Ewangelia według św. Łukasza 17 — zgorszenie, przebaczenie, wiara, wdzięczny Samarytanin i dzień Syna Człowieczego

Zasada projektu: wszystkie dosłowne cytaty biblijne użyte w tym opracowaniu zostały sprawdzone wyłącznie w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Pozostały tekst jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem.

Łk 17 — w 60 sekund

Łk 17 zaczyna się od bardzo praktycznych wskazań dla uczniów. Najpierw Jezus mówi: uważaj, żeby twoje życie nie stało się dla kogoś drogą do grzechu. Zgorszenia będą się zdarzały, ale człowiek, który świadomie staje się ich przyczyną, bierze na siebie: ogromną odpowiedzialność. Potem Jezus mówi o: przebaczeniu.

Jeśli brat grzeszy: upomnij go. A jeśli żałuje: przebacz. Nawet jeśli sytuacja powtarza się siedem razy jednego dnia. To ważne, bo Jezus nie uczy: udawania, że nic się nie stało. Najpierw: prawda. Potem: żal. Potem: przebaczenie. Apostołowie słysząc tak radykalne wymaganie proszą: „Dodaj nam wiary”.

Jezus odpowiada obrazem: ziarnka gorczycy. Nie chodzi o magiczną moc pozytywnego myślenia. Chodzi o: realną ufność Bogu. Nawet wiara mała jak ziarno może dokonywać rzeczy, które z ludzkiej perspektywy wydają się: niemożliwe. Potem Jezus opowiada o słudze, który wykonał swoje zadanie. Uczeń nie powinien mówić: „Boże, teraz jesteś mi coś winien”.

Nawet po wykonaniu wszystkiego pozostaje: sługą żyjącym z łaski. To nie poniżenie człowieka. To lekarstwo na: duchową księgowość zasług. Następnie rozpoczyna się: trzeci etap drogi Jezusa do Jerozolimy. Jezus spotyka: dziesięciu trędowatych. Stoją daleko, zgodnie z przepisami Prawa. Wołają: „Jezusie, Mistrzu, ulituj się nad nami!”

Jezus nie mówi od razu: „jesteście zdrowi”. Mówi: idźcie pokazać się kapłanom. A oni: ruszają. I właśnie w drodze: zostają oczyszczeni. To jest wiara, która: idzie, zanim zobaczy cały rezultat. Dziesięciu zostaje uzdrowionych. Ale wraca: jeden. I to: Samarytanin. Wraca. Chwali Boga. Pada przed Jezusem.

Dziękuje. Jezus pyta: gdzie jest dziewięciu? To pytanie powinno boleć każdego wierzącego. Można: otrzymać dar i nie wrócić: do Dawcy. Samarytanin słyszy: „twoja wiara cię uzdrowiła”. Greckie słowo może mieć szerszy sens: ocaliła / zbawiła. Dziewięciu otrzymało: oczyszczenie ciała. Samarytanin otrzymuje jeszcze: słowo o wierze i ocaleniu.

Potem faryzeusze pytają: kiedy przyjdzie królestwo Boże? Jezus odpowiada: nie szukajcie go jak widowiska na mapie. Królestwo już: działa pośród was, bo: jest obecny Król. Ale to nie koniec. Do uczniów Jezus mówi o przyszłym: dniu Syna Człowieczego. Będzie: nagły i oczywisty jak błyskawica. Nie trzeba biegać za ludźmi mówiącymi: „jest tam!” albo „jest tutaj!”

Najpierw jednak Jezus: musi cierpieć i zostać odrzucony. Królestwo już działa. Pełnia: jeszcze nadejdzie. Potem Jezus przypomina: Noego i Lota. Najbardziej uderzające jest to, że ludzie nie robią w tych opisach wyłącznie rzeczy jawnie złych. Jedzą. Piją. Kupują. Sprzedają. Budują. Żenią się. Problem: żyją tak, jakby Bóg nigdy nie miał wkroczyć w historię.

Zwyczajność staje się: duchowym uśpieniem. Dlatego: czuwaj. Nie wracaj po rzeczy. Pamiętaj: o żonie Lota. Nie próbuj za wszelką cenę zachować: swojego życia i swoich zabezpieczeń. Bo uczeń, który wszystko chce ocalić dla siebie: może stracić to, co najważniejsze. Łk 17 jest więc rozdziałem o: odpowiedzialności, przebaczeniu, wierze, pokorze, wdzięczności i czuwaniu.

Podział Łk 17

Łk 17,1–2

Zgorszenie i odpowiedzialność za „małych”.

Łk 17,3–4

Upomnienie, żal i obowiązek przebaczenia.

Łk 17,5–6

Wiara jak ziarnko gorczycy.

Łk 17,7–10

Służyć z pokorą — bez roszczeń wobec Boga.

Łk 17,11–19

Dziesięciu trędowatych i wdzięczny Samarytanin.

Łk 17,20–21

Królestwo Boże już działające pośród ludzi.

Łk 17,22–37

Dzień Syna Człowieczego — nagłość, czuwanie i gotowość.

Na język ludzki

Ten rozdział mówi: nie żyjesz tylko dla siebie. Twoje zachowanie może: pomóc komuś dojść do Boga albo: popchnąć go ku grzechowi. Dlatego uważaj: na siebie. Ale kiedy ktoś wobec ciebie zawini: nie buduj życia na zemście. Mów prawdę. Stawiaj granice. A jeśli człowiek naprawdę żałuje: przebaczaj. Potem Jezus uczy: nie potrzebujesz „gigantycznej wiary”, żeby zacząć.

Potrzebujesz: prawdziwej wiary. I jeszcze: nie wystawiaj Bogu faktury za swoje dobre uczynki. Nie mów: „tyle zrobiłem, więc teraz mi się należy”. A gdy otrzymasz łaskę: wróć i podziękuj. Wreszcie: nie żyj tak, jakby dzisiejszy dzień był wszystkim. Królestwo już jest obecne w Jezusie, ale historia zmierza: ku spotkaniu z Nim.

