Ewangelia według św. Jana — J 16: Paraklet, cała prawda, smutek przemieniony w radość i zwycięstwo nad światem

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

J 16 — w 60 sekund

J 15 zakończył się: świadectwem Parakleta i: świadectwem uczniów. J 16 zaczyna się od bardzo twardej rzeczy: to świadectwo będzie kosztowało. Jezus mówi: „wyłączą was z synagogi”. A nawet: ludzie będą zabijać uczniów, przekonani, że służą Bogu. To jedno z najbardziej przejmujących ostrzeżeń religijnych w Biblii: człowiek może być bardzo gorliwy religijnie, a jednocześnie walczyć przeciw Bogu.

Problemem nie jest więc: sama gorliwość. Pytanie brzmi: czy naprawdę znam Ojca i Syna? Jezus mówi to uczniom wcześniej: żeby nie załamali się w wierze. Nie obiecuje: „nic trudnego was nie spotka”. Obiecuje: „kiedy trudność przyjdzie, pamiętajcie, że Ja wam o niej mówiłem”. Potem Jezus mówi: odchodzę do Ojca.

Uczniów wypełnia: smutek. I pada jedno z najbardziej zaskakujących zdań rozdziału: „Pożyteczne jest dla was moje odejście”. Jak odejście Jezusa może być: korzystne? Bo jeśli Jezus nie odejdzie: Paraklet nie przyjdzie w nowy sposób do wspólnoty. Widzialna, lokalna obecność Jezusa: ustępuje miejsca powszechnej obecności uwielbionego Chrystusa przez Ducha.

Paraklet zrobi wobec świata trzy rzeczy.

Przekona:

o grzechu, o sprawiedliwości, o sądzie.

O grzechu: bo nie wierzą w Jezusa. Nie chodzi o: jedyny grzech w ogóle. Chodzi o: fundamentalną niewiarę wobec objawionego Syna. O sprawiedliwości: Jezus idzie do Ojca. Świat: uzna Jezusa za przestępcę i skaże. Ojciec: potwierdzi Jego sprawiedliwość przez Paschę i uwielbienie. O sądzie: władca tego świata został osądzony.

Czyli: krzyż nie jest zwycięstwem Szatana. Jest: jego klęską. Potem Jezus mówi: „jeszcze wiele mam wam do powiedzenia”. Ale uczniowie: teraz nie potrafią tego unieść. I znów Paraklet: Duch Prawdy doprowadzi was do całej prawdy. Nie znaczy: Duch da później nową Ewangelię, sprzeczną z Jezusem. Wręcz przeciwnie.

Duch: bierze z tego, co należy do Jezusa, i: objawia uczniom. A wszystko, co ma Jezus: jest Ojca. To przepiękny ruch trynitarny: Ojciec → Syn → Duch → Kościół. Duch nie prowadzi: poza Chrystusa. Prowadzi: coraz głębiej w Chrystusa. Potem Jezus mówi: „jeszcze chwila”. Uczniowie: kompletnie nie rozumieją.

Jezus wyjaśnia:

będziecie płakać, świat będzie się cieszył, ale wasz smutek przemieni się w radość.

Nie: „zostanie przykryty radością”.

Przemieni się.

Jezus używa obrazu: kobiety rodzącej. Ból: nie jest ostatnim słowem. Z bólu: rodzi się nowe życie. To obraz: krzyża i Zmartwychwstania. W Wielki Piątek: uczniowie płaczą. W Wielkanoc: widzą żyjącego Jezusa. I ta radość: nie może już zostać odebrana przez krzyż, bo krzyż: został pokonany.

Potem Jezus mówi o: modlitwie do Ojca w Jego imię. I dodaje coś bardzo ważnego: Ojciec sam was miłuje. Nie trzeba więc wyobrażać sobie: surowego Ojca, którego Jezus musi błagać, żeby przestał nas nie lubić. Nie. Ojciec: sam kocha uczniów. Syn: objawia tę miłość.

Jezus podsumowuje całą swoją drogę:

wyszedłem od Ojca, przyszedłem na świat, opuszczam świat, idę do Ojca.

Uczniowie mówią: „teraz rozumiemy!” A Jezus odpowiada niemal: „naprawdę?” Bo za chwilę: wszyscy się rozproszą. Ich deklaracja wiary: jest prawdziwa, ale: jeszcze niedojrzała. To bardzo Janowe. Można: naprawdę wierzyć i: jeszcze nie znać własnej słabości. A Jezus mówi: zostawicie Mnie samego.

Ale natychmiast: „nie jestem sam, bo Ojciec jest ze Mną”. I kończy: „Na świecie doznacie ucisku”. Nie: być może.

Doznacie.

Ale potem: „odwagi!” Dlaczego? Nie dlatego: że uczniowie będą silni. Ale dlatego: „Ja zwyciężyłem świat”. To jedno z najpotężniejszych zakończeń rozdziału w całym Janie. Krzyż: jeszcze przed Jezusem w narracji. A On mówi: „zwyciężyłem”. Tak pewne jest: Paschalne zwycięstwo. J 16 można streścić: prześladowanie nie zniszczy wiary, odejście Jezusa otworzy misję Ducha, smutek nie będzie ostatnim słowem, a świat nie ma ostatniego zwycięstwa — ponieważ Jezus już zwyciężył.

Podział J 16

J 16,1–4

Prześladowanie i zgorszenie

Jezus uprzedza uczniów o wyłączeniu z synagogi i przemocy dokonywanej nawet w imię religijnej gorliwości.

J 16,5–11

Paraklet przekonuje świat

Odejście Jezusa umożliwia nową działalność Parakleta. Duch ujawnia prawdę o grzechu, sprawiedliwości i sądzie.

J 16,12–15

Duch Prawdy prowadzi do całej prawdy

Paraklet nie głosi niezależnej nauki. Bierze z tego, co Chrystusa, a to należy do Ojca.

J 16,16–24

Smutek przemieni się w radość

Uczniowie nie rozumieją „chwili”. Jezus porównuje ich drogę do porodu: ból poprzedza radość nowego życia.

J 16,25–28

Ojciec sam was miłuje

Jezus mówi o nowym sposobie poznania Ojca i modlitwie w imię Syna.

J 16,29–33

Rozproszenie i zwycięstwo

Uczniowie deklarują wiarę, lecz Jezus zapowiada ich ucieczkę. Kończy obietnicą pokoju i zwycięstwa nad światem.

CZĘŚĆ I — „ABYŚCIE SIĘ NIE ZAŁAMALI”

1. Jezus uprzedza o kryzysie

Grecki czasownik w J 16,1: σκανδαλίζω — skandalizō

może znaczyć:

zgorszyć,
doprowadzić do upadku,
spowodować odejście,
stać się przyczyną załamania wiary.

BT V oddaje sens: „abyście się nie załamali w wierze”. To bardzo ważne. Jezus nie chce: tylko poinformować o przyszłości. Chce: ochronić wiarę uczniów przed interpretacją „skoro cierpimy, to Jezus przegrał”.

2. Prześladowanie może stać się pokusą przeciw wierze

Uczeń może pomyśleć: „skoro Bóg jest z nami, dlaczego to się dzieje?” Jezus mówi wcześniej: „to nie jest dowód, że Mnie nie ma”. To część: drogi świadectwa.

3. Jezus nie obiecuje religii bez kosztu

Nie mówi: „jeśli będziecie wierni, wszyscy będą was szanować”. Wręcz przeciwnie. J 15: świat może nienawidzić. J 16: wykluczenie i nawet śmierć. Wiara: nie jest ubezpieczeniem od konfliktu.

4. Ale nie szukamy prześladowania

Chrześcijanin: nie ma prowokować cierpienia. Nie ma: zachowywać się agresywnie, a potem: nazywać konsekwencji „krzyżem”. Jezus mówi o: cierpieniu wynikającym z wierności prawdzie. Nie o: cierpieniu za własną pychę.

CZĘŚĆ II — „WYŁĄCZĄ WAS Z SYNAGOGI”

5. Synagoga

Synagoga była: centrum życia religijnego i społecznego wielu żydowskich wspólnot. Wyłączenie: mogło oznaczać znacznie więcej niż zmianę miejsca modlitwy.

Mogło skutkować:

utratą wspólnoty,
zerwaniem relacji,
społeczną izolacją,
napięciami rodzinnymi.

6. Jan i „wyłączenie z synagogi”

Motyw pojawił się: w J 9,22. Rodzice niewidomego: bali się wyłączenia. J 12,42: przywódcy bali się publicznej wiary. J 16: Jezus zapowiada to uczniom. To prawdopodobnie odzwierciedla: realne napięcia pierwszych wspólnot Janowych z częścią środowiska synagogalnego.

7. Nie twórz z tego prostego „chrześcijaństwo kontra judaizm”

Pierwsi uczniowie Jezusa: sami byli Żydami. Jezus: był Żydem. Apostołowie: byli Żydami. Pierwszy Kościół: wyrastał z Izraela. Konflikt: jest wewnątrz historii żydowskiej i stopniowo rozwijającego się chrześcijaństwa. Nie wolno: używać J 16 do antysemityzmu.

8. Historia „Birkat ha-Minim”

Dawniej często tłumaczono: wyłączenie z synagogi jednym, konkretnym, powszechnym dekretem: pod koniec I wieku. Współczesna egzegeza: jest znacznie ostrożniejsza. Proces rozchodzenia się synagogi i Kościoła: był długi, lokalnie zróżnicowany i skomplikowany. Nie należy: przedstawiać jednej prostej daty jako pewnika.

CZĘŚĆ III — RELIGIJNA PRZEMOC

9. „Będzie sądził, że oddaje cześć Bogu”

To zdanie: przeraża. Człowiek może: zabijać i jednocześnie: myśleć, że służy Bogu. To pokazuje: religijne przekonanie samo w sobie nie gwarantuje prawdy.

10. Paweł jako przykład?

Saul przed nawróceniem: gorliwie prześladuje Kościół. Dz 9: spotyka Jezusa. Później sam mówi: działał w niewiedzy i niewierze. To doskonały przykład: gorliwości bez prawdziwego poznania Chrystusa.

11. Gorliwość potrzebuje prawdy

Można mieć: dużo energii religijnej. Ale jeśli nie zna się: Ojca i Syna, gorliwość może: stać się destrukcyjna. Rz 10: Paweł mówi o gorliwości „nie opartej na pełnym poznaniu”.

