Przejdź do treści

Dzieje Apostolskie — Dz 5: Ananiasz i Safira, Duch Święty, Gamaliel i posłuszeństwo Bogu

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

Dz 5 — w 60 sekund

Dz 4 kończył się pięknym obrazem Kościoła:

  • jedno serce i jeden duch;
  • świadectwo o Zmartwychwstaniu;
  • brak niedostatku;
  • dobrowolne dzielenie się dobrami;
  • hojność Barnaby.

Dz 5 zaczyna się jak brutalne ostrzeżenie: wspólnota napełniona Duchem nadal składa się z ludzi zdolnych do grzechu. Ananiasz i Safira sprzedają posiadłość. Zachowują część pieniędzy, a resztę przynoszą Apostołom tak, jakby ofiarowali całość. I tu najważniejsze: ich grzechem nie jest zatrzymanie części pieniędzy.

Piotr sam mówi Ananiaszowi, że:

  • ziemia była jego;
  • po sprzedaży pieniądze również pozostawały do jego dyspozycji.

Problemem jest: kłamstwo. Próbują wyglądać na bardziej hojnych, niż są naprawdę. Kłamią nie tylko ludziom, ale: Duchowi Świętemu — a Piotr zaraz dodaje: Bogu. Ananiasz umiera. Po około trzech godzinach Safira potwierdza wspólne kłamstwo i również umiera. To jeden z najtrudniejszych fragmentów Dziejów. Tekst nie mówi, że Piotr ich zabił.

Nie mówi również, że Apostołowie wymierzyli karę śmierci. Łukasz opisuje wydarzenie jako: sąd Boży nad ciężkim kłamstwem wewnątrz rodzącego się Kościoła.

Pierwszy raz w Dziejach pojawia się przy tym słowo:

Kościół — ekklēsia. Potem Łukasz pokazuje wiele znaków dokonywanych przez Apostołów. Lud przynosi chorych, a nawet pragnie, aby padł na nich cień Piotra. To nie jest magia cienia. Łukasz pokazuje ogromne przekonanie ludzi, że Bóg działa przez Apostołów. Następuje kolejny konflikt z Sanhedrynem. Apostołowie zostają uwięzieni.

W nocy anioł Pański otwiera więzienie i mówi: wróćcie do świątyni i głoście „wszystkie słowa o tym życiu”. O świcie są znowu w miejscu, z którego próbowano ich usunąć. Sanhedryn stawia ich przed sobą.

Piotr i Apostołowie odpowiadają:

„Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi”.

I znowu głoszą:

  • Jezus został zabity;
  • Bóg Go wskrzesił;
  • Bóg Go wywyższył;
  • Jezus jest Władcą i Zbawicielem;
  • daje Izraelowi nawrócenie i odpuszczenie grzechów.

Apostołowie mówią: „Dajemy temu świadectwo my właśnie oraz Duch Święty”. Sanhedryn chce ich zabić. Wtedy występuje Gamaliel — bardzo szanowany faryzeusz i nauczyciel Prawa, później znany również jako nauczyciel Pawła. Nie staje się w tym momencie chrześcijaninem.

Nie mówi:

„wierzę w Jezusa”.

Mówi raczej: zachowajcie ostrożność. Jeżeli ta sprawa pochodzi od ludzi — upadnie. Jeżeli od Boga — nie będziecie mogli jej zniszczyć, a możecie się okazać walczącymi z Bogiem. Apostołowie zostają wychłostani i zwolnieni. I wtedy dzieje się coś szokującego: cieszą się, że mogli cierpieć dla imienia Jezusa. Następnego dnia nie wycofują się z działalności.

Codziennie:

  • w świątyni;
  • po domach;

głoszą Dobrą Nowinę: Jezus jest Mesjaszem.

1. Dlaczego Dz 5 jest tak ważny?

Dz 2–4 można łatwo przeczytać jak obraz prawie idealnego Kościoła.

  • Duch działa.
  • Są cuda.
  • tysiące ludzi wierzą.
  • wierni się modlą.
  • dzielą się pieniędzmi.
  • nikt nie cierpi niedostatku.

Dz 5 mówi: nie idealizuj Kościoła. Duch Święty naprawdę działa.

