Ewangelia według św. Jana — J 8: miłosierdzie, światłość świata, prawda, wolność, Abraham i „JA JESTEM”

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższe opracowanie jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

J 8 — w 60 sekund

J 8 zaczyna się jedną z najbardziej znanych scen Ewangelii: kobietą pochwyconą na cudzołóstwie. Uczeni w Piśmie i faryzeusze stawiają kobietę: pośrodku. Nie przychodzą przede wszystkim po: sprawiedliwość. Jan mówi: zastawiają pułapkę na Jezusa. Prawo Mojżeszowe traktuje cudzołóstwo: bardzo poważnie.

Ale sytuacja jest podejrzana. Gdzie jest: mężczyzna? Prawo dotyczyło: obojga. Jezus nie mówi: „cudzołóstwo nie jest grzechem”. Nie mówi też: „kamienujcie ją”. Rozbraja mechanizm oskarżenia, zwracając uwagę: na grzech oskarżycieli. Wszyscy odchodzą. Zostają: Jezus i kobieta.

Jezus:

nie potępia jej,
ale również nie nazywa zła dobrem.

Mówi: odejdź od grzechu. To ważny wzór chrześcijańskiego miłosierdzia: łaska bez poniżenia + prawda bez relatywizmu. Ale przy tej scenie trzeba wiedzieć coś bardzo ważnego: J 7,53–8,11 ma szczególną historię tekstualną. Biblia Tysiąclecia V sama wyjaśnia: tekst jest natchniony i kanoniczny, jednak: nie należał pierwotnie do Ewangelii Jana i nie występuje w najstarszych rękopisach tej Ewangelii.

Styl fragmentu przypomina raczej: Łukasza. Nie oznacza to: „ten tekst jest fałszywy”. Oznacza: Kościół przyjął go jako część kanonicznego Pisma, choć jego droga do obecnego miejsca w Ewangelii była złożona. Po tej scenie wracamy do głównego Janowego sporu podczas: Święta Namiotów. Jezus mówi: „Ja jestem światłością świata”.

To pasuje do święta, podczas którego ważnym symbolem było: światło. W J 7 Jezus był źródłem: wody żywej. W J 8: jest Światłością. Następnie spór staje się coraz ostrzejszy.

Pojawiają się pytania:

skąd Jezus pochodzi?
kto jest Jego Ojcem?
czy Jego świadectwo jest wiarygodne?
co znaczy prawdziwa wolność?
kto naprawdę jest dzieckiem Abrahama?
kto naprawdę ma Boga za Ojca?

Jezus mówi: prawda wyzwala. Ale nie chodzi o hasło: „moja prawda daje mi wolność”. Prawda jest związana: z trwaniem w słowie Jezusa. A niewola: z grzechem. Człowiek może być politycznie wolny, a duchowo: niewolnikiem grzechu. Potem rozmowa przechodzi do: Abrahama. Przeciwnicy mówią: Abraham jest naszym ojcem.

Jezus odpowiada: prawdziwe dzieci Abrahama wykonują dzieła Abrahama. Pochodzenie biologiczne: nie zastępuje wiary. Kulminacja rozdziału następuje w J 8,58. Rozmówcy pytają w zasadzie: czy Jezus jest większy od Abrahama? Jezus mówi, że Abraham: radował się na Jego dzień. A potem wypowiada jedno z najmocniejszych zdań całej Ewangelii: „Zanim Abraham stał się, JA JESTEM”.

BT V wyjaśnia: jest to jawne stwierdzenie odwiecznego istnienia Jezusa. Rozmówcy chwytają za: kamienie. Rozumieją: nie chodzi o zwykłe „byłem przed Abrahamem”. Jezus odnosi do siebie język: Bożej tożsamości. J 8 zaczyna się więc: od człowieka stojącego przed sądem. A kończy: Jezusem stojącym wobec ludzi, którzy chcą Go ukamienować.

W centrum pozostaje pytanie: czy przyjmiesz światło i prawdę, czy będziesz próbował je usunąć?

Podział J 8

J 7,53–8,11

Kobieta pochwycona na cudzołóstwie

Pułapka prawna, milczenie Jezusa, odejście oskarżycieli, miłosierdzie i wezwanie do zmiany życia.

J 8,12–20

„Ja jestem światłością świata”

Jezus objawia siebie jako światło i mówi o świadectwie własnym oraz Ojca.

J 8,21–30

„Jeżeli nie uwierzycie, że JA JESTEM”

Jezus mówi o swoim pochodzeniu „z wysoka”, odejściu do Ojca i przyszłym wywyższeniu Syna Człowieczego.

J 8,31–36

Prawda i wolność

Prawdziwy uczeń trwa w słowie Jezusa. Grzech jest niewolą, a Syn daje rzeczywistą wolność.

J 8,37–47

Abraham, Bóg i „ojciec kłamstwa”

Biologiczne pochodzenie od Abrahama zostaje skonfrontowane z czynami. Jezus ukazuje związek kłamstwa i zabójstwa z diabłem.

J 8,48–59

Jezus i Abraham — „JA JESTEM”

Konflikt osiąga punkt kulminacyjny. Jezus objawia odwieczne istnienie i zostaje uznany przez przeciwników za bluźniercę.

CZĘŚĆ I — J 7,53–8,11

1. Najpierw problem tekstualny

To trzeba powiedzieć przed komentarzem do samej historii. BT V przy perykopie o kobiecie cudzołożnej podaje bardzo jasną uwagę: fragment jest natchniony i kanoniczny, ale: pierwotnie nie należał do Ewangelii według św. Jana. Dlaczego bibliści tak mówią?

Bo:

brak go w najstarszych ważnych rękopisach Jana;
niektóre późniejsze rękopisy umieszczają go w różnych miejscach;
styl i słownictwo różnią się od typowego Jana;
część cech przypomina Łukasza.

To nazywamy: krytyką tekstu.

2. Czy to oznacza, że fragment „nie powinien być w Biblii”?

Nie.

To dwa różne pytania:

pytanie historyczno-tekstualne Czy fragment znajdował się od początku dokładnie w tym miejscu Ewangelii Jana?

Odpowiedź: najprawdopodobniej nie.

pytanie kanoniczne Czy Kościół przyjmuje go jako natchnione Pismo Święte?

Odpowiedź: tak. Nie wolno mieszać: autorstwa / pierwotnego miejsca w rękopisie z: kanonicznością.

3. „Zagubiona perła” tradycji

Polskie Dzieło Biblijne zwraca uwagę, że perykopa była: starożytną tradycją o Jezusie, która ostatecznie została zachowana: w Ewangelii Jana. Jej duch bardzo dobrze zgadza się: z całym obrazem Jezusa znanym z Ewangelii.

Jezus:

broni osoby przed instrumentalnym użyciem,
obnaża hipokryzję,
przebacza,
wzywa do nawrócenia.

To nie jest: tani sentymentalizm. To: miłosierdzie połączone z prawdą.

4. Góra Oliwna

Fragment mówi, że Jezus udał się: na Górę Oliwną. To nietypowe dla Jana. Synoptycy, szczególnie Łukasz: częściej wiążą Jezusa z tym miejscem. To jeden z argumentów stylistycznych za tym, że historia: może pochodzić z tradycji bliższej Łukaszowi. Ale dla samego sensu wydarzenia ważne jest: następnego dnia Jezus wraca do świątyni.

5. Jezus siedzi i naucza

Po raz kolejny Jezus: naucza publicznie w świątyni. Postawa siedząca: odpowiada zwyczajowi nauczyciela. I właśnie w środek nauczania: zostaje wniesiona sprawa sądowa.

6. Kobieta zostaje postawiona „pośrodku”

To bardzo brutalny obraz.

Nie ma:

prywatności,
troski,
procesu,
obrony.

Jest: człowiek wystawiony na widok publiczny. Oskarżyciele robią z niej: narzędzie.

Ich głównym celem nie jest:

uratowanie małżeństwa, sprawiedliwość, nawrócenie kobiety.

Jan mówi: chcą oskarżyć Jezusa. Kobieta staje się: przynętą w pułapce.

7. Gdzie jest mężczyzna?

To jedno z pierwszych pytań, które powinien zadać uważny czytelnik. Kpł 20 i Pwt 22 traktują cudzołóstwo jako czyn: dwóch osób. Jeżeli kobietę: „dopiero co pochwycono”, to dlaczego przyprowadzono: tylko ją? Tekst nie odpowiada. Ale brak mężczyzny: podważa obraz bezstronnej troski o Prawo. Możliwe, że sprawa od początku: była manipulacją.