12. Wielka lekcja dla Kościoła

J 16 nie jest: tylko oskarżeniem „innych”. To ostrzeżenie również: dla chrześcijan. Historia zna: przemoc religijną dokonywaną także przez ludzi nazywających siebie chrześcijanami. Każda wspólnota musi pytać: czy moje działanie naprawdę ma kształt Jezusa?

13. Jezus nie usprawiedliwia przemocy „dla Boga”

Jeśli działanie:

niszczy niewinnego,
pogardza godnością,
kłamie,
przymusza sumienie,
używa Boga jako pretekstu,

J 16 ostrzega: gorliwość może być ślepa.

CZĘŚĆ IV — „BO NIE POZNALI OJCA ANI MNIE”

14. Problem poznania Boga

Prześladowcy mogą: mówić o Bogu, ale Jezus mówi: nie poznali Ojca. U Jana: poznać Boga to nie: znać religijną terminologię. To: wejść w prawdę objawioną w Synu.

15. J 14 wraca

J 14: kto widzi Jezusa, widzi Ojca. J 16: kto naprawdę nie zna Jezusa, nie zna w pełni Ojca. To logiczny ciąg: objawienie Ojca jest w Synu.

16. Nie osądzaj konkretnych serc

Jezus: ma Boską wiedzę. My: jej nie mamy. Możemy oceniać: czyny i naukę. Ale ostateczny stopień winy: zna Bóg. To ważne szczególnie: w rozmowie o innych religiach lub niewierzących.

CZĘŚĆ V — PAMIĘĆ W KRYZYSIE

17. „Abyście pamiętali”

J 14: Paraklet przypomni. J 16: pamiętajcie, że Jezus uprzedził. Pamięć: chroni wiarę. Kiedy kryzys przychodzi: uczeń interpretuje go w świetle słowa Jezusa.

18. Biblia jako pamięć Kościoła

Ewangelia: nie jest tylko archiwum. Jest: pamięcią wydarzenia Jezusa, która pomaga wspólnocie: przeżywać teraźniejszość. To ważny temat w badaniach: Branislava Kluski nad Parakletem i pamięcią Kościoła.

19. Dlaczego Jezus „nie mówił od początku”?

Bo: był z uczniami. Jego widzialna obecność: chroniła ich w szczególny sposób. Teraz: przygotowuje ich do nowej epoki. Nie: epoki bez Jezusa. Epoki: Jezusa obecnego przez Ducha.

CZĘŚĆ VI — „NIKT Z WAS NIE PYTA: DOKĄD IDZIESZ?”

20. Przecież Piotr i Tomasz pytali

J 13,36: Piotr: „dokąd idziesz?” J 14,5: Tomasz mówi o drodze. Jak Jezus może mówić: „nikt nie pyta”? Nie ma sprzeczności, jeśli zauważymy: charakter pytań. Wcześniej pytają: z lęku o utratę Jezusa. Teraz ich serce: jest tak wypełnione smutkiem, że nie pytają głębiej o sens odejścia do Ojca.

21. Nie każde „dokąd?” jest tym samym pytaniem

Można zapytać: „gdzie idziesz, bo nie chcę zostać sam?” albo: „co oznacza twoje przejście do Ojca?” Jezus prowadzi: od lęku uczniów do teologicznego sensu Paschy.

CZĘŚĆ VII — SMUTEK WYPEŁNIŁ SERCE

22. Smutek

Greckie: λύπη — lypē

oznacza:

smutek,
żal,
ból.

W J 16: jest jednym z kluczowych słów. Ale nie kończy: rozdziału. Zostanie: przemieniony.

23. Jezus nie zawstydza smutku

Nie mówi: „gdybyście mieli większą wiarę, nie byłoby wam smutno”. Uznaje: ich serca są pełne smutku. Dopiero potem: daje nadzieję. To dobry model: duszpasterstwa. Najpierw: nazwać ból. Potem: pokazać Paschę.

CZĘŚĆ VIII — „POŻYTECZNE JEST MOJE ODEJŚCIE”

24. Najbardziej paradoksalne zdanie

Dla uczniów: najlepsze = Jezus zostaje fizycznie z nimi. Jezus: „pożyteczne jest, żebym odszedł”. Dlaczego?

Paraklet.

25. Czy Duch nie mógł przyjść wcześniej?

Duch: działał wcześniej. Stary Testament: zna Ducha Boga. J 1: Duch zstępuje na Jezusa. J 14: „u was przebywa”. Chodzi więc: o nową, popaschalną misję Ducha.

26. Pascha otwiera nową epokę Ducha

Jezus:

umiera, zmartwychwstaje, zostaje uwielbiony.

J 7: Duch miał być dany po uwielbieniu Jezusa. J 20: Zmartwychwstały tchnie Ducha na uczniów. Dz 2: Pięćdziesiątnica.

27. Widzialna obecność → niewidzialna obecność

BT V bardzo trafnie mówi: widzialny Jezus ustępuje, aby otworzyć miejsce niewidzialnej działalności Ducha i wierze. Nie oznacza: Jezus znika. Jego obecność: zmienia sposób.

28. Jezus lokalny historycznie

W czasie ziemskiego życia: ciało Jezusa znajduje się w konkretnym miejscu. Galilea. Jerozolima. Betania. Po uwielbieniu: Chrystus może działać w swoim Kościele na całym świecie przez Ducha.

29. Kościół nie tęskni tylko za „dawnymi czasami Jezusa”

Czasem myślimy: „gdybym żył wtedy i chodził obok Jezusa, byłoby łatwiej”. Apostołowie: chodzili obok Jezusa

nie rozumieli,
kłócili się,
uciekli,
zaparli się.

Jezus mówi: Duch doprowadzi was do głębszego rozumienia.

CZĘŚĆ IX — PARAKLET „PRZEKONA” ŚWIAT

30. Greckie słowo

ἐλέγχω — elenchō

może znaczyć:

wykazać,
przekonać,
udowodnić winę,
ujawnić,
postawić wobec prawdy.

Nie chodzi: tylko o „wmówienie komuś poczucia winy”. Paraklet: objawia rzeczywisty stan świata wobec Jezusa.

31. Funkcja niemal sądowa

Słownictwo J 16,8–11: przypomina salę sądową. Paraklet: jest Obrońcą uczniów, ale zarazem: ujawnia prawdę wobec świata. Świat: osądzi Jezusa. Duch: pokaże, że wyrok świata był fałszywy.

32. Wielkie odwrócenie procesu

W Męce: Jezus będzie oskarżony. W perspektywie Ducha: to świat staje wobec prawdy. Jezus: okazuje się sprawiedliwy. Władca świata: okazuje się osądzony. To: Boży apel od ludzkiego wyroku.

CZĘŚĆ X — O GRZECHU

33. „Bo nie wierzą we Mnie”

Czy niewiara jest: jedynym grzechem? Nie. Ale u Jana jest: grzechem fundamentalnym wobec objawienia. Dlaczego? Bo odrzuca: Tego, który przynosi życie i przebaczenie.

34. Niewiara jako korzeń

Jezus: jest Światłością. Odrzucić Światłość: to pozostać w ciemności. Jezus: jest Życiem. Odrzucić Życie: to pozostać w śmierci. Jezus: objawia Ojca. Odrzucić Syna: zamknąć się na pełnię objawienia Ojca.

35. Nie każda niewiara ma tę samą winę

Ktoś może:

nigdy nie usłyszeć Ewangelii,
poznać ją w zniekształconej postaci,
zostać skrzywdzony przez ludzi Kościoła,
mieć realne trudności intelektualne.

J 16 mówi przede wszystkim: o świadomym odrzuceniu objawienia Jezusa. Ostateczną winę osoby: ocenia Bóg.

36. Paraklet przekonuje, by zbawić

Duch nie ujawnia grzechu: dla sadystycznego zawstydzenia. Cel: nawrócenie. Dz 2: słuchacze „przejęli się do głębi” i pytają, co mają czynić. Piotr: prowadzi do nawrócenia i chrztu. To przykład: przekonującego działania Ducha.

CZĘŚĆ XI — O SPRAWIEDLIWOŚCI

37. Trudniejsze niż „grzech”

Greckie:

δικαιοσύνη — dikaiosynē
sprawiedliwość / prawość.

Co znaczy: „bo idę do Ojca”?

38. Świat uzna Jezusa za winnego

Proces: zakończy się śmiercią krzyżową. W oczach władzy: skazaniec. Ale Ojciec: przyjmuje Syna do chwały. Zmartwychwstanie i wywyższenie: rehabilitują Jezusa.

39. Sprawiedliwość Jezusa

Paraklet ujawnia: Jezus miał rację. Jego misja: pochodzi od Ojca. Jego roszczenia: nie były bluźnierstwem. Jego krzyż: nie był dowodem odrzucenia przez Boga.

40. „Już Mnie nie ujrzycie”

Widzialna obecność: się kończy. Dlatego Duch: będzie świadczył. Kościół nie zobaczy: ziemskiego Jezusa na ulicy Jerozolimy. Będzie żył: w wierze.

CZĘŚĆ XII — O SĄDZIE

41. Władca świata osądzony

J 12: „teraz władca świata zostanie wyrzucony”. J 14: nadchodzi, ale nie ma nic w Jezusie. J 16: został osądzony. To jedna linia: krzyż = klęska Szatana.

42. „Został” — mimo że krzyż jeszcze przed nami

Jezus mówi: z perspektywy pewności godziny. To tzw.: proleptyczny / antycypujący język. Zwycięstwo: jest tak pewne, że może być wypowiedziane jak dokonane. J 16,33: „Ja zwyciężyłem świat”.

43. Szatan nie jest równym przeciwnikiem Boga

Nie: dwóch bogów — dobry i zły. Szatan: stworzenie. Buntownik. Jego władza: ograniczona. Krzyż: ujawnia jego klęskę.

44. „Już i jeszcze nie”

Zło: nadal działa. Prześladowania: nadal będą. A Jezus mówi: władca osądzony.

To typowa logika Nowego Testamentu:

zwycięstwo już dokonane, pełne skutki jeszcze czekają na dopełnienie historii.

45. Dariusz Kowalczyk i J 16,33

Polski teolog Dariusz Kowalczyk podkreśla przy J 16,33: zwycięstwo Chrystusa trzeba czytać w dynamice „już i jeszcze nie”. Chrystus: definitywnie zwyciężył przez krzyż i Zmartwychwstanie. Zło: jeszcze działa w historii. Nie oznacza to: że wynik walki jest niepewny.