POZIOM 1 — MUSISZ WIEDZIEĆ

1. Zgorszenie

Greckie: σκάνδαλον — skandalon pierwotnie oznaczało: przeszkodę / pułapkę / coś, o co człowiek się potyka. Stąd pochodzi nasze: „skandal”. W Biblii chodzi jednak głębiej niż o: medialne oburzenie. Zgorszyć to: stać się dla kogoś przyczyną upadku.

2. Nie każde oburzenie jest zgorszeniem biblijnym

Ktoś może powiedzieć: „zgorszyłem się, bo ktoś miał inny gust”. To nie jest sens Łk 17. Jezus mówi o: realnym prowadzeniu drugiego ku grzechowi.

3. „Niepodobna, żeby nie przyszły zgorszenia”

Jezus jest realistą. W świecie: grzesznych ludzi będą: sytuacje prowadzące do upadku. To jednak nie zmniejsza: odpowiedzialności sprawcy.

4. „Biada temu…”

To język: prorockiego ostrzeżenia. Nie: drobna uwaga pedagogiczna.

5. Kamień młyński

Ciężki kamień używany: do mielenia zboża. Obraz utonięcia z takim kamieniem pokazuje: jak poważnie Jezus traktuje krzywdzenie „małych”.

6. Kim są „mali”?

Mogą oznaczać:

słabych,
prostych uczniów,
ludzi kruchych w wierze.

Nie trzeba ograniczać: tylko do dzieci. Ale dzieci oczywiście należą do: szczególnie bezbronnych.

7. Odpowiedzialność liderów

Im większy:

autorytet,
urząd,
zaufanie,

tym większa odpowiedzialność, jeśli ktoś wykorzystuje go, żeby: prowadzić innych do zła.

8. Nadużycia duchowe są szczególnie ciężkie

Kiedy ktoś używa:

Boga,
Biblii,
sakramentu,
autorytetu religijnego

do: manipulacji lub krzywdy, może stać się dokładnie tym: który gorszy „małych”.

PRZEBACZENIE

9. „Uważajcie na siebie”

To łączy dwa tematy: nie gorsz i: właściwie reaguj na grzech brata.

10. Jezus nie mówi: „ignoruj grzech”

Mówi: upomnij. Greckie: ἐπιτιμάω — epitimaō może oznaczać: upomnieć / skarcić / stanowczo zwrócić uwagę.

11. Przebaczenie nie oznacza udawania

Nie: „nic się nie stało”. Stało się. Dlatego: upomnienie.

12. Żal

W BT: „jeśli będzie żałował”. To oznacza: uznanie winy i zwrot ku zmianie. Langkammer zauważa, że Łukasz wyraźnie uwzględnia: proces nawrócenia.

13. Siedem razy jednego dnia

To celowy obraz: bardzo daleko idącej gotowości do przebaczenia. Nie chodzi: o licznik.

14. Czy po ósmym razie nie trzeba przebaczać?

Nie.

Liczba siedem ma charakter: symboliczny — pełnia.

15. Mateusz mówi „siedemdziesiąt siedem”

Łukasz mówi: siedem razy jednego dnia. Oba obrazy podkreślają: przebaczenie nie może być małostkową księgowością.

16. Przebaczenie a pojednanie

To nie zawsze: to samo. Przebaczyć można: jednostronnie.

Pełne pojednanie wymaga:

prawdy,
zmiany,
bezpieczeństwa,
odbudowy zaufania.

17. Przebaczenie a granice

Możesz: przebaczyć

i jednocześnie:

nie pożyczyć kolejnych pieniędzy oszustowi,
nie wrócić do przemocowej relacji,
zgłosić przestępstwo,
ograniczyć kontakt.

18. Jezus nie nakazuje ofierze umożliwiać dalszej krzywdy

To byłoby: kolejne zgorszenie.

WIARA

19. Apostołowie proszą: „Dodaj nam wiary”

W komentarzu Langkammera występuje tradycyjna forma: „Przymnóż nam wiary”. BT V na biblia.pl podaje: „Dodaj nam wiary”. W projekcie cytujemy: tekst BT z biblia.pl.

20. Dlaczego proszą o więcej wiary?

Kontekst sugeruje: wymaganie przebaczenia jest tak trudne, że apostołowie czują swoją słabość.

21. Wiara jak ziarnko gorczycy

Gorczyca jest: obrazem bardzo małego początku.

22. Jezus nie mówi: „musicie mieć gigantyczne emocje religijne”

Mówi: prawdziwa wiara ma moc.

23. Morwa

BT ma: morwę. Nie: górę jak w innej tradycji synoptycznej.

24. Morwa wyrwana z korzeniem

To obraz: czegoś skrajnie trudnego. Nie jest to instrukcja: magicznego przesadzania drzew modlitwą.

25. Wiara nie jest magią

Nie znaczy: „jeśli mocno uwierzysz, fizyka przestanie działać według twoich życzeń”. Wiara: ufa Bogu, nie manipuluje Bogiem.

26. „Mała wiara” może być realna

Nie pytaj tylko: „ile mam wiary?” Pytaj: „Komu ufam?”

SŁUDZY NIEUŻYTECZNI

27. Sługa wraca z pola

W świecie starożytnym jego praca: jeszcze się nie kończyła. Przygotowywał: posiłek panu.

28. Czy Jezus popiera wyzysk niewolników?

Nie.

Używa znanej słuchaczom sytuacji społecznej jako: obrazu. Przypowieść nie jest: zatwierdzeniem całego systemu niewolnictwa.

29. „Słudzy nieużyteczni”

BT przypomina: inni tłumaczą „biedni, nędzni”. Greckie: ἀχρεῖος — achreios

może nieść sens:

nieprzynoszący dodatkowej korzyści,
bez szczególnych zasług,
zwykły / niegodny roszczenia.

30. Czy człowiek jest dla Boga „bezużyteczny”?

Nie w sensie: bezwartościowy. Człowiek ma: ogromną godność. Sens: nie wystawiamy Bogu rachunku za posłuszeństwo.

31. Nie „zarabiam” na łaskę

Nawet najlepsze uczynki są możliwe: dzięki uprzedniej łasce Boga.

