Ewangelia według św. Jana — J 3: Nikodem, narodzenie z góry, miłość Boga i świadectwo Jana

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

J 3 — w 60 sekund

Rozdział trzeci zaczyna się nocą. Do Jezusa przychodzi: Nikodem. To nie jest przypadkowy człowiek.

Jest:

faryzeuszem,
człowiekiem wykształconym religijnie,
członkiem żydowskiej elity,
kimś, kto widział znaki Jezusa.

Nikodem przyznaje: Bóg musi być z Jezusem. Ale Jezus nie zatrzymuje się na komplementach. Mówi mu w istocie: samo rozpoznanie, że jestem niezwykłym nauczycielem, nie wystarczy. Potrzebujesz: nowego narodzenia. I tu zaczyna się typowy dla Jana dialog nieporozumienia. Jezus mówi: o narodzeniu „z góry”. Nikodem słyszy: „urodzić się jeszcze raz fizycznie”.

Jezus mówi: o wodzie i Duchu. Nikodem pyta: jak to możliwe? Jezus prowadzi go do jednej z najważniejszych prawd Ewangelii: człowiek nie zbawia sam siebie. Nowe życie: pochodzi od Boga. Potem Jezus sięga do Księgi Liczb. Na pustyni Mojżesz wywyższył węża. Teraz: Syn Człowieczy zostanie wywyższony.

U Jana „wywyższenie” ma podwójny sens:

fizyczne podniesienie na krzyżu,
objawienie chwały Jezusa.

Właśnie w tym kontekście pojawia się słynne J 3,16. Sedno nie brzmi: Bóg szuka powodu, żeby potępić świat. Sedno brzmi: Bóg kocha świat i daje Syna, aby człowiek miał życie. Potem Jan przechodzi do: światła i ciemności. Sąd dokonuje się poprzez reakcję człowieka na światło.

Człowiek może:

przyjść do światła,
albo je odrzucić, bo nie chce, aby prawda wyszła na jaw.

Druga połowa rozdziału wraca do: Jana Chrzciciela. Jego uczniowie zauważają, że coraz więcej ludzi idzie do Jezusa. Jan nie jest zazdrosny. Mówi: tak właśnie miało być. Jezus jest: Oblubieńcem. Jan jest: przyjacielem Oblubieńca. I wypowiada jedno z najpiękniejszych zdań o prawdziwej służbie: „Trzeba, by On wzrastał, a ja żebym się umniejszał”.

Rozdział kończy się wielkim kontrastem:

wiara w Syna → życie.
odrzucenie Syna → pozostawanie poza życiem, które daje Bóg.

Podział J 3

J 3,1–10

Nikodem i narodzenie z góry

Nocne spotkanie, nowe narodzenie, woda, Duch i niezrozumienie Nikodema.

J 3,11–21

Syn Człowieczy, krzyż, miłość Boga, światło i sąd

Jezus mówi o świadectwie, wywyższeniu Syna Człowieczego i życiu wiecznym.

J 3,22–30

Jezus i Jan Chrzciciel

Uczniowie Jana widzą rosnącą popularność Jezusa. Jan wyjaśnia swoją rolę jako przyjaciela Oblubieńca.

J 3,31–36

Ten, który przychodzi z wysoka

Końcowe świadectwo o Jezusie jako posłanym przez Boga Synu, który mówi słowa Boga i daje życie.

1. J 3 zaczyna się dokładnie tam, gdzie kończy się J 2

To bardzo ważne. Rozdziały w Biblii: nie są częścią pierwotnego tekstu Ewangelii. J 2 kończy się informacją: Jezus wie, co jest w człowieku. A J 3 zaczyna się: „Był wśród faryzeuszów pewien człowiek…” Czyli narrator robi płynne przejście: Jezus zna człowieka → oto konkretny człowiek: Nikodem. Nie warto więc czytać J 3 jako zupełnie nowego odcinka.

To: dalszy ciąg poprzedniej sceny.

2. Kim jest Nikodem?

Nikodem jest: faryzeuszem. Faryzeusze byli jednym z ważnych nurtów judaizmu okresu Drugiej Świątyni.

Przykładali dużą wagę do:

Tory,
tradycji interpretacji Prawa,
czystości religijnej,
życia zgodnego z Bożymi przykazaniami.

Nie wolno automatycznie tłumaczyć: faryzeusz = hipokryta. W Ewangeliach Jezus rzeczywiście ostro krytykuje część postaw faryzeuszy. Ale historycznie: faryzeizm był poważnym ruchem religijnym. Nikodem jest tego dobrym przykładem. Nie przychodzi do Jezusa po to, żeby: zastawić pułapkę. Przychodzi: rozmawiać.

3. „Dostojnik żydowski”

Jan określa Nikodema jako: dostojnika / przełożonego żydowskiego. Najprawdopodobniej wskazuje to na jego wysoką pozycję wśród przywódców ludu. Tradycyjnie wiąże się go z: Sanhedrynem.

Czyli Nikodem ma:

status,
wykształcenie,
reputację,
wpływ.

To ważne. Do Jezusa przychodzi człowiek, który z religijnego punktu widzenia: powinien już bardzo dużo wiedzieć. A jednak Jezus pokaże mu: wiedza religijna sama w sobie nie daje nowego życia.

4. Nikodem przychodzi nocą

Jan kocha symbolikę światła i ciemności. W J 1: światłość świeci w ciemności. W J 3: Nikodem przychodzi nocą. Czy chodzi tylko o godzinę?

Możliwe, że przyszedł wieczorem:

z ostrożności,
dla prywatnej rozmowy,
dlatego że wtedy łatwiej było spotkać Jezusa.

Ale u Jana noc bardzo często ma również: znaczenie symboliczne. Nikodem: jeszcze nie widzi jasno. Jest zainteresowany. Jest otwarty. Ale pozostaje: na początku drogi. To ważne: noc Nikodema nie jest ostatecznym potępieniem Nikodema.

Później pojawi się jeszcze:

w J 7,
w J 19.

Jego droga: trwa.

5. Czy Nikodem jest tchórzem?

Nie trzeba go tak szybko osądzać. Tak, przychodzi: nocą. Może to oznaczać ostrożność. Ale jednocześnie: przychodzi. W świecie, w którym Jezus budzi coraz większe kontrowersje, człowiek z elity religijnej: podejmuje ryzyko spotkania. Nikodem nie jest jeszcze uczniem. Ale jest: poszukującym. Ewangelia Jana pokazuje, że wiara często dojrzewa: etapami.

6. „Rabbi, wiemy…”

Nikodem zaczyna z szacunkiem. Nazywa Jezusa: Rabbi. Uznaje, że Jezus jest: nauczycielem od Boga. Dlaczego? Ponieważ widział: znaki. To brzmi bardzo dobrze. Ale pamiętaj zakończenie J 2. Ludzie wierzyli: z powodu znaków. Jezus jednak: znał ich serca. Nikodem dokładnie reprezentuje taki etap: znaki doprowadziły go do zainteresowania Jezusem.

Ale jego wiara musi: pójść dalej.

7. Jezus nie odpowiada na komplement

To jedna z ciekawych cech dialogu. Nikodem mówi: wiemy, że jesteś nauczycielem od Boga. Jezus nie odpowiada: dziękuję, bardzo mi miło. Natychmiast przechodzi do: sedna. Jeżeli chcesz zobaczyć królestwo Boga: musisz narodzić się inaczej. To pokazuje: Jezus nie szuka podziwu. Jego celem jest: przemiana człowieka.

