Ewangelia według św. Jana — wprowadzenie + J 1: Słowo, światłość, Baranek Boży i pierwsi uczniowie

Zasada projektu: wszystkie dosłowne cytaty biblijne użyte w tym opracowaniu zostały sprawdzone wyłącznie w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Pozostała treść jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisujemy całych chronionych fragmentów Biblii Tysiąclecia.

Ewangelia według św. Jana — w 60 sekund

Jeżeli Mateusz, Marek i Łukasz często pokazują Jezusa poprzez kolejne wydarzenia, przypowieści, uzdrowienia i drogę przez Galileę do Jerozolimy, Jan od pierwszego zdania robi coś jeszcze: zabiera nas przed stworzenie świata.

Zanim pojawią się:

Betlejem,
Nazaret,
Jan Chrzciciel,
uczniowie,
Kana Galilejska,
Jerozolima,

Jan mówi: Jezus nie zaczyna się w Betlejem. Ten, którego poznamy jako Jezusa z Nazaretu, jest odwiecznym Słowem — Logosem. Przez Niego wszystko zostało stworzone. W Nim jest życie. On jest światłością. A potem następuje zdanie, które jest jednym z najważniejszych zdań chrześcijaństwa: „Słowo stało się ciałem”.

Czyli: Bóg naprawdę wszedł w ludzką historię. Nie pojawił się tylko jako idea. Nie wysłał jedynie kolejnego proroka. Nie udawał człowieka. W Jezusie Chrystusie odwieczne Słowo: stało się prawdziwym człowiekiem. Jan będzie potem przez całą Ewangelię zadawał jedno wielkie pytanie: Kim naprawdę jest Jezus?

I odpowiadał poprzez:

znaki,
rozmowy,
świadectwa,
tytuły Jezusa,
Jego słowa „Ja jestem”,
mękę,
krzyż,
pusty grób,
spotkania ze Zmartwychwstałym.

Cel Ewangelii zostanie wyrażony pod koniec księgi, w J 20,30–31: czytelnik ma uwierzyć, że Jezus jest Mesjaszem i Synem Bożym, a przez wiarę otrzymać życie.

Gdzie jesteśmy w Nowym Testamencie?

W porządku Biblii Tysiąclecia:

Ewangelia według św. Mateusza
Ewangelia według św. Marka
Ewangelia według św. Łukasza
Ewangelia według św. Jana
Dzieje Apostolskie

Jan jest: czwartą Ewangelią kanoniczną. Nie należy jednak do trzech Ewangelii synoptycznych.

Synoptyczne są:

Mateusz,
Marek,
Łukasz.

Można je w wielu miejscach zestawić obok siebie i zobaczyć podobną kolejność wydarzeń oraz podobne wypowiedzi. Jan jest inny. Nie dlatego, że opowiada o innym Jezusie. Raczej: patrzy na Jezusa z innego kąta.

Co jest inne u Jana?

U Jana znajdziemy wiele scen, których nie ma w Ewangeliach synoptycznych.

Między innymi:

rozmowę Jezusa z Nikodemem,
spotkanie z Samarytanką,
wskrzeszenie Łazarza,
umycie nóg uczniom,
długą mowę pożegnalną,
modlitwę arcykapłańską Jezusa.

Z drugiej strony Jan nie opisuje wielu scen doskonale znanych z Mateusza, Marka i Łukasza.

Nie znajdziemy u niego w tej samej formie:

opisów narodzin Jezusa,
kuszenia na pustyni,
wielu przypowieści,
ustanowienia Eucharystii opisanej słowami synoptyków,
Przemienienia.

To nie oznacza: „Jan czegoś nie wiedział”. Ewangelista: wybiera materiał zgodnie z własnym celem teologicznym.

Jan nie mówi głównie o „cudach”, lecz o „znakach”

To bardzo ważne. U Jana cud nie jest sztuczką, która ma tylko zrobić wrażenie. Jest: znakiem. Greckie słowo: σημεῖον — sēmeion oznacza znak. Znak wskazuje: dalej niż na siebie.

Przykład:

przemiana wody w wino w Kanie nie ma tylko powiedzieć: „Jezus potrafi zrobić coś niezwykłego”. Ma odsłaniać: kim On jest. Tak będzie z kolejnymi znakami.

Kto napisał Ewangelię według św. Jana?

Tradycja Kościoła

Najstarsza tradycja chrześcijańska bardzo wcześnie wiąże czwartą Ewangelię z: Janem Apostołem, synem Zebedeusza. Biblia Tysiąclecia w swoim wstępie przedstawia właśnie tę tradycyjną identyfikację.

Jan:

był bratem Jakuba,
należał do grona Dwunastu,
w tradycji został utożsamiony z „uczniem, którego Jezus miłował”.

Czy autor Ewangelii podpisuje się: „Ja, Jan Apostoł”?

Nie. To trzeba rozdzielić bardzo wyraźnie.

[BIBLIA]

Sama Ewangelia nie podaje w nagłówku autorskiego podpisu: „napisał Jan, syn Zebedeusza”. W księdze pojawia się natomiast tajemnicza postać: ucznia, którego Jezus miłował, oraz końcowe świadectwo związane z tym uczniem.

[TRADYCJA KATOLICKA]

Tradycja utożsamia tego ucznia z: Janem Apostołem.

[BIBLIŚCI]

Współczesna biblistyka dyskutuje dokładny proces powstania czwartej Ewangelii.

Pytania dotyczą między innymi:

czy ostateczny autor był bezpośrednio Janem Apostołem,
jaka była rola umiłowanego ucznia jako świadka,
czy tekst przechodził kilka etapów redakcji,
jaka była rola wspólnoty związanej z tradycją Janową.

Najbezpieczniej powiedzieć: Ewangelia wyrasta z bardzo wczesnej tradycji świadectwa o Jezusie, a starożytna tradycja Kościoła łączy ją z Janem Apostołem. Nie trzeba udawać, że wszystkie pytania redakcyjne zostały ostatecznie rozstrzygnięte.

Kiedy powstała Ewangelia Jana?

Dokładna data: nie jest pewna. Współczesna egzegeza często umieszcza ostateczną redakcję Ewangelii pod koniec I wieku. Często podaje się okolice: lat 90. I wieku, choć istnieją propozycje wcześniejszego datowania poszczególnych tradycji lub wcześniejszej redakcji. To ważne rozróżnienie: stare tradycje zawarte w Ewangelii mogą być wcześniejsze niż ostateczna forma księgi.

Gdzie mogła powstać?

Starożytna tradycja bardzo silnie łączy Jana z: Efezem. Nie jest to jednak informacja podana wprost przez samą Ewangelię.

Dlatego:

tradycja Efez.

pewność tekstowa nie mamy podpisu miejsca powstania.

Do kogo pisze Jan?

Ewangelia nie ma adresata wymienionego tak jak Łukasz, który pisze do Teofila.

Jan pisze do wspólnoty, która:

zna podstawowe tradycje o Jezusie,
zna Pisma Izraela,
żyje w świecie żydowskim i grecko-rzymskim,
potrzebuje pogłębienia wiary w Jezusa jako Mesjasza i Syna Bożego.

W tekście bardzo mocno wybrzmiewają także napięcia między wyznawcami Jezusa a niektórymi środowiskami żydowskimi.

Bardzo ważna uwaga: „Żydzi” u Jana

Czytając Jana, trzeba być szczególnie ostrożnym. W wielu miejscach Ewangelista używa określenia: „Żydzi” w odniesieniu do przeciwników Jezusa lub określonych władz religijnych. Nie wolno z tego wyciągać wniosku: „wszyscy Żydzi są przeciw Jezusowi”. Jezus jest Żydem. Maryja jest Żydówką. Apostołowie są Żydami. Jan Chrzciciel jest Żydem.