A ludzie nadal zachowują:

  • wolność;
  • możliwość grzechu;
  • możliwość kłamstwa;
  • możliwość manipulowania religijnym wizerunkiem.

To bardzo realistyczny rozdział.

2. Struktura Dz 5

Dz 5,1–11 — Ananiasz i Safira

  • sprzedaż posiadłości;
  • zatrzymanie części pieniędzy;
  • świadome kłamstwo;
  • konfrontacja Piotra;
  • śmierć Ananiasza;
  • konfrontacja Safiry;
  • śmierć Safiry;
  • wielki strach całego Kościoła.

Dz 5,12–16 — znaki Apostołów

  • znaki i cuda;
  • krużganek Salomona;
  • wzrost liczby wierzących;
  • chorzy na ulicach;
  • cień Piotra;
  • uzdrowienia;
  • uwolnienia od duchów nieczystych.

Dz 5,17–32 — uwięzienie i świadectwo

  • zawiść saduceuszów;
  • więzienie;
  • anioł otwiera drzwi;
  • Apostołowie wracają nauczać;
  • ponowne zatrzymanie;
  • Sanhedryn;
  • „trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi”;
  • Jezus jako Władca i Zbawiciel;
  • świadectwo Apostołów i Ducha Świętego.

Dz 5,33–42 — Gamaliel i chłosta Apostołów

  • gniew Sanhedrynu;
  • Gamaliel;
  • Teudas;
  • Judasz Galilejczyk;
  • rada ostrożności;
  • chłosta;
  • radość z cierpienia dla Imienia;
  • dalsze głoszenie.

3. Barnaba i Ananiasz — celowy kontrast

Końcówka Dz 4 opowiada o Barnabie.

Barnaba:

  • sprzedaje pole;
  • przynosi pieniądze;
  • składa je u stóp Apostołów.

Zaraz potem: Ananiasz i Safira. To nie przypadek literacki. Łukasz zestawia: hojność autentyczną z hojnością udawaną. Problemem nie jest wysokość kwoty. Problemem jest: prawda serca.

4. Czy Ananiasz musiał sprzedać ziemię?

Nie. To jedno z najważniejszych zdań rozdziału.

Piotr pyta go wprost:

  • czy ziemia przed sprzedażą nie była twoja?
  • czy po sprzedaży nie mogłeś rozporządzać pieniędzmi?

Czyli: własność pozostawała dobrowolna.

Nie istniał nakaz:

„każdy chrześcijanin ma sprzedać cały majątek i oddać 100% Kościołowi”.

5. Czy musiał oddać całą cenę?

Nie. To jeszcze ważniejsze.

Ananiasz mógł:

  • sprzedać ziemię;
  • zachować 10%;
  • zachować 50%;
  • zachować całość;
  • oddać dowolną część.

Grzechem było przedstawienie swojej ofiary w sposób niezgodny z prawdą. Hugolin Langkammer podkreśla w komentarzu do Dziejów, że: nikt nie przymuszał Ananiasza i Safiry do dzielenia się dobrami. Dzielenie wynikało z wolnej woli.

6. O co więc chodzi?

Można to powiedzieć bardzo prosto. Ananiasz i Safira chcieli prawdopodobnie: reputacji Barnaby bez kosztu Barnaby.

Chcieli wyglądać na ludzi:

  • całkowicie hojnych;
  • radykalnych;
  • oddanych wspólnocie.

Ale zachowali część pieniędzy i ukryli prawdę. To religijna hipokryzja.

7. Grzech wizerunkowy

Dz 5 jest niezwykle współczesny.

Można robić dobro po to, aby:

  • wyglądać na świętego;
  • budować markę;
  • zbierać uznanie;
  • imponować wspólnocie;
  • ukrywać prawdziwe motywacje.

Problem zaczyna się wtedy, gdy: obraz człowieka staje się ważniejszy niż prawda.

8. „Szatan zawładnął sercem”

Piotr używa bardzo mocnego języka.

W dziele Łukasza szatan pojawiał się wcześniej:

  • podczas kuszenia Jezusa;
  • w historii Judasza.