32. Pokora

Uczeń mówi: zrobiłem to, co należało. Nie: „Bóg teraz ma wobec mnie dług”.

33. To lekarstwo na starszego syna z Łk 15

Starszy syn mówił: „tyle lat ci służę”. Łk 17 koryguje: posłuszeństwo nie jest walutą kupującą miłość Boga.

34. Jednocześnie Bóg naprawdę nagradza

BT w przypisie do Łk 17,10 odsyła do tekstów mówiących: o nagrodzie. Czyli: łaska i nagroda nie są sprzeczne. Nagroda sama jest: darem Boga.

DZIESIĘCIU TRĘDOWATYCH

35. Trzeci etap drogi do Jerozolimy

BT wyraźnie oznacza: „Trzeci okres podróży do Jerozolimy”. Langkammer również traktuje Łk 17,11 jako początek: trzeciego etapu drogi.

36. Pogranicze Samarii i Galilei

Szczegół geograficzny ma znaczenie dla: obecności Samarytanina.

37. „Trąd” w Biblii

Biblijne słowo obejmuje: szerszą grupę chorób skórnych niż współczesna choroba Hansena. Nie każda biblijna lepra: = dzisiejszy trąd.

38. Trędowaci stoją z daleka

To zgodne z: Kpł 13. Osoby uznane za nieczyste musiały: zachować dystans.

39. Choroba oznaczała także wykluczenie społeczne

Nie tylko: cierpienie fizyczne.

Także:

izolację,
utrudniony kult,
ograniczenie relacji.

40. „Jezusie, Mistrzu”

Greckie: ἐπιστάτης — epistatēs Łukasz używa tego tytułu: wobec Jezusa jako Mistrza / zwierzchnika.

41. „Ulituj się”

Greckie: ἐλεέω — eleeō oznacza: okazać miłosierdzie. To wołanie: o ratunek.

42. Jezus każe iść do kapłanów

Kpł 14 przewidywał: procedurę stwierdzenia oczyszczenia. Kapłan: nie był lekarzem uzdrawiającym. Potwierdzał: możliwość powrotu do wspólnoty.

43. Oni ruszają zanim widzą uzdrowienie

To niezwykle ważne.

Najpierw posłuszeństwo.

Potem: oczyszczenie w drodze.

44. Wiara czasem wygląda jak zrobienie kroku przed pełnym wynikiem

Nie wbrew rozumowi. Ale: w zaufaniu do słowa Jezusa.

45. Dziesięciu zostaje oczyszczonych

Cud: obejmuje wszystkich.

46. Tylko jeden wraca

To sedno opowiadania według Langkammera. Nie chodzi przede wszystkim: o sam cud. Chodzi o: odpowiedź na dar.

47. Wraca, chwaląc Boga

To typowy Łukaszowy motyw. Uzdrowienie prowadzi: do uwielbienia.

48. Pada do stóp Jezusa

Jednocześnie: chwali Boga i: dziękuje Jezusowi. To ma bardzo mocny wymiar: chrystologiczny.

49. Samarytanin

Po raz kolejny u Łukasza człowiek uważany za: obcego staje się: wzorem.

50. Łk 10 i Łk 17

Łk 10: miłosierny Samarytanin. Łk 17: wdzięczny Samarytanin. Łukasz konsekwentnie: burzy stereotypy grupowe.

51. „Cudzoziemiec”

Jezus podkreśla: jego obcość względem społeczności żydowskiej. To nie pogarda. To: kontrast.

52. Dziewięciu nie zostało „od-uzdrowionych”

Tekst nie mówi: że choroba wróciła. Dar Boga: był realny. Ale tylko jeden: wrócił do Dawcy.

53. Wdzięczność nie kupuje daru

Samarytanin dziękuje: po uzdrowieniu. Nie: przed jako zapłata.

54. Łaska poprzedza wdzięczność

To bardzo katolickie. Najpierw: dar. Potem: Eucharistia — dziękczynienie.

55. „Twoja wiara cię uzdrowiła”

Greckie: σέσωκέν σε — sesōken se od: σῴζω — sōzō

może znaczyć:

uzdrowić,
ocalić,
zbawić.

Dlatego sens może być: szerszy niż samo fizyczne oczyszczenie.

56. Dziewięciu dostało zdrowie

Jeden spotkał Jezusa także jako: Zbawiciela.

KRÓLESTWO BOŻE

57. Faryzeusze pytają „kiedy?”

To pytanie: eschatologiczne. Kiedy Bóg: ostatecznie zapanuje?

58. Jezus odwraca uwagę od kalendarza

Królestwo nie przychodzi: jako widowisko możliwe do wyliczenia.

59. „Nie przyjdzie w sposób dostrzegalny”

Greckie: παρατήρησις — paratērēsis może wiązać się z: obserwowaniem znaków / śledzeniem. Jezus przestrzega przed: traktowaniem królestwa jak zjawiska do wyłapania techniką.

60. „Pośród was”

Greckie: ἐντὸς ὑμῶν — entos hymōn

może być tłumaczone:

pośród was,
wśród was,
czasem: wewnątrz was.

BT wybiera: „pośród was”.

61. Dlaczego „pośród was” jest ważne?

Jezus mówi do: faryzeuszów. Trudno więc redukować sens do: „królestwo jest w waszym wnętrzu”. Bardzo naturalny sens: królestwo jest obecne w osobie i działaniu Jezusa pośród nich.

62. Królestwo już jest

To: „już”.

Jezus:

uzdrawia,
przebacza,
wyzwala,
przyjmuje wykluczonych.

Królestwo: działa.

63. Ale jeszcze nie w pełni

Następne wersety mówią o: przyszłym dniu Syna Człowieczego. To: „jeszcze nie”.

64. Katolicka równowaga

Królestwo: już obecne i: jeszcze oczekiwane w pełni.

DZIEŃ SYNA CZŁOWIECZEGO

65. Uczniowie będą tęsknić

Przyjdzie czas, kiedy nie będą: fizycznie widzieć Jezusa. Kościół żyje: między Paschą a paruzją.

66. Fałszywi alarmiści

„Jest tam!” „Jest tutaj!” Jezus mówi: nie biegnijcie.