CZĘŚĆ XIII — „JESZCZE WIELE MAM WAM DO POWIEDZENIA”

46. Uczniowie nie są gotowi

Jezus: nie zalewa ich informacją. „Teraz: znieść nie możecie”. To bardzo ważne pedagogicznie. Prawda: ma swój rytm przyjmowania.

47. Objawienie jest pełne w Chrystusie

Czy to znaczy: Jezus nie zdążył objawić wszystkiego i Duch uzupełni brakujące nowe doktryny? Nie. J 16,14–15: Duch bierze z tego, co Chrystusa. J 14: przypomni to, co Jezus powiedział. Duch: prowadzi do pełniejszego zrozumienia jednego Objawienia.

48. „Cała prawda”

Greckie:

πᾶσα ἡ ἀλήθεια — pasa hē alētheia
cała prawda / pełnia prawdy.

Nie chodzi: o encyklopedię wszystkich faktów we wszechświecie. Kontekst: prawda zbawcza objawiona w Jezusie.

49. Duch nie nauczy Kościoła fizyki kwantowej przez J 16

To ważne. Obietnica: dotyczy objawienia zbawczego. Nie: automatycznej nieomylności w naukach przyrodniczych, ekonomii, polityce czy prognozowaniu pogody.

50. Duch prowadzi Kościół

Czasownik:

ὁδηγέω — hodēgeō
prowadzić drogą / przewodzić.

Ma związek z:

ὁδός — hodos
droga.

J 14: Jezus jest Drogą. J 16: Duch prowadzi po drodze prawdy Chrystusa.

51. Nie prowadzi obok Jezusa

To bardzo ważne. Jeśli jakaś rzekoma inspiracja duchowa: oddala od Chrystusa, zaprzecza: Jego Ewangelii, albo czyni: Jezusa nieistotnym, to nie pasuje: do J 16. Paraklet: uwielbia Chrystusa.

CZĘŚĆ XIV — „NIE BĘDZIE MÓWIŁ OD SIEBIE”

52. Czy Duch jest mniej Boski?

Nie. Podobny język Jezus mówi: o sobie wobec Ojca. J 5: Syn nie czyni nic „od siebie”. J 7: nauka nie jest „moja”, lecz Posyłającego. To język: jedności, nie niższości natury.

53. Trójca nie konkuruje

Ojciec: daje wszystko Synowi. Syn: ma wszystko Ojca. Duch: bierze z tego, co Syna, i: objawia Kościołowi. Nie ma: trzech konkurencyjnych projektów. Jest: jedno Boskie Objawienie i jedno dzieło zbawienia.

54. „Wszystko, co ma Ojciec, jest moje”

Zatrzymaj się. To zdanie: jest gigantyczne. Prorok: nie może powiedzieć „wszystko, co ma Bóg, jest moje”. Jezus: może. To jedna z najmocniejszych formuł: wspólnoty Ojca i Syna.

55. Boskość Jezusa

J 16,15 należy czytać z:

J 1,1;
J 5;
J 10,30;
J 14,9–11;
J 17;
J 20,28.

Jan: konsekwentnie rozwija wysoką chrystologię.

CZĘŚĆ XV — „RZECZY PRZYSZŁE”

56. Czy Duch przepowiada przyszłość?

Greckie sformułowanie może: obejmować przyszłe wydarzenia. Ale nie chodzi: przede wszystkim o chrześcijańską wróżbę. Dzieło Biblijne wskazuje: raczej na to, czego wspólnota będzie doświadczać w przyszłości w świetle Paschy. Duch: pozwala rozumieć przyszłość zbawczą.

57. Apokaliptyczne „co ma nadejść”

Nowy Testament: patrzy ku dopełnieniu. Duch: podtrzymuje nadzieję Kościoła. Nie daje: terminarza z datą końca świata. Jezus: wielokrotnie przestrzega przed takim podejściem.

CZĘŚĆ XVI — DUCH UWIELBIA JEZUSA

58. Test duchowości

J 16,14: Duch uwielbi Jezusa. To prosty test. Dobra chrześcijańska duchowość: prowadzi do większej miłości, prawdy i posłuszeństwa Chrystusowi. Nie do: fascynacji samymi „manifestacjami”.

59. Duch nie jest dodatkiem do Jezusa

Nie: „Jezus był etapem pierwszym, teraz mamy coś wyższego”. Paraklet: bierze z Jezusa. Duch: nie deaktualizuje Ewangelii.

60. Pneumatologia chrystocentryczna

Im bardziej: autentyczne działanie Ducha, tym bardziej: Jezus zostaje uwielbiony. To ważne: dla rozeznawania charyzmatów. 1 Kor 12: nikt w Duchu nie przeklina Jezusa.

CZĘŚĆ XVII — „JESZCZE CHWILA”

61. Uczniowie nie rozumieją

Powtarzają: „co to znaczy?” To prawie komiczne: w swojej szczerości. Jezus mówi o: godzinie największej tajemnicy. Uczniowie: nadal nie składają wszystkiego razem.

62. Jezus zna ich pytanie

Zanim: zapytają Go wprost, Jezus: wie, czego nie rozumieją. J 2: zna serca. J 6: zna myśli. J 13: zna zdrajcę. J 16: zna pytanie.

63. Co znaczy „chwila”?

BT V podaje: dwa tradycyjne odczytania.

1.

Po śmierci:

wkrótce zobaczą Jezusa żyjącego.

2.

W szerszej skali:

okres od Wniebowstąpienia do Paruzji jest „chwilą” wobec Boga. Najbardziej bezpośrednio: kontekst Paschy wskazuje na śmierć i Zmartwychwstanie. Ale sens eschatologiczny: także jest obecny w tradycji.

64. Już za moment nie będą widzieć

Wielki Piątek: odejście. Grób: nie widzą. Wielkanoc: znów zobaczą. To rytm: krzyż → Zmartwychwstanie.

CZĘŚĆ XVIII — ŚWIAT SIĘ CIESZY, UCZNIOWIE PŁACZĄ

65. Odwrócenie perspektyw

Kiedy Jezus umiera: przeciwnicy mogą czuć triumf. Uczniowie: rozpacz. Ale wydarzenie: nie kończy się w Wielki Piątek. To bardzo ważne: nie oceniaj całej historii w środku Wielkiego Piątku.

66. Wielki Piątek może wyglądać jak ostateczny wynik

Krzyż: „Jezus przegrał”. Grób: „koniec”. J 16: nie. Smutek: ma godzinę. Nie ma: wieczności.

CZĘŚĆ XIX — KOBIETA RODZĄCA

67. Obraz porodu

Jezus wybiera: ból, który prowadzi do narodzin. To bardzo mocne. Nie mówi: ból jest dobry sam w sobie. Mówi: ból może zostać włączony w proces prowadzący do życia.

68. Nie gloryfikuj cierpienia

Chrześcijaństwo: nie czci bólu dla bólu. Kobieta nie cieszy się: dlatego, że boli. Cieszy się: z narodzonego człowieka. Krzyż nie jest dobry: dlatego, że tortura jest dobra. Jest zbawczy: dlatego, że miłość Boga przechodzi przez cierpienie i pokonuje śmierć.

69. „Jej godzina”

Ciekawe. Kobieta: ma „godzinę”. Jezus: ma „godzinę”. Obraz porodowy: może więc rezonować z Paschalną godziną. Z godziny Jezusa: rodzi się nowe życie.

70. Nowe stworzenie

Zmartwychwstanie: jest początkiem nowego stworzenia. J 20: pierwszy dzień tygodnia. Jezus: tchnie Ducha. Poród J 16: dobrze pasuje do narodzin nowego świata Paschy.

CZĘŚĆ XX — „ZNÓW WAS ZOBACZĘ”

71. Jezus nie mówi tylko: „wy Mnie zobaczycie”

Mówi: „Ja was zobaczę”. To niezwykle czułe. Radość uczniów: zaczyna się od spojrzenia Zmartwychwstałego. Nie tylko: znaleźli Jezusa. On: wraca do nich.

72. Piotr po zaparciu

To szczególnie ważne. Piotr: za chwilę zawiedzie. A Zmartwychwstały: wróci także do Piotra. J 21: spojrzenie miłości staje się odbudowaniem misji.

73. Radość nie do odebrania

Dlaczego? Bo po Zmartwychwstaniu: śmierć nie ma już ostatniego słowa.

Można:

stracić majątek,
pozycję,
zdrowie,
nawet życie.

Ale zwycięstwo Chrystusa: nie może zostać cofnięte.

74. Nie znaczy, że chrześcijanin zawsze czuje radość

Może:

cierpieć depresję, przeżywać żałobę, być wyczerpany, płakać.

„Radość nie do odebrania”: jest głębszą rzeczywistością paschalną, nie: obowiązkiem uśmiechu 24/7.

CZĘŚĆ XXI — MODLITWA W IMIĘ JEZUSA

75. J 14 → J 15 → J 16

Trzy razy Jezus: mówi o modlitwie w swoim imieniu. To pokazuje: ważność. Nie jest: dodatkiem. Modlitwa: należy do życia popaschalnej wspólnoty.

76. Do Ojca

J 16,23: proście Ojca w imię moje. To model: chrześcijańskiej modlitwy. Do: Ojca. Przez: Syna. W: Duchu Świętym.

77. Modlitwa jest trynitarna

Nawet gdy mówisz: „Jezu, pomóż”, cała chrześcijańska modlitwa istnieje: w komunii Trójcy. Nie modlimy się: do odległego Boga. Zostaliśmy: wprowadzeni w relację Syna z Ojcem.

78. „Aby radość była pełna”

Modlitwa: prowadzi do radości. Nie dlatego: Bóg spełni listę zakupów. Dlatego: człowiek żyje w komunii z Ojcem przez Syna.

CZĘŚĆ XXII — „MÓWIŁEM W PRZYPOWIEŚCIACH”

79. Greckie paroimia

Jan nie używa tu: typowego synoptycznego parabolē.

παροιμία — paroimia

może oznaczać:

figurę mowy,
obraz,
zagadkowe powiedzenie,
metaforyczny sposób mówienia.

BT V: „przypowieści”.

80. Czy Jezus wcześniej mówił „niejasno”?

Tak. Uczniowie często: nie rozumieją. Świątynia: J 2. Chleb: J 6. Odejście: J 14–16. Po Paschale i w Duchu: sens zostanie otwarty głębiej.