8. Czy Prawo naprawdę przewidywało karę śmierci?

Tak. Dla cudzołóstwa w określonych sytuacjach: Prawo przewidywało bardzo surową karę. Trzeba jednak pamiętać: procedura również należała do Prawa. Nie można było: po prostu złapać człowieka, ustawić przed tłumem i zabić.

Znaczenie miały:

świadkowie;
prawdziwość oskarżenia;
odpowiedzialność oskarżycieli.

9. Świadkowie mieli rozpocząć wykonanie wyroku

Pwt 17 mówi: ręce świadków miały być pierwsze. To niezwykle ważne dla odpowiedzi Jezusa. Jezus nie mówi: „Prawo nie ma znaczenia”. Przenosi ciężar: z oskarżonej na sumienie oskarżycieli. Skoro chcecie wystąpić: jako świadkowie i wykonawcy, to musicie: stanąć przed prawdą o sobie.

10. Pułapka na Jezusa

BT V wyjaśnia: pytanie ma służyć oskarżeniu Jezusa. Dlaczego było niebezpieczne? Jeżeli Jezus powie: „kamienować”,

można Go przedstawić:

jako bezlitosnego,
a także uwikłać w problem rzymskiego monopolu na egzekucję kary śmierci.

Jeżeli powie: „uwolnić”, można oskarżyć: o lekceważenie Prawa Mojżeszowego. Pułapka jest: dobrze skonstruowana.

11. Jezus milczy

To jedna z najbardziej genialnych rzeczy w scenie. Wszyscy: naciskają. Jezus: nie daje się wciągnąć w tempo oskarżycieli. Schyla się. Pisze: palcem po ziemi. Milczenie Jezusa: przerywa mechanizm przemocy.

12. Co Jezus pisał?

Nie wiemy. I to trzeba powiedzieć: bardzo wyraźnie. Tekst: nie mówi.

Przez wieki proponowano:

grzechy oskarżycieli;
imiona;
przykazania;
fragmenty Pisma;
wyrok;
bezsensowne znaki.

To wszystko: hipotezy. Nie mamy prawa mówić: „Jezus na pewno wypisywał ich grzechy”.

13. „Palcem” — czy aluzja do palca Boga?

Możliwe jest skojarzenie: z tablicami Prawa zapisanymi palcem Boga. Możliwe też: z Jr 17,13 — zapisaniem w prochu tych, którzy odchodzą od Boga. To ciekawe: typologie. Ale znowu: tekst sam ich nie wyjaśnia. Dlatego należy powiedzieć: możliwe echo, nie pewnik.

14. „Kto z was jest bez grzechu…”

Jezus nie mówi: „tylko człowiek absolutnie bezgrzeszny może kiedykolwiek być sędzią”. Gdyby tak było: żaden sąd na świecie nie mógłby istnieć. Kontekst: oskarżyciele chcą wykonać skrajny wyrok, jednocześnie używając kobiety jako narzędzia. Jezus: odsłania ich własną sytuację przed Bogiem.

15. Czy to znaczy „każdy grzeszy, więc nie wolno nazywać grzechu grzechem”?

Nie. Jezus na końcu mówi: „już nie grzesz”. Czyli: cudzołóstwo pozostaje złem. Jednocześnie człowiek grzeszny nie ma prawa: używać moralności do publicznego niszczenia drugiego człowieka dla własnej korzyści. To bardzo ważne rozróżnienie.

16. Oskarżyciele odchodzą

Najpierw: starsi. Dlaczego?

Możliwe:

większa świadomość własnego życia;
wyższy autorytet i dlatego pierwsi reagują;
literacki szczegół tradycji.

Tekst: nie wyjaśnia. Nie trzeba tworzyć: psychologii każdego człowieka. Najważniejsze: kamień nie zostaje rzucony.

17. Zostaje Jezus i kobieta

Św. Augustyn podsumował tę scenę słynnym kontrastem: nędza i Miłosierdzie. Przed Jezusem zostaje: prawdziwy grzesznik. Ale także: prawdziwy Zbawiciel. Nie ma już: tłumu potrzebującego widowiska. Jest: osoba i Bóg.

18. „Nikt cię nie potępił?”

Jezus: pozwala kobiecie mówić. Do tej pory inni: mówią o niej. Teraz Jezus: mówi do niej. To ogromna różnica. Przywraca jej: podmiotowość. Nie jest: przypadkiem moralnym. Jest: osobą.

19. „I Ja ciebie nie potępiam”

To nie znaczy: „wszystko było dobrze”. To znaczy: Jezus nie wydaje na nią wyroku potępienia. J 3,17: Syn przyszedł zbawić, nie potępić świat. Perykopa staje się: żywą ilustracją tego zdania.

20. „Idź i nie grzesz więcej”

Miłosierdzie ma: kierunek. Jezus nie mówi: „wracaj dokładnie do tego samego”. Nie mówi: „twoje wybory nie mają znaczenia”. Łaska mówi: możesz zacząć inaczej. To jest: nawrócenie.

21. Katolicki model miłosierdzia

Ta scena bardzo dobrze pokazuje, czym nie jest: miłosierdzie. Nie jest: potępieniem osoby. Nie jest też: nazwaniem grzechu dobrem. Jezus łączy: „nie potępiam” + „nie grzesz”. Czyli: przyjmuję człowieka + wzywam do przemiany.

CZĘŚĆ II — J 8,12–20

22. „Ja jestem światłością świata”

Po scenie kobiety tekst przechodzi do: wielkiej deklaracji. Jezus: jest Światłością. To rozwija: Prolog. J 1: światłość świeci w ciemności. J 8: Jezus sam identyfikuje się ze światłością świata.

23. Tło Święta Namiotów

J 7 rozgrywało się: podczas Sukkot. Z tym świętem wiązano: uroczyste światła w świątyni. Dlatego słowa Jezusa: „Ja jestem światłością świata” mają bardzo mocny kontekst. Nie chodzi o: przypadkową metaforę. Święto mówi: światło Boga. Jezus mówi: Ja jestem tym światłem dla świata.

24. Słup ognia na pustyni

W czasie Wyjścia Bóg prowadził Izraela: słupem ognia w nocy. Święto Namiotów przypominało: pustynię. J 8: Jezus jako światłość. To może sugerować: nową obecność Boga prowadzącą lud. Jezus: nie tylko pokazuje drogę. Jest: światłem drogi.

25. „Kto idzie za Mną”

Światło ma: konsekwencję uczniowską. Nie wystarczy: podziwiać światło. Trzeba: iść za Jezusem. To język: drogi. Uczeń: podąża.

26. „Światło życia”

To łączy: J 1 i J 5–6. J 1: w Nim było życie, a życie było światłością. J 6: Chleb Życia. J 8: światło życia. Jezus nie daje: oderwanych darów. On sam: jest źródłem życia.

27. Spór o świadectwo

Faryzeusze odpowiadają: sam o sobie świadczysz. To nawiązuje: do J 5. Prawo wymagało: odpowiedniego świadectwa. Jezus odpowiada: Jego świadectwo jest wiarygodne, bo zna swoje pochodzenie i cel.

28. Jezus wie, skąd przyszedł

To motyw całej Ewangelii. Ludzie: spierają się o Galileę. Jezus: wie, że przyszedł od Ojca. Ludzie: nie wiedzą, dokąd idzie. Jezus: wraca do Ojca. To właśnie wiedza o: swoim Boskim pochodzeniu daje Jego świadectwu: wyjątkową wagę.

29. „Według ciała”

BT tłumaczy: według zasad tylko ludzkich. Dosłownie: „według ciała”. Nie znaczy: ciało biologiczne jest złe. Chodzi o: powierzchowny, czysto ludzki osąd bez rozpoznania Bożej rzeczywistości. To ten sam problem: J 7,24 — sądzenie z pozoru.

30. „Ja nie sądzę nikogo”

Czy to przeczy J 5, gdzie Syn: otrzymał władzę sądu? Nie. W Janie trzeba rozróżnić: cel pierwszego przyjścia i: ostateczny sąd. J 3: Syn przychodzi zbawić. J 5: Syn ma władzę sądu. J 8: nie działa jak przeciwnicy wydający powierzchowny wyrok. Jego sąd: jeśli go wykonuje, jest prawdziwy, bo pozostaje w jedności z Ojcem.

31. Dwóch świadków

Jezus odwołuje się: do Prawa. Pwt 17 i 19: dwóch świadków. Jezus mówi: świadczę Ja i Ojciec. To niezwykłe. Nie ignoruje: ich kryterium prawnego. Pokazuje: jego ostateczne spełnienie.

32. „Gdzie jest Twój Ojciec?”

Rozmówcy znów: nie rozumieją. Myślą: na poziomie rodzinnym / fizycznym. Jezus mówi: o Ojcu. To Janowy schemat: ziemskie rozumienie → objawienie wyższego sensu.