67. To bardzo aktualne

Każdy internetowy prorok mówiący: „znam miejsce, datę, tajny znak końca” powinien zostać skonfrontowany z: Łk 17.

68. Błyskawica

Przyjście Syna Człowieczego będzie: oczywiste i nie do ukrycia. Nie trzeba: tajnego kanału Telegram.

69. Najpierw cierpienie

To klucz chrystologiczny. Zanim: chwała, najpierw: krzyż.

70. „Musi wiele wycierpieć”

Znowu Łukaszowe:

δεῖ — dei
musi / trzeba

w sensie: Bożego planu zbawienia.

NOE I LOT

71. Dni Noego

Ludzie:

jedzą,
piją,
zawierają małżeństwa.

To normalne rzeczy.

72. Problemem nie jest jedzenie ani małżeństwo

Problem: brak czujności.

73. Dni Lota

Ludzie:

kupują,
sprzedają,
sadzą,
budują.

Znów: codzienność.

74. Codzienność może uśpić

Człowiek mówi: „jeszcze jutro, jeszcze później”. I może nie zauważyć: decydującej chwili.

75. Jezus nie uczy pogardy dla codzienności

Chrześcijanin:

pracuje,
kupuje,
buduje,
zakłada rodzinę.

Ale robi to: pamiętając o Bogu i wieczności.

76. Żona Lota

Rdz 19. Patrzy: wstecz. To symbol: przywiązania do tego, co trzeba zostawić.

77. „Nie schodź po rzeczy”

W chwili ostatecznej: majątek przestaje mieć znaczenie.

78. „Kto chce zachować życie, straci je”

To paradoks Ewangelii. Jeśli własne: bezpieczeństwo jest absolutem, człowiek może: stracić życie prawdziwe.

79. Stracić życie dla Chrystusa

To nie: pogarda dla własnego istnienia. To: postawienie Boga ponad instynktem zachowania wszystkiego dla siebie.

JEDEN WZIĘTY, DRUGI ZOSTAWIONY

80. Tekst mówi o sądzie i rozdzieleniu

Dwie osoby są: bardzo blisko. A jednak ich ostateczny los: może być różny.

81. Wiara nie jest zbiorową polisą

Nie zbawia automatycznie: sama bliskość wierzącego członka rodziny. Każdy: odpowiada osobiście.

82. Nie buduj na tym scenariuszy science fiction

Tekst nie służy: tworzeniu technicznych harmonogramów „porwania”. Główny sens: czuwanie i sąd.

83. Wiersz 36

BT wyjaśnia: brak go w najlepszych rękopisach greckich. To ważna informacja tekstualna.

SĘPY I PADLINA

84. Trudne zakończenie

Uczniowie pytają: „Gdzie, Panie?” Jezus odpowiada przysłowiem: gdzie padlina, tam sępy.

85. BT daje dwa kierunki interpretacji

Pierwszy: wybrani zgromadzą się wokół Syna Człowieczego. Drugi: gdzie są ludzie, tam dokona się sąd.

86. Nie należy udawać pewności tam, gdzie tekst jest trudny

Dobra egzegeza czasem mówi: istnieją różne interpretacje.

POZIOM 2 — WARTO WIEDZIEĆ

87. Pierwsze cztery pouczenia tworzą katechezę ucznia

Zgorszenie. Przebaczenie. Wiara. Pokora. To nie przypadkowy zestaw. Pokazuje: jak wygląda życie we wspólnocie.

88. Zgorszenie i przebaczenie muszą być razem

Jeśli mówisz tylko: „przebaczaj”, możesz bagatelizować: krzywdę. Jeśli mówisz tylko: „ukaraj”, możesz zgubić: miłosierdzie. Jezus daje: prawdę i przebaczenie.

89. Wiara jest potrzebna do przebaczenia

Apostołowie nieprzypadkowo mówią: „Dodaj nam wiary”. Przebaczenie naprawdę może wymagać: łaski większej niż ludzka siła.

90. Pokora chroni po przebaczeniu

Człowiek mógłby pomyśleć: „jestem wielki, bo przebaczyłem”. Jezus od razu mówi: służ z pokorą.

91. Langkammer podkreśla odpowiedzialność gorszyciela

Zgorszenie jest: osobowym złem. Kto prowadzi słabego do upadku: odpowiada za wpływ.

92. Łukasz mocniej niż Mateusz akcentuje żal grzeszącego brata

To ważne. Przebaczenie pozostaje: radykalne, ale nie jest: banalizacją odpowiedzialności.

93. Trędowaci zostają uzdrowieni „w drodze”

To pasuje do wielkiego Łukaszowego motywu: drogi. Jezus jest w drodze. Oni są w drodze. Wiara: dzieje się w drodze.

94. Samarytanin zawstydza „swoich”

Langkammer podkreśla: obcy okazuje wdzięczność, której brakuje pozostałym.

95. Uzdrowienie nie jest punktem końcowym

Najważniejsze: co zrobisz z otrzymaną łaską?

96. Wiara ma prowadzić do dziękczynienia

Chrześcijaństwo nie jest: zbieraniem cudów. Jest: relacją z Dawcą.

97. Eucharystia

Greckie: εὐχαριστία — eucharistia oznacza: dziękczynienie. Wdzięczny Samarytanin jest więc bardzo pięknym obrazem: postawy eucharystycznej.

98. Królestwo i paruzja nie są tym samym momentem

Królestwo: już działa w Jezusie. Paruzja: będzie pełnym objawieniem Syna Człowieczego.

99. Łukasz koryguje gorączkę apokaliptyczną

Nie: biegnij za znakami. Ale: bądź wierny.

100. Nie termin jest najważniejszy

Najważniejsze: czy jesteś gotowy.

POZIOM 3 — GŁĘBIEJ

101. Łk 17 jest rozdziałem o właściwej odpowiedzi

Na słabość drugiego: nie zgorsz, przebacz. Na własną słabość: proś o wiarę. Na wykonane dobro: nie popadaj w pychę. Na otrzymaną łaskę: podziękuj. Na obecność królestwa: rozpoznaj Jezusa. Na przyszłość: czuwaj.