Teraz zagrożenie nie przychodzi z zewnątrz. Przychodzi: do wnętrza wspólnoty. To ważny moment. Kościół ma dwóch rodzajów zagrożeń: zewnętrzne

  • prześladowanie;
  • zakazy;
  • więzienie;

wewnętrzne

  • kłamstwo;
  • chciwość;
  • hipokryzja;
  • ambicja;
  • manipulacja.

Dz 5 pokazuje, że drugie mogą być równie poważne.

9. „Skłamałeś Duchowi Świętemu”

To jeden z ważnych tekstów pneumatologicznych NT. Piotr mówi najpierw: skłamałeś Duchowi Świętemu. A potem: nie ludziom skłamałeś, lecz Bogu. Dla chrześcijańskiej teologii jest to bardzo ważne świadectwo: Duch Święty nie jest bezosobową energią.

Można:

  • Mu skłamać;
  • wystawiać Go na próbę;
  • być Mu posłusznym.

Tekst łączy kłamstwo Duchowi z kłamstwem Bogu.

10. Duch Święty jako Osoba

Dz 5 pokazuje cechy osobowe Ducha.

Nie mówi o Nim jak o:

  • prądzie;
  • sile kosmicznej;
  • „mocy pozytywnego myślenia”.

Duch jest Bożą Osobą działającą we wspólnocie. To jeden z elementów, z których późniejsza teologia Kościoła będzie rozwijać precyzyjny język o Trójcy Świętej.

11. Dlaczego kara jest aż tak surowa?

To najtrudniejsze pytanie. Tekst nie daje pełnej filozoficznej odpowiedzi. Możemy jednak zauważyć kilka rzeczy.

1. Jesteśmy w momencie założycielskim

To początek publicznego życia Kościoła.

2. Kłamstwo dotyczy wspólnoty Ducha

Nie jest zwykłą prywatną pomyłką.

3. Jest świadome

Małżonkowie umawiają się.

4. Dotyczy religijnej obłudy

Próbują uchodzić za kogoś, kim w tej sprawie nie są.

5. Łukasz interpretuje wydarzenie teologicznie

Jako sąd Boży. Nie jako model zwyczajnego postępowania dyscyplinarnego Kościoła.

12. Czy Piotr zabił Ananiasza?

Nie wynika to z tekstu.

Piotr:

  • ujawnia grzech;
  • mówi prawdę.

Ananiasz: upada i umiera. Langkammer wyraźnie zauważa, że z opisu: nie wynika, iż Piotr wydał wyrok śmierci. To bardzo ważne. Dz 5 nie jest biblijnym uzasadnieniem dla religijnej kary śmierci za kłamstwo.

13. A Safira?

Safira przychodzi około trzech godzin później. Nie wie, że mąż umarł. Piotr daje jej możliwość powiedzenia prawdy. Pyta o cenę. Ona: świadomie potwierdza kłamstwo. To ważny element odpowiedzialności osobistej.

Nie można powiedzieć:

„to tylko mąż zdecydował”.

Safira uczestniczyła w planie i sama go potwierdza.

14. Współodpowiedzialność w małżeństwie

Historia pokazuje coś bardzo niewygodnego. Miłość do współmałżonka nie oznacza: popierania go w złu.

Safira mogła powiedzieć:

nie.

Mogła przerwać kłamstwo. Nie zrobiła tego. Prawdziwa miłość czasem oznacza: sprzeciw wobec grzechu osoby, którą kocham.

15. „Wystawiać na próbę Ducha Pańskiego”

Greckie: πειράζω — peirazō

może oznaczać:

  • próbować;
  • testować;
  • wystawiać na próbę.

Sens jest podobny do biblijnych sytuacji, gdy człowiek zachowuje się tak, jakby chciał sprawdzić: „czy Bóg naprawdę widzi?” Dz 5 odpowiada: widzi.

16. Wielki strach

Po śmierci Ananiasza i Safiry wspólnotę ogarnia: φόβος — phobos czyli strach / bojaźń. To nie jest jedynie paniczny lęk. W biblijnym kontekście może oznaczać również: świadomość świętości Boga. Kościół ma odkryć, że Duch Święty nie jest zabawką. Łaska nie oznacza: Bóg przestał być święty.