Pierwsza wspólnota uczniów wyrasta z Izraela. Czytanie tekstu Janowego jako usprawiedliwienia antysemityzmu jest: poważnym błędem.

Główny cel Ewangelii

Jan sam podaje cel swojej księgi w J 20,30–31. Po ludzku: opisałem te znaki, abyś uwierzył, kim jest Jezus, i aby ta wiara prowadziła cię do życia.

To znaczy:

Ewangelia Jana nie jest wyłącznie:

kroniką,
zbiorem ciekawostek,
biografią,
podręcznikiem historii.

Jest: świadectwem prowadzącym do wiary.

Ale uwaga:

wiara u Jana nie oznacza wyłączenia myślenia.

Przez całą księgę ludzie:

pytają,
spierają się,
nie rozumieją,
powoli rozpoznają,
zmieniają zdanie,
widzą znaki,
muszą podjąć decyzję.

Najważniejsze tematy Ewangelii Jana

1. Kim jest Jezus?

To pytanie centralne.

Jan używa wielu tytułów:

Słowo,
Syn Boży,
Mesjasz,
Syn Człowieczy,
Baranek Boży,
Król Izraela,
Nauczyciel,
Pan.

2. Wiara

Nie chodzi tylko o: „uznać, że Jezus istniał”. Wiara to: przyjęcie Go i związanie z Nim życia.

3. Życie

Jezus nie tylko: mówi o życiu. On objawia siebie jako źródło życia.

4. Światłość i ciemność

To jeden z najważniejszych obrazów Jana.

Światłość oznacza:

objawienie,
prawdę,
życie,
Bożą obecność.

Ciemność oznacza:

odrzucenie,
niewiarę,
zło,
zamknięcie na objawienie.

5. Świadectwo

Jan Chrzciciel świadczy. Uczniowie świadczą. Znaki świadczą. Pisma świadczą. Ojciec świadczy. Duch będzie świadczył.

6. „Godzina” Jezusa

Jezus wielokrotnie mówi o swojej godzinie. Ostatecznie prowadzi ona do: krzyża, uwielbienia i powrotu do Ojca. Paradoks Jana: krzyż jest jednocześnie poniżeniem i wywyższeniem.

7. „Ja jestem”

Jezus będzie mówił między innymi o sobie jako:

chlebie życia,
światłości świata,
bramie,
dobrym pasterzu,
zmartwychwstaniu i życiu,
drodze, prawdzie i życiu,
prawdziwym krzewie winnym.

8. Ojciec i Syn

Ewangelia Jana wyjątkowo głęboko pokazuje: relację Jezusa z Ojcem.

Prosta struktura Ewangelii Jana

Istnieje kilka sposobów dzielenia księgi.

Dla początkującego bardzo użyteczny jest następujący:

J 1,1–18

Prolog

Kim jest Słowo?

J 1,19–12,50

Objawienie Jezusa poprzez znaki i świadectwa

Często nazywa się tę część: Księgą Znaków.

J 13–20

Ostatnia Wieczerza, mowa pożegnalna, męka, śmierć i Zmartwychwstanie

Często określa się ją: Księgą Chwały.

J 21

Epilog

Spotkanie nad Jeziorem Tyberiadzkim, Piotr i umiłowany uczeń.

Na co uważać, czytając Jana?

1. Jezus często mówi na dwóch poziomach

Ktoś rozumie słowo dosłownie. Jezus mówi głębiej.

Przykłady później:

świątynia,
narodzenie z góry,
woda żywa,
chleb,
sen Łazarza.

To typowy zabieg Jana.

2. Symbol nie oznacza „nierzeczywiste”

Jan używa symboli bardzo intensywnie. Ale symbol: nie znaczy bajka. Może wyjaśniać głębszy sens realnego wydarzenia.

3. Jan używa słów prostych, ale bardzo głębokich

Najważniejsze słowa są nieraz niezwykle zwyczajne:

życie,
światło,
prawda,
miłość,
wiara,
znać,
widzieć,
pozostać.

Ale w Ewangelii nabierają ogromnej głębi.

J 1 — w 60 sekund

Pierwszy rozdział można zobaczyć jako wielkie przejście: wieczność → historia → świadectwo → spotkanie → uczeń. Najpierw Jan mówi o Jezusie zanim jeszcze pojawia się imię: Jezus. Mówi o: Słowie.

Słowo:

było na początku,
było u Boga,
ma naturę Boską,
uczestniczy w stworzeniu,
jest źródłem życia,
jest światłością.

Potem pojawia się Jan Chrzciciel. Jego zadanie: świadczyć. Nie jest centrum. Nie jest Mesjaszem. Wskazuje na kogoś większego. Kulminacja prologu: „Słowo stało się ciałem”. Bóg nie pozostaje daleko. Wchodzi: w ludzką historię. Następnie Jan Chrzciciel wskazuje Jezusa jako: Baranka Bożego. Potem zaczynają dołączać uczniowie.

Jezus nie zaczyna od wielkiego wykładu. Pyta: „Czego szukacie?” A potem mówi: „Chodźcie, a zobaczycie”. Andrzej spotyka Jezusa i przyprowadza Szymona. Filip spotyka Jezusa i przyprowadza Natanaela. Tak rośnie pierwsza wspólnota: ktoś spotyka Jezusa → mówi o Nim komuś innemu → zaprasza do osobistego spotkania.

Rozdział kończy się obrazem z Rdz 28. Jakub widział niebo otwarte i drabinę łączącą niebo z ziemią. Jan pokazuje: ostatecznym miejscem spotkania nieba z ziemią jest Jezus.

Podział J 1

J 1,1–5

Słowo, Bóg, stworzenie, życie i światłość.

J 1,6–8

Jan Chrzciciel jako świadek światłości.

J 1,9–13

Światłość przychodzi do świata — przyjęcie i odrzucenie.

J 1,14–18

Wcielenie: Słowo staje się człowiekiem i objawia Ojca.

J 1,19–28

Jan Chrzciciel wyjaśnia, kim nie jest i jaka jest jego misja.

J 1,29–34

Jezus jako Baranek Boży i Ten, na którym spoczywa Duch.

J 1,35–42

Pierwsi uczniowie, Andrzej i Szymon-Kefas.

J 1,43–51

Filip, Natanael i obietnica otwartego nieba.

1. „Na początku”

Pierwsze słowa Jana są celowo monumentalne: „Na początku było Słowo”. Czytelnik znający Biblię natychmiast słyszy echo: Rdz 1,1. Księga Rodzaju rozpoczyna historię: stworzenia. Jan rozpoczyna historię: nowego stworzenia. Ale jest jeszcze coś. Rdz mówi: na początku Bóg stwarza. Jan mówi: kiedy zaczyna się stworzenie, Słowo już jest.

To bardzo mocne.

Słowo nie zostaje przedstawione jako:

pierwsze stworzenie,
anioł,
prorok,
człowiek, który dopiero później otrzymał niezwykłą rolę.

Słowo: poprzedza stworzenie.

2. Co znaczy „Słowo” — Logos?

Greckie: λόγος — logos

Wymowa przybliżona: logos
Znaczenia: słowo, wypowiedź, sens, rozum, myśl, przekaz.

Jan używa słowa znanego zarówno:

kulturze żydowskiej,
jak i światu greckiemu.