8. Najważniejsze słowo: ἄνωθεν — anōthen

Jezus mówi o narodzeniu: ἄνωθεν — anōthen

To słowo może znaczyć:

znowu,
ponownie,
od początku,
z góry.

I właśnie na tym Jan buduje: podwójny sens. Nikodem słyszy: „ponownie”. Jezus mówi przede wszystkim: „z góry”. Czyli: nowe życie musi pochodzić od Boga. Biblia Tysiąclecia tłumaczy tekst w kierunku „powtórnie”, ale przypis od razu informuje, że można tłumaczyć: „z góry”. To bardzo ważne.

9. Typowe Janowe nieporozumienie

Schemat wygląda tak:

Jezus mówi o rzeczywistości duchowej.

Rozmówca

rozumie dosłownie.

Jezus

prowadzi głębiej.

W J 2: świątynia → ludzie myślą o budynku → Jezus mówi o swoim ciele. W J 3: narodzenie z góry → Nikodem myśli o porodzie. W J 4: woda żywa → Samarytanka myśli o zwykłej wodzie. W J 6: chleb życia → ludzie myślą o zwykłym chlebie. To jedna z najważniejszych technik literackich Jana.

10. Nikodem bierze słowa dosłownie

Nikodem pyta: czy stary człowiek ma ponownie wejść do łona matki? To brzmi absurdalnie. I właśnie o to chodzi. Jan pozwala, by dosłowne rozumienie: pokazało własną niewystarczalność. Jezus nie mówi: popraw swoje ciało biologiczne. Mówi: potrzebujesz nowego życia, którego źródłem jest Bóg.

11. Narodzenie „z wody i z Ducha”

To jeden z najważniejszych tekstów chrześcijańskiej nauki o: chrzcie. Biblia Tysiąclecia w przypisie mówi wprost o: aluzji do sakramentu chrztu. Jezus mówi o: wodzie i: Duchu. Nie chodzi tylko o: fizyczną wodę. Nie chodzi też o: bezcielesne doświadczenie duchowe. Woda i Duch tworzą: język nowego stworzenia i odrodzenia.

12. Stary Testament przygotowuje J 3

Najważniejszym tekstem jest: Ez 36,25–27.

Bóg obiecuje:

czystą wodę,
oczyszczenie,
nowe serce,
nowego ducha,
swojego Ducha.

To niemal idealne tło dla: wody i Ducha w J 3. Dlatego Jezus może powiedzieć Nikodemowi: jesteś nauczycielem Izraela i tego nie rozumiesz? Bo idea: oczyszczenia + nowego serca + Ducha nie spada z nieba bez przygotowania. Jest zakorzeniona: w prorokach Izraela.

13. Jeszcze jedno tło: Ez 37

Ezechiel ogląda: dolinę wyschłych kości. Po ludzku: całkowita śmierć. Bóg daje jednak: Ducha. Kości ożywają. To bardzo mocny obraz dla J 3. Nowe narodzenie oznacza: Bóg daje życie tam, gdzie człowiek sam go nie potrafi wyprodukować.

14. Jeszcze jedno tło: stworzenie

Rdz 1 mówi o: Duchu Boga unoszącym się nad wodami. J 1 rozpoczął się: „Na początku”. J 3 mówi: woda + Duch + nowe narodzenie. To pasuje do wielkiego Janowego tematu: nowego stworzenia. Chrześcijanin nie jest tylko: trochę poprawioną wersją starego człowieka. Otrzymuje: nowe życie od Boga.

15. „Ciało” i „Duch”

Jezus mówi: to, co rodzi się z ciała, jest ciałem. Nie znaczy: ciało jest złe. Przecież J 1 powiedział: Słowo stało się ciałem.

Tutaj kontrast oznacza:

„ciało” życie pochodzące wyłącznie z naturalnego ludzkiego narodzenia.

„Duch”

życie pochodzące:

od Boga. Człowiek sam z siebie: nie może wyprodukować życia Bożego.

16. Chrześcijaństwo nie jest samodoskonaleniem

J 3 bardzo mocno rozbija pewien schemat: „będę coraz lepszy, aż sam się zbawię”.

Nikodem ma:

wiedzę,
praktykę religijną,
status,
moralną powagę.

A Jezus mówi: potrzebujesz narodzenia z góry. Czyli zbawienie nie jest tylko: ulepszeniem charakteru. Jest: darem nowego życia. Oczywiście nowe życie ma potem rodzić: dobre czyny. Ale kolejność jest ważna: łaska → nowe życie → przemiana. Nie: sam się naprawię → Bóg będzie mi coś winien.

17. Wiatr i Duch — gra słów

Greckie: πνεῦμα — pneuma

może oznaczać:

wiatr,
tchnienie,
ducha,
Ducha.

Jezus wykorzystuje: grę słów.

Wiatr:

słyszysz,
widzisz jego skutki,
nie kontrolujesz go,
nie widzisz samego wiatru.

Podobnie: działanie Ducha nie jest mechanicznym procesem pod kontrolą człowieka.

18. Czy Duch działa chaotycznie?

Nie. Zdanie o wietrze nie oznacza: Duch jest kapryśny i bezsensowny. Chodzi o: Bożą wolność.

Ducha nie można:

zamknąć w formule,
kontrolować techniką,
kupić,
wymusić.

Człowiek może: przyjąć dar. Nie może: zostać właścicielem Boga.

19. „Jakżeż to się może stać?”

Nikodem po raz kolejny pyta: jak? To ważne. Nie mówi: to głupota, wychodzę. Pozostaje: w rozmowie. Jego niewiedza staje się: początkiem dalszego objawienia. Biblia bardzo często pokazuje, że dobra droga wiary zaczyna się od: uczciwego pytania.

20. „Nauczyciel Izraela”

Jezus nazywa Nikodema: nauczycielem Izraela. To może mieć delikatny ton ironii. Nikodem jest człowiekiem, który powinien: znać Pisma.

A jednak nie widzi związku między:

wodą,
Duchem,
odnowieniem,
Bożą obietnicą.

Jezus nie odrzuca: Starego Testamentu. Przeciwnie. Zakłada: właśnie Stary Testament powinien przygotować Nikodema do zrozumienia.

21. „Zaprawdę, zaprawdę”

Jan często zachowuje hebrajsko-aramejskie: ἀμὴν ἀμὴν — amēn amēn czyli: „Amen, amen”. Biblia Tysiąclecia oddaje: „Zaprawdę, zaprawdę”. Kiedy Jezus tak mówi: szczególnie podkreśla wagę wypowiedzi. To charakterystyczny język czwartej Ewangelii.

22. „Mówimy, co wiemy”

W J 3 pojawia się nagle liczba mnoga: „mówimy”. Bibliści dyskutują: kto dokładnie jest włączony w to „my”.

Możliwe odczytania:

Jezus mówi w sposób uroczysty,
chodzi o świadectwo Jezusa i Ojca,
Ewangelista pozwala wybrzmieć także świadectwu wspólnoty.

Przypis BT wskazuje na: świadectwo Jezusa i Ojca. Najważniejsze: wiara opiera się na świadectwie pochodzącym od Boga.

