Dzieje Apostolskie — Dz 6: wdowy, ustanowienie Siedmiu i początek historii Szczepana

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

Dz 6 — w 60 sekund

Kościół rośnie. I właśnie dlatego pojawia się problem.

Wspólnota jest coraz większa, a wraz ze wzrostem wychodzą na jaw napięcia pomiędzy:

hellenistami — Żydami mówiącymi po grecku, związanymi z diasporą;
Hebrajczykami — Żydami miejscowymi, bardziej związanymi z językiem i kulturą palestyńską.

Hellenistyczne wdowy są zaniedbywane przy codziennym rozdawaniu pomocy. To bardzo ważne: pierwszy wielki problem organizacyjny Kościoła dotyczy ludzi słabych i pomijanych.

Dwunastu nie odpowiada:

„to nieważne, zajmujemy się przecież sprawami duchowymi”.

Problem traktują poważnie. Jednocześnie mówią, że nie mogą porzucić: modlitwy i posługi słowa.

Wspólnota wybiera więc siedmiu mężczyzn:

Szczepana;
Filipa;
Prochora;
Nikanora;
Tymona;
Parmenasa;
Mikołaja.

Mają cieszyć się dobrą opinią i być: pełni Ducha i mądrości. Apostołowie modlą się i nakładają na nich ręce. I tu ważna uwaga Biblii Tysiąclecia: tradycja widzi w tym ustanowienie diakonatu, ale współczesna egzegeza jest ostrożna z prostym utożsamieniem „Siedmiu” z późniejszym urzędem diakona. Dlaczego? Bo Szczepan i Filip nie ograniczają się później do rozdawania żywności.

Oni także:

głoszą;
dyskutują;
ewangelizują;
dokonują znaków.

Po rozwiązaniu kryzysu Łukasz pisze: słowo Boże szerzyło się. To bardzo znaczące. Dobra organizacja nie jest przeciwieństwem duchowości. Może umożliwić misję. Druga połowa rozdziału skupia się na Szczepanie.

Jest pełen:

łaski;
mocy;
mądrości;
Ducha.

Dyskutują z nim Żydzi z diaspory, ale nie potrafią sprostać mądrości i Duchowi, z którego natchnienia mówi. Wtedy pojawiają się: fałszywi świadkowie.

Szczepan zostaje oskarżony o bluźnierstwo:

przeciw Mojżeszowi;
przeciw Bogu;
przeciw świątyni;
przeciw Prawu.

Scena zaczyna bardzo przypominać proces Jezusa. A gdy wszyscy patrzą na Szczepana: jego twarz wygląda jak twarz anioła.

Dz 6 kończy się więc napięciem:

człowiek oskarżony o występowanie przeciw Mojżeszowi ma twarz, która może przypominać biblijny motyw oblicza Mojżesza jaśniejącego po spotkaniu z Bogiem. Następny rozdział będzie wielką mową Szczepana i jego męczeństwem.

1. Wielki temat Dz 6

Dz 6 można streścić jednym zdaniem: Kościół dojrzewa przez rozwiązywanie konfliktów, a nie przez udawanie, że konfliktów nie ma.

W Dz 5 zagrożenie było:

zewnętrzne — prześladowanie;
wewnętrzne — kłamstwo Ananiasza i Safiry.

W Dz 6 pojawia się inne zagrożenie: niesprawiedliwość organizacyjna. Nie ma tu od razu złej woli. Ale efekt jest realny: część wdów jest pomijana. To wystarcza, aby Kościół musiał zareagować.

2. Struktura Dz 6

Dz 6,1–7 — ustanowienie Siedmiu

wzrost liczby uczniów;
szemranie hellenistów;
zaniedbane wdowy;
reakcja Dwunastu;
rozróżnienie posług;
wybór siedmiu;
modlitwa;
nałożenie rąk;
dalszy wzrost Kościoła.

Dz 6,8–15 — początek historii Szczepana

Szczepan pełen łaski i mocy;
znaki i cuda;
spór z synagogami diaspory;
mądrość i Duch;
fałszywe oskarżenia;
Sanhedryn;
twarz jak oblicze anioła.

3. Kim byli helleniści?

Biblia Tysiąclecia wyjaśnia: byli to Żydzi urodzeni poza Palestyną, mówiący po grecku i osiadli w Jerozolimie. Nie chodzi tutaj jeszcze o pogan. To nadal Żydzi.

Różnica dotyczy głównie:

języka;
pochodzenia;
kultury;
sposobu życia;
środowiska religijnego.