102. Wszystko jest przeciwieństwem ego

Ego mówi: ja mam rację. Jezus: przebacz. Ego: jestem wielki. Jezus: służ. Ego: należy mi się. Jezus: łaska. Ego: dostałem, idę dalej. Samarytanin: wraca dziękować.

103. Wdzięczność jest formą prawdy

Dziękować znaczy: uznać, że nie wszystko zawdzięczam sobie.

104. Niewdzięczność może być duchową amnezją

Człowiek pamięta: problem. Po rozwiązaniu problemu zapomina: Dawcę.

105. Samarytanin wraca, choć Jezus powiedział „idź”

To nie jest: nieposłuszeństwo. On rozpoznaje: głębszy sens daru.

106. Królestwo „pośród was” jest chrystologiczne

Największym znakiem królestwa nie jest: wydarzenie polityczne. Jest: Jezus.

107. To koryguje obsesję znaków

Jeśli szukam tylko:

katastrof,
kodów,
liczb,
przepowiedni,

mogę przeoczyć: samego Chrystusa.

108. Paruzja będzie jawna

Chrześcijaństwo nie uczy: tajnego powrotu dostępnego wyłącznie wtajemniczonym. Jezus używa obrazu: błyskawicy.

109. Krzyż poprzedza chwałę

To ważne dla ucznia. Nie można chcieć: dnia chwały bez przyjęcia: logiki krzyża.

110. Noe i Lot pokazują niebezpieczeństwo normalności bez Boga

Nie trzeba żyć: jawnie skandalicznie, żeby zasnąć duchowo. Można po prostu: żyć tak, jakby wieczności nie było.

111. Czuwanie nie polega na lęku

Nie: codziennie sprawdzaj, czy świat się kończy. Ale: żyj tak, żeby spotkanie z Jezusem nie zastało cię w zdradzie tego, co najważniejsze.

Klucz do Biblii — Łk 17

Co mówi o wspólnocie?

Wspólnota chrześcijańska potrzebuje:

odpowiedzialności,
upomnienia,
przebaczenia,
wiary,
pokory.

Co mówi o Jezusie?

Jezus:

stawia radykalne wymagania,
daje podstawę wiary,
oczyszcza trędowatych,
przyjmuje wdzięczność Samarytanina,
jest miejscem obecności królestwa,
zapowiada własne cierpienie i przyszłą chwałę.

Co mówi o wierze?

Wiara:

nie jest wielkością ego,
ufa Jezusowi,
działa w drodze,
prowadzi do ocalenia,
rodzi wdzięczność.

Co mówi o przyszłości?

Paruzja: nadejdzie. Nie trzeba znać: daty. Trzeba: być gotowym.

Niezbędnik Biblijny — Łk 17

Zgorszenie

Nie zwykłe oburzenie, lecz realne prowadzenie drugiego do grzechu.

Kamień młyński

Ciężki kamień do mielenia zboża; obraz wielkiej odpowiedzialności.

Gorczyca

Obraz małego początku i realnej wiary.

Morwa

Drzewo użyte przez Jezusa w hiperbolicznym obrazie mocy wiary.

Trąd

Biblijna kategoria różnych chorób skórnych, nie zawsze identyczna z dzisiejszą chorobą Hansena.

Kapłan

W kontekście Kpł 14 potwierdzał rytualne oczyszczenie.

Samarytanin

Członek społeczności pozostającej w napięciu z Judejczykami; u Łukasza często pozytywny bohater.

Królestwo Boże

Panowanie Boga obecne już w działaniu Jezusa i oczekiwane w pełni.

Syn Człowieczy

Tytuł Jezusa z silnym tłem w Dn 7.

Paruzja

Przyszłe chwalebne przyjście Chrystusa.

Słowa, które warto znać

σκάνδαλον — skandalon

zgorszenie / pułapka prowadząca do upadku

μετάνοια — metanoia

nawrócenie

πίστις — pistis

wiara / ufność

ἀχρεῖος — achreios

bez szczególnej zasługi / „nieużyteczny” w BT

ἔλεος — eleos

miłosierdzie

ἐπιστάτης — epistatēs

Mistrz / Nauczyciel / Zwierzchnik

σῴζω — sōzō

ocalić / uzdrowić / zbawić

εὐχαριστέω — eucharisteō

dziękować

βασιλεία τοῦ θεοῦ — basileia tou Theou

królestwo Boga

παρουσία — parousia

przyjście / obecność

δεῖ — dei

musi / trzeba — w Łukaszu często znak Bożego planu

Most między Testamentami

Rdz 4

Liczba siedemdziesięciu siedmiu w tle tradycji o wielokrotności.

Rdz 19

Lot i żona Lota.

Kpł 13–14

Przepisy dotyczące chorób skórnych, dystansu i oczyszczenia.

2 Krl 5

Naaman Syryjczyk — cudzoziemiec uzdrowiony i wdzięczny.

Ps 103

Wdzięczność za dobrodziejstwa Boga.

Dn 7

Syn Człowieczy i królowanie.

Ez 39

Tło obrazu zgromadzenia ptaków / uczty sądu.

Tradycja katolicka

1. Zgorszenie

Katechizm traktuje zgorszenie bardzo poważnie, szczególnie gdy: sprawcą jest osoba mająca autorytet.

2. Odpowiedzialność za małych

Kościół ma szczególny obowiązek: chronić dzieci i osoby bezbronne.

3. Upomnienie braterskie

Jest jednym z: uczynków miłosierdzia względem duszy.

Ale powinno być:

prawdziwe,
pokorne,
proporcjonalne,
bez upokarzania.

4. Przebaczenie

Chrześcijańskie przebaczenie: nie jest zgodą na dalszą przemoc.

5. Wiara

Jest: darem Boga i odpowiedzią człowieka. Dlatego prośba: „Dodaj nam wiary” pozostaje bardzo dobrą modlitwą.

6. Łaska i zasługa

Katolickie rozumienie zasługi zawsze zaczyna od: łaski. To Bóg: pierwszy uzdalnia człowieka do dobra.