23. „Rzeczy ziemskie” i „rzeczy niebieskie”

Nie chodzi o podział: nauka vs religia. Jezus nie mówi: fizyka jest ziemska i nieważna. Chodzi o: poziom objawienia. Skoro Nikodem ma trudność ze zrozumieniem obrazu nowego narodzenia: jak przyjmie tajemnicę pochodzenia Syna od Ojca? To przygotowuje: J 3,13–17.

24. Syn Człowieczy zstępuje z nieba

Jezus przedstawia siebie jako: Tego, który zstąpił z nieba. To mocny powrót do J 1. Jezus nie jest tylko: człowiekiem wspinającym się do Boga. Jest: Tym, który przychodzi od Boga. W Janowej teologii ruch wygląda często tak: Ojciec → posyła Syna → Syn objawia Ojca → wraca do Ojca.

25. Mojżesz i wąż na pustyni

Jezus odwołuje się do: Lb 21,4–9.

Izraelici na pustyni:

buntują się,
zostają ukąszeni przez węże,
proszą o ratunek.

Bóg nakazuje Mojżeszowi przygotować: miedzianego węża i umieścić go: wysoko. Człowiek, który spojrzał: pozostawał przy życiu. Jezus bierze ten obraz i mówi: tak trzeba wywyższyć Syna Człowieczego.

26. Dlaczego właśnie wąż?

To może wydawać się dziwne. W Rdz 3 wąż jest związany: z grzechem. W Lb 21 obraz tego, co niesie śmierć, zostaje wystawiony wysoko i staje się: miejscem Bożego ratunku. To tworzy niezwykle mocne tło krzyża. Paweł później powie, że Chrystus: wszedł w najgłębszą solidarność z grzesznym człowiekiem, nie popełniając grzechu.

J 3 nie rozwija całej tej teologii. Ale obraz działa podobnie: to, co wygląda jak śmierć, staje się miejscem życia.

27. „Wywyższony” — słowo z podwójnym sensem

Greckie: ὑψόω — hypsoō oznacza: podnieść / wywyższyć. U Jana krzyż jest: fizycznym podniesieniem Jezusa. Ale jednocześnie: objawieniem Jego chwały. To wielki paradoks czwartej Ewangelii. W świecie: krzyż = hańba. U Jana: właśnie tam objawia się miłość Boga. Nie dlatego, że cierpienie samo w sobie jest dobre.

Dlatego, że: Jezus dobrowolnie daje siebie.

28. Życie wieczne

Greckie: ζωὴ αἰώνιος — zōē aiōnios oznacza: życie wieczne. Nie chodzi tylko o: życie bez końca po śmierci. U Jana życie wieczne zaczyna się: już teraz, kiedy człowiek: wchodzi w relację z Bogiem przez Syna. Pełnia przyjdzie po śmierci i w zmartwychwstaniu. Ale początek: jest teraz.

29. J 3,16 — najbardziej znany werset Jana

Zdanie zaczyna się od: „Tak bowiem Bóg umiłował świat”. To jedno z najbardziej streszczających zdań całego chrześcijaństwa. Ale trzeba uważać. Słowo: „tak” nie musi znaczyć tylko: „tak bardzo”. Może znaczyć: „w taki sposób”. Czyli: w taki sposób Bóg pokazał swoją miłość: dał Syna. Miłość Boga nie jest: tylko uczuciem.

Jest: działaniem.

30. Kogo Bóg kocha?

Jan mówi: świat. Greckie: κόσμος — kosmos u Jana może mieć różne znaczenia. Często oznacza: ludzkość oddaloną od Boga. I właśnie to jest szokujące. Bóg nie czeka, aż świat: stanie się wystarczająco dobry. Bóg: wychodzi pierwszy. To nie znaczy: wszystko, co robi świat, jest dobre. Znaczy: miłość Boga wyprzedza odpowiedź człowieka.

31. Bóg daje Syna

Miłość Boga ma kształt: daru. Ojciec: daje Syna. To nie jest historia: rozgniewany Ojciec chce ukarać ludzi, a dobry Jezus próbuje Go powstrzymać. To poważne zniekształcenie Ewangelii. J 3 mówi: źródłem misji Syna jest miłość Ojca. Ojciec i Syn: nie stoją po przeciwnych stronach. Zbawienie pochodzi: od Boga.

32. „Jednorodzony Syn”

Greckie: μονογενής — monogenēs

oznacza:

jedyny,
jedyny w swoim rodzaju,
Jednorodzony.

Jan używa tego słowa, aby podkreślić: wyjątkową relację Jezusa z Ojcem. Jezus nie jest: jednym z wielu „synów Bożych” dokładnie w tym samym znaczeniu. Jego synostwo jest: wyjątkowe.

33. „Każdy, kto wierzy”

J 3 nie ogranicza zaproszenia do:

jednej narodowości,
jednej klasy społecznej,
ludzi bez przeszłości,
ludzi religijnie idealnych.

Mówi: każdy. Wiara nie jest: zasługą elity. Jest: odpowiedzią człowieka na dar Boga.

34. Co znaczy „wierzyć” u Jana?

Nie tylko: uznać, że Jezus istniał. Nie tylko: zaakceptować kilka zdań o Bogu.

Wiara u Jana oznacza:

przyjąć świadectwo Jezusa,
zaufać Synowi,
przyjść do Niego,
pozostać w relacji z Nim,
pozwolić, by Jego słowo kształtowało życie.

Dlatego J 3 połączy: wiarę z: przychodzeniem do światła.

35. Bóg nie posłał Syna po to, by potępić świat

To jeden z tekstów, które warto czytać szczególnie uważnie. Pierwotny ruch Boga jest: zbawczy. Nie: „jak mogę was przyłapać?” Ale: „jak was uratować?” To nie znaczy, że Jan usuwa: sąd. Wręcz przeciwnie. J 3 mówi o sądzie bardzo poważnie. Ale sąd pojawia się w kontekście: odrzucenia światła.

36. Sąd według Jana

Jezus przychodzi: jako światłość. Człowiek staje wobec: światła. I ujawnia się prawda. Niektórzy: przychodzą do światła. Inni: uciekają. Dlaczego? Bo światło: ujawnia. To bardzo mocny obraz grzechu. Problem człowieka nie zawsze polega na tym, że: nie ma wystarczających informacji. Czasem problem polega na tym, że: nie chce, aby prawda wyszła na jaw.

37. Światłość z J 1 wraca

J 1: światłość świeci w ciemności. J 3: światłość przyszła na świat. Czyli Jan konsekwentnie rozwija: ten sam symbol. Jezus nie jest tylko: nauczycielem mówiącym o świetle. W J 8 powie: On sam jest światłością świata.

38. Dlaczego człowiek może nie chcieć światła?

Bo światło: odsłania prawdę.

A prawda może być:

bolesna,
niewygodna,
zawstydzająca.

Człowiek może woleć: ochronić swój obraz siebie niż: pozwolić Bogu uzdrowić prawdziwego siebie. J 3 mówi: zbawienie wymaga wyjścia do światła. Nie perfekcji. Ale: prawdy.

39. „Spełniać wymagania prawdy”

Polskie tłumaczenie brzmi charakterystycznie. Grecki zwrot ma sens: czynić prawdę. W Biblii prawda nie jest tylko: poprawną teorią. Prawdę można: robić. Czyli żyć: w zgodzie z tym, co Bóg objawia. To bardzo ważne. Wiara chrześcijańska nie kończy się: na deklaracji. Musi stać się: życiem.