BT dodaje, że byli na ogół bardziej otwarci wobec pogan niż Żydzi palestyńscy. To ważne, bo później właśnie środowisko hellenistyczne stanie się jednym z pomostów prowadzących Ewangelię poza wąskie granice judaizmu palestyńskiego.

4. Kim byli „Hebrajczycy”?

Chodzi o miejscowych Żydów chrześcijan związanych z Palestyną i semickim środowiskiem językowym. Nie oznacza to prostego podziału: dobrzy kontra źli. Łukasz pokazuje konflikt wewnątrz jednej wspólnoty. Obie grupy wierzą w Jezusa. A jednak: kultura nadal ma znaczenie. Chrzest nie usuwa automatycznie wszystkich różnic społecznych, językowych i kulturowych.

5. Dlaczego wdowy są tak ważne?

W świecie starożytnym wdowa często była szczególnie narażona na:

ubóstwo;
zależność;
brak ochrony;
marginalizację.

Stary Testament wielokrotnie wymienia razem:

wdowę;
sierotę;
cudzoziemca;

jako osoby, o które lud Boży ma szczególnie dbać. Dlatego zaniedbanie wdów nie jest drobnym problemem logistycznym. To problem: wierności Bogu.

6. „Codzienne rozdawanie”

Grecki termin związany jest z: διακονία — diakonia

czyli:

posługa;
służba;
pomoc.

To jedno z najważniejszych słów całej sceny.

Co ciekawe, ten sam rdzeń zostanie użyty zarówno wobec:

obsługi potrzeb materialnych;
jak i posługi słowa.

Czyli: obie rzeczy są diakonią. To bardzo ważne.

Kościół nie mówi:

słowo jest duchowe, a pomoc ubogim jest nieistotna.

Mówi: potrzebujemy różnych posług, aby żadnej nie zaniedbać.

7. „Szemranie”

Greckie: γογγυσμός — gongysmos

oznacza:

szemranie;
narzekanie;
niezadowolenie.

To słowo ma mocne biblijne echo. Izrael szemrał na pustyni. Ale w Dz 6 samo zgłoszenie problemu nie zostaje potępione. Dwunastu: słuchają.

To ważne dla wspólnoty:

nie każde narzekanie jest buntem. Czasem za niezadowoleniem stoi: realna krzywda.

8. Czy wdowy były naprawdę dyskryminowane?

Tekst mówi, że były: zaniedbywane.

Nie wyjaśnia, czy było to:

celowe;
wynikające z uprzedzeń;
czy po prostu z chaosu organizacyjnego.

Dlatego uczciwa interpretacja nie powinna automatycznie oskarżać Hebrajczyków o świadomy rasizm czy pogardę.

Ale równie błędne byłoby powiedzenie:

skoro nie znamy złych intencji, problem nie istnieje.

Efekt był realny: część potrzebujących dostawała mniej uwagi. Kościół reaguje na skutek.

9. Kryzys wzrostu

Dz 6 zaczyna się od informacji: liczba uczniów wzrastała. Czyli problem jest skutkiem sukcesu. Mała grupa może działać spontanicznie.

Duża wspólnota potrzebuje:

struktur;
podziału odpowiedzialności;
komunikacji;
kontroli jakości pomocy.

To bardzo współczesne.

Wzrost bez organizacji może prowadzić do niesprawiedliwości.

10. Dwunastu zwołuje wspólnotę

Apostołowie nie rozwiązują problemu potajemnie. Zwołują: wszystkich uczniów.

To pokazuje ciekawą relację:

Apostołowie mają autorytet;
wspólnota uczestniczy w rozeznaniu;
zadania zostają rozdzielone.

Kościół nie jest tu ani czystą demokracją, ani czystym autorytaryzmem. Jest: wspólnotą rozeznania pod apostolskim przewodnictwem.

11. „Nie jest rzeczą słuszną…”

Dwunastu mówi, że nie powinni zaniedbać słowa Bożego po to, by: „obsługiwać stoły”.

To zdanie bywa źle rozumiane jako:

„Apostołowie gardzili pomocą materialną”.

Nie. Gdyby gardzili, zignorowaliby problem. Tymczasem tworzą rozwiązanie. Sens jest: nie możemy robić wszystkiego sami.

12. Lider, który chce robić wszystko, może szkodzić

Dz 6 jest świetną lekcją przywództwa.

Dwunastu mogliby powiedzieć:

„tylko my jesteśmy Apostołami, więc sami zajmiemy się wszystkim”.