81. „Otwarcie o Ojcu”

BT V wskazuje: proces od zesłania Ducha aż do pełnego oglądania Boga. Czyli: poznanie Ojca rozwija się. Kościół: już zna prawdę. A jednocześnie: jeszcze rośnie w jej zrozumieniu.

CZĘŚĆ XXIII — „OJCIEC SAM WAS MIŁUJE”

82. Jeden z najważniejszych tekstów dla obrazu Boga

Nie: Jezus kocha, Ojciec nie. Nie: Jezus musi przekonać Ojca do miłosierdzia.

Ojciec sam was miłuje.

83. Krzyż nie przekonuje Ojca, żeby zaczął kochać

J 3: Ojciec daje Syna, ponieważ kocha świat. Krzyż: jest skutkiem miłości Boga. Nie: przyczyną zmiany Boga.

84. Pośrednictwo Jezusa pozostaje

Jezus mówi: „nie mówię, że będę musiał prosić Ojca za wami”. To nie neguje: Jego wstawiennictwa. 1 J 2: Jezus Parakletem u Ojca. Hbr: wstawia się. Sens J 16: Ojciec nie jest przeciwnikiem, którego Syn musi przełamywać.

85. Jeden Bóg zbawia

Ojciec: kocha. Syn: zbawia. Duch: prowadzi. Nie trzy: sprzeczne wole. Jedno: Boskie dzieło miłości.

CZĘŚĆ XXIV — „WYSZEDŁEM OD OJCA”

86. Cztery ruchy

Jezus mówi:

wyszedłem od Ojca.
przyszedłem na świat.
opuszczam świat.
idę do Ojca.

To miniaturowe: streszczenie całej Ewangelii.

87. Prolog → Pascha

J 1: Słowo u Boga → Słowo stało się ciałem. J 16: Syn wraca do Ojca. J 17: modlitwa o chwałę, którą miał u Ojca przed stworzeniem świata. Cała Ewangelia: ma łuk Ojciec → świat → Ojciec.

88. Nie oznacza, że Jezus przestaje być człowiekiem

Po Zmartwychwstaniu: Jezus pozostaje prawdziwie człowiekiem. Wniebowstąpienie: nie kasuje Wcielenia. Uwielbione człowieczeństwo: zostaje wprowadzone do chwały Ojca.

CZĘŚĆ XXV — UCZNIOWIE: „TERAZ WIEMY”

89. Brzmi bardzo pewnie

„Teraz: wiemy”. „Wierzymy”. A za chwilę: uciekną. To ważne: szczera deklaracja nie zawsze odpowiada realnej dojrzałości.

90. Wiara może być prawdziwa i niedojrzała

Nie trzeba wybierać: albo uczniowie wierzą, albo nie. Jan pokazuje: proces. J 2: wierzą. J 6: kryzys. J 14: wierzą. J 16: za chwilę uciekną. J 20: Zmartwychwstanie. Wiara: dojrzewa.

91. Uważaj na duchową pewność siebie

Piotr: „oddaję życie”. Uczniowie: „teraz wiemy”. Jezus: pokazuje, że kryzys obnaży słabość. Nie po to: żeby ich zniszczyć. Po to: żeby przestali ufać tylko sobie.

CZĘŚĆ XXVI — ROZPROSZYCIE SIĘ

92. Każdy w swoją stronę

W godzinie próby: wspólnota się rozpada. Jezus: zostaje. To dramat: Męki. J 18: uczniowie nie pozostają przy Nim jak deklarowali.

93. Synoptycy cytują Zachariasza

Mt i Mk: łączą rozproszenie z Za 13,7. Jan: nie cytuje tutaj Zachariasza. Ale temat: jest ten sam. Pasterz: uderzony. Owce: rozproszone.

94. J 10 wraca

Dobry Pasterz: oddaje życie za owce. Owce: uciekają. Pasterz: nie przestaje być dobry. To wielka Ewangelia: wierność Jezusa nie zależy od doskonałości uczniów.

CZĘŚĆ XXVII — „NIE JESTEM SAM”

95. Uczniowie zostawią

Ojciec: nie. To centrum: wewnętrznej stabilności Jezusa.

96. A co z „Boże mój, czemuś Mnie opuścił?”

Synoptycy: podają Ps 22 na krzyżu. Jan: nie. Czy sprzeczność? Nie. Synoptycy pokazują: realne doświadczenie mroku i wejście Jezusa w lament sprawiedliwego. Jan podkreśla: nieprzerwaną jedność Syna z Ojcem. Ps 22 również: kończy się zaufaniem i uwielbieniem. Różne Ewangelie: podkreślają różne aspekty tej samej tajemnicy.

97. Nie samotność absolutna

Jezus: doświadcza opuszczenia przez ludzi. Ale nie: zerwania Trójcy. Ojciec: jest z Nim. To bardzo ważne: dla chrystologii.

CZĘŚĆ XXVIII — POKÓJ „WE MNIE”

98. Nie „pokój w świecie”

Jezus nie mówi: świat da wam spokój. Mówi: pokój we Mnie. To dokładnie: J 14,27. Pokój: jest osobowy. Źródłem: Chrystus.

99. Pokój i ucisk jednocześnie

To paradoks: „we Mnie pokój” oraz: „na świecie ucisk”. Obie rzeczy: mogą być prawdziwe w tym samym czasie. Chrześcijanin może: być prześladowany i: mieć pokój. Może: płakać i: mieć nadzieję.

CZĘŚĆ XXIX — „NA ŚWIECIE DOZNACIE UCISKU”

100. Greckie thlipsis

θλῖψις — thlipsis

oznacza:

ucisk,
utrapienie,
presję,
cierpienie.

Dosłowne tło: ściskanie / nacisk. To bardzo obrazowe: życie może „cisnąć” ucznia.

101. Jezus jest realistą

Nie: prosperity gospel. Nie: „jeśli uwierzysz, problemy znikną”. Jezus: uczciwie przygotowuje. To paradoksalnie: daje bezpieczeństwo. Nie trzeba pytać: „czy moja wiara jest wadliwa, skoro cierpię?”

102. Ale nie każdy ucisk jest prześladowaniem religijnym

Ucisk może: mieć różne źródła. W J 16 główny kontekst: konflikt z powodu świadectwa. Nie używamy: każdego problemu życiowego jako automatycznego dowodu „świat mnie prześladuje”.

CZĘŚĆ XXX — „ODWAGI!”

103. Greckie tharseite

θαρσεῖτε — tharseite

miejcie odwagę / ufajcie / bądźcie dobrej myśli. Jezus nie mówi: „wygrajcie świat własną siłą”. Mówi: odwagi, bo JA zwyciężyłem.

104. Źródło odwagi

Nie: mój charakter. Nie: moja psychiczna odporność. Nie: moja liczba zwolenników.

Zwycięstwo Chrystusa.

CZĘŚĆ XXXI — „JA ZWYCIĘŻYŁEM ŚWIAT”

105. Greckie nikaō

νικάω — nikaō

zwyciężać / pokonywać. Od tego: nikē — zwycięstwo. Imię: Nikodem? Nie od tego samego dokładnie zestawu znaczeń w prostym sensie; lepiej nie mieszać etymologii. Apokalipsa Jana: bardzo często używa nikaō. „Zwyciężyć”: stanie się językiem wiernego ucznia.

106. Jak Jezus zwycięża?

Nie mieczem. Nie armią. Nie przemocą.

Krzyżem.

To najbardziej: paradoksalne zwycięstwo. Świat zabija Jezusa: i właśnie przez to traci władzę nad Nim.

107. Wielkanoc interpretuje zwycięstwo

Bez Zmartwychwstania: krzyż wyglądałby jak porażka. Zmartwychwstanie: ujawnia prawdę. Miłość: jest mocniejsza niż śmierć.

108. Zwycięstwo nie oznacza braku walki

Dariusz Kowalczyk trafnie opisuje: „już i jeszcze nie”. Jezus: już zwyciężył. Kościół: nadal przechodzi przez ucisk. Pełne dopełnienie: przy Paruzji.

109. Nie triumfalizm

„Jezus zwyciężył” nie oznacza: chrześcijanie mają dominować politycznie nad wszystkimi. Król: J 12 — na osiołku. Pan: J 13 — z ręcznikiem przy nogach. Zwycięzca: J 19 — na krzyżu. To definiuje: chrześcijańskie zwycięstwo.

110. Zwyciężać jak Jezus

Ap 12: przez krew Baranka i słowo świadectwa. Nie: przez odwet. Uczeń zwycięża: wiernością, prawdą, miłością i wytrwaniem.

J 16 — NA JĘZYK LUDZKI

Najprościej: Jezus mówi uczniom, że będzie źle — ale zło nie wygra. To bardzo ważna różnica. Nie mówi: „nic trudnego się nie wydarzy”. Mówi: „kiedy się wydarzy, pamiętajcie, że o tym wiedziałem i przygotowałem was”. Ludzie mogą: wyrzucić was ze wspólnoty. Mogą: zrobić wam krzywdę. Mogą nawet: uważać, że robią to dla Boga.

A Jezus mówi: nie każda religijna gorliwość jest od Boga. Potem uczniowie słyszą: Jezus odchodzi. Są: zdruzgotani. A On mówi: „to będzie dla was pożyteczne”. Brzmi absurdalnie. Dopóki nie pojawia się: Duch Święty. Jezus w ciele: był w jednym miejscu. Paraklet: będzie w Kościele wszędzie.

Duch pokaże światu:

gdzie naprawdę jest grzech, kto naprawdę był sprawiedliwy, kto naprawdę został osądzony.

Świat skazuje: Jezusa. Duch mówi: to Jezus miał rację. Świat myśli: krzyż = klęska. Duch mówi: krzyż = sąd nad władcą świata. Potem: „Duch doprowadzi do całej prawdy”. To nie jest: karta na wymyślanie nowej Ewangelii. Duch bierze: z Jezusa. Czyli im bardziej jestem: „duchowy”, tym bardziej powinienem być: Jezusowy.

Potem Jezus mówi: będziecie płakać. I nie robi z tego: problemu wiary. Płacz: przyjdzie. Ale smutek: zostanie przemieniony. Jak poród. Ból: realny. Ale potem: życie. Wielki Piątek: realny. Ale potem: Wielkanoc. I na końcu uczniowie mówią: „teraz wszystko rozumiemy”. Jezus: „za chwilę wszyscy uciekniecie”.

To jest cudownie realistyczne. Możesz: szczerze wierzyć i nadal: być słaby. Nadzieja nie jest w tym: że uczniowie okażą się herosami. Nadzieja: „Ojciec jest ze Mną” i „Ja zwyciężyłem świat”.