33. Poznać Jezusa = poznać Ojca

Jezus mówi: gdybyście znali Mnie, znalibyście Ojca. To będzie rozwinięte w: J 14. Filip powie: pokaż nam Ojca. Jezus odpowie: kto Mnie widzi, widzi Ojca. Chrystologia Jana jest: całkowicie relacyjna. Syn: objawia Ojca.

34. Skarbiec świątynny

Jan podaje miejsce: przy skarbcu. To teren: świątyni. Jezus mówi tam: o światłości świata. To kolejne: objawienie w centrum religijnego Izraela.

35. „Godzina jeszcze nie nadeszła”

Ponownie: nikt Go nie pojmuje. Dlaczego? godzina jeszcze nie. To nie znaczy: przeciwnicy nie mają wolności. Jan podkreśla: Boży plan nad Paschą. Krzyż nie będzie: przypadkową katastrofą.

CZĘŚĆ III — J 8,21–30

36. Jezus ponownie mówi o odejściu

„Odchodzę”. Dokąd? do Ojca. Rozmówcy: nie mogą tam pójść w stanie odrzucenia Syna. Jezus mówi: umrzeć w swoim grzechu. To bardzo poważny moment.

37. Czy to znaczy, że Bóg nie daje drugiej szansy?

Tekst ostrzega: realnie. Nie należy jednak tworzyć: dokładnego kalendarza Bożej cierpliwości. Sens: odrzucenie światła ma konsekwencje. Nie można: w nieskończoność traktować objawienia Boga jak nieistotnej propozycji.

38. „Czy się zabije?”

To kolejne: nieporozumienie. Jezus mówi: o powrocie do Ojca. Rozmówcy: o samobójstwie. Jan pokazuje: jak daleko są od sensu Jego słów.

39. „Wy jesteście z niskości, Ja z wysoka”

Nie oznacza: Jezus gardzi ziemią. J 1: stał się ciałem. Kontrast dotyczy: pochodzenia. Ludzie: należą do świata upadłego. Jezus: pochodzi od Ojca.

40. „Nie jestem z tego świata”

To nie znaczy: świat materialny jest zły. U Jana „świat” często oznacza: ludzkość w stanie oddalenia od Boga i system oporu wobec światła. Bóg: kocha świat. Jezus: nie należy do buntu świata.

41. „Jeżeli nie uwierzycie, że JA JESTEM”

To jeden z kluczowych momentów. Greckie: ἐγώ εἰμι — egō eimi dosłownie: „Ja jestem”. BT V drukuje: „JA JESTEM” i odsyła: do Wj 3,14. Nie chodzi więc tylko: „jeśli nie uwierzycie, że jestem Mesjaszem”, choć ten sens również jest obecny. Jan prowadzi: ku Bożej tożsamości Jezusa.

42. Wj 3,14 — imię Boga

Przy krzewie gorejącym Bóg objawia Mojżeszowi: tajemnicze imię. Hebrajskie: אֶהְיֶה אֲשֶׁר אֶהְיֶה — Ehjeh aszer Ehjeh bywa tłumaczone: „JESTEM, KTÓRY JESTEM”. Grecka Septuaginta używa innej konstrukcji, ale Janowa formuła: egō eimi w określonych kontekstach przywołuje: język Bożej samoidentyfikacji.

BT właśnie tak interpretuje: J 8,24.28.58.

43. „Kimże Ty jesteś?”

To pytanie mogłoby być: tytułem całej Ewangelii Jana. Od J 1: kim jest Jezus? Baranek? Rabbi? Mesjasz? Syn Boży? Król Izraela? Chleb? Światłość? „JA JESTEM”? J 8: zmusza do odpowiedzi.

44. Jezus mówi to, co słyszał od Ojca

Ponownie: jedność Ojca i Syna. Nie oznacza: Jezusa jako zwykłego ucznia. J 1: Słowo jest Bogiem. J 5: Syn czyni dzieła Ojca. J 8: mówi to, co otrzymuje od Ojca. To: odwieczna relacja Syna.

45. „Gdy wywyższycie Syna Człowieczego”

Znów:

ὑψόω — hypsoō
wywyższyć.

J 3: wąż na pustyni. J 8: wywyższenie Syna Człowieczego. J 12: przyciągnięcie wszystkich. U Jana krzyż jest: paradoksalnym wywyższeniem.

46. Krzyż objawi „JA JESTEM”

To niezwykle ważne. Jezus mówi: wtedy poznacie, że JA JESTEM. Czyli pełnia Jego tożsamości: objawi się nie mimo krzyża, ale właśnie przez krzyż. Świat widzi: przegranego. Jan widzi: objawienie chwały i Boskiej miłości.

47. Ojciec nie pozostawia Syna samego

Jezus mówi: Posyłający jest ze Mną. J 16 uczniowie rozproszą się. Ale Jezus powie: nie jestem sam, Ojciec jest ze Mną. Relacja Ojca i Syna: nie zostaje zerwana.

48. Wielu uwierzyło

To zaskakujące po tak ostrej mowie. Jan mówi: wielu uwierzyło. Ale następna część pokaże: jakość tej wiary zostanie poddana próbie. To bardzo ważne. Można: zacząć wierzyć, a potem: nie trwać.

CZĘŚĆ IV — J 8,31–36

49. „Jeżeli trwacie w mojej nauce”

Jezus mówi: do tych, którzy uwierzyli. Nie: „skoro raz uwierzyliście, nic więcej nie ma znaczenia”. Mówi: „jeżeli trwacie”. Greckie: μένω — menō znów wraca. Wiara ucznia: ma trwać.

50. Uczeń nie tylko zaczyna — uczeń trwa

To ważne. Emocjonalny moment: nie jest jeszcze dojrzałym uczniostwem.

Uczeń:

słucha;
pozostaje;
wraca;
pozwala się korygować;
żyje słowem.

J 15: „trwajcie we Mnie”. J 8: „trwajcie w moim słowie”.

51. „Poznacie prawdę”

To bardzo znane zdanie. Ale często: wyrwane z kontekstu. Nie chodzi o: dowolną informację. Nie chodzi o: „moja subiektywna prawda”. Prawda jest związana: z nauką Jezusa. J 14: Jezus sam jest Prawdą.

52. „Prawda was wyzwoli”

Co oznacza wolność? Rozmówcy od razu myślą: politycznie / społecznie. Mówią: jesteśmy potomkami Abrahama i nie byliśmy niewolnikami. Historycznie brzmi to: dziwnie.

Izrael doświadczał:

Egiptu;
Asyrii;
Babilonii;
Persji;
Grecji;
Rzymu.

Może więc chodzić: o dumę religijną — jako potomkowie Abrahama nie jesteśmy duchowo niewolnikami. Jezus jednak mówi: o głębszej niewoli.

53. Najgorsza niewola: grzech

Jezus definiuje: niewolę. Kto: popełnia grzech, staje się: niewolnikiem grzechu. To nie znaczy: każdy pojedynczy upadek całkowicie usuwa wolną wolę. Chodzi o: władzę grzechu, który przejmuje człowieka. Grzech obiecuje: wolność. A potem: wiąże.

54. Jak grzech niewoli?

Przykłady:

kłamstwo najpierw: „jedno małe”.

Potem: musisz kłamać dalej, żeby chronić pierwsze.

pornografia / uzależnienie najpierw: „robię, bo chcę”.

Potem: „chcę przestać, ale nie potrafię”.

pycha najpierw: „chcę być doceniony”.

Potem: opinia ludzi zaczyna sterować życiem.

zemsta najpierw: „mam prawo do złości”.

Potem: człowiek latami żyje osobą, której nienawidzi. To właśnie: niewola.

55. Syn daje prawdziwą wolność

Nie: sama silna wola. Nie: wiedza. Nie: pochodzenie religijne.

Syn.

Dlaczego? Bo: Syn należy do domu na zawsze. To obraz: rodziny i dziedzictwa. Niewolnik: nie ma trwałego prawa do domu. Syn: ma. I może: wprowadzić innych w wolność dzieci Bożych.

56. Katolicka wolność

Wolność chrześcijańska nie znaczy: mogę robić, co mi się podoba. To: możliwość wybierania dobra. Grzech: zmniejsza wolność. Łaska: uzdrawia wolność. Najbardziej wolny człowiek nie jest tym, który: nie ma żadnych zasad. Jest tym, który: potrafi kochać dobro bez wewnętrznych kajdan.

CZĘŚĆ V — J 8,37–47

57. „Wiem, że jesteście potomstwem Abrahama”

Jezus: nie zaprzecza biologii. Są: potomkami Abrahama. Ale rozróżnia: pochodzenie biologiczne i: synostwo duchowe. To bardzo ważne. Religia nie jest: dziedzicznym biletem zbawienia.