Nie robią tego. Rozumieją: odpowiedzialność nie oznacza wykonywania każdego zadania osobiście.

Dobry lider:

deleguje;
tworzy role;
ufa ludziom;
chroni priorytety;
nie zaniedbuje potrzeb wspólnoty.

13. Siedmiu

Wspólnota ma wybrać: siedmiu mężczyzn.

Liczba siedem w Biblii często symbolizuje:

pełnię;
kompletność.

Nie wiemy jednak, czy tutaj Łukasz chce nadać liczbie specjalną symbolikę. Może chodzić po prostu o praktyczną liczbę osób potrzebnych do zadania. Nie należy na siłę numerologizować tekstu.

14. Kryterium 1: dobra sława

Kandydaci mają: cieszyć się dobrą opinią. To ważne.

Nie wystarczy:

talent;
szybkość;
charyzma;
sprawność organizacyjna.

Posługa wymaga: wiarygodności. Człowiek zarządzający pomocą dla ubogich musi być godny zaufania.

15. Kryterium 2: pełni Ducha

To niezwykłe.

Do zadania związanego z codziennym rozdawaniem pomocy nie wybiera się tylko:

„dobrych logistyków”.

Mają być: pełni Ducha.

Czyli w Kościele nie istnieje naprawdę podział:

duchowe sprawy;
zwykłe sprawy.

Nawet organizacja pomocy materialnej jest: posługą duchową.

16. Kryterium 3: mądrość

Greckie: σοφία — sophia to mądrość.

Nie tylko:

wiedza;
inteligencja.

Biblijna mądrość to zdolność: właściwego działania zgodnie z Bożą wolą.

Przy konflikcie między grupami potrzebni są ludzie:

roztropni;
godni zaufania;
zdolni do godzenia napięć.

17. „My zaś oddamy się modlitwie i posłudze słowa”

To bardzo ważny tekst dla rozumienia posługi apostolskiej. Dwa priorytety: modlitwa i słowo. Nie tylko słowo. Apostoł, który naucza, ale nie modli się, łatwo zaczyna głosić: siebie. Nie tylko modlitwa. Apostoł, który modli się, ale nie głosi, zaniedbuje misję.

18. Diakonia stołów i diakonia słowa

To jeden z kluczy do Dz 6. Grecki rdzeń: diakon- pojawia się w obu obszarach.

Można powiedzieć:

jedni służą potrzebom wspólnoty
inni służą słowu

Ale: wszyscy służą. W Kościele urząd nie jest przede wszystkim przywilejem. Jest: diakonią.

19. Siedem greckich imion

Wszyscy wybrani mają imiona greckie:

Stephanos;
Philippos;
Prochoros;
Nikanor;
Timon;
Parmenas;
Nikolaos.

Często wyciąga się stąd wniosek, że wszyscy należeli do hellenistów. To jest: prawdopodobne, ale nie absolutnie pewne. Żydzi palestyńscy również mogli posiadać greckie imiona. Jednak literacko lista bardzo dobrze pasuje do rozwiązania problemu hellenistycznych wdów: grupa zaniedbana otrzymuje ludzi, którzy prawdopodobnie dobrze znają jej środowisko.

20. Szczepan

Greckie: Στέφανος — Stephanos oznacza: wieniec / koronę. Łukasz opisuje go szczególnie: pełen wiary i Ducha Świętego. Za chwilę stanie się: pierwszym męczennikiem chrześcijańskim. Imię nabiera więc pięknego symbolicznego wydźwięku, choć nie trzeba zakładać, że Łukasz dobrał postać ze względu na etymologię.

21. Filip

Filip pojawi się ponownie bardzo szybko.

W Dz 8:

będzie ewangelizował Samarię;
spotka Etiopczyka;
będzie głosił Jezusa.

Później Dz 21 nazwą go: „Filipem Ewangelistą, jednym z Siedmiu”. To bardzo ważne dla pytania o charakter ich posługi.

22. Mikołaj — prozelita z Antiochii

Mikołaj jest jedynym, przy którym Łukasz dodaje dodatkową informację: był prozelitą z Antiochii. Prozelita to poganin, który przyjął judaizm. Jego droga wygląda więc mniej więcej: poganin → judaizm → wiara w Jezusa. To już mały znak rozszerzania się granic Kościoła. A Antiochia stanie się później jednym z najważniejszych centrów misji chrześcijańskiej.