NAJWAŻNIEJSZE WERSETY

J 16,1

Jezus uprzedza, żeby wiara nie załamała się w kryzysie. Klucz: znajomość prawdy o kosztach uczniostwa chroni przed fałszywymi oczekiwaniami.

J 16,2

Religijny prześladowca może uważać, że służy Bogu. Klucz: gorliwość bez prawdziwego poznania Boga może stać się przemocą.

J 16,3

Nie poznali Ojca ani Syna. Klucz: pełne poznanie Boga jest nierozdzielne od objawienia w Jezusie.

J 16,7

„Pożyteczne jest moje odejście”. Klucz: Pascha otwiera nową epokę powszechnej obecności Chrystusa przez Parakleta.

J 16,8–11

Grzech — sprawiedliwość — sąd. Klucz: Duch odwraca fałszywy wyrok świata na Jezusa i ujawnia Paschalną prawdę.

J 16,9

Grzech niewiary.

Klucz: odrzucenie objawionego Syna jest fundamentalnym zamknięciem na życie Boga.

J 16,10

Jezus idzie do Ojca. Klucz: Ojciec potwierdza sprawiedliwość Syna, którego świat odrzuca.

J 16,11

Władca świata osądzony. Klucz: krzyż jest klęską Szatana, nie jego triumfem.

J 16,13

Duch Prawdy prowadzi do całej prawdy. Klucz: Duch pomaga Kościołowi coraz głębiej rozumieć Objawienie Chrystusa.

J 16,14

Duch uwielbia Jezusa. Klucz: prawdziwa pneumatologia jest chrystocentryczna.

J 16,15

„Wszystko, co ma Ojciec, jest moje”. Klucz: niezwykle mocne świadectwo jedności Ojca i Syna.

J 16,20

Smutek przemieni się w radość. Klucz: Pascha nie omija bólu, ale odbiera mu ostatnie słowo.

J 16,21

Kobieta rodząca.

Klucz: ból godziny prowadzi ku nowemu życiu.

J 16,22

Radości nikt nie odbierze. Klucz: Zmartwychwstanie ustanawia rzeczywistość, której śmierć nie może cofnąć.

J 16,23–24

Modlitwa do Ojca w imię Jezusa. Klucz: popaschalna wspólnota żyje w relacji Ojciec–Syn–uczeń.

J 16,27

„Ojciec sam was miłuje”. Klucz: Ojciec nie jest surowym przeciwnikiem, którego Jezus musi przekonywać do miłości.

J 16,28

Ojciec → świat → Ojciec. Klucz: jednozdaniowe streszczenie misji Syna.

J 16,32

Uczniowie uciekną, ale Ojciec pozostaje z Synem. Klucz: ludzka niewierność nie rozbija komunii Ojca i Syna.

J 16,33

Ucisk — pokój — odwaga — zwycięstwo. Klucz: chrześcijańska nadzieja nie opiera się na braku cierpienia, lecz na dokonanym zwycięstwie Chrystusa.

KLUCZ DO BIBLII — J 16

1. Kto mówi?

Przede wszystkim: Jezus. Uczniowie: rozmawiają między sobą i później odpowiadają.

2. Do kogo?

Do: najbliższych uczniów. To wspólnota: która zostanie wysłana do świata po odejściu Jezusa.

3. Co wydarzyło się wcześniej?

J 14:

Jezus jako Droga, Prawda i Życie;
Paraklet;
zamieszkanie Boga;
pokój.

J 15:

winny krzew;
trwanie;
miłość;
przyjaźń;
wybór;
nienawiść świata;
świadectwo Ducha.

J 16: rozwija szczególnie Parakleta i kryzys uczniów.

4. Co wydarzy się później?

J 17: modlitwa Jezusa za siebie, uczniów i przyszły Kościół. J 18: aresztowanie. J 19: krzyż. J 20: Zmartwychwstanie i dar pokoju / Ducha.

5. Jaki jest gatunek?

J 16 to:

mowa pożegnalna;
zapowiedź prześladowań;
nauka o Duchu;
dialog;
metafora porodu;
obietnica;
podsumowanie misji Syna.

6. Co znaczyło dla pierwszej wspólnoty?

Odpowiada: jak rozumieć życie Kościoła po odejściu Jezusa. Dlaczego: cierpimy? Dlaczego: Jezus nie jest widzialny? Jak: rozpoznajemy prawdę? Co robi: Duch? Czy smutek: ma sens? Kto: naprawdę zwyciężył?

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

zna przyszłe cierpienia uczniów;
przygotowuje ich;
posyła Parakleta;
objawia prawdę;
rehabilituje Syna;
sądzi władzę zła;
prowadzi Kościół;
sam miłuje uczniów;
pozostaje z Synem;
daje pokój i zwycięstwo.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek:

może religijnie pobłądzić;
może się załamać;
może się smucić;
nie potrafi unieść całej prawdy od razu;
potrzebuje Ducha;
może dojrzewać w poznaniu;
może wierzyć i nadal być słaby;
może uciec;
może później zostać odbudowany.

NIEZBĘDNIK BIBLIJNY — J 16

Osoby

Jezus

Posłany przez Ojca, odchodzący do Ojca, Posyłający Parakleta, Zwycięzca świata.

Ojciec

Ten, który posłał Syna, przyjmuje Go w chwale, sam miłuje uczniów i pozostaje z Synem.

Paraklet / Duch Prawdy

Przekonuje świat, prowadzi Kościół do całej prawdy, uwielbia Jezusa i objawia to, co otrzymuje od Syna.

Uczniowie

Smutni, zagrożeni prześladowaniem, jeszcze niedojrzali, ale prowadzeni ku radości, modlitwie i świadectwu.

Władca tego świata

Szatan.

Już: osądzony w Paschalnym zwycięstwie Chrystusa.

SŁOWA, KTÓRE WARTO ZNAĆ

1. σκανδαλίζω — skandalizō

Znaczenie:

doprowadzić do upadku,
zgorszyć,
spowodować załamanie.

Jezus: uprzedza uczniów, aby kryzys nie zniszczył wiary.

2. ἀποσυνάγωγος — aposynagōgos

Znaczenie: wyłączony z synagogi.

Rzadkie słowo Janowe.

Pojawia się:

J 9,22,
J 12,42,
J 16,2.

3. λατρεία — latreia

Znaczenie: służba / kult oddawany Bogu.

J 16,2: prześladowca może błędnie uważać zabijanie za służbę Bogu.

4. λύπη — lypē

Znaczenie: smutek / ból.

J 16: smutek ma zostać przemieniony w radość.

5. παράκλητος — paraklētos

Znaczenie:

Obrońca,
Wspomożyciel,
Orędownik,
Pocieszyciel.

6. ἐλέγχω — elenchō

Znaczenie:

przekonać,
wykazać,
ujawnić,
dowieść winy.

Paraklet: ujawnia prawdę o świecie.

7. ἁμαρτία — hamartia

Znaczenie: grzech.

J 16: szczególnie niewiara wobec Jezusa.

8. δικαιοσύνη — dikaiosynē

Znaczenie: sprawiedliwość / prawość.

Jezus: zostaje potwierdzony przez Ojca.

9. κρίσις — krisis

Znaczenie: sąd.

Władca świata: osądzony.

10. ὁδηγέω — hodēgeō

Znaczenie: prowadzić / przewodzić.

Duch: prowadzi do całej prawdy.

11. ἀλήθεια — alētheia

Znaczenie: prawda.

J 14: Jezus jest Prawdą. J 16: Duch prowadzi w prawdzie Jezusa.

12. δοξάζω — doxazō

Znaczenie: uwielbiać / otaczać chwałą.

Duch: uwielbia Chrystusa.

13. μικρόν — mikron

Znaczenie: chwila / krótki czas.

J 16: „jeszcze chwila”.

14. χαρά — chara

Znaczenie: radość.

Smutek uczniów: przemieni się w radość.

15. παροιμία — paroimia

Znaczenie:

obrazowe powiedzenie,
figura,
zagadkowy sposób mówienia.

BT: „przypowieść”.

16. θλῖψις — thlipsis

Znaczenie:

ucisk,
utrapienie,
presja.

Uczeń: może doświadczać ucisku w świecie.

17. θαρσέω — tharseō

Znaczenie: mieć odwagę / ufać.

18. νικάω — nikaō

Znaczenie: zwyciężać / pokonywać.

Jezus: „zwyciężyłem świat”.

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

1. Ps 35 i 69 → cierpiący sprawiedliwy

J 15: „nienawidzili bez powodu”. J 16: prześladowanie uczniów. Droga: Mistrz → uczeń.

2. Za 13,7 → rozproszone owce

Synoptycy: wiążą ucieczkę uczniów z Zachariaszem. Jan: nie cytuje w J 16 tego tekstu, ale motyw: rozproszenia pozostaje.

3. Iz 66 → ból porodowy i nowe życie

Prorocy używają: obrazu porodu dla: kryzysu prowadzącego do nowej rzeczywistości zbawczej. J 16: ból uczniów prowadzi ku Paschalnej radości.

4. Iz 26 → poród i oczekiwanie zbawienia

Ból rodzenia: symbol oczekiwania. Jezus: nadaje obrazowi konkretny sens swojej godziny.

5. Ez 36–37 → Duch i nowe życie

Bóg: daje Ducha i ożywia. J 16: Duch wprowadza wspólnotę w popaschalne życie prawdy.

6. Jl 3 → Duch wylany

Prorok zapowiada: Ducha dla ludu. Dz 2: Piotr zobaczy w Pięćdziesiątnicy wypełnienie. J 16: przygotowuje teologię tego wydarzenia.

CO MÓWIĄ POLSCY BIBLIŚCI?

Ks. Stanisław Mędala CM

Podstawowym polskim komentarzem do J 13–21 jest: Stanisław Mędala CM, „Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 13–21. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/2, Edycja Świętego Pawła.

W J 16 szczególnie ważne są:

funkcja zapowiedzi prześladowania;
„zgorszenie” / załamanie wiary;
kontekst wyłączenia z synagogi;
sens odejścia Jezusa;
Paraklet jako działający wobec świata;
grzech, sprawiedliwość i sąd;
prowadzenie do całej prawdy;
jedność Ojca, Syna i Ducha w Objawieniu;
symbol „chwili”;
smutek i radość;
modlitwa w imię Jezusa;
miłość Ojca;
syntetyczne ujęcie misji Syna;
niedojrzała pewność uczniów;
rozproszenie;
pokój pośród ucisku;
zwycięstwo Chrystusa.