Ale nie wolno zrobić z tego prostego równania: Jan skopiował grecką filozofię. Dla biblijnego czytelnika ogromnie ważne jest: stwórcze Słowo Boga. W Rdz 1 Bóg mówi: i rzeczywistość powstaje. W tradycji mądrościowej Boża Mądrość jest przedstawiana jako obecna przy stworzeniu. Jan zbiera te skojarzenia i prowadzi dalej: Logos nie jest abstrakcyjnym prawem wszechświata.

Logos: staje się ciałem. Czyli Logos ma ostatecznie twarz: Jezusa Chrystusa.

3. „Słowo było u Boga”

To zdanie pokazuje: relację. Słowo nie jest przedstawione jako po prostu inna nazwa Ojca. Jest: u Boga. Grecka konstrukcja wskazuje na relację i osobowe odniesienie. Na poziomie późniejszego języka teologicznego powiedzielibyśmy: Ojciec i Syn nie są tą samą Osobą.

4. „Bogiem było Słowo”

To jeden z najważniejszych tekstów chrystologicznych Nowego Testamentu. Jan nie mówi jedynie: Słowo było podobne do Boga. Nie mówi: Słowo było tylko wysłannikiem Boga. Przypis Biblii Tysiąclecia odczytuje J 1,1 wprost w perspektywie Boskiej tożsamości Słowa. Po ludzku: Jezus, którego zobaczymy w historii, nie jest tylko człowiekiem mówiącym o Bogu.

W Nim przychodzi do ludzi: odwieczny Syn.

TRUDNE PYTANIE

Czy J 1,1 oznacza, że Ojciec i Syn to ta sama Osoba?

Nie. Tekst jednocześnie utrzymuje: rozróżnienie i: Boskość Słowa. Słowo jest: u Boga, a jednocześnie Jan przypisuje Mu: Boską naturę. To właśnie jeden z biblijnych fundamentów, na których później Kościół rozwijał precyzyjny język nauki o Trójcy Świętej. Nie wolno jednak wciskać całej późniejszej terminologii soborowej w jedno greckie zdanie.

Najpierw trzeba usłyszeć Jana: odwieczne Słowo pozostaje w relacji z Bogiem i należy do Boskiej rzeczywistości.

5. Wszystko przez Słowo

J 1,3 przypisuje Słowu udział w: stworzeniu wszystkiego. To znów potężne nawiązanie do Rdz 1. Jezus nie zostaje więc wprowadzony dopiero: gdzieś po stworzeniu świata. Jan wpisuje Go: w sam akt stworzenia.

W późniejszym języku chrześcijańskim bardzo mocno zabrzmi to również w:

Kol 1,
Hbr 1.

6. Życie i światłość

Jan zaczyna budować dwa wielkie symbole: życie i: światłość. Nie są to dekoracje literackie. Będą wracać przez całą Ewangelię.

Życie

Nie tylko biologiczne oddychanie. U Jana życie oznacza przede wszystkim: życie pochodzące od Boga, życie pełne, życie wieczne.

Światłość

Nie tylko fotony i jasność.

Światłość oznacza:

objawienie,
poznanie Boga,
prawdę,
zbawienie,
życie.

7. Światłość i ciemność

J 1,5 przedstawia konflikt: światłość świeci w ciemności. Ciemność: nie zwycięża światłości.

Grecki czasownik może być tłumaczony w sposób, który niesie odcienie:

pochwycić,
ogarnąć,
zrozumieć,
przezwyciężyć.

Biblia Tysiąclecia oddaje sens w kierunku: ciemność nie ogarnęła światłości. Po ludzku: zło jest realne, ale nie jest równorzędnym bogiem walczącym z Bogiem. Chrześcijaństwo nie jest dualizmem: światło 50% kontra ciemność 50%. Światłość pochodzi od Boga. Ciemność: nie ma ostatniego słowa.

8. Jan Chrzciciel pojawia się nagle

Po kosmicznym początku: wieczność, stworzenie, życie, światłość nagle czytamy o: konkretnym człowieku. Jan. To celowe. Ewangelia schodzi: z wieczności do historii. Jan Chrzciciel ma jedną podstawową funkcję: świadczyć.

9. Jan Chrzciciel nie jest światłością

Ewangelista bardzo wyraźnie zaznacza: Jan nie jest światłością. Dlaczego? Prawdopodobnie dlatego, że postać Jana była niezwykle ważna i wokół niego istnieli uczniowie. Nowy Testament wielokrotnie pokazuje konieczność uporządkowania relacji: Jan → Jezus. Jan jest wielki. Ale: nie jest Mesjaszem. Nie zatrzymuje ludzi na sobie.

Wskazuje: dalej.

10. Świat nie poznał Słowa

To jeden z wielkich dramatów Ewangelii Jana. Stwórca przychodzi: do swojego świata. A świat: Go nie rozpoznaje. U Jana „poznać” często oznacza więcej niż: posiadać poprawną informację. To poznanie relacyjne.

Można znać:

imię Jezus,
historię Jezusa,
święta chrześcijańskie,

a jednocześnie: nie wejść w relację wiary.

11. „Swoi Go nie przyjęli”

To zdanie brzmi boleśnie. Nie wolno jednak przerabiać go na: oskarżenie całego narodu żydowskiego.

Ewangelia sama pokazuje przecież:

Jana Chrzciciela,
Andrzeja,
Piotra,
Filipa,
Natanaela,

czyli Żydów, którzy: przyjmują Jezusa. Chodzi o dramat odrzucenia objawienia. Ten dramat może dotyczyć: każdego człowieka.

12. Stać się dzieckiem Boga

J 1,12–13 mówi o ludziach, którzy przyjmują Słowo. Otrzymują możliwość: stania się dziećmi Boga.

To nie jest kwestia:

pochodzenia biologicznego,
narodowości,
rodu,
ludzkiego prestiżu.

Źródłem nowego życia jest: Bóg. To przygotowuje nas do J 3 i rozmowy z Nikodemem o: narodzeniu z góry / narodzeniu z Ducha.

13. „Słowo stało się ciałem”

To centrum prologu. Greckie słowo: σάρξ — sarx oznacza: ciało / ludzką kondycję. W tym miejscu nie chodzi o: „grzeszne ciało”. Chodzi o prawdziwe człowieczeństwo. Jan nie mówi: Słowo przebrało się za człowieka. Nie mówi: Słowo wyglądało jak człowiek. Mówi: Słowo naprawdę weszło w ludzką kondycję.

To fundament: Wcielenia.

14. Dlaczego „ciało” brzmi tak mocno?

Bo ciało oznacza:

kruchość,
zmęczenie,
możliwość cierpienia,
śmiertelność,
realne miejsce w historii.

Bóg nie zbawia człowieka: z bezpiecznej odległości. W Jezusie: wchodzi w nasze człowieczeństwo.

15. „Zamieszkało wśród nas” — dosłownie obraz namiotu

Grecki czasownik: σκηνόω — skēnoō oznacza: rozbić namiot, zamieszkać jak w namiocie. To niezwykle ważne. Dla czytelnika znającego Stary Testament pojawia się echo: Namiotu Spotkania. Podczas wędrówki Izraela Bóg objawiał swoją obecność pośród ludu. Później szczególnym miejscem Jego obecności była: świątynia.

Jan mówi: teraz Boża obecność zamieszkuje pośród ludzi w Jezusie. Nie jest to przypadkowa metafora. W dalszej części Ewangelii temat: Jezus i świątynia będzie wracał bardzo mocno.