23. Czy Mikołaj ma związek z nikolaitami z Apokalipsy?

Nie mamy wystarczających podstaw, by utożsamiać go z ruchem nikolaitów z Ap 2. Późniejsza tradycja próbowała tworzyć takie połączenia. Tekst Dziejów: tego nie mówi. Dlatego nie należy obciążać Mikołaja winą na podstawie podobieństwa nazwy.

24. Wspólnota wybiera, Apostołowie ustanawiają

Schemat jest bardzo ciekawy.

Wspólnota

wybiera kandydatów.

Apostołowie

modlą się;
nakładają ręce.

To wskazuje na dwa elementy: rozeznanie wspólnoty + apostolski autorytet.

25. Nałożenie rąk

Gest nałożenia rąk ma długą historię biblijną.

Może oznaczać m.in.:

przekazanie odpowiedzialności;
błogosławieństwo;
ustanowienie do zadania;
modlitwę o dar Boga.

W Dz będzie pojawiał się wielokrotnie. Tutaj jest związany z: powierzeniem konkretnej posługi.

26. Czy to ustanowienie diakonatu?

Biblia Tysiąclecia daje bardzo uczciwy przypis: „Tradycja widzi tu diakonat. Dzisiejsza egzegeza jest powściągliwa w tej sprawie.” To jedna z najważniejszych uwag do całego rozdziału. Dlaczego ostrożność? Bo tekst nie nazywa tych siedmiu rzeczownikiem: διάκονοι — diakonoi czyli „diakoni”. Mówi o: Siedmiu. A Szczepan i Filip wykonują później zadania znacznie szersze niż obsługa pomocy materialnej.

27. Czy katolicka tradycja się więc myli?

Nie trzeba tego stawiać w ten sposób. Można powiedzieć precyzyjniej: Dz 6 jest jednym z biblijnych korzeni rozwoju posługi diakońskiej.

Tradycja Kościoła widziała w:

wyborze;
modlitwie;
nałożeniu rąk;
służbie wspólnocie;

bardzo ważny wzorzec diakonatu.

Ale nie musimy twierdzić:

„Dz 6 opisuje już dokładnie urząd diakona w późniejszej, w pełni rozwiniętej formie”.

Rozwój struktur Kościoła jest procesem.

28. Święcenia czy ustanowienie?

W katolickiej tradycji tekst jest bardzo ważny dla sakramentu święceń i diakonatu. Jednocześnie egzegetycznie należy odróżnić: późniejszą dojrzałą strukturę sakramentu od historycznego etapu pokazanego w Dz 6. To nie są rzeczy sprzeczne. Tradycja może rozpoznać w wydarzeniu: zalążek i wzorzec późniejszej posługi.

29. Skutek rozwiązania konfliktu

Po ustanowieniu Siedmiu Łukasz nie mówi:

„i skończyły się wszystkie problemy administracyjne”.

Pisze: słowo Boże szerzyło się. To jest kryterium. Struktura Kościoła ma służyć: misji. Biurokracja, która nie służy misji, jest problemem. Brak organizacji, który krzywdzi ludzi, również jest problemem.

30. „Wielu kapłanów przyjmowało wiarę”

To bardzo ciekawy szczegół. Nawet ludzie związani z kultem świątynnym zaczynają przyjmować Ewangelię. To pokazuje, że konflikt chrześcijaństwa z częścią władz świątynnych nie oznacza: „wszyscy kapłani byli przeciw Jezusowi”. Łukasz unika prostego podziału zbiorowego.

31. Szczepan pełen łaski i mocy

W Dz 6,5 Szczepan jest: pełen wiary i Ducha Świętego. W Dz 6,8: pełen łaski i mocy. To człowiek głęboko ukształtowany przez Boga. Jego posługa szybko przekracza pierwotne zadanie organizacyjne.

32. Szczepan dokonuje znaków

To ważne. Znaki wcześniej były szczególnie związane z Apostołami. Teraz także Szczepan: dokonuje wielkich cudów i znaków. Łukasz pokazuje: działanie Ducha nie jest zamknięte wyłącznie w Dwunastu. Apostolski urząd pozostaje wyjątkowy, ale charyzmatyczne działanie Ducha rozlewa się szerzej.

33. Synagoga Wyzwoleńców

BT wyjaśnia, że „Wyzwoleńcy” to prawdopodobnie potomkowie Żydów zabranych do niewoli przez Pompejusza w I wieku przed Chr., którzy później odzyskali wolność. Greckie / łacińskie tło wskazuje na: libertinów — wyzwoleńców. Byli to Żydzi diaspory mający w Jerozolimie własne środowiska synagogalne.