Najważniejszy klucz: Mowa Pożegnalna nie opisuje Kościoła opuszczonego przez Jezusa, ale wspólnotę wprowadzoną po Paschale w nowy sposób obecności Chrystusa dzięki Duchowi.

Ks. T.M. Dąbek OSB

Tomasz Maria Dąbek w studium: „Przywołany – Posłany – Obecny. Bogactwo misji Ducha Parakleta obecnego wśród uczniów Jezusa na podstawie J 14–16” pokazuje: wielowymiarową misję Parakleta.

W J 16 Duch:

nie zastępuje Jezusa jako konkurent;
uobecnia i objaśnia dzieło Syna;
działa w uczniach;
prowadzi wspólnotę;
uczestniczy w Boskim dziele Objawienia.

Klucz: Paraklet jest obecnością Boga pośród uczniów w epoce po Paschale.

Piotr Kot

Piotr Kot w artykule:

„Popaschalne świadectwo Parakleta o sądzie Boga nad «światem» w ujęciu J 16,8–11”, „Verbum Vitae” 26 (2014) szczegółowo analizuje: grzech, sprawiedliwość i sąd. Ważny kierunek interpretacji: działalność Parakleta dokonuje reinterpretacji krzyża. To, co świat uznał: za osądzenie Jezusa, w świetle Paschy okazuje się: osądem świata i jego władcy.

Duch: objawia Boski werdykt dotyczący Jezusa.

Branislav Kluska

Branislav Kluska jest autorem monografii: „Uczeń ikoną Chrystusa. Studium egzegetyczno-teologiczne Mowy pożegnalnej J 13,31–16,33”, Studia Biblica Lublinensia 3, Wydawnictwo KUL. To opracowanie: dokładnie obejmuje końcową część Mowy Pożegnalnej aż do J 16,33. W jego badaniach nad Parakletem i pamięcią Kościoła ważne jest: powiązanie historycznego Jezusa z popaschalnym życiem wspólnoty.

Duch: nie odcina Kościoła od historii Jezusa. Sprawia: że słowa i dzieło Jezusa są pamiętane, rozumiane i aktualizowane w prawdzie.

Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II

Polski komentarz Dzieła Biblijnego do J 15,26–16,28 podkreśla m.in.:

działanie Ducha jako świadectwo o Jezusie;
grzech niewiary;
sprawiedliwość objawioną przez odejście do Ojca;
sąd nad władcą świata;
prowadzenie ku pełnej prawdzie;
„rzeczy przyszłe” związane z doświadczeniem wspólnoty;
przemianę smutku w radość;
modlitwę w imię Jezusa.

To dobry: syntetyczny polski przewodnik po strukturze J 16.

Dariusz Kowalczyk SJ

W refleksji teologicznej nad: J 16,33 podkreśla: zasadę „już i jeszcze nie”. Chrystus: już definitywnie zwyciężył. Ale: historia jeszcze trwa i: zło nadal działa. Dlatego chrześcijańska nadzieja: nie jest naiwnością. To pewność: wyniku Paschy.

Ks. Antoni Paciorek

W Biblii Lubelskiej: Antoni Paciorek, „Ewangelia według św. Jana”, Lublin 2000.

Przy J 16 szczególnie istotne są:

prześladowanie uczniów;
odejście Jezusa;
dzieło Ducha;
sąd nad światem;
prawda;
radość;
modlitwa;
relacja Ojciec–Syn;
rozproszenie;
zwycięstwo.

Ks. Lech Stachowiak

Klasyczny komentarz Pallottinum: Lech Stachowiak, „Ewangelia według św. Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”. J 16 jest szczególnie ważny dla: teologii Parakleta, popaschalnego Kościoła i przemiany kryzysu uczniów w świadectwo.

Biblia Tysiąclecia — przypisy do J 16

BT V szczególnie pomaga przy:

„godzinie” prześladowców w J 16,4;
„Paraklecie” i zmianie sposobu obecności Jezusa;
interpretacji grzechu, sprawiedliwości i sądu;
dwóch tradycyjnych interpretacjach „chwili”;
modlitwie do Ojca w imię jedynego Pośrednika;
„otwartym” poznaniu Ojca;
wiedzy Jezusa o pytaniach uczniów.

KLUCZ KATOLICKI — PRZEŚLADOWANIE

Kościół: od początku zna prześladowanie. Męczennicy: są świadkami, że Jezus może być cenniejszy niż życie. Ale J 16 nie pozwala: romantyzować przemocy. Prześladowanie: jest złem. Bóg: może wyprowadzić z niego świadectwo.

Wolność religijna

Katolicka nauka: broni wolności sumienia i religii. Dlaczego? Między innymi dlatego, że: wiary nie da się wyprodukować przemocą. Jezus: zaprasza. Nie: zmusza.

KLUCZ KATOLICKI — PARAKLET I MAGISTERIUM

Duch Prawdy: prowadzi Kościół do całej prawdy. Nie oznacza: każda wypowiedź katolika jest prawdziwa. Nie oznacza: każdy duchowny jest nieomylny. Oznacza: Chrystus nie porzucił swojego Kościoła. Duch: chroni depozyt Objawienia i prowadzi wspólnotę w jego rozumieniu.

Rozwój doktryny

Kościół może: coraz precyzyjniej rozumieć to, co otrzymał. Przykład: język Trójcy. Słowo „Trójca”: nie stoi jako termin techniczny w J 16.

Ale J 14–16 daje:

Ojca,

Syna,

Ducha,

ich wzajemne relacje, jedność Objawienia.

Sobory: precyzują język. Nie: wymyślają innego Boga.

KLUCZ KATOLICKI — GRZECH, SPRAWIEDLIWOŚĆ, SĄD

Grzech

odrzucenie Syna.

Sprawiedliwość

Ojciec potwierdza Syna.

Sąd

władca świata przegrywa.

To nie trzy: losowe tematy. To trzy aspekty: jednego Paschalnego procesu.

KLUCZ KATOLICKI — RADOŚĆ

Radość chrześcijańska: nie jest nakazem dobrego humoru. Nie wolno mówić osobie: w depresji lub żałobie „Jezus mówi, że masz się radować, więc przestań być smutny”. Jezus: najpierw uznaje smutek. Potem mówi: smutek nie będzie wieczny. To: nadzieja, nie: emocjonalna przemoc.

KLUCZ KATOLICKI — OJCIEC SAM WAS MIŁUJE

To koryguje: jeden z najgorszych obrazów Boga. Fałszywy schemat: Ojciec = gniew.

Jezus = miłość.

Jezus broni nas przed Ojcem. Ewangelia: Ojciec sam kocha. Syn: jest wyrazem tej miłości. Duch: ją uobecnia.

KLUCZ KATOLICKI — ZWYCIĘSTWO

Chrześcijańskie zwycięstwo: nie jest dominacją. Jezus zwycięża: przez krzyż.

Dlatego Kościół zwycięża:

świętością,
prawdą,
miłością,
przebaczeniem,
męczeńskim świadectwem,
wytrwaniem.

Nie: przemocą.

TRUDNE PYTANIA

1. Czy Jezus zapowiada konkretny historyczny dekret wyrzucenia chrześcijan z synagog?

Nie możemy: tak pewnie stwierdzić. Motyw odzwierciedla: realne napięcia, ale proces rozchodzenia się judaizmu rabinicznego i Kościoła: był złożony.

2. Czy J 16 jest antyżydowski?

Nie. Jezus i uczniowie: są Żydami. Tekst opisuje: wewnętrzny konflikt religijny I wieku. Nie daje: prawa do antysemityzmu.

3. Czy każdy prześladowca religijny „nie zna Boga”?

Jezus mówi: o prześladowcach Jego uczniów z powodu Jego imienia. Ostateczną odpowiedzialność konkretnych ludzi: zna Bóg.

4. Czy chrześcijanin może używać przemocy „dla Boga”?

J 16 właśnie ostrzega: człowiek może błędnie uznać przemoc za kult. Chrystusowa misja: nie jest realizowana przez przymus sumienia.

5. Dlaczego Jezus mówi, że nikt nie pyta „dokąd?”, skoro wcześniej pytali?

Najprawdopodobniej chodzi: nie o literalny brak wcześniejszych pytań, ale o brak głębokiego zrozumienia sensu odejścia do Ojca.

6. Dlaczego odejście Jezusa jest „pożyteczne”?

Bo: Pascha otwiera nowy etap działania Ducha. Uwielbiony Chrystus: będzie obecny w powszechnej wspólnocie przez Parakleta.

7. Czy Duch nie działał przed Pięćdziesiątnicą?

Działał. Nowość: popaschalny sposób Jego zamieszkania i misji w Kościele.

8. Czy Paraklet przekonuje o wszystkich grzechach?

J 16 skupia: trzy punkty związane z osobą Jezusa i Paschą. Duch oczywiście: prowadzi także do rozpoznania konkretnych grzechów. Ale tekst: nie jest pełną listą moralną.

9. Co dokładnie znaczy „sprawiedliwość”?

Główny sens: Ojciec potwierdza prawdziwość i sprawiedliwość Jezusa przez Jego powrót do chwały. Istnieją: subtelniejsze propozycje egzegetyczne. Nie należy sprowadzać słowa: wyłącznie do „bycia miłym / uczciwym”.

10. Czy władca świata został już osądzony?

Tak: decydująco przez Paschę. Ale jego działanie: nie jest jeszcze całkowicie zakończone w historii. „Już i jeszcze nie”.

11. Czy Duch dał Kościołowi nowe nauki, których Jezus nie znał?

Nie. J 16: Duch bierze z tego, co Jezusa. To: pogłębienie Objawienia, nie jego zastąpienie.

12. Co znaczy „cała prawda”?

Pełnia prawdy zbawczej w Chrystusie. Nie: automatyczna wiedza o każdej dziedzinie świata.

13. Czy Duch może dziś „powiedzieć mi”, żeby zrobić coś sprzecznego z Ewangelią?

Nie. Duch: uwielbia Jezusa i: bierze z Jego Objawienia.

14. Co są „rzeczy przyszłe”?

Mogą obejmować: przyszłe doświadczenia wspólnoty i eschatologiczne dopełnienie. Nie: system wróżbiarski.

