa podczas modlitwy oraz genealogia Jezusa aż do Adama i Boga.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.