58. Dzieci robią dzieła ojca

W biblijnym języku: „syn / dziecko kogoś” może oznaczać: człowieka podobnego charakterem i działaniem. Jezus mówi: jeżeli naprawdę jesteście dziećmi Abrahama, czyńcie jak Abraham. Abraham: przyjął Boże objawienie. Oni: chcą zabić Tego, który mówi prawdę od Boga.

59. Abraham jako wzór wiary

Rdz 12: Abraham wyrusza na słowo Boga. Rdz 15: wierzy Bogu. Rdz 18: przyjmuje tajemniczych gości. Jezus mówi: Abraham nie zachowywał się jak wy. Prawdziwe dziedzictwo Abrahama: to wiara. Paweł rozwinie ten temat szczególnie: w Rz 4 i Ga 3.

60. „Jednego mamy Ojca — Boga”

Rozmówcy podnoszą poziom: nie tylko Abraham. Bóg jest naszym Ojcem. Jezus odpowiada: jeśli Bóg byłby naprawdę waszym Ojcem, kochalibyście Mnie. Dlaczego? Bo: Syn przychodzi od Ojca. Nie można: kochać Ojca i świadomie nienawidzić Syna, którego Ojciec posłał.

61. Czy Jezus obraża Żydów, mówiąc o diable?

To jeden z tekstów najczęściej nadużywanych: antysemicko. Trzeba być bardzo precyzyjnym. Jezus: sam jest Żydem i mówi do: konkretnej grupy przeciwników, która chce Go zabić. „Macie diabła za ojca” nie jest: biologiczną / etniczną definicją Żydów. Jest: moralnym osądem ich aktualnego działania. Dlaczego?

Bo: chcą zabójstwa i odrzucają prawdę. Te dwie rzeczy Jezus łączy: z diabłem.

62. Diabeł jako zabójca i ojciec kłamstwa

Jezus opisuje: logikę zła. Dwa wielkie rysy: kłamstwo i: śmierć. To nawiązuje do: Rdz 3.

Wąż:

kłamie o Bogu;
prowadzi człowieka do śmierci.

Jezus: jest Prawdą i Życiem. Diabeł: kłamstwo i zabójstwo. Kontrast jest: całkowity.

63. Kłamstwo nie jest „małym problemem”

W Biblii kłamstwo: rozbija relację z rzeczywistością. Kiedy człowiek przyjmuje kłamstwo: zaczyna żyć w świecie, którego nie ma. A wtedy: może usprawiedliwić bardzo dużo zła. Dlatego Jezus tak mocno łączy: prawdę i wolność.

64. „Kto udowodni Mi grzech?”

To niezwykłe wyzwanie. Jezus stawia: własne życie przed osądem. Nie znaczy: „nikt nigdy Mnie nie skrytykował”. Chodzi: o moralną niewinność. Nowy Testament konsekwentnie wyznaje: bezgrzeszność Jezusa.

65. „Jeżeli mówię prawdę, dlaczego Mi nie wierzycie?”

To bardzo ważne pytanie. Często zakładamy: jeśli przedstawimy wystarczająco dużo informacji, człowiek uwierzy. Jezus pokazuje: nie zawsze. Problem może leżeć: w woli i sercu. Prawda może być: odrzucona dlatego, że jest prawdą.

CZĘŚĆ VI — J 8,48–59

66. „Jesteś Samarytaninem”

To ma być: obelga. Po J 4 czytelnik wie: Samarytanie rozpoznali Jezusa jako Zbawiciela świata. Dlatego w Ewangelii Jana zarzut brzmi: ironicznie. Ludzie używają: pogardy etnicznej. Jezus: nie odwzajemnia jej.

67. „Jesteś opętany”

To kolejny etap: demonizacji przeciwnika. Kiedy nie chcą przyjąć słów Jezusa: nazywają Go opętanym. Podobne oskarżenia pojawiają się: w Synoptykach. Jezus odpowiada spokojnie: nie jestem opętany; czczę Ojca.

68. Jezus nie szuka własnej chwały

Znów: motyw z J 5 i J 7. Jezus: nie potrzebuje sam się wywyższać. Ojciec: Go uwielbi. To ważne na tle: kultury honoru. Prawdziwa chwała Jezusa: pochodzi od Ojca.

69. „Nie zazna śmierci na wieki”

Rozmówcy znów rozumieją: biologicznie. Abraham: umarł. Prorocy: umarli. Więc jak Jezus może mówić: o uniknięciu śmierci? Jezus mówi: o życiu wiecznym. Tak jak w J 11: wierzący umrze, ale będzie żył.

70. Czy chrześcijanin umiera?

Tak: biologicznie. Ale śmierć nie ma: ostatniego słowa. Życie wieczne: zaczyna się już teraz. Zmartwychwstanie: dopełni zwycięstwo. To Janowe: „już i jeszcze nie”.

71. „Czy Ty jesteś większy od Abrahama?”

Tak naprawdę: to jest dobre pytanie. J 4: czy jesteś większy od Jakuba? J 6: czy większy od Mojżesza? J 8: czy większy od Abrahama? Ewangelia Jana ciągle stawia Jezusa: wobec największych postaci historii Izraela. Odpowiedź: jest większy, bo istniał przed nimi i od Niego pochodzi życie.

72. Ojciec uwielbia Syna

Jezus nie bierze: chwały sam. Ojciec: Go uwielbia. Krzyż: stanie się paradoksalnym momentem tej chwały. J 12–17: rozwiną to bardzo mocno.

73. „Wy Go nie poznaliście, Ja Go znam”

To nie jest: zwykłe porównanie poziomu wiedzy teologicznej. Jezus ma: wyjątkową, synowską znajomość Ojca. J 1,18: Syn objawia Boga. J 8: Syn zna Ojca.

74. Abraham zobaczył dzień Jezusa

Co dokładnie znaczy? BT V podaje kilka możliwości. Najważniejsza: Chrystus jest przedmiotem obietnicy danej Abrahamowi. Rdz 12: przez potomstwo Abrahama błogosławieństwo ma dotrzeć do narodów. Ga 3: Paweł odczytuje tę obietnicę chrystologicznie. Możliwe jest też: typologiczne odniesienie do Izaaka.

75. Abraham „ujrzał dzień” — nie znamy mechanizmu

Nie trzeba wymyślać: wizji filmowej, w której Abraham ogląda przyszłość. Jezus mówi: o udziale Abrahama w obietnicy mesjańskiej. BT wspomina również: starożytne interpretacje tradycji judaistycznej. Najbezpieczniej: Abraham przez wiarę uczestniczył w radości obietnicy, której pełnią jest Chrystus.

76. „Pięćdziesięciu lat jeszcze nie masz”

Rozmówcy nadal: myślą chronologicznie. Jezus ma: mniej niż pięćdziesiąt lat. Abraham żył: wieki wcześniej. Jak więc: mógł go widzieć? I właśnie tutaj Jezus wypowiada: kulminację.

77. „Zanim Abraham stał się, JA JESTEM”

Zwróć uwagę:

Jezus nie mówi: „zanim Abraham był, ja byłem”. Mówi: „JA JESTEM”.

Kontrast grecki:

γενέσθαι — genesthai

Abraham „stał się / zaistniał”.

ἐγώ εἰμι — egō eimi

Jezus „JEST”.

To bardzo mocny kontrast: stworzone istnienie Abrahama i: odwieczne istnienie Jezusa.

78. BT V: jawne stwierdzenie odwiecznego istnienia

Przypis Biblii Tysiąclecia jest tutaj bardzo jednoznaczny. J 8,58: objawia odwieczne istnienie Chrystusa. I łączy: „JA JESTEM”

z wcześniejszymi:

J 8,24,
J 8,28.

To jeden z najważniejszych tekstów: o Boskości Jezusa.

79. Związek z Wj 3,14

Jezus używa: języka samoobjawienia Boga. Nie oznacza, że grecka forma w J 8 i Septuagincie Wj 3 jest: identyczna słowo w słowo w całym zdaniu. Ale kontekst Jana: świadomie prowadzi ku Bożej tożsamości. BT V również: odczytuje tę aluzję teologicznie.

80. Związek z Izajaszem

Nie tylko Wj 3 jest ważne. W greckiej Biblii Izajasza Bóg wielokrotnie mówi w formule: „Ja jestem”. Np. Iz 43: abyście poznali i uwierzyli Mi, i zrozumieli, że JA JESTEM. To jest bardzo bliskie: językowi Jana. Dlatego możliwe, że Jan czerpie: z szerszego biblijnego języka Bożej tożsamości.