15. Czy „jeszcze chwila” oznacza Zmartwychwstanie czy Paruzję?

BT V podaje: oba tradycyjne odczytania. Najbliższy kontekst: mocno wskazuje na Paschę. Szersza perspektywa: może obejmować oczekiwanie na Paruzję.

16. Czy Bóg zamienia każde cierpienie w sukces jeszcze w tym życiu?

Nie. J 16 mówi: o ostatecznej Paschalnej przemianie. Nie gwarantuje: że każda strata zostanie docześnie odwrócona.

17. Czy chrześcijanin ma zawsze czuć radość?

Nie. Jezus: uznaje smutek. Radość: jest głęboką nadzieją Zmartwychwstania.

18. Czy Jezus nie wstawia się za nami, skoro mówi, że nie musi prosić Ojca?

Wstawia się. Sens: Ojciec sam kocha uczniów. Jezus nie musi: przekonywać niechętnego Boga.

19. Czy uczniowie naprawdę wierzyli, skoro uciekli?

Tak: ich wiara była prawdziwa, ale niedojrzała. Jan pokazuje: proces dojrzewania przez Paschę.

20. Czy Ojciec opuścił Jezusa na krzyżu?

Jan: podkreśla nieprzerwaną jedność Ojca i Syna. Synoptyczny Ps 22: wyraża realny lament i wejście Jezusa w doświadczenie cierpienia. Nie oznacza: ontologicznego rozpadu Trójcy.

21. Jak Jezus może mówić „zwyciężyłem”, zanim został ukrzyżowany?

To język: pewności Paschalnej godziny. Zwycięstwo: jest tak pewne w Boskim planie, że Jezus mówi o nim jak o dokonanym.

22. Czy zwycięstwo Chrystusa oznacza chrześcijańską dominację polityczną?

Nie. Jezusowy model zwycięstwa: jest krzyżowy. Nie: imperialny.

POZORNE SPRZECZNOŚCI

Jezus mówi „nikt nie pyta” vs Piotr i Tomasz wcześniej pytali

Różny: poziom pytania. Wcześniejsze pytania: nie oznaczały pełnego zrozumienia sensu odejścia.

Duch „przyjdzie” vs Duch już działa

Nowa: popaschalna misja nie oznacza: wcześniejszej nieobecności Ducha.

Jezus odchodzi vs obiecuje obecność

Odejście: jest warunkiem nowego sposobu obecności przez Ducha.

Uczniowie wierzą vs uciekają

Wiara: może być realna i niedojrzała.

Jezus zostaje sam vs nie jest sam

Ludzie: Go opuszczą. Ojciec: nie.

Ucisk vs pokój

Pokój Chrystusa: nie oznacza braku ucisku. Może: istnieć w jego środku.

CO MOŻNA ŁATWO ODCZYTAĆ ŹLE?

Błąd 1

Każdy konflikt z niewierzącym jest prześladowaniem.

Nie.

Błąd 2

Każda krytyka Kościoła = nienawiść świata.

Nie.

Błąd 3

Religijna gorliwość automatycznie oznacza świętość.

Nie.

Błąd 4

J 16 usprawiedliwia antysemityzm.

Nie.

Błąd 5

Jezus „musiał zniknąć”, bo Duch i Jezus nie mogą być razem.

Nie.

Błąd 6

Duch dopiero zaczął istnieć po odejściu Jezusa.

Nie. Duch: jest odwieczny.

Błąd 7

Paraklet ma głównie dawać ludziom poczucie winy.

Nie.

Ujawnia prawdę zbawczą.

Błąd 8

„Cała prawda” oznacza, że Kościół zna wszystkie fakty z każdej dziedziny.

Nie.

Błąd 9

Duch może przynieść nową Ewangelię sprzeczną z Jezusem.

Nie.

Błąd 10

Radość chrześcijańska oznacza brak smutku.

Nie.

Błąd 11

Ból sam w sobie jest czymś dobrym.

Nie.

Błąd 12

Modlitwa w imię Jezusa jest zaklęciem.

Nie.

Błąd 13

Ojciec jest surowy, a Jezus musi nas przed Nim bronić.

Nie.

Ojciec sam was miłuje.

Błąd 14

Jeśli uczniowie uciekli, ich wcześniejsza wiara była całkowicie fałszywa.

Nie.

Błąd 15

Zwycięstwo Chrystusa oznacza brak działania zła po Wielkanocy.

Nie.

Już i jeszcze nie.

Błąd 16

„Zwyciężyć świat” = politycznie podporządkować świat chrześcijanom.

Nie.

„BÓG MÓWI” — JAK TO ROZUMIEĆ W J 16?

Najpierw: co tekst objawia?

Jezus:

przygotowuje uczniów na kryzys;
nie ukrywa kosztu wiary;
zna religijną przemoc;
odchodzi do Ojca;
posyła Parakleta;
przez Ducha ujawnia grzech świata;
zostaje potwierdzony jako Sprawiedliwy;
osądza władcę świata;
daje Kościołowi Ducha Prawdy;
prowadzi wspólnotę ku pełnemu rozumieniu Objawienia;
pozostaje centrum działania Ducha;
przemienia smutek w radość;
otwiera modlitwę do Ojca;
objawia miłość Ojca;
zna słabość uczniów;
pozostaje w jedności z Ojcem;
daje pokój;
zwycięża świat.

Możliwa modlitwa: Jezu, przygotuj mnie na chwile, kiedy wiara będzie kosztować i kiedy nie będę rozumiał tego, co się dzieje. Nie pozwól mi mylić religijnej gorliwości z Twoim Duchem. Duchu Prawdy, pokazuj mi grzech bez rozpaczy, sprawiedliwość Jezusa bez kompromisu i sąd nad złem bez triumfalizmu. Prowadź mnie coraz głębiej w prawdę Chrystusa. Kiedy smutek napełnia moje serce, przypominaj mi, że Wielki Piątek nie jest ostatnim dniem Ewangelii. Ojcze, naucz mnie wierzyć, że sam mnie miłujesz. Jezu, w ucisku daj mi Twój pokój i odwagę opartą nie na mnie, lecz na Twoim zwycięstwie.

JAK MÓGŁBYM TO WYJAŚNIĆ KOMUŚ INNEMU?

Wersja 30 sekund

J 16 przygotowuje uczniów na życie po odejściu Jezusa. Jezus uprzedza, że mogą zostać odrzuceni i prześladowani, nawet przez ludzi przekonanych, że służą Bogu. Następnie mówi, że Jego odejście jest potrzebne, bo pośle Parakleta. Duch Święty ujawni prawdę o grzechu niewiary, sprawiedliwości Jezusa potwierdzonej przez Ojca i sądzie nad władcą świata. Duch Prawdy poprowadzi Kościół do całej prawdy, zawsze biorąc z tego, co należy do Chrystusa. Smutek uczniów z powodu krzyża przemieni się w radość Zmartwychwstania. Rozdział kończy się realistycznie: uczniowie uciekną, ale Ojciec pozostanie z Jezusem. Dlatego Jezus mówi: „na świecie doznacie ucisku, ale odwagi — Ja zwyciężyłem świat”.

Wersja 2 minuty

J 16 zaczyna się od ostrzeżenia przed prześladowaniem. Jezus mówi, że uczniowie mogą zostać wyłączeni z synagogi, a nawet zabijani przez ludzi przekonanych, że oddają w ten sposób cześć Bogu. To przestroga, że sama religijna gorliwość nie gwarantuje prawdy — człowiek może działać „dla Boga”, a w rzeczywistości sprzeciwiać się Bogu.

Uczniowie są pełni smutku, ponieważ Jezus odchodzi. Jezus mówi jednak: „pożyteczne jest dla was moje odejście”. Dzięki Jego Paschale rozpocznie się nowy etap działania Parakleta. Duch Święty będzie „przekonywał świat” o trzech rzeczach: o grzechu, bo świat nie wierzy w Jezusa; o sprawiedliwości, bo Jezus idzie do Ojca i zostaje przez Niego potwierdzony; o sądzie, bo władca tego świata został osądzony. Krzyż, który wygląda jak proces i klęska Jezusa, w świetle Ducha okazuje się sądem nad złem.

Dalej Jezus obiecuje, że Duch Prawdy poprowadzi uczniów do całej prawdy. Nie chodzi o nową Ewangelię. Duch „bierze z tego, co Jezusa”, a wszystko Jezusa należy do Ojca. To bardzo mocny tekst trynitarny: Ojciec, Syn i Duch działają w jednym Objawieniu. Potem Jezus zapowiada „chwilę” nieobecności. Uczniowie będą płakać, podczas gdy świat będzie się cieszył, ale ich smutek przemieni się w radość. Obraz kobiety rodzącej pokazuje, że ból nie jest celem; prowadzi do nowego życia. Najbliższym wypełnieniem jest krzyż i Zmartwychwstanie.

Jezus uczy też modlitwy do Ojca w swoim imieniu i mówi niezwykłe: „Ojciec sam was miłuje”. Ojciec nie jest więc surowym Bogiem, którego Jezus dopiero musi przekonać, by nas pokochał. Na końcu uczniowie deklarują, że już wszystko rozumieją i wierzą. Jezus wie jednak, że za chwilę się rozproszą. Ich wiara jest prawdziwa, ale jeszcze słaba. Mimo to Jezus daje im pokój i kończy słowami, które streszczają całą chrześcijańską nadzieję: na świecie będzie ucisk, ale uczniowie mają mieć odwagę, ponieważ to Jezus — nie świat, nie cierpienie i nie Szatan — już zwyciężył.

3 RZECZY DO ZAPAMIĘTANIA

1.

Duch Prawdy nie zastępuje Jezusa inną Ewangelią.

Prowadzi: coraz głębiej w prawdę Chrystusa.

2.

Smutek nie jest ostatnim słowem Paschy.

Krzyż: prowadzi do Zmartwychwstania. Ból: zostaje przemieniony w radość.

3.

„Ja zwyciężyłem świat”.

Odwaga ucznia: nie opiera się na własnej sile. Opiera się: na dokonanym zwycięstwie Chrystusa.

JEDNO ZDANIE

J 16 pokazuje, że po odejściu Jezusa Kościół nie zostaje sam: Paraklet ujawnia prawdę o grzechu, sprawiedliwości i sądzie, prowadzi uczniów coraz głębiej w Objawienie Chrystusa, przemienia Paschalny smutek w radość i daje im odwagę pośród ucisku, ponieważ Jezus już zwyciężył świat.