40. Czy J 3,16–21 mówi jeszcze Jezus, czy już narrator?

To klasyczna dyskusja. Najstarsze rękopisy: nie miały współczesnych cudzysłowów. Dlatego bibliści pytają: gdzie dokładnie kończy się wypowiedź Jezusa, a zaczyna komentarz Ewangelisty? Nie zmienia to zasadniczego sensu tekstu. Cały fragment należy: do teologii Ewangelii Jana. Nie trzeba udawać, że jesteśmy w stanie z absolutną pewnością postawić: cudzysłów po jednym konkretnym wersecie.

41. Jezus i uczniowie udają się do Judei

Po rozmowie z Nikodemem narracja zmienia scenę. Jezus i uczniowie: przebywają w Judei. Tekst mówi o: udzielaniu chrztu. J 4,2 doprecyzuje: sam Jezus nie chrzcił osobiście, robili to Jego uczniowie. Nie ma tu sprzeczności. J 3 przypisuje działanie: misji Jezusa jako całości. J 4 doprecyzowuje: wykonawców.

42. Jan Chrzciciel nadal działa

To ważny szczegół. Synoptycy często przechodzą szybko: od działalności Jana do działalności Jezusa. Jan pokazuje okres: nakładania się obu misji. Jan Chrzciciel jeszcze: nie został uwięziony. To może zachowywać ważne historyczne wspomnienie o: równoległej działalności.

43. Ainon w pobliżu Salim

Jan podaje miejsce: Ainon koło Salim. Powód działalności: dużo wody. Dokładna identyfikacja tych miejsc jest dyskutowana. Dla tekstu ważne jest: Jan nadal chrzci i przyciąga ludzi. Ale jego uczniowie zaczynają zauważać: rosnącą działalność Jezusa.

44. Spór o oczyszczenie

Uczniowie Jana wdają się w dyskusję: o oczyszczenie.

To naturalnie łączy się z:

chrztem Jana,
praktykami rytualnymi,
nowym działaniem uczniów Jezusa.

Dokładny przedmiot sporu: nie jest szeroko opisany. Nie trzeba dopisywać: całej teologicznej debaty, której tekst nie zachował. Ważne jest to, do czego spór prowadzi: pytania o relację Jana i Jezusa.

45. „Wszyscy idą do Niego”

Uczniowie Jana mówią mniej więcej: zobacz, Jezus przejmuje ludzi. Słychać w tym: niepokój. Być może: zazdrość. Być może troskę o: znaczenie ich własnego nauczyciela. To bardzo ludzkie. Problem uczniów Jana jest aktualny również dzisiaj.

Można służyć Bogu, a jednocześnie zacząć pytać:

dlaczego tamta wspólnota rośnie szybciej?
dlaczego jego słuchają bardziej?
dlaczego nie mnie?

Jan Chrzciciel daje: genialną odpowiedź.

46. „Człowiek nie może otrzymać niczego, co nie byłoby mu dane z nieba”

Jan rozumie: powołanie jako dar. Nie musi: walczyć o pozycję. Jeśli jego misją było: przygotować drogę Mesjaszowi, to sukces Jezusa oznacza: sukces misji Jana. To całkowicie odwraca logikę: konkurencji.

47. Jan jeszcze raz: „Nie jestem Mesjaszem”

To konsekwencja J 1. Jan nie wykorzystuje popularności, by: budować własny kult. Przypomina: nie jestem centrum. Moja rola: zostać posłanym przed Nim. To jeden z najwyraźniejszych biblijnych obrazów: zdrowego przywództwa duchowego.

48. Oblubieniec i oblubienica

Jan wprowadza obraz: wesela. To bardzo ciekawe, bo J 2 rozpoczął się: weselem w Kanie. Teraz Jan mówi: Oblubieniec ma Oblubienicę. W Starym Testamencie obraz małżeństwa przedstawiał: relację Boga z Izraelem.

Np.:

Ozeasz,
Izajasz,
Jeremiasz,
Ezechiel.

Jeżeli Jezus zostaje przedstawiony jako: Oblubieniec, to jest to niezwykle mocna deklaracja: w Jezusie przychodzi sam Bóg, by odnowić więź ze swoim ludem.

49. Kim jest „przyjaciel Oblubieńca”?

Jan mówi: nie jestem Oblubieńcem. Jestem: przyjacielem Oblubieńca. W starożytnym weselu taka osoba pomagała: panu młodemu. Jej zadaniem nie było: przejąć pannę młodą. Jej radością było: doprowadzić do spotkania Oblubieńca z Oblubienicą. To idealny obraz misji Jana.

50. „Moja radość doszła do szczytu”

Uczniowie Jana widzą: utratę popularności. Jan widzi: spełnienie misji. To różnica między: ego a: powołaniem. Jeżeli całe moje znaczenie opiera się na tym, że: ludzie patrzą na mnie, wzrost kogoś innego boli. Jeżeli moje życie służy: Chrystusowi, wzrost Chrystusa: daje radość.

51. „On ma wzrastać”

To jeden z najlepszych wersetów dla:

liderów,
księży,
animatorów,
katechetów,
twórców katolickich,
osób prowadzących wspólnoty,
ludzi zajmujących się ewangelizacją.

Pytanie brzmi: czy po mojej służbie ludzie bardziej pamiętają mnie, czy bardziej widzą Jezusa? Jan Chrzciciel nie buduje: marki Jana. Buduje: drogę dla Chrystusa.

52. „Ja mam się umniejszać” — czy chrześcijanin ma się poniżać?

Nie chodzi o: pogardę dla siebie. Nie chodzi o: niską samoocenę. Nie chodzi o: tolerowanie przemocy. Nie chodzi o: niszczenie własnej osobowości. Jan nie mówi: jestem bezwartościowy. Mówi: nie jestem Mesjaszem. To bardzo zdrowe. Umniejszyć siebie oznacza tutaj: przestać zajmować miejsce, które należy do Chrystusa.

To jest: pokora. Nie: samoponiżenie.

53. Ten, który przychodzi z wysoka

J 3,31 ponownie używa słowa z rodziny: „z góry”. Na początku rozdziału człowiek ma się: narodzić z góry. Na końcu rozdziału Jezus jest: Tym, który przychodzi z góry. To piękna klamra. Nowe narodzenie jest możliwe dlatego, że: Syn przyszedł od Ojca.

54. Ziemia i niebo

Jan tworzy kontrast: ziemskie ↔ niebieskie. Nie oznacza: ziemia jest zła. Chodzi o: pochodzenie. Jan Chrzciciel jest: człowiekiem posłanym przez Boga. Jezus jest: Tym, który przychodzi z nieba. Ich role są więc: nierówne. Jan jest: świadkiem. Jezus: treścią świadectwa.

55. Jezus mówi słowa Boga

Dlaczego? Bo jest: posłanym przez Ojca Synem. W prorokach Bóg mówił: przez posłańców. W Jezusie: objawienie osiąga wyjątkową pełnię. To rozwija J 1,18: Syn objawia Ojca.

56. Duch „bez miary”

J 3 mówi, że Bóg daje: Ducha bez miary.

Przypis BT dopuszcza dwa główne sposoby rozumienia:

Ojciec daje Synowi Ducha bez ograniczenia;
Syn daje Ducha wierzącym bez miary.