34. Cyrenejczycy, Aleksandryjczycy, Cylicja i Azja

Lista pokazuje szeroki świat diaspory. Szczepan sam prawdopodobnie był związany ze środowiskiem hellenistycznym. Dlatego dyskusja toczy się: wewnątrz świata greckojęzycznego judaizmu. To bardzo ważne przed następnymi etapami misji.

35. Cylicja i możliwe tło Szawła

Tars leżał w Cylicji. Dlatego od dawna zauważa się możliwość, że młody Szaweł mógł mieć kontakt ze środowiskiem synagogi Cylicyjczyków dyskutującej ze Szczepanem. Dz 6: tego wprost nie mówi. Ale w Dz 7 Szaweł pojawi się przy kamienowaniu Szczepana. Połączenie jest więc historycznie bardzo interesujące, choć szczegóły pozostają hipotezą.

36. Nie mogli sprostać mądrości i Duchowi

To echo obietnicy Jezusa. W Łk 21 Jezus mówi, że da uczniom: wymowę i mądrość, której przeciwnicy nie będą mogli się oprzeć. W Dz 6: obietnica się spełnia. Szczepan nie wygrywa dlatego, że jest genialnym erystą. Źródłem jest: Duch.

37. Dyskusja przechodzi w manipulację

Najpierw przeciwnicy: dyskutują. Kiedy nie potrafią sprostać argumentom: podstawiają ludzi. To moment moralnego upadku sporu. Nie odpowiadają prawdą na prawdę.

Przechodzą do:

oskarżenia;
manipulacji;
fałszywego świadectwa.

38. „Bluźni przeciw Mojżeszowi i Bogu”

To bardzo poważne oskarżenie.

Dla żydowskiej wspólnoty:

Mojżesz;
Prawo;
świątynia;

są centralnymi elementami tożsamości. Oskarżenie ustawia Szczepana jako: wroga Izraela. W następnym rozdziale jego długa mowa pokaże coś przeciwnego: Szczepan zna historię Izraela znakomicie i interpretuje ją chrystologicznie.

39. Fałszywi świadkowie i Jezus

Scena bardzo przypomina proces Jezusa.

W opisie Męki również pojawiają się:

fałszywi świadkowie;
oskarżenia związane ze świątynią;
Sanhedryn.

Łukasz pokazuje: uczeń idzie drogą Mistrza. Szczepan nie tylko głosi Jezusa. Zaczyna: uczestniczyć w Jego losie.

40. „Jezus Nazarejczyk zburzy to miejsce”

Oskarżenie wiąże Szczepana z wypowiedziami dotyczącymi świątyni. Jezus mówił o jej przyszłości i o nowym znaczeniu swojej osoby. W chrześcijaństwie świątynia nie jest po prostu bezwartościowa. Ale wraz z Jezusem przychodzi: nowy etap obecności Boga. To będzie kluczowy temat mowy Szczepana w Dz 7.

41. Prawo Mojżesza

Szczepan zostaje oskarżony o zmianę zwyczajów przekazanych przez Mojżesza. To dotyka jednego z największych problemów pierwszego Kościoła: jak wiara w Jezusa odnosi się do Prawa Mojżeszowego?

Problem będzie narastał:

przy poganach;
w Antiochii;
na Soborze Jerozolimskim;
w działalności Pawła.

Dz 6 otwiera ten temat bardzo wyraźnie.

42. Twarz jak oblicze anioła

To zagadkowe i piękne zakończenie rozdziału. Wszyscy patrzą na Szczepana i widzą: twarz podobną do oblicza anioła.

Może to oznaczać:

niezwykły pokój;
świętość;
znak Bożej obecności;
chwałę człowieka pozostającego blisko Boga.

43. Szczepan i Mojżesz

Szczególnie ważne jest zestawienie z Wj 34. Po spotkaniu z Bogiem twarz Mojżesza: promieniała. Teraz człowiek oskarżony o bluźnierstwo przeciw Mojżeszowi ma twarz, która może przywoływać: właśnie Mojżesza. To niezwykła Łukaszowa ironia teologiczna.

Oskarżyciele mówią:

wróg Mojżesza.

Narracja sugeruje: człowiek znajdujący się po stronie Boga Mojżesza.

44. Czy naprawdę fizycznie świeciła mu twarz?

Tekst używa porównania: „jak oblicze anioła”. Nie daje medycznego czy fizycznego opisu. Nie wiemy, jak dokładnie wyglądało to zjawisko. Najważniejszy jest sens: Bóg potwierdza swojego świadka.