17. Pierwszy raz: „Kościół”

Langkammer zwraca uwagę, że w Dz 5,11 po raz pierwszy w Dziejach pojawia się rzeczownik:

ἐκκλησία — ekklēsia. Oznacza zgromadzenie, wspólnotę, Kościół. To bardzo znaczące, że słowo pojawia się właśnie tutaj: grzech jednej osoby rani wspólnotę.

Chrześcijaństwo nie jest tylko prywatną relacją:

„ja i Bóg”.

Grzech ma również wymiar: wspólnotowy.

18. Czy Kościół jest wspólnotą świętych czy grzeszników?

Jedno i drugie trzeba dobrze rozumieć. Kościół jest: święty świętością Boga, który w nim działa. A równocześnie składa się z: grzesznych ludzi potrzebujących nawrócenia. Dz 5 pokazuje to natychmiast po pięknych summariach Dz 2 i 4. To chroni przed dwiema skrajnościami: idealizacją „w Kościele nie może być poważnego grzechu”

oraz cynizmem „skoro ludzie grzeszą, Duch w Kościele nie działa”. Obie są błędne.

19. Znaki i cuda przez ręce Apostołów

Po trudnej historii Łukasz wraca do znaków. To ważne. Grzech wewnątrz wspólnoty: nie zatrzymuje Boga. Apostołowie nadal działają. Wielu ludzi doświadcza pomocy. Kościół nadal rośnie.

20. Krużganek Salomona

To miejsce znane już z Dz 3. Wspólnota pojawia się publicznie w przestrzeni świątynnej. Nie jest jeszcze sektą ukrytą w podziemiu. Apostołowie są widoczni.

21. „Nikt z obcych nie miał odwagi dołączyć”

Po historii Ananiasza i Safiry wspólnota budzi:

  • szacunek;
  • bojaźń;
  • świadomość powagi.

Nie oznacza to, że nikt nie nawracał się. Następne zdanie mówi przecież: coraz bardziej rosła liczba wierzących. Można to rozumieć tak: przynależność do wspólnoty przestaje wyglądać jak lekka moda. Kościół nie jest miejscem do budowania statusu bez konsekwencji.

22. Mężczyźni i kobiety

Dz 5,14 wyraźnie wymienia: mężczyzn i kobiety. Wzrost Kościoła obejmuje obie grupy. Łukasz wielokrotnie zwraca uwagę na kobiety jako realne uczestniczki historii zbawienia.

23. Cień Piotra

Ludzie wynoszą chorych, aby choć: cień Piotra padł na któregoś z nich. Czy cień był magiczny?

Nie.

Tekst nie mówi, że Piotr nauczał:

„mój cień ma moc”.

To raczej opis ogromnej wiary i oczekiwania ludzi wobec działania Boga przez Apostoła. Podobne zjawisko później pojawi się przy przedmiotach związanych z Pawłem w Dz 19.

24. Sakramentalność a magia

Katolicka wiara zna rzeczy materialne:

  • wodę chrztu;
  • olej;
  • nałożenie rąk;
  • chleb i wino;
  • relikwie;
  • sakramentalia.

Ale materialność nie oznacza magii. Różnica jest zasadnicza: magia próbuje technicznie kontrolować nadprzyrodzoną moc. wiara zwraca się do: Boga jako osoby. Cień Piotra nie jest talizmanem.

25. „Wszyscy doznawali uzdrowienia”

Dz 5 opisuje wyjątkowy okres intensywnej apostolskiej działalności znaków.

Nie wolno z tego budować obietnicy:

każdy chory chrześcijanin w każdych czasach musi zostać fizycznie uzdrowiony.

Pełne odkupienie ciała nastąpi w: zmartwychwstaniu. Kościół modli się o uzdrowienia, ale nie obwinia chorego, gdy cud się nie wydarza.

26. Zawiść saduceuszów

BT przy Dz 5,17 wyjaśnia: chodzi o zawiść z powodu powodzenia Apostołów u ludu. To ważny motyw duchowy. Można sprzeciwiać się komuś nie dlatego, że jego dzieło jest złe, ale dlatego, że: odnosi sukces.

Zawiść jest szczególnie niebezpieczna w środowisku religijnym, bo łatwo można ją przebrać za:

„obronę Boga”.