81. Dlaczego chwytają za kamienie?

Ich reakcja pokazuje: jak zrozumieli słowa. Nie jako: „jestem trochę starszy duchowo od Abrahama”. Ale jako: roszczenie do Boskiej godności. W ich ocenie: bluźnierstwo. Dlatego: chcą kamienować.

82. Jezus wychodzi ze świątyni

Rozdział zaczynał się: sądem nad kobietą. Kończy: próbą ukamienowania Jezusa. To mocna klamra. Na początku: Jezus powstrzymuje kamienie. Na końcu: kamienie zostają skierowane przeciw Niemu. Teologicznie można zobaczyć: Ten, który uwalnia grzesznika od potępienia, sam zmierza ku odrzuceniu i śmierci.

Nie jest to literalna substytucja w tej scenie. Ale paschalny kierunek: jest bardzo mocny.

83. Światłość wychodzi ze świątyni

Jezus powiedział: „Ja jestem światłością świata”. Pod koniec: wychodzi ze świątyni. W następnym rozdziale spotka: człowieka niewidomego od urodzenia. J 9 stanie się: żywą ilustracją światłości, która daje wzrok. J 8 i J 9: trzeba czytać razem.

J 8 — NA JĘZYK LUDZKI

Najprościej: J 8 mówi o tym, co robimy z prawdą, kiedy prawda staje przed nami. Na początku ludzie: przynoszą cudzy grzech. Chcą: użyć go jako broni. Jezus sprawia, że: każdy musi najpierw zobaczyć siebie. Potem nie mówi kobiecie: „nic się nie stało”. Mówi: „nie potępiam cię — żyj inaczej”. To: miłosierdzie.

Następnie Jezus mówi: jestem światłem.

Światło robi dwie rzeczy:

pokazuje drogę;
ujawnia to, co było ukryte.

Dlatego światło: bywa niewygodne. Jezus mówi też: prawda daje wolność. Ale prawda nie oznacza: „każdy ma swoją”. Prawda jest: związana ze słowem Jezusa. A to, co najbardziej odbiera człowiekowi wolność: jest grzech. Człowiek może mówić: „jestem wolny”, a w środku: nie potrafić przestać kłamać, nienawidzić, pożądać, kontrolować albo uciekać.

Jezus mówi: Syn może naprawdę wyzwolić. Potem konflikt robi się coraz mocniejszy. Ludzie powołują się: na Abrahama. Jezus mówi: nie wystarczy mieć właściwy rodowód. Pytanie: czy żyjesz wiarą Abrahama? A na końcu Jezus mówi coś jeszcze większego: Abraham rozpoczął swoje istnienie.

Jezus „JEST”.

I właśnie dlatego J 8 nie pozwala zatrzymać Jezusa w kategorii: „mądry nauczyciel moralności”. Albo Jego słowa są: nieprawdopodobnym bluźnierstwem, albo: rzeczywiście objawia się w Nim odwieczny Syn.

NAJWAŻNIEJSZE WERSETY

J 8,7

Jezus konfrontuje oskarżycieli: z ich własnym grzechem. Klucz: moralność nie może być bronią służącą niszczeniu człowieka.

J 8,11

Jezus: nie potępia kobiety i wzywa ją do porzucenia grzechu. Klucz: chrześcijańskie miłosierdzie łączy łaskę z prawdą.

J 8,12

„Ja jestem światłością świata”. Klucz: Jezus nie tylko daje wskazówki — sam jest światłem prowadzącym do życia.

J 8,24

Jezus mówi o konieczności wiary: że „JA JESTEM”. Klucz: zbawienie jest związane z rozpoznaniem prawdziwej tożsamości Jezusa.

J 8,28

Wywyższenie Syna Człowieczego: objawi „JA JESTEM”. Klucz: krzyż jest Janowym miejscem objawienia chwały.

J 8,31

Prawdziwy uczeń: trwa w słowie Jezusa. Klucz: wiara jest drogą, nie pojedynczym momentem emocji.

J 8,32

Prawda: wyzwala. Klucz: wolność wypływa z życia prawdą Chrystusa.

J 8,34–36

Grzech: jest niewolą, a Syn: daje rzeczywistą wolność. Klucz: wolność chrześcijańska nie oznacza braku granic, lecz wyzwolenie do dobra.

J 8,44

Diabeł zostaje opisany jako: zabójca i ojciec kłamstwa. Klucz: kłamstwo i śmierć należą do tej samej logiki zła.

J 8,51

Zachowanie słowa Jezusa: prowadzi do życia mocniejszego niż śmierć. Klucz: życie wieczne już zaczyna się w uczniu.

J 8,58

„Zanim Abraham stał się, JA JESTEM”. Klucz: jeden z najmocniejszych tekstów Nowego Testamentu o preegzystencji i Boskiej tożsamości Jezusa.

KLUCZ DO BIBLII — J 8

1. Kto mówi lub pisze?

W J 7,53–8,11 narrator przekazuje starożytną tradycję o Jezusie, której historia tekstualna różni się od reszty Janowej narracji.

W J 8,12–59:

Jezus;
faryzeusze;
inni rozmówcy określani przez Jana w kontekście polemicznym jako „Żydzi”.

2. Do kogo?

Jezus mówi: publicznie w świątyni. W części o wolności zwraca się: również do ludzi, którzy zaczęli w Niego wierzyć. To ważne: ostrzeżenie dotyczy także początkujących uczniów.

3. Co wydarzyło się wcześniej?

J 7:

Święto Namiotów;
woda żywa;
Duch;
pytanie o pochodzenie Mesjasza;
Nikodem;
spór o sprawiedliwy sąd.

J 8 rozwija:

sąd, światło, pochodzenie Jezusa,

Ojca,

prawdę.

4. Co wydarzy się później?

J 9: uzdrowienie niewidomego od urodzenia. J 8: „Ja jestem światłością świata”. J 9: światłość daje człowiekowi wzrok, podczas gdy ludzie przekonani, że widzą, okazują się duchowo ślepi. To jeden ciąg.

5. Jaki jest gatunek?

J 8 łączy:

opowiadanie o sądzie i miłosierdziu;
mowę objawieniową;
spór prawny;
debatę teologiczną;
polemikę dotyczącą pochodzenia;
mowę o wolności;
wielkie objawienie chrystologiczne.

6. Co znaczyło to dla pierwszych odbiorców?

J 8 pomagał wspólnocie odpowiedzieć: co naprawdę oznacza wierzyć w Jezusa?

Nie wystarczy:

sympatia;
pierwsze zainteresowanie;
przynależność narodowa;
powołanie się na Abrahama;
znajomość religijnej tradycji.

Trzeba: trwać w słowie i przyjąć tożsamość Syna.

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

jest Ojcem Jezusa;
świadczy o Synu;
posyła Syna;
jest źródłem prawdy;
uwielbia Syna;
przez Syna daje wolność i życie.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek:

łatwo oskarża innych;
może używać prawa jako broni;
potrzebuje miłosierdzia;
potrzebuje nawrócenia;
może żyć w niewoli grzechu;
może opierać się na fałszywym poczuciu religijnego bezpieczeństwa;
potrzebuje prawdy, która wyzwala.

NIEZBĘDNIK BIBLIJNY — J 8

Ludzie

Jezus

Miłosierny Sędzia, Światłość świata, Syn Posłany przez Ojca, Dawca wolności, Ten, który istniał przed Abrahamem.

Kobieta pochwycona na cudzołóstwie

Osoba postawiona publicznie w centrum pułapki wymierzonej w Jezusa. Otrzymuje miłosierdzie i wezwanie do zmiany życia.

Uczeni w Piśmie i faryzeusze

W J 8,1–11 występują jako oskarżyciele próbujący zastawić na Jezusa pułapkę.

Faryzeusze / przeciwnicy Jezusa

Prowadzą z Jezusem spór o świadectwo, Ojca, wolność, Abrahama i Jego tożsamość.

Abraham

Ojciec wiary i patriarcha. Jezus odwołuje się do jego wiary oraz objawia, że sam istnieje przed nim.

Miejsca

Góra Oliwna

Wspomniana na początku perykopy J 7,53–8,11.

Świątynia

Główne miejsce nauczania i sporu.

Skarbiec

Miejsce w obrębie świątyni, przy którym Jezus naucza.

Historia i religia

Cudzołóstwo

Ciężkie naruszenie przymierza małżeńskiego, zakazane w Dekalogu.

Kara w Prawie

Prawo Mojżeszowe przewidywało surową karę za cudzołóstwo, ale odpowiedzialność dotyczyła: zarówno mężczyzny, jak kobiety.

Świadkowie

Prawo wymagało: wiarygodnych świadków, którzy ponosili szczególną odpowiedzialność za prawdę oskarżenia.