16. Chwała

U Jana „chwała” jest paradoksalna. Na początku można pomyśleć: chwała = blask, sukces, triumf. Ale Ewangelia poprowadzi nas do: krzyża.

To właśnie tam Jezus zostanie objawiony w pełni jako:

Syn,
Ten, który kocha,
Ten, który daje życie,
Ten, który wypełnia misję Ojca.

Jan uczy: Boża chwała nie wygląda jak ludzka propaganda sukcesu.

17. „Łaska i prawda”

J 1,14 i J 1,17 łączą: łaskę oraz: prawdę. W tle można słyszeć echo starotestamentalnego sposobu mówienia o Bogu jako wiernym i pełnym łaskawości. Szczególnie ważne jest Wj 34. Po grzechu złotego cielca Bóg objawia Mojżeszowi swoje imię i wierność. Jan pokazuje: w Jezusie Boża łaskawość i wierność objawiają się w pełni.

18. Czy Jan mówi: Mojżesz zły — Jezus dobry?

Nie. To częsty błąd. J 1,17 nie powinien być czytany jako: Stary Testament = zło, Nowy Testament = dobro. Prawo: zostało dane przez Boga. Mojżesz: jest wielką postacią historii zbawienia. Jan pokazuje jednak: pełnia objawienia przychodzi w Jezusie Chrystusie. To relacja: przygotowanie → wypełnienie,

a nie: zły Bóg ST → dobry Jezus NT.

19. Nikt nie widział Boga

J 1,18 zamyka prolog. Problem brzmi: jak człowiek może poznać niewidzialnego Boga? Odpowiedź Jana: przez Syna. Jezus nie tylko: mówi coś o Bogu. Jezus: objawia Ojca. Dlatego później Filip usłyszy, że kto widzi Jezusa, poznaje Ojca.

20. Jan Chrzciciel: „Kim jesteś?”

Od J 1,19 zaczyna się narracja historyczna. Do Jana przychodzą wysłannicy z Jerozolimy. Pytają: kim jesteś? To niemal przesłuchanie dotyczące jego tożsamości i autorytetu.

Jan kolejno wyjaśnia:

nie jest Mesjaszem,
nie jest Eliaszem w dosłownym sensie pytania,
nie jest oczekiwanym prorokiem w znaczeniu, jakie zakładają rozmówcy.

Kim jest? głosem. To piękne. Jan nie mówi: patrzcie na mnie. Mówi: przygotujcie drogę Panu.

TRUDNE PYTANIE

Skoro Jezus mówi gdzie indziej o Janie jako „Eliaszu”, dlaczego Jan odpowiada, że Eliaszem nie jest?

Nie musi to być sprzeczność. Jan: nie jest dosłownie Eliaszem powracającym jako ta sama osoba. Natomiast w tradycji synoptycznej pełni: rolę Eliasza przygotowującego drogę Mesjaszowi. Łukasz ujmie to jako działanie: w duchu i mocy Eliasza.

Czyli:

dosłowna identyczność osoby nie.

prorocka funkcja Eliasza tak.

21. Dlaczego Jan chrzci?

Pytanie wysłanników jest logiczne.

Jeśli Jan nie jest:

Mesjaszem,
Eliaszem,
oczekiwanym prorokiem,

to: skąd bierze prawo do tak znaczącego działania? Jan znów przesuwa uwagę z siebie: mój chrzest jest przygotowaniem. Pośród nich jest już: Ktoś większy.

22. Betania za Jordanem

J 1,28 lokalizuje wydarzenie: po drugiej stronie Jordanu. Nie chodzi o Betanię pod Jerozolimą, znaną z historii Marty, Marii i Łazarza. Mamy tu inne miejsce nazywane: Betanią za Jordanem. Dokładna lokalizacja jest dyskutowana. To dobry przykład, że: nie każdą nazwę biblijną potrafimy dziś przypisać z absolutną pewnością do jednego punktu mapy.

23. „Oto Baranek Boży”

J 1,29 to jedno z najbardziej znanych zdań Ewangelii: „Oto Baranek Boży”. Tytuł jest wyjątkowo bogaty.

Biblia Tysiąclecia wskazuje szczególnie na:

Iz 53 Sługę Pańskiego prowadzonego jak baranek.

Wj 12

baranka paschalnego.

Te obrazy nie muszą się wzajemnie wykluczać. Jan może skupiać kilka biblijnych motywów.

24. Baranek i Pascha

W Księdze Wyjścia baranek paschalny jest związany z: wyzwoleniem Izraela z niewoli. Krew baranka pojawia się w nocy Paschy. Jan bardzo mocno interesuje się: Paschą. Śmierć Jezusa zostanie przedstawiona w sposób pełen paschalnych skojarzeń. Dlatego tytuł: Baranek Boży już w pierwszym rozdziale wskazuje: dokąd zmierza cała Ewangelia.

25. Baranek i Sługa z Iz 53

Iz 53 pokazuje tajemniczą postać cierpiącego Sługi.

Sługa:

cierpi,
jest odrzucony,
niesie konsekwencje grzechu,
zostaje porównany do baranka.

J 1,29 łączy Baranka z: grzechem świata. To nie jest więc słodki obrazek małego zwierzęcia. To tytuł: paschalny i ofiarniczy.

26. „Grzech świata” — liczba pojedyncza

W J 1,29 pojawia się: grzech świata. Nie tylko: lista grzechów. Jan patrzy głębiej. Grzech u niego często oznacza fundamentalną postawę: odrzucenia Bożego objawienia. Jezus przychodzi zmierzyć się z: całym dramatem oddzielenia człowieka od Boga.

27. Duch zstępuje i pozostaje

Jan Chrzciciel świadczy o Duchu. Ważne jest nie tylko: zstąpił, ale również: pozostał. To będzie wielkie Janowe słowo. Jezus żyje w trwałej więzi z: Duchem. A następnie jest Tym, który: udziela Ducha.

28. Jan nie opisuje chrztu Jezusa tak jak synoptycy

Mateusz, Marek i Łukasz opowiadają scenę chrztu Jezusa bezpośrednio. Jan: nie przedstawia jej w ten sam sposób. Zamiast tego słyszymy: świadectwo Jana Chrzciciela o tym, co zobaczył. To typowe dla czwartej Ewangelii. Centrum nie jest samo odtworzenie sceny. Centrum: świadectwo o tożsamości Jezusa.

29. „Czego szukacie?”

Pierwsze słowa Jezusa skierowane do uczniów w tej Ewangelii są niezwykle ważne: „Czego szukacie?” Nie: czego ode mnie chcecie dostać? Nie: czy znacie wszystkie dogmaty? Najpierw: czego naprawdę szukacie? To pytanie otwiera drogę ucznia.

Można iść za Jezusem z wielu powodów:

ciekawości,
tradycji,
lęku,
potrzeby sensu,
poszukiwania Boga,
potrzeby uzdrowienia,
zachwytu.

Jan pokazuje: Jezus zaczyna od serca pragnienia.

30. „Gdzie mieszkasz?”

Uczniowie pytają Jezusa: gdzie pozostajesz? Na powierzchni: gdzie masz nocleg? Ale u Jana słowo „pozostawać” stanie się ogromnie ważne. Greckie: μένω — menō

oznacza:

pozostać,
trwać,
mieszkać,
przebywać.

W dalszej Ewangelii Jezus będzie mówił: trwajcie we Mnie. Dlatego już pierwsze spotkanie uczniów brzmi jak zapowiedź: uczniem nie jest ktoś, kto tylko chwilę zobaczył Jezusa. Uczeń: pozostaje z Nim.