27. Drugie uwięzienie

Apostołowie znowu trafiają do więzienia. Duch Święty nie sprawił, że po Dz 4: konflikty zniknęły. Wręcz przeciwnie. Misja nabiera tempa. Opozycja także. To realistyczna duchowość: wierność Bogu nie jest gwarancją wygody.

28. Anioł otwiera więzienie

W nocy anioł Pański otwiera drzwi. W Biblii anioł: jest posłańcem Boga. Centrum opowiadania nie jest fascynacja aniołem. Najważniejsze jest jego polecenie: idźcie i głoście. Uwolnienie ma cel misyjny.

29. Bóg uwalnia ich… żeby wrócili w miejsce zagrożenia

To bardzo mocne.

Można by oczekiwać:

„anioł ich uwolnił, więc uciekli z Jerozolimy”.

Nie. Polecenie brzmi: wróćcie do świątyni. Czyli: cud nie służy ucieczce od misji. Służy jej kontynuacji.

30. „Wszystkie słowa o tym życiu”

BT wyjaśnia: „o tym życiu” = o zbawieniu. Chrześcijaństwo jest nazywane: życiem.

Nie tylko:

  • systemem zasad;
  • zestawem przekonań;
  • instytucją.

Ewangelia jest orędziem o: nowym życiu w Chrystusie.

31. Scena niemal komiczna

Sanhedryn zbiera się. Strażnicy idą do więzienia. Drzwi: zamknięte. Straż: na miejscu. A więźniów: nie ma. Tymczasem Apostołowie są: w świątyni i nauczają. Łukasz pokazuje ironię. Ludzka kontrola okazuje się bezradna wobec Bożego planu.

32. Bez użycia siły

Straż ponownie sprowadza Apostołów. Ale: bez użycia siły. Dlaczego? Bo boi się reakcji ludu. To ciekawy układ sił. Władza ma formalne narzędzia. Apostołowie mają: moralny autorytet w oczach ludzi.

33. „Napełniliście Jerozolimę waszą nauką”

To właściwie niezamierzony komplement. Dz 1,8: będziecie świadkami w Jerozolimie. Dz 5: Jerozolima jest pełna ich nauki. Program Jezusa naprawdę działa.

34. „Chcecie ściągnąć na nas krew tego człowieka”

BT bardzo ważnie komentuje ten werset. Apostołowie rzeczywiście chcą doprowadzić słuchaczy do uznania odpowiedzialności za śmierć Jezusa. Ale: nie z zemsty. Celem jest: nawrócenie. To kluczowe.

Chrześcijańskie mówienie o winie ma prowadzić do:

  • prawdy;
  • skruchy;
  • przebaczenia.

Nie do nienawiści.

35. Uwaga przeciw antysemityzmowi

Dz 5 nie daje prawa do obciążania Żydów wszystkich czasów zbiorową winą za śmierć Jezusa. Tekst dotyczy konkretnych uczestników historycznego konfliktu. Kościół katolicki odrzuca zbiorową odpowiedzialność narodu żydowskiego za śmierć Chrystusa. Teologicznie krzyż jest związany z: grzechem całej ludzkości.

36. „Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi”

To rozwinięcie zasady z Dz 4. Grecki czasownik: πειθαρχέω — peitharcheō oznacza być posłusznym władzy, podporządkować się temu, kto ma autorytet. Apostołowie mówią: najwyższym autorytetem jest Bóg.

37. Czy to chrześcijańskie wezwanie do anarchii?

Nie. NT wielokrotnie mówi o szacunku dla władzy i porządku. Dz 5 dotyczy jasnego konfliktu: Jezus nakazał głosić.

Sanhedryn

zakazał głosić. Nie da się wykonać obu poleceń. Apostoł wybiera: Boga. To zasada sumienia na sytuacje rzeczywistego konfliktu moralnego, nie wymówka do ignorowania każdego przepisu.

38. „Bóg naszych ojców”

Piotr znowu mówi o: Bogu Izraela.

Chrześcijaństwo nie głosi:

„nowy Bóg zastąpił starego Boga”.

To ten sam Bóg:

  • Abrahama;
  • Izaaka;
  • Jakuba;
  • proroków;

który: wskrzesił Jezusa.