45. Klucz do Biblii

Wj 18

Mojżesz deleguje część odpowiedzialności, aby nie dźwigać wszystkiego sam.

Lb 11

Odpowiedzialność zostaje podzielona, a Duch działa w szerszym gronie.

Pwt

Szczególna troska o wdowy, sieroty i cudzoziemców.

Wj 34

Promieniejąca twarz Mojżesza.

Łk 21,15

Jezus obiecuje mądrość, której przeciwnicy nie będą mogli się oprzeć.

Dz 2–4

Wzrost wspólnoty i wspólnota dóbr.

Dz 6

Wzrost wymaga nowych struktur.

Dz 7

Szczepan interpretuje całą historię Izraela w świetle Chrystusa.

Dz 8

Filip przenosi misję do Samarii i dalej.

46. Niezbędnik biblijny

Problem

Zaniedbane wdowy hellenistów.

Odpowiedź

Ustanowienie Siedmiu.

Kryteria

dobra sława;
Duch;
mądrość.

Gest Apostołów

modlitwa;
nałożenie rąk.

Najważniejsza ostrożność

Siedmiu nie należy bez zastrzeżeń utożsamiać z w pełni rozwiniętym późniejszym urzędem diakona.

Główny bohater drugiej połowy

Szczepan.

Oskarżenia

Mojżesz;
Bóg;
świątynia;
Prawo.

Finał

Twarz jak oblicze anioła.

47. Ważne słowa greckie

Ἑλληνισταί — Hellēnistai

Helleniści — greckojęzyczni Żydzi związani z diasporą.

Ἑβραῖοι — Hebraioi

Hebrajczycy — miejscowi Żydzi związani z semickim środowiskiem Palestyny.

γογγυσμός — gongysmos

Szemranie, narzekanie.

διακονία — diakonia

Posługa, służba.

διακονεῖν — diakonein

Służyć, obsługiwać.

τραπέζα — trapeza

Stół. Może oznaczać stół posiłku, a zależnie od kontekstu także stół związany z dystrybucją środków.

προσευχή — proseuchē

Modlitwa.

σοφία — sophia

Mądrość.

πνεῦμα — pneuma

Duch.

χάρις — charis

Łaska.

δύναμις — dynamis

Moc.

χειροθεσία / gest nałożenia rąk

Sam opis mówi o położeniu rąk jako geście ustanowienia i modlitwy.

Στέφανος — Stephanos

Wieniec, korona.

48. Komentarz Biblii Tysiąclecia

BT szczególnie podkreśla kilka rzeczy.

Dz 6,1

Helleniści to Żydzi:

urodzeni poza Palestyną;
mówiący po grecku;
osiadli w Jerozolimie.

Dz 6,6

Przy nałożeniu rąk BT dodaje: tradycja widzi tutaj diakonat, ale współczesna egzegeza jest ostrożna. To bardzo ważne dla precyzyjnej lektury katolickiej.

Dz 6,9

Żydzi diaspory mieli w Jerozolimie: własne synagogi. BT wyjaśnia też prawdopodobne pochodzenie „Wyzwoleńców”.

49. Hugolin Langkammer OFM

Langkammer traktuje Dz 6 jako ważny punkt przejścia w historii Kościoła. Pierwszy etap Dziejów zmierza do summarium Dz 6,7: słowo Boże rozszerza się, liczba uczniów rośnie. W jego ujęciu Dzieje nie są tylko historią organizacji. Są: kerygmatycznym opisem rozwoju Kościoła. Dlatego również ustanowienie Siedmiu trzeba czytać misyjnie.

Rozwiązanie problemu wewnętrznego prowadzi do: dalszego rozwoju słowa.

50. Eugeniusz Dąbrowski

Klasyczny komentarz Pallottinum do Dziejów zwraca uwagę na:

strukturę pierwotnej wspólnoty;
zróżnicowanie językowo-kulturowe;
rolę Apostołów;
znaczenie modlitwy i nałożenia rąk;
osobę Szczepana.

Dąbrowski jest ważnym polskim punktem odniesienia dla historycznej rekonstrukcji pierwszego Kościoła.

51. Waldemar Rakocy

Rakocy analizuje Dzieje w perspektywie rozwoju misji. Dz 6 jest bardzo ważnym przejściem. Dotychczas misja była przede wszystkim: jerozolimska i apostolska. Teraz pojawiają się nowi aktywni świadkowie: Szczepan i Filip. To przygotowanie do wyjścia poza Jerozolimę.