W kontekście bezpośrednim szczególnie naturalne jest: pełne wyposażenie Syna przez Ojca. Ale cała Ewangelia pokaże również: Jezus jako Dawca Ducha.

57. Ojciec miłuje Syna

J 3,35 pokazuje: serce chrystologii Jana. Ojciec: kocha Syna. Niebo nie jest: konfliktem Ojca i Syna. Misja Jezusa wyrasta: z miłości. To niezwykle ważne dla rozumienia krzyża. Krzyż nie oznacza: Ojciec przestał kochać Syna. Jest: objawieniem miłości Ojca i Syna skierowanej ku światu.

58. „Wszystko oddał w Jego ręce”

Jezus posiada: autorytet od Ojca.

To przygotowuje wielkie tematy kolejnych rozdziałów:

J 5 — działanie Syna,
J 6 — dawanie życia,
J 10 — pasterz i życie,
J 17 — chwała i jedność Ojca z Synem.

J 3 jest więc: miniaturą całej Ewangelii.

59. Kto wierzy w Syna, ma życie

Zauważ czas: ma. Nie: może kiedyś będzie miał. Nie: po śmierci Bóg dopiero zdecyduje. Jan mówi: życie zaczyna się teraz. Wiara w Jezusa włącza człowieka: w życie pochodzące od Boga. To nie usuwa: przyszłego zmartwychwstania. Ale sprawia, że życie wieczne jest: teraźniejszą relacją, która osiągnie przyszłą pełnię.

60. „Gniew Boga” — czy Bóg przestaje kochać?

To trudny werset. „Gniew Boga” w Biblii nie oznacza: niekontrolowanego wybuchu emocji. Jest językiem: Bożej świętości i sprzeciwu wobec zła. J 3 sam wcześniej powiedział: Bóg kocha świat. Nie można więc interpretować końcówki jako: nagle Bóg przestał kochać. Chodzi o tragiczny stan człowieka, który: odrzuca życie oferowane w Synu.

Miłość Boga: nie czyni zła dobrem.

J 3 — NA JĘZYK LUDZKI

Wyobraź sobie człowieka, który:

zna Biblię,
chodzi do synagogi,
ma pozycję,
jest porządnym człowiekiem,
dużo wie o religii.

Przychodzi do Jezusa. Jezus nie mówi: „Super, jesteś już prawie gotowy.” Mówi: „Potrzebujesz nowego początku, którego sam sobie nie dasz.” To sedno J 3.

Nie zbawi cię samo:

pochodzenie,
wiedza,
stanowisko,
religijna reputacja,
zachwyt cudami.

Potrzebujesz: życia od Boga. I to życie Bóg daje dlatego, że: kocha. Nie dlatego, że: jesteś bezbłędny. Bóg daje: Syna. Ale dar wymaga: odpowiedzi. Światło przychodzi. Możesz: wyjść do światła albo: uciekać, żeby nie zobaczyć prawdy. A na końcu Jan Chrzciciel pokazuje, jak wygląda człowiek naprawdę przemieniony: nie musi być centrum.

Może powiedzieć: Jezus ma być większy, a moje ego mniejsze.

NAJWAŻNIEJSZE WERSETY

J 3,3

Jezus mówi o: narodzeniu z góry / ponownym narodzeniu. Klucz: królestwa Boga nie zdobywa się samą religijną wiedzą. Potrzeba życia pochodzącego od Boga.

J 3,5

Jezus mówi o narodzeniu: „z wody i z Ducha”. Klucz: tekst jest fundamentalny dla chrześcijańskiego rozumienia chrztu jako odrodzenia w Duchu.

J 3,8

Wiatr staje się obrazem: działania Ducha. Klucz: Boga nie da się kontrolować techniką.

J 3,14–15

Syn Człowieczy zostanie: wywyższony. Klucz: krzyż stanie się miejscem życia.

J 3,16

Bóg: kocha świat i daje Syna. Klucz: początkiem zbawienia jest miłość Boga, nie zasługa człowieka.

J 3,17

Misja Syna ma cel: zbawczy. Klucz: Jezus przychodzi ratować, nie szukać pretekstu do potępienia.

J 3,19–21

Światło ujawnia: prawdę. Klucz: sąd wiąże się z reakcją człowieka na Boże światło.

J 3,30

Jan mówi: „Trzeba, by On wzrastał, a ja żebym się umniejszał”. Klucz: prawdziwa służba prowadzi do Chrystusa, a nie do kultu osoby służącej.

J 3,36

Kto wierzy w Syna: już ma życie wieczne. Klucz: życie wieczne zaczyna się w relacji z Chrystusem już teraz.

KLUCZ DO BIBLII — J 3

1. Kto mówi lub pisze?

Narrator Ewangelii Jana.

W rozdziale mówią:

Nikodem,
Jezus,
uczniowie Jana,
Jan Chrzciciel.

W J 3,31–36 nie jest całkowicie pewne, czy nadal przytoczona jest wypowiedź Jana Chrzciciela, czy Ewangelista przechodzi do własnego komentarza teologicznego.

2. Do kogo?

Pierwotnie do wspólnoty czytającej Ewangelię Jana. Teologicznie tekst prowadzi każdego czytelnika do pytania: czy moja wiara jest tylko wiedzą o Jezusie, czy otrzymałem i przyjmuję nowe życie od Boga?

3. Co wydarzyło się wcześniej?

J 2:

Kana,
pierwszy znak,
oczyszczenie świątyni,
wiara ludzi z powodu znaków,
Jezus zna serce człowieka.

J 3: pokazuje jednego z takich ludzi — Nikodema.

4. Co wydarzy się później?

J 4: Samarytanka. To genialne zestawienie.

Nikodem

mężczyzna, Żyd, wykształcony, faryzeusz, elita, przychodzi nocą.

Samarytanka

kobieta, Samarytanka, człowiek spoza religijnej elity, spotyka Jezusa w biały dzień.

Oboje potrzebują: tego samego Jezusa.

5. Jaki jest gatunek tekstu?

J 3 łączy:

dialog teologiczny,
symboliczne nieporozumienie,
mowę objawieniową,
komentarz teologiczny,
narrację o działalności Jana Chrzciciela,
świadectwo chrystologiczne.

6. Co znaczyło to dla pierwszych odbiorców?

Tekst wyjaśniał: skąd pochodzi chrześcijańskie życie.

Nie z:

etnicznego pochodzenia,
samej obserwacji Prawa,
intelektualnej wiedzy,
zachwytu znakami.

Ale: z działania Boga przez Syna i Ducha.

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

kocha świat,
daje Syna,
daje Ducha,
chce zbawić,
daje nowe życie,
mówi prawdę,
objawia światło,
kocha Syna,
powierza wszystko Synowi.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek:

może wiedzieć dużo i nadal potrzebować odrodzenia,
może pytać,
może nie rozumieć,
może przyjąć świadectwo,
może odrzucić światło,
może przyjść do światła,
może zrezygnować z rywalizacji i wskazać na Chrystusa.

NIEZBĘDNIK BIBLIJNY — J 3

Ludzie

Jezus

Syn posłany przez Ojca, Syn Człowieczy, Ten, który przychodzi z nieba, daje życie i objawia Ojca.

Nikodem

Faryzeusz i dostojnik żydowski. Człowiek religijnie wykształcony, który rozpoczyna drogę poznawania Jezusa.