39. „Zawiesiwszy na drzewie”

Piotr odwołuje się do Pwt 21,22–23. Krzyż zostaje opisany językiem: drzewa. To ważny motyw w apostolskim przepowiadaniu. Paweł w Ga 3,13 również połączy śmierć Jezusa z tekstem Pwt. Krzyż — znak hańby — staje się miejscem zbawienia.

40. Jezus jako Władca i Zbawiciel

BT tłumaczy: Władca i Zbawiciel. Przy „Władcy” zaznacza możliwość tłumaczenia: Wódz. Greckie: ἀρχηγός — archēgos znamy już z Dz 3, gdzie Jezus jest nazwany Dawcą / Sprawcą życia.

Oznacza kogoś, kto:

  • rozpoczyna drogę;
  • prowadzi;
  • stoi na czele.

Drugie słowo: σωτήρ — sōtēr oznacza: Zbawiciela.

41. Jezus daje nawrócenie

Dz 5,31 jest bardzo ciekawy. Jezus został wywyższony: aby zapewnić Izraelowi nawrócenie i odpuszczenie grzechów.

Nawrócenie jest:

  • odpowiedzią człowieka;
  • ale także darem łaski.

Katolicka teologia bardzo dobrze łączy te dwa wymiary: Bóg daje łaskę, a człowiek realnie odpowiada.

42. Odpuszczenie grzechów

Znowu pojawia się centralny temat Łukasza.

Łk 24:

  • nawrócenie;
  • odpuszczenie grzechów;

ma być głoszone wszystkim narodom. Dz 2, Dz 3 i Dz 5 pokazują ten program w praktyce. Chrześcijaństwo nie jest tylko: poprawą zachowania. Jest orędziem o: przebaczeniu.

43. „My oraz Duch Święty”

Apostołowie mówią: świadkami jesteśmy my oraz Duch Święty. To niezwykle ważne. Świadectwo Kościoła nie jest tylko ludzką kampanią informacyjną.

Duch:

  • prowadzi;
  • umacnia;
  • potwierdza;
  • działa w słuchaczach.

Krzysztof Mielcarek w swoich studiach nad Łukaszową teologią świadectwa podkreśla właśnie ten szeroki wymiar: świadectwo ma wymiar apostolski i Boży.

44. „Duch, którego Bóg udzielił tym, którzy Mu są posłuszni”

Nie znaczy to:

najpierw osiągnij moralną doskonałość, a dopiero potem dostaniesz Ducha.

W Dziejach Duch jest łaską. Tutaj akcent pada na: postawę posłuszeństwa Bogu.

Apostołowie właśnie pokazują tę postawę:

Sanhedryn zakazuje. Bóg posyła. Oni: idą.

45. Sanhedryn chce ich zabić

Konflikt gwałtownie narasta.

To już nie tylko:

  • ostrzeżenie;
  • więzienie.

Pojawia się chęć: zabicia Apostołów. Historia Jezusa zaczyna odbijać się w historii Jego uczniów. Jezus zapowiadał: uczeń nie jest ponad Mistrza.

46. Gamaliel

Gamaliel jest:

  • faryzeuszem;
  • uczonym w Prawie;
  • człowiekiem bardzo szanowanym.

BT nazywa go: Gamalielem Pierwszym lub Starszym i jednym z najwybitniejszych żydowskich nauczycieli Prawa. Dz 22,3 przedstawi później Pawła jako wychowanego: u stóp Gamaliela.

47. Czy Gamaliel był chrześcijaninem?

Tekst: tego nie mówi. BT wspomina późniejszą tradycję, według której miał być cichym zwolennikiem chrześcijaństwa i się nawrócić. Ale to: późniejsza tradycja, nie informacja z Dz 5. Hugolin Langkammer zwraca uwagę, że wystąpienie Gamaliela nie musi oznaczać przychylności wobec Apostołów. Może oznaczać po prostu: ostrożność i nieufność wobec pochopnego wyroku.

48. Faryzeusz kontra saduceusze

To ważne tło.

Saduceusze:

  • odrzucali zmartwychwstanie.

Faryzeusze:

  • wierzyli w zmartwychwstanie umarłych.