7. Wdzięczność

Eucharystia dosłownie oznacza: dziękczynienie. Samarytanin pokazuje: eucharystyczną logikę życia — otrzymałem, wracam, uwielbiam, dziękuję.

8. Królestwo Boże

Jest obecne: w Chrystusie i Jego Kościele, ale jego pełnia: nadejdzie przy powrocie Pana.

9. Czuwanie

Chrześcijanin nie ma: przepowiadać dat końca świata. Ma: żyć w stanie gotowości.

Co mówi Hugolin Langkammer OFM?

1. Zgorszenie

Langkammer podkreśla: ogromną odpowiedzialność gorszyciela. Zgorszenie ma: konkretną osobową przyczynę.

2. Przebaczenie

Komentator zwraca uwagę, że Łukasz wyraźniej niż paralelna tradycja podkreśla: żal i nawrócenie człowieka, który zawinił.

3. Siedem razy

Nie chodzi o: rachunek siedmiu przypadków. Chodzi o: stałą gotowość przebaczenia.

4. Wiara

Langkammer zauważa, że w Łukaszu apostołowie zwracają się do Jezusa jako: „Pana” i proszą: o pomnożenie wiary.

5. Trzeci etap drogi

Komentator wyraźnie nazywa Łk 17,11–19,27: trzecim etapem drogi Jezusa do Jerozolimy.

6. Trędowaci i Prawo

Opis zachowuje: realia Kpł 13–14. Trędowaci stoją: z daleka. Mają pokazać się: kapłanom.

7. Uzdrowienie „w drodze”

Langkammer podkreśla: polecenie Jezusa wymagało zawierzenia. Dopiero podczas wykonywania polecenia: zostali oczyszczeni.

8. Puenta nie jest tylko o cudzie

Najważniejsza jest: reakcja Samarytanina. Dziewięciu: nie wraca. Jeden: wraca i dziękuje.

9. Samarytanin jako „obcy”

Komentator podkreśla: człowiek spoza głównej wspólnoty okazuje prawidłową odpowiedź wiary.

10. Wiara przynosi ocalenie

Langkammer wiąże Łk 17,19 z innymi Łukaszowymi tekstami: „wiara cię ocaliła”.

11. Królestwo i paruzja

Komentarz rozdziela dwa tematy: nadejście królestwa w Łk 17,20–21 oraz: przyszłe przyjście Syna Człowieczego w Łk 17,22–37.

12. Nie daj się pochłonąć apokaliptycznej ciekawości

Sens katechezy: przyszłość jest realna, ale odpowiedzią ucznia ma być wierność, a nie pogoń za sensacją.

Biblia Tysiąclecia — ważne przypisy

Łk 17,1–2

BT odsyła do:

Mt 18 i Mk 9.

Łk 17,10

BT zaznacza:

inne możliwe tłumaczenia słowa „nieużyteczni” — „biedni, nędzni”. Podkreśla: pokorę apostoła i łaskę wybrania.

Łk 17,21

BT wyjaśnia królestwo jako:

rzeczywistość, która już działa.

Łk 17,22–37

BT jasno mówi:

Jezus naucza o chwalebnym przyjściu przy końcu wieków.

Łk 17,29

BT odsyła do:

Rdz 19,24.

Łk 17,33

BT łączy temat utraty i zachowania życia z:

wcześniejszą nauką o krzyżu.

Łk 17,35–36

BT zaznacza:

wiersza 36 brak w najlepszych rękopisach greckich.

Łk 17,37

BT podaje:

więcej niż jedną możliwość interpretacji przysłowia o padlinie i sępach.

Trudne pytania

Czy jeśli ktoś mnie „zgorszył”, to znaczy, że odpowiada za każdy mój grzech?

Nie.

Każdy człowiek zachowuje: własną odpowiedzialność. Ale sprawca może realnie: zwiększyć czyjąś podatność na upadek.

Czy mam przebaczać komuś, kto nie żałuje?

Chrześcijanin nie powinien: żywić zemsty. Ale Łk 17 wyraźnie łączy pełne przebaczenie relacyjne z: żalem brata. Nie oznacza to: pozwolenia na dalszą krzywdę.

Czy przebaczenie oznacza przywrócenie zaufania?

Nie automatycznie.

Zaufanie: odbudowuje się.

Czy wielka wiara pozwala robić dowolne cuda?

Nie.

Wiara: nie jest magiczną siłą sterującą światem.

Czy „słudzy nieużyteczni” oznacza, że Bóg uważa nas za śmieci?

Nie.

Chodzi o: brak roszczenia do Boga. Godność dziecka Boga: pozostaje.

Czy Bóg nie powinien dziękować człowiekowi?

Przypowieść uczy: pokory sługi. Inne teksty pokazują: Bóg naprawdę nagradza i cieszy się wiernością. Nie wolno absolutyzować: jednego obrazu.

Czy dziesięciu trędowatych złamało polecenie Jezusa, skoro jeden wrócił?

Tekst nie przedstawia Samarytanina jako: nieposłusznego. Wręcz przeciwnie: Jezus go pochwala.

Czy niewdzięczni stracili uzdrowienie?

Tekst tego nie mówi.

Czy tylko Samarytanin został zbawiony?

Jezus mówi do niego słowami o wierze i ocaleniu. Tekst nie opisuje: ostatecznego losu pozostałych dziewięciu.

Czy królestwo jest „we mnie”?

Można mówić: o wewnętrznym działaniu łaski. Ale Łk 17,21 w BT ma: „pośród was”. W kontekście bardzo mocno chodzi o: obecność królestwa w Jezusie.

Czy można rozpoznać datę powrotu Jezusa?

Nie na podstawie tego tekstu. Wręcz przeciwnie: nie biegnijcie za alarmistami.

Czy Noe i Lot oznaczają, że zwykłe życie jest złe?

Nie.

Problem: życie bez czuwania.

Czy „jeden wzięty, drugi zostawiony” opisuje dokładnie popularną teorię „rapture”?

Nie należy budować: całego systemu eschatologicznego na tych dwóch zdaniach. Główny sens: nagłość sądu i osobista odpowiedzialność.