Jan Chrzciciel

Świadek, który nie konkuruje z Jezusem. Rozumie siebie jako przyjaciela Oblubieńca.

Uczniowie Jana

Są zaniepokojeni rosnącą działalnością Jezusa.

Mojżesz

Przywołany poprzez historię miedzianego węża z Lb 21.

Miejsca

Jerozolima / Judea

Kontekst rozmowy z Nikodemem i późniejszej działalności Jezusa.

Ainon koło Salim

Miejsce działalności Jana Chrzciciela, opisane jako obfitujące w wodę.

Pustynia

Nie jest miejscem bieżącej narracji, ale pojawia się poprzez odwołanie do Lb 21 i węża wywyższonego przez Mojżesza.

Religia i kultura

Faryzeusze

Wpływowy nurt judaizmu Drugiej Świątyni, przywiązany do Tory i jej interpretacji.

Nauczyciel Izraela

Określenie wskazuje na religijną kompetencję Nikodema.

Chrzest / obmycie

Woda w judaizmie miała znaczenie oczyszczające. Jan Chrzciciel udzielał chrztu nawrócenia. J 3 idzie dalej ku narodzeniu z wody i Ducha.

Oblubieniec

Starotestamentalny obraz Boga wobec Izraela zostaje związany z Jezusem.

SŁOWA, KTÓRE WARTO ZNAĆ

1. ἄνωθεν — anōthen

Znaczenia:

ponownie,
znowu,
od początku,
z góry.

Dlaczego ważne? Cały dialog z Nikodemem opiera się na: podwójnym znaczeniu. Nikodem rozumie: ponownie. Jezus wskazuje: z góry — od Boga.

2. πνεῦμα — pneuma

Znaczenia:

wiatr,
tchnienie,
duch,
Duch.

Dlaczego ważne? Jezus wykorzystuje grę słów: wiatr ↔ Duch.

3. γεννάω — gennaō

Znaczenie:

rodzić,
spłodzić,
dać życie.

W J 3: nowe życie pochodzi z działania Boga.

4. ὑψόω — hypsoō

Znaczenie:

podnieść,
wywyższyć.

U Jana: krzyż i chwała spotykają się w jednym obrazie.

5. ζωὴ αἰώνιος — zōē aiōnios

Znaczenie: życie wieczne.

Nie tylko nieskończone trwanie. U Jana: życie Boga udzielone człowiekowi.

6. κόσμος — kosmos

Znaczenie: świat.

U Jana słowo ma różne odcienie. W J 3,16 chodzi o: ludzkość potrzebującą zbawienia.

7. μονογενής — monogenēs

Znaczenie:

jedyny,
jedyny w swoim rodzaju,
Jednorodzony.

W J 3: wyjątkowy Syn Ojca.

8. φῶς — phōs

Znaczenie: światło.

Symbol:

objawienia,
prawdy,
życia,
obecności Jezusa.

9. κρίσις — krisis

Znaczenie:

sąd,
rozstrzygnięcie.

U Jana sąd ujawnia się: w odpowiedzi człowieka na światło.

10. νυμφίος — nymphios

Znaczenie: oblubieniec / pan młody.

Jan Chrzciciel odnosi ten obraz: do Jezusa.

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

1. Rdz 1 → J 3

Rdz 1

woda i Duch / tchnienie Boga przy stworzeniu.

J 3

woda i Duch w nowym narodzeniu.

Sens

Zbawienie jest:

nowym stworzeniem.

2. Ez 36,25–27 → J 3,5

Ezechiel

Bóg obiecuje:

czystą wodę,
oczyszczenie,
nowe serce,
nowego ducha,
własnego Ducha.

Jezus

mówi o narodzeniu:

z wody i Ducha.

Sens

J 3 jest głęboko zakorzenione:

w prorockiej obietnicy odnowienia Izraela.

3. Ez 37 → narodzenie z Ducha

Ezechiel

Duch daje życie martwym kościom.

J 3

Duch daje:

nowe życie.

Sens

Człowiek nie tworzy własnego zbawienia.

Bóg ożywia.

4. Lb 21,4–9 → J 3,14

Liczb

wywyższony wąż staje się, z Bożego nakazu, znakiem ratunku.

Jan

Syn Człowieczy ma zostać:

wywyższony.

Sens

Krzyż, wyglądający jak śmierć i hańba, stanie się:

miejscem zbawienia.

5. Oz 1–3 → Oblubieniec

Ozeasz

małżeństwo jest obrazem relacji Boga i Izraela.

J 3

Jezus jest:

Oblubieńcem.

Sens

W Jezusie Bóg przychodzi:

odnowić przymierze ze swoim ludem.

6. Iz 54; 62 → Oblubieniec i lud

Prorocy przedstawiają zbawienie jako: radość oblubieńczą. J 3 rozwija ten obraz: Oblubieńcem jest Jezus.

CO MÓWIĄ POLSCY BIBLIŚCI?

Ks. Stanisław Mędala CM

Podstawowym polskim komentarzem do J 1–12 pozostaje: Stanisław Mędala CM, „Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.

Przy J 3 szczególnie ważne jest kilka linii interpretacyjnych:

dialog Nikodema należy czytać jako typowy Janowy dialog objawieniowy;
słowo anōthen celowo niesie dwa sensy: „ponownie” i „z góry”;
tło „wody i Ducha” jest mocno zakorzenione w Biblii Izraela, zwłaszcza w obietnicach prorockich;
„wywyższenie” Syna Człowieczego łączy krzyż i chwałę;
wiara w Ewangelii Jana nie jest samym uznaniem faktów, lecz przyjęciem objawienia Syna;
motyw Oblubieńca ma starotestamentalne tło przymierza Boga z ludem;
Jan Chrzciciel zostaje przedstawiony jako świadek całkowicie podporządkowany misji Jezusa.

Komentarz Mędali jest szczególnie cenny dlatego, że czyta Jana jednocześnie:

w świetle Starego Testamentu,
judaizmu okresu Drugiej Świątyni,
języka greckiego,
struktury literackiej czwartej Ewangelii.

Najważniejsza zasada dla początkującego: J 3 nie jest rozmową o „drugiej szansie biologicznej”. Jest rozmową o nowym życiu, którego źródłem jest Bóg.

Ks. Antoni Paciorek

W Biblii Lubelskiej komentarz do Jana przygotował: Antoni Paciorek, „Ewangelia według św. Jana”, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.

Przy J 3 warto szczególnie zwrócić uwagę na:

strukturę rozmowy Jezusa z Nikodemem,
dwuznaczność anōthen,
tło chrzcielne J 3,5,
odwołanie do Lb 21,
połączenie miłości Boga z darem Syna,
Janową koncepcję sądu jako reakcji na światło,
obraz Jezusa jako Oblubieńca.

W perspektywie całej Ewangelii Nikodem nie powinien być oceniany tylko po pierwszej rozmowie. Pojawi się ponownie. To oznacza: Jan pokazuje proces dojrzewania człowieka.

Biblia Tysiąclecia — przypisy do J 3

Przypisy BT V są tu szczególnie ważne.

Wskazują między innymi na:

możliwość tłumaczenia anōthen jako „z góry”;
narodzenie do życia nadprzyrodzonego;
aluzję do sakramentu chrztu w „wodzie i Duchu”;
podwójne znaczenie greckiego pneuma: wiatr i duch;
Janową definicję wiary jako uznania Syna posłanego przez Ojca;
Lb 21 jako tło wywyższenia Syna Człowieczego;
krzyż jako sens „wywyższenia”;
życie wieczne jako uczestnictwo w życiu Boga;
zbawczy charakter posłania Syna;
starotestamentalne tło obrazu Oblubieńca;
możliwość różnego rozumienia „Ducha bez miary”.