52. Krzysztof Mielcarek

Mielcarek w badaniach nad Łukaszową teologią świadectwa pokazuje, że świadkami nie są wyłącznie członkowie Dwunastu. Duch uzdalnia także innych ludzi do przekazywania Ewangelii.

Szczepan jest tego świetnym przykładem:

pełen Ducha;
pełen mądrości;
głosi;
dyskutuje;
za chwilę odda życie.

To rozszerza pojęcie świadectwa: Kościół jako całość staje się wspólnotą świadków.

53. Czy wybór Siedmiu był sukcesem organizacyjnym?

Tak, ale nie tylko. Łukasz ocenia rozwiązanie przez efekt: „słowo Boże szerzyło się”.

Czyli dobra organizacja Kościoła ma służyć:

sprawiedliwości;
jedności;
modlitwie;
głoszeniu.

To świetny test także dzisiaj.

54. Co Dz 6 mówi o konflikcie?

Nie każdy konflikt oznacza: brak Ducha. W Dz 6 Kościół jest pełen Ducha, a jednak pojawia się spór. Dojrzałość polega na tym, co wspólnota robi z konfliktem.

Dwunastu:

słuchają;
nazywają problem;
ustalają priorytety;
delegują;
angażują wspólnotę;
modlą się;
powierzają odpowiedzialność.

To model zdrowego rozwiązywania problemów.

55. Co Dz 6 mówi o nierówności?

Można mieć piękne zasady i nadal nie zauważyć, że system: pomija konkretną grupę. Dlatego potrzebne jest pytanie: kto w naszej wspólnocie jest regularnie pomijany?

To może dotyczyć:

ubogich;
seniorów;
osób z niepełnosprawnościami;
cudzoziemców;
osób niepasujących kulturowo do większości;
ludzi samotnych.

56. Co Dz 6 mówi o liderach?

Lider nie musi robić wszystkiego.

Powinien wiedzieć:

za co odpowiada;
czego nie może zaniedbać;
komu może zaufać;
jak dzielić odpowiedzialność.

Dwunastu chroni: modlitwę i słowo. Ale nie kosztem wdów. Tworzą strukturę, aby: obie potrzeby zostały zabezpieczone.

57. Co Dz 6 mówi o posłudze społecznej?

Pomoc ubogim nie jest dodatkiem typu:

„jeśli zostanie nam czas po ewangelizacji”.

Jest realną: diakonią Kościoła. Ale samo rozdawanie pomocy nie wyczerpuje misji. Kościół ma równocześnie: służyć człowiekowi i głosić Chrystusa.

58. Co Dz 6 mówi o „świeckich”?

Choć późniejsze kategorie kościelne trzeba stosować ostrożnie, Dz 6 pokazuje coś ważnego: Duch działa znacznie szerzej niż tylko przez Dwunastu. Szczepan nie jest członkiem Dwunastu.

A jednak:

głosi;
dokonuje znaków;
przemawia w Duchu.

Kościół misyjny potrzebuje: aktywności wielu ludzi.

59. Co Dz 6 mówi o sporach teologicznych?

Szczepan dyskutuje. Chrześcijaństwo nie boi się rozumu. Ale dyskusja ma granicę.

Jeżeli argumenty zostają zastąpione:

manipulacją;
pomówieniem;
fałszywymi świadkami;

to przestaje być uczciwym poszukiwaniem prawdy.

60. „Na język ludzki”

Kościół rośnie tak szybko, że zaczynają się problemy z pomocą dla ludzi. Jedna grupa mówi: „nasze wdowy są pomijane”.

Apostołowie nie odpowiadają:

„nie marudźcie, mamy przecież wielkie cuda”.

Mówią: mamy realny problem. Ale wiedzą też, że jeśli sami zajmą się wszystkim, zaniedbają to, do czego zostali szczególnie posłani.

Więc:

delegują;
wybierają ludzi godnych zaufania;
modlą się;
przekazują odpowiedzialność.

I Kościół idzie dalej. To bardzo praktyczny rozdział. Potem pojawia się Szczepan. Miał pomagać w rozwiązaniu problemu wspólnoty. A Duch prowadzi go jeszcze dalej: staje się wielkim świadkiem Jezusa. To pokazuje, że Bóg potrafi rozpocząć czyjąś misję od zadania, które wygląda zupełnie zwyczajnie.

61. Najczęstsze błędne odczytania

Błąd 1: „Helleniści byli poganami”

Nie. W Dz 6 chodzi o greckojęzycznych Żydów.