Co oznaczają sępy?

Tekst jest: trudny. BT podaje różne interpretacje. Dobra odpowiedź: zachować pokorę egzegetyczną.

Częste błędne odczytania

„Zgorszenie = wszystko, co mnie oburza.” — Nie.
„Przebaczenie = udawanie, że nic się nie stało.” — Nie.
„Przebaczenie = obowiązek dalszego kontaktu z przemocowym sprawcą.” — Nie.
„Siedem razy = ósmy raz można się zemścić.” — Nie.
„Wiara to magiczna energia.” — Nie.
„Jeśli cud się nie wydarzył, miałem za mało wiary.” — Zbyt proste i krzywdzące.
„Słudzy nieużyteczni = człowiek nie ma wartości.” — Nie.
„Bóg jest nam coś winien za praktyki religijne.” — Nie.
„Każda choroba skórna w Biblii to współczesna choroba Hansena.” — Nie.
„Dziewięciu zostało ukaranych cofnięciem uzdrowienia.” — Tekst tego nie mówi.
„Królestwo jest tylko wewnętrznym uczuciem.” — Nie.
„Królestwo jest wyłącznie przyszłe.” — Nie.
„Można wyliczyć dokładną datę paruzji.” — Nie.
„Każdy kryzys geopolityczny jest pewnym znakiem końca.” — Nie.
„Chrześcijanin powinien porzucić normalną pracę i rodzinę, bo koniec może być blisko.” — Nie.
„Wiersz 36 jest równie dobrze poświadczony jak reszta.” — Nie; BT wskazuje problem tekstualny.
„Przysłowie o sępach ma jedno całkowicie pewne wyjaśnienie.” — Nie.

Powiązania z innymi tekstami Biblii

Rdz 19 — Lot i żona Lota.
Kpł 13–14 — choroby skórne i oczyszczenie.
2 Krl 5 — Naaman, cudzoziemiec uzdrowiony i wdzięczny.
Ps 103 — wdzięczność za dobrodziejstwa Boga.
Dn 7 — Syn Człowieczy.
Ez 39 — obraz ptaków w scenie sądu.
Mt 17 — wiara jak ziarnko gorczycy.
Mt 18 — zgorszenie i przebaczenie.
Mt 24 — czuwanie i przyjście Syna Człowieczego.
Mk 9 — zgorszenie.
Łk 6 — przebaczenie.
Łk 9 — krzyż i utrata życia.
Łk 10 — miłosierny Samarytanin.
Łk 13 — gorczyca i droga do Jerozolimy.
Łk 15 — przebaczenie i starszy syn.
Łk 18 — modlitwa i wiara.
Łk 21 — wielka mowa eschatologiczna.
Łk 22–24 — cierpienie, odrzucenie i chwała Syna Człowieczego.
1 Kor 3 — nagroda za pracę.
1 Tes 5 — czuwanie.
Jk 5 — modlitwa wiary.

Jak czytać Łk 17 osobiście?

1. Czy moje zachowanie pomaga innym być bliżej Boga?

Czy: utrudnia?

2. Czy nie wykorzystuję autorytetu do manipulacji?

3. Czy umiem upomnieć bez upokorzenia?

4. Czy potrafię przebaczyć bez rezygnacji z granic?

5. W jakiej dziedzinie powinienem dziś powiedzieć:

„Panie, dodaj mi wiary”?

6. Czy nie prowadzę wobec Boga księgowości zasług?

7. Za co ostatnio wróciłem naprawdę podziękować?

8. Czy częściej proszę niż dziękuję?

9. Czy rozpoznaję królestwo w obecności Jezusa?

10. Czy nie gonię za religijnymi sensacjami?

11. Czy zwyczajność życia nie uśpiła mojego serca?

12. Co byłoby dla mnie „spojrzeniem wstecz” jak u żony Lota?

Co Łk 17 może powiedzieć współczesnemu człowiekowi?

1. Influencer też może gorszyć

Im większy zasięg: tym większa odpowiedzialność.

2. W Kościele ochrona słabych jest częścią Ewangelii

Nie: problemem PR.

3. Przebaczenie nie wyklucza terapii, prawa i granic

4. Wiara nie jest manifestacją pewności siebie

Można powiedzieć: „Panie, potrzebuję więcej wiary”.

5. Nie wystawiaj Bogu faktury

„Byłem dobry, więc należy mi się sukces”: nie jest Ewangelią.

6. Wdzięczność jest antidotum na roszczeniowość

7. Nie szukaj królestwa tylko w spektakularnych wydarzeniach

Zobacz: Jezusa.

8. Nie biegnij za każdym prorokiem końca świata

9. Normalne życie może stać się duchowym snem

Praca. Zakupy. Budowa. Rodzina. Wszystko dobre. Ale: pamiętaj, dla Kogo żyjesz.

Jak wyjaśnić Łk 17 komuś innemu?

Wersja 30 sekund

Łk 17 zaczyna się od zasad życia ucznia: nie prowadź innych do grzechu, upominaj zło, przebaczaj człowiekowi, który żałuje, i proś Boga o wiarę. Jezus pokazuje też, że dobre uczynki nie dają nam prawa wystawiać Bogu rachunku. Potem uzdrawia dziesięciu trędowatych, ale tylko jeden — Samarytanin — wraca podziękować. To pokazuje różnicę między otrzymaniem daru a wejściem w relację z Dawcą. Na końcu Jezus mówi, że królestwo już działa pośród ludzi, ale pełne objawienie Syna Człowieczego dopiero nadejdzie. Nie mamy gonić za sensacyjnymi znakami, lecz czuwać i żyć wiernie.

Wersja 2 minuty

Pierwsza część Łk 17 to krótka szkoła wspólnoty. Jezus bardzo poważnie ostrzega przed zgorszeniem, czyli prowadzeniem słabszego człowieka do grzechu. Potem uczy przebaczenia: grzeszącego brata trzeba upomnieć, a jeśli żałuje, przebaczyć — nawet wielokrotnie. Apostołowie odpowiadają bardzo uczciwie: „Dodaj nam wiary”. Jezus pokazuje, że prawdziwa wiara, choćby mała jak ziarnko gorczycy, może dokonywać rzeczy pozornie niemożliwych. Zaraz potem mówi o pokorze sługi: nawet po wykonaniu dobra nie możemy traktować Boga jak dłużnika.