31. „Chodźcie, a zobaczycie”

Jezus nie daje im: adresu. Zaprasza: „Chodźcie, a zobaczycie”. To bardzo Janowe. Wiara rodzi się nie tylko z: informacji o Jezusie, ale ze: spotkania z Jezusem.

32. Godzina dziesiąta

Jan zapamiętuje, że było około: czwartej po południu. To drobny szczegół. Ale bardzo ludzki. Są spotkania, po których pamięta się: nawet godzinę. Nie trzeba budować z tej godziny tajemnej numerologii. Najprościej: narrator podaje konkretną porę wydarzenia.

33. Andrzej przyprowadza Piotra

Andrzej spotyka Jezusa. Co robi potem? idzie po swojego brata. To pierwszy bardzo prosty model ewangelizacji u Jana: spotkaj → rozpoznaj → powiedz → przyprowadź. Andrzej nie wygłasza Piotrowi pięciogodzinnego wykładu. Mówi: znaleźliśmy Mesjasza. I prowadzi go: do Jezusa.

34. Jezus nadaje Szymonowi nowe imię

Jezus patrzy na Szymona i zapowiada nowe imię: Kefas. Aramejskie: כֵּיפָא — Kēfā / Kefas oznacza: skałę. Grecki odpowiednik: Πέτρος — Petros dał polskie: Piotr. To nie jest przypadkowy pseudonim. W Biblii zmiana imienia często oznacza: nową misję i nową tożsamość. Na razie Jan nie wyjaśnia wszystkiego.

Czytelnik będzie musiał: iść dalej.

35. Filip: „Pójdź za Mną!”

W J 1,43 Jezus sam powołuje Filipa: „Pójdź za Mną!” To podstawowy język uczniostwa. Chrześcijaństwo zaczyna się nie od: „naucz się systemu”. Zaczyna się od: idź za Osobą.

Dopiero w drodze uczeń:

rozumie,
pyta,
popełnia błędy,
dojrzewa.

36. Filip przyprowadza Natanaela

Schemat wraca. Jezus → Filip. Filip → Natanael. Dobra wiadomość: rozchodzi się przez relacje. To bardzo naturalne. Pierwsza wspólnota nie rośnie przez reklamę. Rośnie, bo: ktoś spotkał Jezusa i mówi o Nim komuś, kogo zna.

37. Natanael i Nazaret

Natanael reaguje sceptycznie. Nazaret był miejscowością mało znaczącą. Nie kojarzył się z: wielkimi oczekiwaniami mesjańskimi. Filip nie wdaje się w długą kłótnię. Mówi w istocie: sprawdź sam. To mądra odpowiedź na sceptycyzm.

38. „Prawdziwy Izraelita”

Jezus widzi Natanaela i mówi, że nie ma w nim: podstępu. To może być subtelne nawiązanie do: Jakuba. Imię Izrael wiąże się przecież z historią Jakuba. A Jakub był człowiekiem, którego historia zawiera: podstęp. Rozdział zakończy się wyraźnym nawiązaniem do snu Jakuba z Rdz 28. Możliwe więc, że Jan tworzy literacką klamrę: Izraelita bez podstępu → Jakub/Izrael → niebo otwarte.

39. Co oznacza figowiec?

Jezus mówi Natanaelowi, że widział go: pod figowcem. Biblia Tysiąclecia sugeruje, że chodziło o jakieś osobiste wydarzenie znane Natanaelowi i Bogu. Nie wiemy dokładnie: co robił pod figowcem. W tradycjach interpretacyjnych pojawiały się różne pomysły. Ale uczciwa odpowiedź brzmi: tekst tego nie wyjaśnia. Nie trzeba wymyślać sekretnej historii.

40. Natanael wyznaje wiarę

Natanael używa wobec Jezusa dwóch tytułów: Syn Boży i: Król Izraela. W kontekście może to być jeszcze przede wszystkim: wyznanie mesjańskie. Ale czytelnik po prologu wie już więcej. To jedna z cech Jana: postać mówi prawdę, której pełnego znaczenia może jeszcze nie rozumieć.

41. „Zobaczysz jeszcze więcej”

Jezus nie zatrzymuje Natanaela na pierwszym zachwycie. Mówi: to dopiero początek. Wiara ucznia ma dojrzewać. Pierwsze doświadczenie: nie jest metą. Jest: początkiem drogi.

42. Niebo otwarte i Jakub

J 1,51 nawiązuje do: Rdz 28,12–17.

Jakub śni o:

ziemi,
niebie,
aniołach,
drodze pomiędzy nimi.

Miejsce otrzymuje znaczenie: domu Boga i bramy nieba. Jan robi coś odważnego. Nie wskazuje przede wszystkim: nowego miejsca. Wskazuje: Osobę. Jezus jest: miejscem spotkania nieba i ziemi.

43. Syn Człowieczy

Jezus nazywa siebie: Synem Człowieczym. Tytuł ma kilka biblijnych warstw. Najważniejsza dla Jana jest tradycja: Dn 7.

Syn Człowieczy jest związany:

z niebiańskim autorytetem,
z królowaniem,
z wywyższeniem.

U Jana tytuł będzie łączyć: ziemską drogę Jezusa, krzyż i chwałę.

J 1 — TEN ROZDZIAŁ PO LUDZKU

Gdyby cały J 1 wyjaśnić bez teologicznego żargonu, można powiedzieć tak: Jezus jest większy, niż wygląda na pierwszy rzut oka. Ktoś patrzy i widzi: człowieka z Nazaretu. Jan mówi: patrz głębiej.

Ten człowiek:

istniał przed stworzeniem,
jest związany z samym Bogiem,
uczestniczy w stworzeniu,
przynosi życie,
objawia Boga,
jest Barankiem,
daje Ducha,
jest Mesjaszem,
jest Synem Bożym,
jest Królem,
jest Synem Człowieczym,
łączy niebo z ziemią.

Ale Ewangelia nie mówi: zapamiętaj dziesięć tytułów i zdałeś egzamin. Mówi: chodź i zobacz. Czyli: wejdź w drogę ucznia.

NAJWAŻNIEJSZE WERSETY

J 1,1

Znaczenie: Słowo istnieje przed stworzeniem i należy do Boskiej rzeczywistości.
Dlaczego ważne: fundament wysokiej chrystologii Jana.

J 1,3

Znaczenie: stworzenie jest związane z działaniem Słowa.
Dlaczego ważne: Jezus nie jest częścią stworzenia w takim sensie jak zwykłe stworzenie.

J 1,5

Znaczenie: światłość nie zostaje zwyciężona przez ciemność.
Dlaczego ważne: zapowiada konflikt wiary i niewiary całej Ewangelii.

J 1,12

Znaczenie: przyjęcie Słowa otwiera drogę do dziecięctwa Bożego.
Dlaczego ważne: wiara prowadzi do nowej relacji z Bogiem.

J 1,14

Znaczenie: odwieczne Słowo naprawdę stało się człowiekiem.
Dlaczego ważne: centrum chrześcijańskiej nauki o Wcieleniu.

J 1,18

Znaczenie: Syn objawia niewidzialnego Ojca.
Dlaczego ważne: Jezus jest ostatecznym objawieniem Boga.

J 1,29

Znaczenie: Jezus zostaje nazwany Barankiem związanym z usunięciem grzechu świata.
Dlaczego ważne: od pierwszego rozdziału zapowiada Paschę i krzyż.

J 1,38

Znaczenie: Jezus pyta przyszłych uczniów, czego naprawdę szukają.
Dlaczego ważne: uczniostwo zaczyna się od prawdziwego pragnienia.