TRUDNE PYTANIA

1. Czy „narodzić się powtórnie” oznacza reinkarnację?

Nie. Nikodem właśnie pokazuje absurd: ponownego biologicznego narodzenia. Jezus mówi o: nowym narodzeniu z góry — od Boga. Chrześcijaństwo: nie uczy reinkarnacji.

2. Czy „woda i Duch” oznacza chrzest?

W katolickiej interpretacji: tak, tekst ma wyraźny wymiar chrzcielny. BT mówi o aluzji do: sakramentu chrztu. Jednocześnie obraz należy czytać również w świetle: Ez 36, gdzie woda i Duch są częścią Bożej obietnicy: oczyszczenia i odnowienia.

3. Czy bez chrztu absolutnie każdy człowiek jest potępiony?

Kościół naucza: chrztu jako zwyczajnej i koniecznej drogi, którą Chrystus dał Kościołowi.

Jednocześnie katolicka teologia rozróżnia:

chrzest z wody,
chrzest pragnienia,
chrzest krwi,
sytuację osób, które bez własnej winy nie poznały Ewangelii.

Nie wolno z J 3,5 robić: prostego narzędzia do wydawania wyroków o konkretnych zmarłych. Bóg: jest sędzią.

4. Czy „ciało” jest złe?

Nie. J 1,14: Słowo stało się ciałem. W J 3 „ciało” oznacza: naturalne ludzkie życie, które samo nie może wyprodukować życia Bożego.

5. Czy J 3,16 oznacza, że wystarczy powiedzieć „wierzę” i sposób życia nie ma znaczenia?

Nie. Ten sam fragment mówi o: przychodzeniu do światła i czynieniu prawdy. Jan nie przeciwstawia: wiary i: przemienionego życia. Prawdziwa wiara: rodzi odpowiedź.

6. Skoro Bóg kocha świat, dlaczego mówi się o sądzie?

Bo miłość nie oznacza: obojętności wobec zła. Bóg daje: światło. Człowiek może: je odrzucić. Sąd ujawnia: prawdę o tej odpowiedzi.

7. Czy Bóg potępia ludzi?

J 3,17 bardzo mocno podkreśla: Syn został posłany, aby świat zbawić. Ale J 3 nie usuwa: odpowiedzialności człowieka. Odrzucenie światła: ma konsekwencje.

8. Czy Nikodem się nawrócił?

J 3: nie daje jeszcze pełnej odpowiedzi.

Później Nikodem:

broni zasady sprawiedliwego wysłuchania Jezusa w J 7,
uczestniczy w pogrzebie Jezusa w J 19.

To sugeruje: rozwijającą się relację. Jan nie opisuje jednak sceny: „Nikodem wypowiedział wyznanie wiary i został ochrzczony”. Dlatego warto powiedzieć: jego droga wyraźnie się rozwija, ale tekst nie daje nam pełnego biograficznego zakończenia.

9. Czy Jan Chrzciciel był zazdrosny o Jezusa?

Nie. To raczej jego uczniowie są: zaniepokojeni. Jan odpowiada: radością. Rozumie: sukces Jezusa jest spełnieniem jego własnej misji.

10. Czy „umniejszać się” oznacza niszczyć siebie?

Nie. To: podporządkować ego misji Chrystusa.

Jan nadal:

zna swoją wartość,
zna swoje powołanie,
mówi z autorytetem.

Nie mówi: „jestem nikim”. Mówi: „nie jestem Mesjaszem”.

POZORNE SPRZECZNOŚCI

J 3,22: Jezus chrzci vs J 4,2: Jezus sam nie chrzcił

J 3

działalność jest przypisana Jezusowi jako przywódcy grupy.

J 4

narrator precyzuje, że technicznie chrzcili:

uczniowie.

Wyjaśnienie

To zwykły sposób mówienia:

działanie grupy może być przypisane jej liderowi.

J 3: „nikt nie wstąpił do nieba”

Nie należy tego tekstu wyrywać z kontekstu i natychmiast używać do rozstrzygania wszystkich pytań dotyczących:

Henocha,
Eliasza,
losu świętych.

Sens argumentu Jezusa: nikt nie może z własnej inicjatywy przynieść pełnego objawienia nieba. Syn ma wyjątkową kompetencję, bo: zstąpił od Ojca.

CO MOŻNA ŁATWO ODCZYTAĆ ŹLE?

Błąd 1

Nikodem jest tylko „złym faryzeuszem”.

Nie. Jan pokazuje: poszukującego człowieka w procesie.

Błąd 2

„Powtórne narodzenie” = reinkarnacja.

Nie. Jezus mówi: o narodzeniu z góry, z wody i Ducha.

Błąd 3

Chrzest to tylko zewnętrzny symbol bez duchowej rzeczywistości.

Katolicka lektura J 3,5 widzi: realne odrodzenie związane z wodą i Duchem.

Błąd 4

J 3,16 znosi potrzebę nawrócenia.

Nie. Kilka wersetów dalej tekst mówi: o wychodzeniu do światła i prawdzie uczynków.

Błąd 5

Ojciec jest zły, Syn jest dobry.

Nie. To: Ojciec z miłości daje Syna.

Błąd 6

Krzyż to sadystyczna kara wymyślona przez Ojca.

Nie. Jan przedstawia krzyż jako: wywyższenie i objawienie miłości Boga.

Błąd 7

Sąd oznacza, że Bóg czeka na błąd człowieka.

Nie. Syn przychodzi: zbawić. Sąd ujawnia: stosunek człowieka do światła.

Błąd 8

„On wzrasta, ja się umniejszam” = mam siebie nienawidzić.

Nie. Chodzi o: właściwe miejsce Chrystusa i właściwe miejsce sługi.

„BÓG MÓWI” — JAK TO ROZUMIEĆ W J 3?

Najpierw trzeba ustalić: co tekst mówi obiektywnie o Bogu.

J 3 pokazuje:

nowe życie jest darem Boga;
Ojciec kocha świat;
Ojciec daje Syna;
Syn przychodzi zbawić;
Duch daje życie;
człowiek jest zaproszony do wiary;
prawdziwa wiara wychodzi do światła;
sługa Boga nie zajmuje miejsca Chrystusa.

Dopiero potem można zapytać: co to znaczy dla mnie? Możliwa modlitwa: Jezu, pokaż mi, gdzie próbuję zbawić siebie samą wiedzą, wysiłkiem albo religijnym wizerunkiem. Daj mi żyć z daru Twojego Ducha. Naucz mnie wychodzić do światła i nie bać się prawdy. Spraw, aby w moim życiu bardziej było widać Ciebie niż moje ego.

JAK MÓGŁBYM TO WYJAŚNIĆ KOMUŚ INNEMU?

Wersja 30 sekund

Nikodem był bardzo religijnym i wykształconym człowiekiem, ale Jezus powiedział mu, że sama wiedza nie wystarcza. Człowiek potrzebuje nowego narodzenia „z góry”, z wody i Ducha — życia, którego źródłem jest Bóg. Potem Jezus porównał swój przyszły krzyż do węża wywyższonego przez Mojżesza na pustyni. Najważniejsze jest to, że Bóg kocha świat i daje Syna, aby człowiek miał życie. Na końcu Jan Chrzciciel pokazuje prawdziwą pokorę: jego misją nie jest zatrzymać ludzi przy sobie, ale doprowadzić ich do Jezusa.