Gamaliel nie musi więc uważać apostolskiego orędzia za tak absurdalne jak saduceusze. Dzieje później pokażą, jak Paweł potrafi wykorzystać tę różnicę podczas własnego procesu.

49. Teudas

Gamaliel przypomina przywódcę o imieniu: Teudas. Miał zgromadzić około 400 ludzi. Zginął. Jego ruch się rozpadł.

BT zaznacza ważny problem historyczny:

Józef Flawiusz zna Teudasa, ale datuje jego wystąpienie na: lata 44–46 po Chr. To jest później niż wydarzenia Dz 5.

50. Czy to błąd chronologiczny?

To jeden z klasycznych problemów egzegetycznych Dziejów.

Możliwe są różne wyjaśnienia:

  • chodzi o innego Teudasa;
  • tradycja chronologiczna została ułożona inaczej;
  • Łukasz wykorzystuje znany później przykład;
  • istnieje problem transmisji tradycji.

Nie mamy pewnego rozwiązania. Hugolin Langkammer uczciwie wskazuje napięcie chronologiczne, a jednocześnie zauważa, że funkcja literacka zestawienia jest jasna: ruchy polityczno-mesjańskie upadają po śmierci przywódcy, natomiast Jezus umiera, zmartwychwstaje, a Jego wspólnota rośnie. Dobra biblistyka nie musi udawać, że trudności tekstu nie istnieją.

51. Judasz Galilejczyk

Drugi przykład jest historycznie lepiej osadzony. Judasz Galilejczyk wystąpił przy okazji spisu związanego z rzymską reorganizacją Judei około: 6 r. po Chr. Jego ruch został stłumiony. Gamaliel wykorzystuje przykład jako argument: ruch czysto ludzki może rozpaść się po śmierci lidera.

52. Logika Gamaliela

Argument jest prosty: Jeśli od ludzi sprawa się rozpadnie.

Jeśli od Boga

nie zdołacie jej zniszczyć. A nawet możecie odkryć, że: walczycie z Bogiem. To bardzo mądra przestroga przed pochopnym osądem.

53. Czy „zasada Gamaliela” zawsze działa?

Trzeba uważać.

Nie można jej zamienić w matematyczny test:

„jeśli ruch trwa długo i rośnie, to na pewno jest od Boga”.

W historii istnieją:

  • błędne idee;
  • niesprawiedliwe systemy;
  • fałszywe religie;
  • ideologie;

które potrafią trwać bardzo długo. Gamaliel nie daje kompletnej metody rozeznawania prawdy. Daje: argument za ostrożnością przed brutalnym tłumieniem sprawy, której znaczenia jeszcze nie rozpoznano.

54. Sanhedryn słucha Gamaliela… ale bije Apostołów

Rada Gamaliela nie oznacza pełnej tolerancji. Apostołowie zostają: wychłostani. Potem znów zabrania im się głosić Jezusa. Dopiero wtedy są zwolnieni. To ważne: „puścili ich” nie oznacza, że wszystko skończyło się łagodnie.

55. Ile uderzeń?

Prawo żydowskie w Pwt 25,3 ograniczało chłostę do czterdziestu uderzeń. Tradycyjnie wykonywano: 39, aby nie przekroczyć limitu przez pomyłkę. Paweł później wspomni w 2 Kor 11,24 o „czterdziestu bez jednego”. Langkammer wskazuje, że taka kara mogła mieć właśnie charakter ostrzegawczy.

56. Apostołowie cieszą się po biciu

To jeden z najbardziej szokujących wersetów Dz 5. Nie oznacza: że ból jest dobry. Nie oznacza: że należy szukać cierpienia. Nie oznacza: masochizmu. Ich radość dotyczy czegoś innego: zostali uznani za godnych cierpieć dla Imienia Jezusa. Cierpienie staje się znakiem ich wierności Mistrzowi.

57. „Dla Imienia”

Łukasz nie musi nawet powtarzać imienia Jezus w pełnym brzmieniu. Pisze: dla Imienia. W środowisku pierwszych chrześcijan to wystarcza.

Imię Jezusa staje się centrum:

  • uzdrowienia;
  • głoszenia;
  • zakazu;
  • cierpienia;
  • zbawienia.

58. Radość w cierpieniu

Chrześcijańska radość nie oznacza:

„cierpienie mnie nie boli”.