Od Łk 17,11 rozpoczyna się trzeci etap podróży do Jerozolimy. Dziesięciu trędowatych prosi Jezusa o miłosierdzie. Jezus wysyła ich do kapłanów, a oni zostają oczyszczeni dopiero w drodze. Tylko jeden wraca, wielbi Boga i dziękuje Jezusowi. Jest Samarytaninem. Jezus pyta: „gdzie jest dziewięciu?”. Dar otrzymało dziesięciu, ale jeden rozpoznał Dawcę.

W ostatniej części faryzeusze pytają o nadejście królestwa. Jezus mówi, że królestwo już jest pośród nich — działa w Jego osobie. Ale uczniom zapowiada także przyszły dzień Syna Człowieczego. Będzie jawny jak błyskawica. Nie trzeba więc biegać za ludźmi ogłaszającymi tajne miejsca czy terminy. Jezus przypomina Noego i Lota: ludzie byli pochłonięci zwyczajnym życiem i nie rozpoznali decydującej chwili. Dlatego chrześcijańskie czuwanie nie polega na obsesji końca świata, ale na wiernym życiu dzisiaj.

17 rzeczy do zapamiętania

Zgorszenie to realne prowadzenie drugiego do grzechu.
Szczególnie poważna jest krzywda wobec słabych.
Jezus łączy prawdę z przebaczeniem.
Przebaczenie nie oznacza braku granic.
Apostoł może prosić o większą wiarę.
Wiara nie jest magią.
Mała, prawdziwa wiara ma ogromne znaczenie.
Dobry uczynek nie czyni Boga naszym dłużnikiem.
Łaska zawsze jest pierwsza.
Dziesięciu trędowatych zostaje oczyszczonych w drodze.
Tylko jeden wraca podziękować.
Wdzięczny jest Samarytanin.
Wiara prowadzi do ocalenia.
Królestwo już działa pośród ludzi w Jezusie.
Pełnia królestwa dopiero nadejdzie.
Nie trzeba biegać za sensacyjnymi „znakami końca”.
Chrześcijanin ma czuwać w zwyczajności codziennego życia.

Jedno zdanie

Łk 17 pokazuje ucznia jako człowieka odpowiedzialnego za innych, gotowego przebaczać, proszącego o prawdziwą wiarę, służącego bez roszczeń, wracającego z wdzięcznością do Jezusa i czuwającego na pełne objawienie królestwa, które już działa pośród nas.

Pytania do refleksji

Czy przez moje zachowanie ktoś może być prowadzony ku złu?
Czy używam swojej pozycji odpowiedzialnie?
Czy potrafię upomnieć bez pogardy?
Czy umiem przebaczać bez naiwności?
Gdzie potrzebuję dziś więcej wiary?
Czy próbuję „zasłużyć” na miłość Boga?
Czy pamiętam, że łaska wyprzedza moje dobre uczynki?
Za jaki dar powinienem dziś wrócić do Jezusa i podziękować?
Czy moje modlitwy składają się głównie z próśb?
Czy potrafię zobaczyć w „obcym” wzór wiary?
Czy nie mylę królestwa Boga z politycznym spektaklem?
Czy nie daję się wciągać w apokaliptyczne sensacje?
Czy codzienność nie uśpiła mojej pamięci o Bogu?
Co trzymam tak mocno, że trudno byłoby mi „nie wracać po rzeczy”?
Czy jestem gotowy spotkać Chrystusa także wtedy, gdy nie znam dnia ani godziny?

Cytaty biblijne użyte w opracowaniu

Brzmienie wszystkich krótkich cytatów zostało sprawdzone wyłącznie w: https://biblia.pl/czytaj/Lk/17/ Pełny chroniony tekst rozdziału nie został przedrukowany. Wykorzystano wyłącznie krótkie fragmenty, sigla i parafrazy.

Źródła komentarza

Biblia Tysiąclecia

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum. Tekst i przypisy weryfikowane w: biblia.pl — Łk 17

Hugolin Langkammer OFM

Hugolin Langkammer OFM, Ewangelia według św. Łukasza. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Lublin 2005.

W opracowaniu wykorzystano szczególnie jego uwagi dotyczące:

odpowiedzialności człowieka dającego zgorszenie;
związku przebaczenia z żalem i nawróceniem;
siedmiokrotnego przebaczenia;
prośby apostołów o pomnożenie wiary;
obrazu wiary jak ziarnko gorczycy;
trzeciego etapu drogi Jezusa do Jerozolimy;
realiów oczyszczenia trędowatych według Prawa;
posłuszeństwa wymagającego zawierzenia;
uzdrowienia dokonującego się „w drodze”;
wdzięcznego Samarytanina jako puenty narracji;
kontrastu między jednym wdzięcznym a dziewięcioma niewdzięcznymi;
wiary, która przynosi ocalenie;
nadejścia królestwa Bożego;
przyszłej paruzji Syna Człowieczego;
potrzeby wierności i czuwania zamiast apokaliptycznej sensacji.

Ostatni klucz do Łk 17

Zapamiętaj ruch rozdziału: nie gorsz → upomnij → przebacz → proś o wiarę → służ bez roszczeń → Jezus idzie do Jerozolimy → dziesięciu woła o miłosierdzie → idą → zostają oczyszczeni → jeden wraca → Samarytanin dziękuje → wiara ocala → królestwo już jest → Syn Człowieczy przyjdzie → najpierw krzyż → pamiętaj Noego i Lota → nie wracaj po rzeczy → czuwaj.

Jeśli masz zapamiętać tylko trzy myśli: Nie prowadź słabszego do grzechu i nie myl przebaczenia z naiwnością.

Otrzymałeś łaskę? Wróć do Jezusa i podziękuj.

Nie biegnij za sensacją końca świata — rozpoznaj królestwo już działające w Chrystusie i żyj tak, aby być gotowym na Jego przyjście.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.