Wersja 2 minuty

J 3 zaczyna się od Nikodema, faryzeusza i ważnego nauczyciela. Przychodzi do Jezusa nocą, bo znaki przekonały go, że Jezus musi pochodzić od Boga. Jezus jednak od razu mówi, że potrzeba czegoś więcej: narodzenia „z góry”. Greckie słowo może też znaczyć „ponownie”, dlatego Nikodem rozumie je dosłownie i pyta, jak dorosły człowiek może urodzić się drugi raz. Jezus wyjaśnia, że chodzi o narodzenie z wody i Ducha. To nawiązuje do obietnicy Ezechiela o oczyszczeniu, nowym sercu i Duchu Boga, a w chrześcijańskiej tradycji jest jednym z głównych tekstów o chrzcie.

Następnie Jezus przywołuje historię z Księgi Liczb: Mojżesz wywyższył na pustyni węża, aby ukąszeni mogli żyć. Tak Syn Człowieczy zostanie wywyższony na krzyżu. Właśnie wtedy pada J 3,16: Bóg kocha świat i dlatego daje Syna. Jezus nie został posłany po to, żeby szukać pretekstu do potępienia, ale po to, żeby zbawić. Sąd polega na tym, że światło przychodzi, a człowiek musi odpowiedzieć: wyjść do światła albo uciekać przed prawdą.

Na końcu uczniowie Jana Chrzciciela martwią się, że ludzie przechodzą do Jezusa. Jan nie konkuruje. Mówi, że Jezus jest Oblubieńcem, a on tylko przyjacielem Oblubieńca. Jego radością jest to, że ludzie idą do Chrystusa. To dlatego mówi: Jezus ma wzrastać, a ja mam zajmować swoje właściwe miejsce.

3 RZECZY DO ZAPAMIĘTANIA

1.

Religijność nie zastąpi nowego życia.

Nikodem miał wiedzę i pozycję. Jezus mówi: potrzebujesz narodzenia z góry.

2.

Źródłem zbawienia jest miłość Boga.

Nie człowiek pierwszy przekonał Boga do miłości.

Bóg pierwszy daje Syna.

3.

Prawdziwy świadek nie zatrzymuje ludzi przy sobie.

Jan Chrzciciel wie: centrum jest Jezus.

JEDNO ZDANIE

J 3 pokazuje, że nowe życie pochodzi z Boga przez wodę i Ducha, że Ojciec z miłości daje światu Syna, a prawdziwa wiara wychodzi do światła i prowadzi człowieka od ego ku Chrystusowi.

PYTANIA DO REFLEKSJI

Czy moja wiara jest bardziej wiedzą o Bogu, czy żywą relacją z Bogiem?
W jakiej dziedzinie życia próbuję sam siebie „zbawić” kontrolą, wysiłkiem albo perfekcjonizmem?
Co dla mnie naprawdę znaczy moje chrzcielne „narodzenie z wody i Ducha”?
Czy wierzę, że pierwszy ruch Boga wobec mnie jest ruchem miłości i zbawienia?
Jakiej prawdy o sobie unikam, bo boję się wyjść do światła?
Czy mam w swoim życiu takie miejsca, w których chcę, aby ludzie bardziej widzieli mnie niż Jezusa?
Czy potrafię cieszyć się, kiedy dobro rośnie gdzieś indziej, nawet jeśli oznacza to mniej uwagi dla mnie?
Gdzie dziś mogę powiedzieć razem z Janem: Chrystus ma być większy, a moje ego mniejsze?

ŹRÓDŁA I PUNKTY ODNIESIENIA

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — J 3 wraz z przypisami; tekst sprawdzony w biblia.pl.
Stanisław Mędala CM, Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła.
Antoni Paciorek, Ewangelia według św. Jana, Biblia Lubelska, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.
Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauczanie o chrzcie, odrodzeniu w Duchu, wierze, sądzie i zbawczym posłaniu Syna.
Główne odsyłacze biblijne: Rdz 1; Lb 21,4–9; Ez 36,25–27; Ez 37; Oz 1–3; Iz 54; Iz 62; J 1,4–18; J 2,23–25; J 4; J 7,45–52; J 8,12; J 12,32; J 19,38–42; J 20,30–31; Tt 3,5; 1 J 4,9–10.

UWAGA REDAKCYJNA — J 3

Przy dalszej pracy zachowujemy następujące zasady:

Anōthen zawsze wyjaśniamy jako słowo o podwójnym sensie: „ponownie” i „z góry”.
Nie interpretujemy nowego narodzenia jako reinkarnacji.
J 3,5 czytamy w kontekście chrztu oraz Ez 36.
Nie przedstawiamy „ciała” jako materii z natury złej.
„Wiatr/Duch” wyjaśniamy poprzez podwójne znaczenie pneuma.
J 3,16 zawsze czytamy razem z J 3,17–21, aby nie oddzielać miłości, wiary, światła i odpowiedzi człowieka.
Nie przeciwstawiamy złego Ojca dobremu Jezusowi.
Krzyż czytamy jako Janowe „wywyższenie” — miejsce objawienia chwały i miłości.
Nie rozstrzygamy z absolutną pewnością, gdzie kończy się bezpośrednia mowa Jezusa, jeśli rękopisy nie dają takiego znaku.
Nikodema przedstawiamy jako człowieka w procesie, nie jako karykaturę faryzeusza.
Janowe „sąd” i „gniew” wyjaśniamy w kontekście świętości Boga, prawdy i odpowiedzi człowieka na światło.
„On wzrasta, ja się umniejszam” nie oznacza samoponiżenia ani zgody na przemoc.
Obraz Oblubieńca łączymy z prorocką tradycją relacji Boga i Izraela.
Końcowy fragment J 3 czytamy jako mocne świadectwo o wyjątkowej relacji Ojca i Syna.
Cytaty i tekst biblijny w projekcie sprawdzamy w biblia.pl, Biblia Tysiąclecia V.

OSTATNI KLUCZ DO J 3

Zapamiętaj ruch rozdziału: Nikodem → noc → znaki → nauczyciel od Boga → narodzenie z góry → woda → Duch → wiatr → niezrozumienie → nauczyciel Izraela → Syn Człowieczy → Mojżesz → wąż na pustyni → wywyższenie → życie wieczne → miłość Boga → dar Syna → zbawienie → światło → ciemność → prawda → chrzest → Jan Chrzciciel → uczniowie zazdrośni o popularność Jezusa → Oblubieniec → przyjaciel Oblubieńca → radość → Chrystus wzrasta → Syn z wysoka → Duch bez miary → miłość Ojca → życie wieczne.

Jeżeli masz zapamiętać tylko trzy zdania: Nie wystarczy wiedzieć dużo o Bogu — potrzebujesz życia, które pochodzi z góry, od Boga.

Bóg nie daje Syna dlatego, że nienawidzi świata, lecz dlatego, że świat kocha i chce go zbawić.

Najzdrowsza służba wygląda jak Jan Chrzciciel: nie zatrzymuj ludzi przy sobie — prowadź ich do Chrystusa.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.