J 1,39

Znaczenie: Jezus zaprasza do osobistego doświadczenia.
Dlaczego ważne: wiara Jana jest drogą „chodź i zobacz”.

J 1,51

Znaczenie: Jezus jest miejscem łączącym niebo i ziemię.
Dlaczego ważne: nawiązanie do Jakuba zostaje odniesione do osoby Chrystusa.

KLUCZ DO BIBLII — J 1

1. Kto mówi lub pisze?

Narrator czwartej Ewangelii. W prologu otrzymujemy głęboko teologiczne wprowadzenie.

W dalszej części rozdziału mówią:

Jan Chrzciciel,
Jezus,
Andrzej,
Filip,
Natanael,
wysłannicy z Jerozolimy.

2. Do kogo?

Ewangelia nie wskazuje jednego imiennego adresata. Jest skierowana do wspólnoty chrześcijańskiej i do czytelnika, którego autor chce doprowadzić do: wiary w Jezusa jako Mesjasza i Syna Bożego.

3. W jakiej sytuacji?

Prolog patrzy: z perspektywy całej historii Jezusa. Narracja J 1,19–51 pokazuje początek publicznego objawiania się Jezusa. Jeszcze przed pierwszym znakiem w Kanie gromadzą się: świadkowie i uczniowie.

4. Co wydarzyło się wcześniej?

Na poziomie Ewangelii: nic — to początek księgi.

Na poziomie Biblii:

cały Stary Testament.

Jan od pierwszych zdań odwołuje się do:

stworzenia,
Słowa Boga,
Mądrości,
Namiotu Spotkania,
Mojżesza,
Paschy,
Izajasza,
Jakuba,
oczekiwań mesjańskich.

5. Jaki to gatunek tekstu?

J 1 ma kilka form.

J 1,1–18

poetycki i teologiczny prolog, przez wielu badaczy analizowany jako tekst hymniczny lub wykorzystujący materiał hymniczny.

J 1,19–51

narracja świadectwa i powołania uczniów.

6. Co oznaczało to dla pierwszych odbiorców?

Miało ustawić cały sposób czytania historii Jezusa.

Zanim zobaczą:

znaki,
konflikty,
krzyż,

mają wiedzieć: kim On jest. Czytelnik widzi coś, czego postacie dopiero stopniowo się uczą.

7. Co tekst mówi o Bogu i człowieku?

O Bogu

Bóg:

objawia się,
daje życie,
posyła świadków,
przychodzi do człowieka,
w Synu wchodzi w historię,
daje możliwość stania się Jego dzieckiem.

O człowieku

Człowiek:

może przyjąć światłość albo ją odrzucić,
potrzebuje świadectwa,
szuka,
może pójść za Jezusem,
może przyprowadzić innych,
może dojrzewać w wierze.

NIEZBĘDNIK BIBLIJNY — J 1

Ludzie

Jezus

W prologu objawiony jako odwieczne Słowo; w narracji jako Baranek Boży, Mesjasz, Syn Boży, Król Izraela i Syn Człowieczy.

Jan Chrzciciel

Świadek. Jego misją jest wskazanie na Jezusa.

Andrzej

Jeden z pierwszych uczniów. Przyprowadza do Jezusa swojego brata.

Szymon Piotr

Otrzymuje od Jezusa nowe imię: Kefas.

Filip

Zostaje powołany przez Jezusa i przyprowadza Natanaela.

Natanael

Sceptyczny, ale otwarty na spotkanie. Dochodzi do wyznania wiary.

Mojżesz

Nie występuje jako postać narracji, ale jest ważnym punktem odniesienia prologu.

Miejsca

Jordan

Miejsce działalności Jana Chrzciciela.

Betania za Jordanem

Miejsce świadectwa Jana; nie należy jej mylić z Betanią koło Jerozolimy.

Galilea

Kierunek dalszej drogi Jezusa.

Betsaida

Miasto związane z Andrzejem, Piotrem i Filipem.

Nazaret

Miejsce kojarzone z Jezusem; wywołuje sceptyczną reakcję Natanaela.

Historia

Jesteśmy w świecie:

rzymskiej dominacji,
judaizmu Drugiej Świątyni,
oczekiwań mesjańskich,
ruchów odnowy religijnej.

Jan Chrzciciel pojawia się jako prorocki głos w momencie, gdy lud Izraela oczekuje: działania Boga.

Zwyczaje

Uczeń i rabbi

Uczeń wiązał się z nauczycielem, słuchał go, spędzał z nim czas i uczył się sposobu życia.

Sandały

Rozwiązywanie rzemienia sandałów było czynnością bardzo niskiego statusu. Jan mówi więc o swojej niegodności wobec Jezusa w języku radykalnej pokory.

Zmiana imienia

W Biblii nowe imię może oznaczać nową tożsamość lub misję.

Religia

Mesjasz

„Namaszczony” — oczekiwany Boży król i wybawiciel.

Eliasz

Zgodnie z Ml 3 oczekiwano jego prorockiego powrotu przed dniem Pańskim.

„Prorok”

Może nawiązywać do obietnicy proroka podobnego do Mojżesza z Pwt 18.

Baranek

Przywołuje biblijne skojarzenia ofiary, Paschy i cierpiącego Sługi.

Słownik

Logos

Słowo; w J 1 osobowo odniesione do odwiecznego Syna.

Światłość

Objawienie, prawda, życie przychodzące od Boga.

Świadectwo

Wypowiedź, która wskazuje na prawdę o Jezusie i zaprasza do wiary.

Mesjasz / Chrystus

Hebrajskie i greckie określenie „Namaszczonego”.

Syn Człowieczy

Tytuł Jezusa związany między innymi z Dn 7.

Oś czasu

stworzenie → historia Izraela → Mojżesz i Prawo → prorocy → Jan Chrzciciel → Jezus objawia się Izraelowi → pierwsi uczniowie → Kana Galilejska → znaki → „godzina” Jezusa → krzyż → Zmartwychwstanie.

SŁOWA, KTÓRE WARTO ZNAĆ

1. λόγος — logos

Język: grecki
Wymowa: logos
Podstawowe znaczenia: słowo, wypowiedź, sens, rozum.
W J 1: osobowe Słowo, które istnieje przed stworzeniem i staje się człowiekiem.
Dlaczego ważne: otwiera całą chrystologię Jana.

2. σάρξ — sarx

Język: grecki
Wymowa: sarks
Znaczenie: ciało, ludzka kondycja.
W J 1: wskazuje na realne człowieczeństwo Słowa.
Uwaga: nie oznacza tutaj automatycznie moralnego zła.

ku krzyżowi i zbawieniu.

5. Rdz 28 → J 1,51

Rdz 28

Jakub widzi połączenie nieba i ziemi.

J 1

obraz zostaje odniesiony do Syna Człowieczego.

Znaczenie

Jezus jest:

żywym miejscem spotkania Boga i człowieka.

TRUDNE PYTANIA

1. Czy Logos to po prostu „rozum wszechświata”?

Nie. Greckie słowo może mieć filozoficzne skojarzenia. Ale Jan: personalizuje Logos w sposób radykalny.

Logos:

jest w relacji z Bogiem,
uczestniczy w stworzeniu,
staje się ciałem,
zostaje rozpoznany jako Jezus Chrystus.

Nie jest więc tylko: zasadą fizyki albo bezosobowym kosmicznym rozumem.

2. Czy chrześcijaństwo mówi, że materia i ciało są złe?

J 1,14 prowadzi raczej w przeciwnym kierunku. Skoro: Słowo stało się ciałem, to ciało nie może być z natury czymś, czym Bóg gardzi. Chrześcijaństwo nie głosi zbawienia: od człowieczeństwa. Głosi: odkupienie człowieka.