PYTANIA DO REFLEKSJI

Czy trudność w wierze interpretuję automatycznie jako znak, że Bóg mnie opuścił?
Czy potrafię odróżnić prześladowanie za Chrystusa od konsekwencji własnych błędów?
Czy moja religijna gorliwość jest połączona z prawdą, pokorą i miłością?
Czy kiedykolwiek używam Boga do usprawiedliwiania agresji wobec innych?
Czy potrafię przyjąć, że odejście / strata może otworzyć nowy sposób działania Boga, choć na początku tego nie rozumiem?
Jak rozumiem działanie Ducha Świętego wobec mojego grzechu?
Czy wierzę, że krzyż jest sądem nad złem, a nie jego triumfem?
Czy oczekuję od Ducha nowinek, czy głębszego poznania Jezusa?
Czy moja duchowość coraz bardziej uwielbia Chrystusa?
Czy daję sobie prawo do smutku bez utraty nadziei?
Czy pamiętam, że Wielki Piątek nie jest ostatnim dniem Ewangelii?
Czy naprawdę wierzę, że Ojciec sam mnie miłuje?
Czy nie przeceniam własnej dojrzałości jak uczniowie mówiący „teraz wiemy”?
Jak reaguję, gdy odkrywam własną słabość?
Czy szukam pokoju przede wszystkim w okolicznościach czy „w Chrystusie”?
Co dla mnie znaczy dziś „odwagi”?
W jakiej sytuacji potrzebuję przypomnieć sobie: „Jezus już zwyciężył świat”?
Czy moje rozumienie zwycięstwa bardziej przypomina krzyż czy dominację?

ŹRÓDŁA I PUNKTY ODNIESIENIA

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — J 16 wraz z przypisami; tekst sprawdzony w biblia.pl.
Stanisław Mędala CM, Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 13–21. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/2, Edycja Świętego Pawła.
Antoni Paciorek, Ewangelia według św. Jana, Biblia Lubelska, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.
Lech Stachowiak, Ewangelia według św. Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Tomasz Maria Dąbek OSB, Przywołany – Posłany – Obecny. Bogactwo misji Ducha Parakleta obecnego wśród uczniów Jezusa na podstawie J 14–16, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 60/1 (2007).
Piotr Kot, Popaschalne świadectwo Parakleta o sądzie Boga nad «światem» w ujęciu J 16,8–11, „Verbum Vitae” 26 (2014).
Branislav Kluska, Uczeń ikoną Chrystusa. Studium egzegetyczno-teologiczne Mowy pożegnalnej J 13,31–16,33, Studia Biblica Lublinensia 3, Wydawnictwo KUL, Lublin 2007.
Branislav Kluska, Duch Paraklet a pamięć Kościoła w ujęciu czwartej Ewangelii, „Verbum Vitae” 37/1 (2020).
Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II — polskie materiały komentujące J 15,26–16,28.
Dariusz Kowalczyk SJ — refleksja nad J 16,33 i Paschalną logiką „już i jeszcze nie”.
Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauczanie o Duchu Świętym, Objawieniu, Kościele, męczeństwie, modlitwie, Paschalnym Misterium i zwycięstwie Chrystusa.
Ważne odsyłacze biblijne: Ps 22; Ps 35; Ps 69; Iz 26,16–21; Iz 66,7–14; Ez 36,25–27; Ez 37; Jl 3,1–5; Za 13,7; J 1,32–34; J 3,16–21; J 7,37–39; J 9,22; J 12,31.42; J 13–15; J 17–20; Dz 2; Dz 9; Rz 8; Rz 10,1–4; 1 Kor 12; 1 Tm 2,5; Hbr 7,25; 1 J 2,1; 1 J 4; Ap 12.

UWAGA REDAKCYJNA — J 16

Przy dalszej pracy z J 16 zachowujemy zasady:

J 16 czytamy jako bezpośrednią kontynuację J 15,26–27 o świadectwie Parakleta i uczniów.
Skandalizō wyjaśniamy jako możliwość załamania / odejścia od wiary pod wpływem kryzysu.
„Wyłączenie z synagogi” osadzamy w realnych napięciach I wieku, bez uproszczonego modelu jednej pewnej daty lub jednego powszechnego dekretu.
Tekstu nie używamy antysemicko; Jezus, Apostołowie i pierwsi uczniowie są Żydami.
Religijną przemoc traktujemy jako ostrzeżenie dla każdej tradycji religijnej, także dla chrześcijan.
Nie każdą krytykę Kościoła lub chrześcijan nazywamy prześladowaniem.
„Nikt z was nie pyta dokąd” harmonizujemy z wcześniejszymi pytaniami Piotra i Tomasza przez rozróżnienie powierzchownego pytania od zrozumienia sensu odejścia.
„Pożyteczne odejście” interpretujemy jako warunek nowej, popaschalnej misji Parakleta, nie jako wcześniejszą nieobecność Ducha.
J 16,8–11 czytamy jako jeden proces: niewiara wobec Syna, potwierdzenie Syna przez Ojca i sąd nad władcą świata.
Elenchō tłumaczymy szerzej niż tylko „dać poczucie winy”: ujawnić, wykazać, przekonać.
„Grzech” w J 16,9 rozumiemy jako fundamentalną niewiarę wobec objawionego Jezusa, nie jedyny grzech istniejący w świecie.
Nie zrównujemy winy każdego niewierzącego; uwzględniamy stopień poznania, wolność i sumienie.
„Sprawiedliwość” łączymy przede wszystkim z Paschalnym potwierdzeniem Jezusa przez Ojca.
„Sąd” oznacza klęskę władcy świata; stosujemy dynamikę „już i jeszcze nie”.
„Cała prawda” dotyczy pełni objawienia zbawczego w Chrystusie, nie wszechwiedzy Kościoła w każdej dziedzinie.
Duch nie przynosi publicznego Objawienia sprzecznego lub konkurencyjnego wobec Chrystusa.
J 16,14–15 traktujemy jako klucz do jedności działania Ojca, Syna i Ducha.
„Wszystko, co ma Ojciec, jest moje” przedstawiamy jako mocny tekst chrystologiczny.
„Rzeczy przyszłe” nie stają się podstawą chrześcijańskiego wróżbiarstwa.
Duch Prawdy zawsze prowadzi do uwielbienia Chrystusa.
„Chwila” ma w BT dwie tradycyjne interpretacje: Zmartwychwstanie oraz szerszą perspektywę do Paruzji; w najbliższym kontekście preferujemy Paschę.
Obrazu porodu nie wykorzystujemy do gloryfikacji bólu; celem jest nowe życie, nie cierpienie samo w sobie.
Radości nie utożsamiamy z obowiązkowym dobrym nastrojem ani nie używamy jej przeciw osobom w żałobie / depresji.
Modlitwę w imię Jezusa przedstawiamy jako modlitwę do Ojca przez jedynego Pośrednika, nie formułę magiczną.
„Ojciec sam was miłuje” wykorzystujemy do korekty fałszywego obrazu Ojca jako przeciwnika Syna i ludzi.
Nie negujemy wstawiennictwa Chrystusa; podkreślamy jedność zbawczej woli Ojca i Syna.
J 16,28 traktujemy jako miniaturowe streszczenie ruchu Wcielenia i powrotu Syna do Ojca.
Deklarację uczniów traktujemy jako prawdziwą, ale jeszcze niedojrzałą wiarę.
Rozproszenie uczniów nie jest dowodem, że powołanie Jezusa zawiodło; Pascha ich odbuduje.
„Ojciec jest ze Mną” nie przeciwstawiamy synoptycznemu lamentowi Ps 22 jako sprzeczności; różne Ewangelie pokazują różne aspekty Męki.
Pokój i ucisk traktujemy jako współistniejące rzeczywistości chrześcijańskiego życia.
„Ja zwyciężyłem świat” interpretujemy Paschalnie, nie politycznie ani triumfalistycznie.
Zwycięstwo chrześcijańskie ma kształt krzyża: prawda, miłość, wierność i świadectwo.
Cytaty biblijne w projekcie sprawdzamy wyłącznie w biblia.pl, Biblia Tysiąclecia V.
Przy J 17 szczególnie rozwijamy: „Modlitwę Arcykapłańską”, chwałę Syna przed stworzeniem świata, życie wieczne jako poznanie Ojca i Syna, modlitwę za Apostołów, „uświęć ich w prawdzie”, posłanie, jedność przyszłych wierzących i pragnienie Jezusa, aby uczniowie oglądali Jego chwałę.

OSTATNI KLUCZ DO J 16

Zapamiętaj ruch rozdziału: „abyście się nie załamali” → wyłączenie z synagogi → religijna przemoc → „nie poznali Ojca ani Mnie” → pamięć → Jezus odchodzi → smutek → „pożyteczne jest odejście” → Paraklet → przekona świat → grzech → niewiara → sprawiedliwość → Jezus idzie do Ojca → sąd → władca świata osądzony → „jeszcze wiele” → nie mogą unieść → Duch Prawdy → cała prawda → nie mówi od siebie → rzeczy przyszłe → uwielbia Jezusa → bierze z Jezusa → wszystko Ojca jest Syna → „jeszcze chwila” → uczniowie nie rozumieją → płacz → świat się cieszy → smutek przemieni się w radość → kobieta rodzi → godzina bólu → nowe życie → „znów was zobaczę” → radość nie do odebrania → modlitwa do Ojca → imię Jezusa → pełna radość → otwarte mówienie o Ojcu → „Ojciec sam was miłuje” → wyszedłem od Ojca → przyszedłem na świat → opuszczam świat → idę do Ojca → uczniowie: „teraz wiemy” → Jezus: rozproszycie się → zostawicie Mnie → „nie jestem sam” → Ojciec ze Mną → pokój we Mnie → ucisk na świecie → „odwagi” → „JA ZWYCIĘŻYŁEM ŚWIAT”.

Jeżeli masz zapamiętać tylko trzy zdania: Paraklet nie prowadzi Kościoła do „nowej Ewangelii”, ale coraz głębiej w prawdę Jezusa: ujawnia fałszywy wyrok świata, uwielbia Syna i pokazuje, że krzyż jest sądem nad władcą świata.

Jezus nie obiecuje uczniom życia bez smutku i ucisku; obiecuje coś większego — smutek Paschy zostanie przemieniony w radość, a pośród ucisku można mieć pokój zakorzeniony w Nim.

Ostatnie słowo J 16 nie należy do prześladowców, słabości uczniów ani Szatana, lecz do Jezusa: „odwagi — Ja zwyciężyłem świat”.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.