Błąd 2: „Apostołowie gardzili pomocą ubogim”

Nie. Stworzyli strukturę, aby pomoc była lepsza.

Błąd 3: „Posługa stołów była gorsza od słowa”

Tekst nazywa oba obszary diakonią.

Błąd 4: „Siedmiu to bez żadnych wątpliwości dokładnie tacy sami diakoni jak później”

BT wyraźnie zaleca ostrożność.

Błąd 5: „Nałożenie rąk było przypadkowym gestem”

Nie. Jest związane z modlitwą i powierzeniem posługi.

Błąd 6: „Wszyscy Siedmiu na pewno byli hellenistami”

Greckie imiona to mocna wskazówka, ale nie absolutny dowód.

Błąd 7: „Szczepan był tylko pracownikiem socjalnym”

Nie. Głosił, dyskutował i dokonywał znaków.

Błąd 8: „Mikołaj z Dz 6 na pewno stworzył nikolaitów z Apokalipsy”

Tekst tego nie potwierdza.

Błąd 9: „Konflikt we wspólnocie oznacza brak Ducha”

Nie. Duch prowadzi wspólnotę przez mądre rozwiązanie konfliktu.

Błąd 10: „Twarz Szczepana na pewno fizycznie świeciła”

Tekst mówi o podobieństwie do oblicza anioła; szczegóły zjawiska nie są opisane.

62. Pytania do refleksji

Czy w mojej wspólnocie jest ktoś, kto jest systematycznie pomijany?
Czy potrafię zgłosić realny problem bez niszczenia wspólnoty?
Czy jako lider próbuję robić wszystko sam, zamiast mądrze delegować?
Czy do „zwykłych” zadań podchodzę jak do prawdziwej służby Bogu?
Czy moja wiedza i argumentacja są połączone z Duchem i pokorą?
Czy kiedy przegrywam dyskusję, szukam prawdy, czy zaczynam atakować człowieka?

63. Modlitwa inspirowana Dz 6

Duchu Święty,
daj mi oczy otwarte na człowieka,
który jest pomijany.

Naucz mnie nie udawać,
że problem nie istnieje tylko dlatego,
że wspólnota robi wiele dobra.

Daj Kościołowi mądrych ludzi,
pełnych wiary, Ducha i uczciwości.

Naucz nas dzielić odpowiedzialność,
abyśmy nie zaniedbywali ani słowa,
ani człowieka potrzebującego pomocy.

Daj mi serce Szczepana:

pełne łaski,
mądrości
i odwagi.

Kiedy spotykam sprzeciw,
nie pozwól mi odpowiadać manipulacją.

Daj mi mówić prawdę w Twoim Duchu. Amen.

64. Jedno zdanie do zapamiętania

Kościół napełniony Duchem nie udaje, że nie ma problemów — zauważa pominiętych, mądrze dzieli odpowiedzialność i dzięki temu jeszcze skuteczniej głosi słowo Boże.

65. Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Dz 6.
Tekst i przypisy sprawdzone w biblia.pl, Dzieje Apostolskie 6.

Komentarze polskich biblistów

Hugolin Langkammer OFM, Dzieje Apostolskie. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Wydawnictwo KUL, Lublin 2008.
Eugeniusz Dąbrowski, Dzieje Apostolskie. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pismo Święte Nowego Testamentu, t. V, Pallottinum, Poznań 1961.
Mariusz Rosik (red.), Teologia Nowego Testamentu, t. I: Ewangelie synoptyczne i Dzieje Apostolskie, Wrocław 2008.
Krzysztof Mielcarek, opracowania dotyczące teologii świadectwa i dwudzieła Łukasza.
Waldemar Rakocy, opracowania dotyczące kompozycji i misyjnego rozwoju Dziejów Apostolskich.
Franciszek Jóźwiak, „Dzieje Apostolskie”, w: Wstęp do Nowego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum, Poznań 1996.

Uwaga metodologiczna

W kwestii utożsamienia Siedmiu z późniejszym diakonatem zachowano dokładnie ostrożność wskazaną w przypisie Biblii Tysiąclecia: tradycja widzi tu korzeń diakonatu, ale tekst Dz 6 nie pozwala bez dalszych zastrzeżeń utożsamiać Siedmiu z w pełni rozwiniętym późniejszym urzędem.

66. Następny rozdział

Dz 7 — wielka mowa Szczepana: Abraham, Józef, Mojżesz, świątynia, opór wobec Ducha Świętego i pierwsze chrześcijańskie męczeństwo.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.