3. Czy Jan Chrzciciel znał Jezusa wcześniej?

J 1 zawiera sformułowania, które mogą zaskakiwać czytelnika Łukasza. Łukasz opowiada o więzi rodzin Elżbiety i Maryi. Jan Chrzciciel w czwartej Ewangelii mówi natomiast w języku: nierozpoznawania Jezusa jako Tego, który ma się objawić Izraelowi. Nie trzeba z tego automatycznie wnioskować: nigdy wcześniej w życiu Go nie widział.

Sens świadectwa dotyczy: rozpoznania Jego mesjańskiej tożsamości poprzez znak Ducha.

4. Czy pierwsi uczniowie zostali powołani inaczej niż u Marka?

Marek pokazuje Jezusa powołującego rybaków nad Jeziorem Galilejskim. Jan przedstawia wcześniejsze spotkania niektórych uczniów w kontekście działalności Jana Chrzciciela. Możliwe jest: rozróżnienie pierwszego spotkania od późniejszego wezwania do stałego pójścia za Jezusem. Ale nie trzeba za wszelką cenę produkować sztucznej chronologii.

Ewangeliści: wybierają i układają materiał teologicznie.

5. Czy Natanael to Bartłomiej?

Tradycyjnie często ich utożsamiano, między innymi dlatego, że w Synoptykach Bartłomiej pojawia się w sąsiedztwie Filipa. Jednak: Ewangelia Jana nie mówi wprost: Natanael = Bartłomiej. Dlatego jest to: prawdopodobna identyfikacja tradycyjna, a nie pewnik tekstu.

6. Czy „ciemność” oznacza konkretną grupę ludzi?

Nie. Symbol ciemności nie powinien być używany do: piętnowania narodu lub grupy etnicznej. U Jana ciemność opisuje: odrzucenie światła i prawdy. To możliwość dotycząca: każdego człowieka.

POZORNE SPRZECZNOŚCI

Jan Chrzciciel i Eliasz

J 1

Jan zaprzecza, że jest Eliaszem.

tradycja synoptyczna Jan wypełnia funkcję Eliasza przygotowującego przyjście Pana.

Wyjaśnienie

Nie jest:

dosłownie tą samą osobą, ale działa: w prorockiej roli Eliasza.

Chrzest Jezusa

Synoptycy

opisują samą scenę chrztu.

Jan

przekazuje świadectwo Jana Chrzciciela o Duchu.

Wyjaśnienie

To:

różne sposoby narracyjnego przedstawienia tego samego teologicznego centrum.

CO MÓWIĄ POLSCY BIBLIŚCI?

Ks. Stanisław Mędala CM

Podstawowym polskim komentarzem dla tego opracowania jest: Stanisław Mędala CM, „Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz”, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła. To jeden z najobszerniejszych współczesnych polskich komentarzy do J 1–12.

Ważne dla naszego czytania są szczególnie:

mocne osadzenie Jana w tradycji Starego Testamentu,
relacja Ewangelii z judaizmem epoki,
równoczesne uwzględnienie kultury hellenistycznej i rzymskiej,
analiza wielowarstwowej historii powstania czwartej Ewangelii,
śledzenie licznych aluzji do Starego Testamentu,
odczytanie chrystologiczne prologu.

Dla początkującego najważniejsza zasada brzmi: Logosu nie wolno odrywać ani od Biblii Izraela, ani od historycznego Jezusa. Prolog kończy się przecież nie abstrakcyjną filozofią, lecz: Wcieleniem.

Ks. Augustyn Paciorek

W serii Biblia Lubelska ukazało się opracowanie: Augustyn Paciorek, „Ewangelia według św. Jana”, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000. Komentarz ma charakter popularnonaukowy.

Jest użyteczny przy czytaniu Jana dlatego, że łączy:

analizę tekstu,
język oryginalny,
kontekst,
teologię poszczególnych fragmentów.

Dla J 1 ważne są zwłaszcza wielkie tematy: Słowo → stworzenie → Wcielenie → objawienie Ojca → świadectwo → wiara.

O. Hugolin Langkammer OFM

Hugolin Langkammer poświęcił osobne opracowanie problematyce: „Pieśni o Logosie” w prologu Jana. To przypomina, że J 1,1–18 jest nie tylko zbiorem tez. Ma również: staranną formę literacką.

Bibliści dyskutują:

czy Jan wykorzystał wcześniejszy hymn,
czy hymn został przez niego opracowany,
jak wyznaczyć jego pierwotne strofy,
które zdania należą do redakcji Ewangelisty.

Nie ma potrzeby rozstrzygać tego dla początkującego czytelnika. Najważniejsze: prolog jest kunsztownie zbudowanym wyznaniem, kim jest Jezus.

Biblia Tysiąclecia — przypisy

Przypisy BT V do J 1 są szczególnie cenne.

Wskazują między innymi:

Boską tożsamość Słowa,
udział Słowa w stworzeniu,
znaczenie życia i światłości,
rolę Jana jako świadka,
znaczenie dziecięctwa Bożego,
starotestamentalne tło „zamieszkania” Boga pośród ludu,
możliwe echo Wj 34 przy łasce i prawdzie,
odniesienia Baranka do Iz 53 i Wj 12,
związek J 1,51 z Rdz 28 i Dn 7.

CO MOŻNA ŁATWO ODCZYTAĆ ŹLE?

Błąd 1

„Jan zaczyna od greckiej filozofii, więc Jezus jest tylko symbolem Logosu.”

Nie. Jan prowadzi do: konkretnego Jezusa Chrystusa.

Błąd 2

„Słowo stało się ciałem” = Jezus tylko wyglądał jak człowiek.

Nie. Sens jest przeciwny: prawdziwe człowieczeństwo.

Błąd 3

Prawo Mojżesza było złe.

Nie. Jan pokazuje: pełnię objawienia w Jezusie, a nie Boga walczącego z własnym wcześniejszym objawieniem.

Błąd 4

Jan Chrzciciel jest rywalem Jezusa.

Nie. Cała jego misja brzmi: wskazać na Jezusa.

Błąd 5

Baranek Boży to tylko sympatyczny symbol łagodności.

Nie. To obraz: Paschy, ofiary i zbawienia.

Błąd 6

„Żydzi” u Jana oznacza wszystkich Żydów wszystkich czasów.

Nie. To historycznie i teologicznie błędne.

Błąd 7

Każdy szczegół musi mieć ukryte numerologiczne znaczenie.

Nie. Na przykład dokładna godzina pierwszego spotkania może być po prostu: zapamiętanym szczegółem.

Błąd 8

Wiara oznacza brak pytań.

Nie.

Pierwsi uczniowie:

pytają,
szukają,
sprawdzają,
przychodzą,
patrzą.

Jan nie boi się: procesu dochodzenia do wiary.

„BÓG MÓWI” — JAK TO ROZUMIEĆ W J 1?

J 1 nie jest tekstem, w którym Bóg Ojciec wygłasza długą bezpośrednią mowę do czytelnika. Objawienie dokonuje się przede wszystkim: w osobie Syna. Dlatego najważniejsze pytanie brzmi: Co Bóg objawia o sobie przez Jezusa?

Odpowiedź J 1:

Bóg nie pozostaje: anonimowy i daleki.

W Synu:

objawia się,
przychodzi,
zamieszkuje pośród ludzi,
daje światłość,
daje życie,
otwiera drogę do dziecięctwa Bożego.