Abraham

Fundamentalna postać przymierza, ojciec Izraela i wzór wiary.

SŁOWA, KTÓRE WARTO ZNAĆ

1. φῶς — phōs

Znaczenie: światło.

Jezus: jest Światłością świata.

2. ἀλήθεια — alētheia

Znaczenie: prawda.

W Janie prawda: nie jest tylko informacją. Jest związana: z Bogiem i objawieniem Jezusa.

3. ἐλευθερόω — eleutheroō

Znaczenie: wyzwalać / czynić wolnym.

Prawda: wyzwala. Syn: wyzwala naprawdę.

4. δοῦλος — doulos

Znaczenie:

niewolnik;
sługa.

J 8: grzech może uczynić człowieka niewolnikiem.

5. ἁμαρτία — hamartia

Znaczenie: grzech.

Nie tylko: pojedyncze wykroczenie. U Jana może być: mocą oddzielającą człowieka od Boga.

6. μένω — menō

Znaczenie:

trwać;
pozostawać.

Prawdziwy uczeń: trwa w słowie Jezusa.

7. μαρτυρία — martyria

Znaczenie: świadectwo.

Jezus i Ojciec: świadczą.

8. πατήρ — patēr

Znaczenie: ojciec.

J 8 pyta: kto naprawdę jest twoim ojcem? Nie tylko biologicznie. Ale: czyje czyny naśladujesz?

9. διάβολος — diabolos

Znaczenie:

oszczerca;
przeciwnik;
diabeł.

Jezus opisuje go: jako zabójcę i ojca kłamstwa.

10. ἐγώ εἰμι — egō eimi

Znaczenie:

„JA JESTEM”.

W J 8 występuje szczególnie mocno:

8,24;
8,28;
8,58.

W J 8,58 jest: kulminacją objawienia odwiecznej tożsamości Jezusa.

11. ὑψόω — hypsoō

Znaczenie: wywyższyć / podnieść.

U Jana: krzyż jest zarazem wywyższeniem.

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

1. Wj 13–14 → światło prowadzące Izrael

Bóg prowadzi lud: słupem ognia. J 8: Jezus jest Światłością świata.

Sens

Boża obecność prowadząca Izrael:

znajduje pełnię w Chrystusie.

2. Wj 20 / Pwt 5 → zakaz cudzołóstwa

Dekalog: nie cudzołóż. J 8: Jezus nie znosi moralnego znaczenia przykazania. Ale: odrzuca manipulację człowiekiem i daje możliwość nawrócenia.

3. Kpł 20; Pwt 22 → prawo dotyczące cudzołóstwa

Prawo: traktuje cudzołóstwo poważnie. Ale odpowiedzialność: dotyczy obojga. Brak mężczyzny w J 8: pokazuje co najmniej niepełność przedstawionej sprawy.

4. Pwt 17; 19 → świadkowie

Prawo: wymaga świadków. Świadkowie: biorą na siebie odpowiedzialność za oskarżenie. Jezus: odwraca uwagę ku ich własnemu sumieniu.

5. Jr 17 → pisanie w prochu

Jeremiasz mówi o: zapisaniu w prochu tych, którzy opuszczają źródło żywej wody. Możliwe: echo w geście Jezusa. Ale: hipoteza, nie pewnik.

6. Rdz 12; 15 → Abraham i wiara

Abraham: słucha Boga i wierzy. J 8: prawdziwe dzieci Abrahama żyją podobną wiarą.

7. Rdz 17 → radość Abrahama i Izaak

BT wspomina tradycję łączącą: radość Abrahama z narodzin Izaaka oraz: przyszłą nadzieję mesjańską. Jezus: jest pełnią obietnicy.

8. Wj 3,14 → „JA JESTEM”

Bóg objawia: swoje imię Mojżeszowi. J 8: Jezus używa „JA JESTEM” w sposób, który BT odczytuje jako zastosowanie do siebie języka Boga.

9. Iz 43 → „abyście uwierzyli, że JA JESTEM”

Izajasz zawiera: wyjątkowo bliski język. Bóg wzywa: aby Go poznać, uwierzyć i zrozumieć „JA JESTEM”. J 8: uwierzyć, że Jezus „JA JESTEM”. To niezwykle ważne tło.

CO MÓWIĄ POLSCY BIBLIŚCI?

Ks. Stanisław Mędala CM

Podstawowym polskim komentarzem do J 1–12 pozostaje: Stanisław Mędala CM, „Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.

Przy J 8 szczególnie istotne są:

szczególna historia tekstualna J 7,53–8,11;
związek światła z kontekstem Święta Namiotów;
Janowy język sądu i świadectwa;
stopniowe narastanie formuły egō eimi;
związek „JA JESTEM” z biblijnym językiem samoobjawienia Boga;
relacja prawdy i wolności;
rozróżnienie fizycznego potomstwa Abrahama i duchowego podobieństwa do Abrahama;
kontrast prawdy i kłamstwa;
preegzystencja Jezusa w J 8,58.

Najważniejszy klucz: J 8 nie jest luźną kolekcją ostrych wypowiedzi. To stopniowo narastający spór o tożsamość Jezusa, który kończy się objawieniem Jego odwiecznego „JA JESTEM”.

Ks. Antoni Paciorek

W serii Biblia Lubelska komentarz do Jana przygotował: Antoni Paciorek, „Ewangelia według św. Jana”, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.

Przy J 8 szczególnie warto zwrócić uwagę na:

motyw światłości;
świadectwo Ojca;
pochodzenie Jezusa „z wysoka”;
prawdę jako objawienie dające wolność;
niewolę grzechu;
sens dziecięctwa Abrahama;
kulminacyjne „JA JESTEM” z J 8,58.

Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II

Polskie materiały Dzieła Biblijnego zwracają szczególną uwagę na: historię tekstualną J 7,53–8,11.

Fragment:

różni się stylem od typowego Jana;
wykazuje podobieństwa do Łukasza;
nie znajduje się w najstarszych świadkach tekstu Ewangelii Jana;
zachowuje jednak starożytną tradycję o Jezusie i pozostaje tekstem przyjętym przez Kościół.

W komentarzu do sceny podkreśla się także: znaczenie odpowiedzialności świadków zgodnie z Pwt 17.

Biblia Tysiąclecia — przypisy do J 8

BT V jest tutaj wyjątkowo ważna.

Zaznacza między innymi:

kanoniczność J 8,1–11 przy jednoczesnej złożonej historii tekstualnej;
związek J 8,12 z Janową symboliką światła;
świadectwo dwóch osób według Pwt;
„JA JESTEM” jako zastosowanie do Jezusa biblijnego samookreślenia Boga;
wywyższenie Syna Człowieczego;
prawdę i wolność;
sens określenia „Samarytanin” jako ówczesnej obelgi;
Abrahamową radość z obietnicy;
J 8,58 jako jawne stwierdzenie odwiecznego istnienia Chrystusa.

KLUCZ KATOLICKI — MIŁOSIERDZIE I GRZECH

Scena J 8,1–11 jest bardzo ważna, bo pozwala uniknąć: dwóch skrajności.

Skrajność 1

„Grzech jest nieważny”.

Jezus mówi: nie grzesz więcej. Czyli: czyn ma znaczenie.

Skrajność 2

„Grzesznik zasługuje przede wszystkim na upokorzenie”.

Jezus: nie pozwala zrobić z człowieka widowiska. Daje: miłosierdzie.

Katolickie „i”

Kościół nie powinien wybierać: prawda ALBO miłosierdzie. Chrystus pokazuje: prawda I miłosierdzie. Miłosierdzie: nie nazywa zła dobrem. Prawda: nie odbiera człowiekowi godności i nadziei.

KLUCZ KATOLICKI — PRAWDZIWA WOLNOŚĆ

Współczesny człowiek często definiuje wolność: „mogę robić, co chcę”. Jezus pyta: a kto decyduje o tym, czego chcesz?

Jeżeli moje „chcę” jest kontrolowane przez:

nałóg;
lęk;
pożądanie;
potrzebę uznania;
zemstę;
kłamstwo;

to czy naprawdę: jestem wolny? Chrześcijańska wolność oznacza: zdolność do dobra. Łaska: nie niszczy wolności. Łaska: ją uzdrawia.

TRUDNE PYTANIA

1. Czy J 8,1–11 jest „dopisanym fragmentem”?

Historycznie: został dołączony do obecnego miejsca później niż reszta tekstu Jana. Ale słowo: „dopisek” może sugerować: oszustwo. To byłoby błędne. Katolicka Biblia traktuje tekst: jako natchniony i kanoniczny. Najlepiej powiedzieć: starożytna tradycja o Jezusie o szczególnej historii tekstualnej.