Dla współczesnego chrześcijanina nie wynika z tego automatycznie: „Bóg mówi ci dzisiaj, że masz podjąć konkretną pracę albo decyzję”. Wynika natomiast: jeśli chcesz wiedzieć, jaki jest Bóg, patrz na Jezusa.

JAK MÓGŁBYM TO WYJAŚNIĆ KOMUŚ INNEMU?

Wersja 30 sekund

Pierwszy rozdział Jana mówi, że Jezus nie zaczyna istnieć w chwili narodzin w Betlejem. Jan nazywa Go odwiecznym Słowem, przez które wszystko zostało stworzone. To Słowo naprawdę stało się człowiekiem i objawiło nam Boga. Potem Jan Chrzciciel wskazuje Jezusa jako Baranka Bożego, a pierwsi uczniowie zaczynają za Nim iść. Najprostsze przesłanie brzmi: nie wystarczy wiedzieć coś o Jezusie — Jan zaprasza: chodź, zobacz i poznaj Go.

Wersja 2 minuty

Jan zaczyna Ewangelię zupełnie inaczej niż pozostali Ewangeliści. Nie zaczyna od narodzin Jezusa ani od Jana Chrzciciela, ale od początku stworzenia. Mówi o odwiecznym Słowie, Logosie, które było u Boga, ma Boską naturę i przez które wszystko zostało stworzone. Potem mówi coś absolutnie kluczowego: to Słowo stało się prawdziwym człowiekiem. Chrześcijaństwo nie mówi więc tylko, że Jezus był wybitnym nauczycielem. Jan twierdzi, że w Jezusie sam Bóg wszedł w ludzką historię i objawił Ojca.

Dalej pojawia się Jan Chrzciciel, ale od razu zaznacza, że nie jest Mesjaszem. Jest świadkiem. Wskazuje Jezusa jako Baranka Bożego, co przywołuje Paschę i cierpiącego Sługę z Izajasza. Następnie zaczynają przychodzić pierwsi uczniowie. Jezus pyta ich: czego szukacie? A potem zaprasza, żeby przyszli i zobaczyli. To właściwie program całej Ewangelii Jana: świadectwo prowadzi do spotkania, spotkanie do wiary, a wiara do życia. Rozdział kończy się obrazem otwartego nieba. Jezus zostaje pokazany jako Ten, który łączy Boga i człowieka.

3 RZECZY DO ZAPAMIĘTANIA

1.

Jezus nie zaczyna się w Betlejem.

J 1 przedstawia Go jako odwieczne Słowo uczestniczące w stworzeniu.

2.

Chrześcijaństwo opiera się na Wcieleniu.

Słowo naprawdę stało się człowiekiem.

3.

Uczeń zaczyna od spotkania.

Jezus pyta, czego szukasz, i zaprasza do pójścia za Nim.

JEDNO ZDANIE

J 1 pokazuje, że odwieczne Słowo Boga stało się człowiekiem w Jezusie Chrystusie, aby objawić Ojca, dać życie i zgromadzić ludzi, którzy przyjmują świadectwo i idą za Nim.

PYTANIA DO MYŚLENIA

Gdy Jezus pyta pierwszych uczniów: czego szukacie? — czego ja naprawdę szukam w wierze?
Czy częściej zatrzymuję się na informacjach o Jezusie, czy rzeczywiście próbuję Go poznawać?
Który tytuł Jezusa z J 1 najbardziej zmienia moje rozumienie Jego osoby: Słowo, Baranek, Mesjasz, Syn Boży czy Syn Człowieczy?
Czy potrafię — jak Andrzej i Filip — zaprosić drugiego człowieka do spotkania z Jezusem bez nacisku i bez udawania, że mam odpowiedź na każde pytanie?

ŹRÓDŁA I PUNKTY ODNIESIENIA

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Ewangelia według św. Jana, wstęp, J 1 oraz przypisy; wszystkie dosłowne cytaty sprawdzone wyłącznie w biblia.pl.
Stanisław Mędala CM, Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 1–12. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/1, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2010.
Stanisław Mędala CM, Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 13–21. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/2, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2010.
Augustyn Paciorek, Ewangelia według św. Jana, Biblia Lubelska, tłumaczenie, wstęp i komentarz, Lublin 2000.
Hugolin Langkammer OFM, opracowanie dotyczące współczesnej problematyki „Pieśni o Logosie” w prologu Jana, The Biblical Annals.
Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauczanie o Wcieleniu, Synu Bożym, Trójcy Świętej i objawieniu Boga w Chrystusie.
Ważne odsyłacze biblijne: Rdz 1; Rdz 28,12–17; Wj 12; Wj 33–34; Wj 40; Pwt 18,15; Iz 40,3; Iz 53; Dn 7,13–14; J 20,30–31; Kol 1,15–20; Hbr 1,1–4; 1 J 1,1–4.

UWAGA REDAKCYJNA — J 1

Przy dalszym opracowywaniu Ewangelii Jana zachowujemy następujące zasady:

Tradycyjne autorstwo Janowe odróżniamy od dyskusji współczesnej biblistyki o redakcji księgi.
Nie przedstawiamy hipotezy „wspólnoty Janowej” jako niepodważalnego faktu.
Nie redukujemy Logosu do filozofii greckiej.
Czytamy J 1 przede wszystkim w mocnym kontekście biblijnym: Rdz, Mądrość, Wyjście, prorocy.
„Słowo stało się ciałem” interpretujemy jako realne Wcielenie, nie pozór człowieczeństwa.
Nie przeciwstawiamy Mojżesza Jezusowi w schemacie „złe Prawo — dobra łaska”.
Określenia „Żydzi” nie zamieniamy w oskarżenie całego narodu żydowskiego.
Jana Chrzciciela przedstawiamy jako świadka i poprzednika, nie rywala Jezusa.
Tytuł „Baranek Boży” odczytujemy wielowarstwowo, szczególnie w świetle Wj 12 i Iz 53.
Nie wymyślamy, co dokładnie robił Natanael pod figowcem.
Utożsamienie Natanaela z Bartłomiejem podajemy jako tradycję/prawdopodobną identyfikację, nie pewnik.
Różnic między Janem a Synoptykami nie harmonizujemy na siłę.
Słowa greckie wyjaśniamy tylko wtedy, kiedy realnie pomagają zrozumieć tekst.
Pierwszeństwo ma zawsze tekst Biblii Tysiąclecia sprawdzony w biblia.pl, następnie komentarz biblistyczny.
J 1 czytamy jako program całej księgi: Słowo → Wcielenie → świadectwo → wiara → uczeń → chwała.

OSTATNI KLUCZ DO J 1

Zapamiętaj ruch rozdziału: na początku → Słowo → Bóg → stworzenie → życie → światłość → świadek → świat → odrzucenie i przyjęcie → dzieci Boga → Wcielenie → chwała → Mojżesz → Jezus Chrystus → objawienie Ojca → Jan Chrzciciel → Baranek Boży → Duch → pierwsi uczniowie → „czego szukacie?” → „chodźcie i zobaczycie” → Andrzej → Piotr → Filip → Natanael → niebo otwarte → Syn Człowieczy.

Jeśli masz zapamiętać tylko trzy krótkie myśli: Jezus nie jest tylko nauczycielem — Jan przedstawia Go jako odwieczne Słowo Boga.

Bóg nie pozostał daleko — Słowo naprawdę stało się człowiekiem i zamieszkało pośród nas.

Wiara zaczyna się od świadectwa, ale prowadzi do osobistego spotkania: chodź i zobacz.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.