2. Skoro nie jest pierwotnie Janowy, dlaczego go czytamy jako Pismo Święte?

Ponieważ kanon Kościoła: nie jest identyczny z pytaniem o jednego konkretnego autora. W Biblii istnieją teksty: o złożonej historii redakcyjnej. Natchnienie dotyczy: kanonicznego tekstu przyjętego przez Kościół.

3. Co Jezus pisał na ziemi?

Nie wiemy. Każda konkretna odpowiedź: jest hipotezą.

4. Dlaczego nie przyprowadzono mężczyzny?

Nie wiemy. Ale Prawo: obejmowało oboje. Dlatego scena: wygląda proceduralnie podejrzanie.

5. Czy Jezus zniósł karę z Prawa Mojżeszowego?

Jezus nie prowadzi: abstrakcyjnej reformy kodeksu karnego. Rozbraja: konkretną manipulację Prawem i objawia: miłosierdzie Boga. Pełne chrześcijańskie rozumienie Prawa dokonuje się: przez całe życie, krzyż i Zmartwychwstanie Jezusa.

6. Czy „kto jest bez grzechu” oznacza, że chrześcijanin nigdy nie może powiedzieć, że coś jest złe?

Nie. Sam Jezus mówi kobiecie: porzuć grzech. Chodzi o: różnicę między rozeznaniem dobra i zła a hipokrytycznym potępieniem osoby.

7. Co znaczy „prawda was wyzwoli”?

W kontekście: trwanie w słowie Jezusa → poznanie prawdy → wolność. Nie chodzi o: dowolną prawdę naukową jako taką, choć prawda zawsze ma wartość. Chodzi przede wszystkim: o prawdę objawioną przez Chrystusa.

8. Czy grzech naprawdę odbiera wolność?

Tak, szczególnie: grzech utrwalony.

Grzech tworzy:

nawyki;
zależności;
zakłamanie;
przymus;
coraz mniejszą zdolność wybierania dobra.

Dlatego: nawrócenie jest wyzwoleniem.

9. Czy J 8,44 mówi, że Żydzi są „dziećmi diabła”?

Nie. To antysemickie i niezgodne: z kontekstem. Jezus mówi: do konkretnych przeciwników, których czyny — zabójcza intencja i odrzucenie prawdy — naśladują diabła. To kategoria: moralna, nie etniczna.

10. Czy „JA JESTEM” naprawdę oznacza Boskość Jezusa?

W kontekście J 8: bardzo mocno tak. BT V wyraźnie interpretuje: J 8,24.28.58 w świetle: Bożego samookreślenia. J 8,58 dodatkowo przeciwstawia: zaistnienie Abrahama i: „JA JESTEM” Jezusa. Reakcja ukamienowania: potwierdza, że słuchacze usłyszeli roszczenie o niezwykłej randze.

11. Czy Jezus jest tą samą Osobą co Ojciec?

Nie. Jan: rozróżnia Ojca i Syna. Ojciec: posyła. Syn: jest posłany. A jednocześnie Syn: posiada Boską godność i odwieczne istnienie. To stanie się jednym z fundamentów: nauki o Trójcy Świętej.

12. Czy „Abraham ujrzał mój dzień” oznacza wizję Jezusa?

Nie musimy tak twierdzić. Najbezpieczniej: Abraham otrzymał i przyjął obietnicę, która prowadziła do Chrystusa. BT wspomina też: inne tradycyjne możliwości.

POZORNE SPRZECZNOŚCI

„Ja nie sądzę nikogo” vs „Ojciec przekazał Synowi sąd”

Nie ma sprzeczności.

J 3 / J 8

pierwsza misja Jezusa:

zbawienie.

J 5

Syn:

ma ostateczną władzę sądu. Dodatkowo J 8 przeciwstawia: powierzchowny ludzki osąd i: prawdziwy sąd Jezusa w jedności z Ojcem.

„Żydzi uwierzyli” vs kilka wersetów później chcą zabić Jezusa

J 8 pokazuje: wiarę poddaną próbie. Możliwe także, że w toku dialogu narrator ma na uwadze: nie całkiem identyczną grupę słuchaczy. Najważniejszy sens: początkowe uwierzenie musi przerodzić się w trwanie.

CO MOŻNA ŁATWO ODCZYTAĆ ŹLE?

Błąd 1

Kobieta została uniewinniona, bo cudzołóstwo nie jest grzechem.

Nie. Jezus wzywa: do porzucenia grzechu.

Błąd 2

Jezus potępia Prawo Mojżeszowe.

Nie. Oskarżyciele: manipulują Prawem. Jezus: odsłania ich niesprawiedliwość.

Błąd 3

Wiemy, co Jezus pisał.

Nie wiemy.

Błąd 4

J 8,1–11 jest „fałszywym fragmentem”.

Nie. Ma: szczególną historię tekstualną, ale jest: kanoniczny w katolickiej Biblii.

Błąd 5

„Prawda was wyzwoli” znaczy „rób to, co jest prawdziwe dla ciebie”.

Nie. Kontekst: słowo Jezusa.

Błąd 6

Wolność chrześcijańska = mogę robić wszystko.

Nie. Grzech: właśnie niszczy wolność.

Błąd 7

„Dzieci Abrahama” to kategoria biologicznej wyższości.

Nie. Jezus podkreśla: podobieństwo wiary i czynów.

Błąd 8

J 8,44 usprawiedliwia antysemityzm.

Absolutnie nie. Takie użycie tekstu: odwraca jego sens.

Błąd 9

„JA JESTEM” to tylko zwykłe „to ja”.

W części sytuacji egō eimi rzeczywiście może mieć zwykłe znaczenie. Ale: J 8,24.28.58 ma znacznie mocniejszy kontekst teologiczny.

Błąd 10

Jezus mówi tylko, że jest starszy od Abrahama.

Nie. Nie mówi: „byłem”. Mówi: „JA JESTEM”. BT interpretuje to: jako odwieczne istnienie.

„BÓG MÓWI” — JAK TO ROZUMIEĆ W J 8?

Najpierw tekst objawia: jaki jest Jezus.

Jezus:

nie używa człowieka jako narzędzia;
daje miłosierdzie bez relatywizowania grzechu;
jest Światłością świata;
przychodzi od Ojca;
objawia Ojca;
daje prawdę;
daje wolność;
wyzwala z niewoli grzechu;
jest większy od Abrahama;
istnieje odwiecznie jako Syn.

Dopiero potem: co to znaczy dla mnie? Możliwa modlitwa: Jezu, naucz mnie patrzeć na własny grzech zanim zacznę rzucać kamieniami w innych. Daj mi przyjąć Twoje miłosierdzie i naprawdę odejść od tego, co mnie niszczy. Bądź światłem tam, gdzie żyję w ciemności. Pokaż mi moje niewole, które nazywam wolnością. Naucz mnie trwać w Twoim słowie, poznawać prawdę i pozwolić, żeby Syn naprawdę mnie wyzwolił.

JAK MÓGŁBYM TO WYJAŚNIĆ KOMUŚ INNEMU?

Wersja 30 sekund

J 8 zaczyna się sceną kobiety pochwyconej na cudzołóstwie. Jej oskarżyciele chcą zastawić pułapkę na Jezusa, ale Jezus konfrontuje ich z własnym grzechem. Nie potępia kobiety, ale wzywa ją do zmiany życia. Ten fragment jest kanoniczny, choć najstarsze rękopisy wskazują, że pierwotnie nie należał do Ewangelii Jana. Potem Jezus mówi, że jest Światłością świata, że prawdziwy uczeń trwa w Jego słowie, a prawda wyzwala z niewoli grzechu. Rozdział kończy się mocnym sporem o Abrahama i słowami Jezusa: „Zanim Abraham stał się, JA JESTEM” — jednym z najważniejszych Janowych świadectw o Boskości Chrystusa.

Wersja 2 minuty

Na początku J 8 przywódcy religijni przyprowadzają kobietę pochwyconą na cudzołóstwie. Nie robią tego jednak przede wszystkim dla sprawiedliwości — tekst mówi, że chcą zastawić pułapkę na Jezusa. Sam proces wygląda podejrzanie, bo Prawo dotyczyło zarówno kobiety, jak mężczyzny, a mężczyzny nie ma. Jezus nie odpowiada od razu. Pisze palcem po ziemi, a kiedy naciskają, konfrontuje oskarżycieli z ich własnym grzechem. Wszyscy odchodzą. Jezus zostaje z kobietą i łączy dwie rzeczy: nie potępia jej, ale jednocześnie wzywa, by już nie wracała do grzechu. To bardzo katolicki obraz miłosierdzia: człowiek nie jest skreślony, ale zło nie zostaje nazwane dobrem.

Warto wiedzieć, że Biblia Tysiąclecia sama zaznacza szczególną historię tej perykopy. Nie występuje ona w najstarszych rękopisach Jana i stylistycznie jest bliższa tradycji Łukaszowej, ale Kościół przyjmuje ją jako tekst natchniony i kanoniczny. Potem Jezus mówi: „Ja jestem światłością świata”. W kontekście Święta Namiotów, podczas którego ważnym symbolem było światło, jest to bardzo mocna deklaracja. Jezus twierdzi, że pochodzi od Ojca i że pełnia Jego tożsamości objawi się, kiedy zostanie „wywyższony”, czyli na krzyżu.

Następnie mówi ludziom, którzy zaczęli wierzyć, że prawdziwym uczniem jest ten, kto trwa w Jego słowie. Wtedy pozna prawdę, a prawda go wyzwoli. Jezus wyjaśnia, że najgłębszą niewolą nie jest przede wszystkim sytuacja polityczna, lecz grzech. Tylko Syn daje prawdziwą wolność. Spór kończy się Abrahamem. Przeciwnicy powołują się na swoje pochodzenie, a Jezus mówi, że prawdziwe dzieci Abrahama powinny naśladować jego wiarę. Na końcu wypowiada „Zanim Abraham stał się, JA JESTEM”. BT wyjaśnia to jako jawne stwierdzenie odwiecznego istnienia Chrystusa. Słuchacze chwytają za kamienie, bo rozumieją, że Jezus przypisuje sobie Boską godność.

3 RZECZY DO ZAPAMIĘTANIA

1.

Jezus nie mówi: „grzech jest nieważny”.

Mówi: „nie potępiam cię” i „nie grzesz więcej”. To: miłosierdzie i prawda razem.

2.

Prawdziwa wolność nie znaczy „robię, co chcę”.

Jeżeli grzech: kontroluje moje „chcę”, nie jestem: wolny. Syn: naprawdę wyzwala.

3.

Jezus mówi o sobie „JA JESTEM”.

J 8,58 nie przedstawia Go tylko jako: wielkiego nauczyciela. Objawia: odwieczną Boską tożsamość Syna.

JEDNO ZDANIE

J 8 pokazuje Jezusa jako Miłosierdzie, Światłość, Prawdę i odwiecznego Syna „JA JESTEM”, który nie potępia człowieka szukającego ratunku, ale wyprowadza go z grzechu ku prawdziwej wolności i życiu.

PYTANIA DO REFLEKSJI

Czy łatwiej widzę cudzy grzech niż własny?
Czy zdarza mi się używać moralności lub religii do upokorzenia człowieka?
Czy potrafię jednocześnie powiedzieć: „kocham cię” i „to, co robisz, jest złe”?
Gdzie najbardziej potrzebuję usłyszeć od Jezusa: „nie potępiam cię”?
Gdzie równie mocno potrzebuję usłyszeć: „nie wracaj do tego grzechu”?
W jakiej sferze moje życie potrzebuje światła?
Czy „moja wolność” nie stała się czasem nazwą dla niewoli?
Jaki grzech albo nawyk najbardziej ogranicza moją zdolność wybierania dobra?
Czy naprawdę trwam w słowie Jezusa, czy tylko czasami je czytam?
Czy wierzę, że Jezus jest czymś więcej niż nauczycielem — odwiecznym Synem Boga?
Co zmienia w mojej modlitwie świadomość, że Jezus mówi: „JA JESTEM”?
Czy moja relacja z Bogiem opiera się na żywej wierze, czy przede wszystkim na przynależności i tradycji?

ŹRÓDŁA I PUNKTY ODNIESIENIA

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — J 8 wraz z przypisami; tekst sprawdzony w biblia.pl.
Stanisław Mędala CM, Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.
Antoni Paciorek, Ewangelia według św. Jana, Biblia Lubelska, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.
Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II — polskie opracowania J 7,53–8,11 i historii tekstualnej perykopy.
Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauczanie o miłosierdziu, grzechu, wolności, prawdzie, Boskości Chrystusa i Trójcy Świętej.
Ważne odsyłacze biblijne: Rdz 3; Rdz 12,1–3; Rdz 15,1–6; Rdz 17,17; Wj 3,14; Wj 13,21–22; Wj 20,14; Kpł 20,10; Pwt 5,18; Pwt 17,6–7; Pwt 19,15; Pwt 22,22–24; Jr 17,13; Iz 42,6; Iz 43,10–13; Iz 49,6; J 1,1–18; J 3,16–21; J 5,19–47; J 7; J 9; J 12,32–36; J 14,6–11; J 15; J 18,5–8; Rz 4; Ga 3; 1 J 1,5–10.

UWAGA REDAKCYJNA — J 8

Przy dalszej pracy zachowujemy następujące zasady:

J 7,53–8,11 przedstawiamy jako tekst kanoniczny i natchniony w katolickiej Biblii, ale uczciwie zaznaczamy jego szczególną historię tekstualną.
Nie twierdzimy, że znamy treść tego, co Jezus pisał palcem po ziemi.
Hipotezy związane z Jr 17 lub „palcem Boga” oznaczamy jako możliwe, nie pewne.
Podkreślamy, że Prawo dotyczące cudzołóstwa obejmowało oboje uczestników czynu.
Nie używamy sceny do relatywizowania grzechu — Jezus wzywa do zmiany życia.
Nie używamy jej także do usprawiedliwienia publicznego poniżania grzesznika.
J 8,12 czytamy w kontekście Święta Namiotów i symboliki światła.
„Ja nie sądzę nikogo” interpretujemy razem z J 3 i J 5, rozróżniając zbawczą misję Chrystusa i Jego władzę ostatecznego sądu.
„Prawda was wyzwoli” zawsze cytujemy / interpretujemy razem z „trwaniem w słowie” Jezusa.
Wolności nie definiujemy jako braku norm, lecz jako wyzwolenie od niewoli grzechu do dobra.
J 8,44 nigdy nie używamy jako etnicznej definicji Żydów ani jako argumentu antysemickiego.
„Ojcostwo diabła” interpretujemy moralnie: podobieństwo do kłamstwa i zabójstwa.
Pochodzenie od Abrahama rozróżniamy od duchowego podobieństwa wiary Abrahama.
Egō eimi omawiamy szczególnie w J 8,24.28.58.
J 8,58 interpretujemy w zgodzie z BT jako mocne świadectwo preegzystencji i Boskiej tożsamości Chrystusa.
Związek z Wj 3,14 przedstawiamy wraz z szerszym tłem Izajaszowych formuł „Ja jestem”.
Rozróżniamy Ojca i Syna; Boskość Syna nie oznacza, że Ojciec i Syn są jedną Osobą.
J 8 czytamy razem z J 9: deklaracja „Światłość świata” zostanie pokazana w znaku uzdrowienia niewidomego.
Tekst biblijny i cytaty w projekcie sprawdzamy w biblia.pl, Biblia Tysiąclecia V.
Głównym polskim komentarzem pozostaje Stanisław Mędala CM, pomocniczo Antoni Paciorek, materiały Dzieła Biblijnego i nauczanie Kościoła.

OSTATNI KLUCZ DO J 8

Zapamiętaj ruch rozdziału: Góra Oliwna → świątynia → kobieta → oskarżyciele → Prawo → pułapka → Jezus pisze na ziemi → pierwszy kamień → sumienie → oskarżyciele odchodzą → „nie potępiam” → „nie grzesz” → Światłość świata → świadectwo → Ojciec → godzina → odejście → „JA JESTEM” → wywyższenie Syna Człowieczego → wielu wierzy → trwanie w słowie → prawda → wolność → niewola grzechu → Syn wyzwala → Abraham → dzieła Abrahama → Ojciec → prawda i kłamstwo → diabeł jako zabójca i ojciec kłamstwa → „nie zazna śmierci” → Abraham → dzień Mesjasza → „Zanim Abraham stał się, JA JESTEM” → kamienie → Jezus wychodzi ze świątyni.

Jeżeli masz zapamiętać tylko trzy zdania: Jezus wobec grzesznika łączy to, czego my często nie potrafimy połączyć: „nie potępiam cię” oraz „nie wracaj do grzechu”.

Prawdziwa wolność rodzi się z trwania w słowie Jezusa i z prawdy, bo grzech — nawet gdy udaje wolność — potrafi uczynić człowieka niewolnikiem.

Kulminacją J 8 jest „Zanim Abraham stał się, JA JESTEM”: Jezus objawia się nie tylko jako Mesjasz i nauczyciel, ale jako odwieczny Syn należący do Boskiej rzeczywistości.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.