Apostołowie zostali realnie pobici. Radość oznacza: nawet przemoc nie odebrała sensu ich misji. To bardzo głęboki motyw NT. Paweł później będzie mówił o radości pośród ucisku.

59. „Nie przestawali”

Sanhedryn:

  • aresztował;
  • zakazał;
  • ponownie aresztował;
  • przesłuchał;
  • wychłostał;
  • ponownie zakazał.

Rezultat? Apostołowie nie przestają głosić. Ludzka presja nie osiąga celu.

60. Codziennie

Dz 5 kończy się słowem: codziennie. Nie tylko od święta. Nie tylko po spektakularnym cudzie. Nie tylko podczas wielkiej konferencji. Misja staje się: rytmem życia.

61. W świątyni i po domach

Dwa miejsca: publiczne świątynia; prywatne domy.

Kościół ewangelizuje:

  • w dużej przestrzeni;
  • w małej wspólnocie;
  • publicznie;
  • relacyjnie.

To model, który pozostaje aktualny.

62. „Dobra Nowina o Jezusie Chrystusie”

Ostatni werset nie mówi:

głosili przede wszystkim swoją organizację.

Nie:

głosili Apostołów.

Centrum: Jezus Chrystus. To najprostsze kryterium ewangelizacji.

63. Najważniejszy kontrast Dz 5

Ananiasz i Safira

Chcą dobrze wyglądać.

Apostołowie

Są gotowi źle wyglądać w oczach władzy, byle być wierni Bogu. Pierwsi: chronią wizerunek kosztem prawdy. Drudzy: ryzykują wizerunek, wolność i ciało dla prawdy. To bardzo mocne zestawienie.

64. Klucz do Biblii

Rdz 3

Kłamstwo i wejście grzechu do wspólnoty człowieka z Bogiem.

Joz 7

Grzech Akana po wielkim początku wejścia Izraela do Ziemi Obiecanej — również grzech ukrycia i przywłaszczenia w momencie założycielskim.

Łk 4

Szatan próbuje zatrzymać misję Jezusa.

Łk 22

Szatan wchodzi w Judasza.

Dz 2

Duch tworzy wspólnotę.

Dz 4

Wspólnota dóbr i Barnaba.

Dz 5

Próba fałszu wewnątrz wspólnoty.

Dz 1,8

Świadectwo w Jerozolimie.

Dz 5,28

Przeciwnicy sami przyznają: Jerozolima została napełniona nauką Apostołów.

Krzyż

Jezus cierpi dla wierności.

Apostołowie

Cierpią dla Jego Imienia.

65. Niezbędnik biblijny

Główne osoby

  • Ananiasz;
  • Safira;
  • Piotr;
  • Apostołowie;
  • arcykapłan;
  • saduceusze;
  • Gamaliel;
  • Teudas;
  • Judasz Galilejczyk.

Główne tematy

  • prawda;
  • Duch Święty;
  • Kościół;
  • pieniądze;
  • hipokryzja;
  • uzdrowienia;
  • posłuszeństwo;
  • prześladowanie;
  • świadectwo;
  • nawrócenie;
  • odpuszczenie grzechów;
  • cierpienie dla Jezusa.

Najważniejsza zasada

„Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi”.

66. Najważniejsze słowa greckie

ἐκκλησία — ekklēsia

Kościół, zgromadzenie. Pierwsze użycie tego rzeczownika w narracji Dziejów pojawia się w Dz 5,11.

πνεῦμα ἅγιον — pneuma hagion

Duch Święty.

ψεύδομαι — pseudomai

Kłamać. Stąd kojarzymy polskie „pseudo-”.

νοσφίζομαι — nosphizomai

Zatrzymać dla siebie, przywłaszczyć część, ukryć.

πειράζω — peirazō

Wystawiać na próbę.

φόβος — phobos

Strach, bojaźń.

σημεῖον — sēmeion

Znak.

τέρας — teras

Cud, niezwykłe wydarzenie.

πειθαρχέω — peitharcheō

Być posłusznym władzy / podporządkować się.

ἀρχηγός — archēgos

Władca, wódz, przewodnik, sprawca.

σωτήρ — sōtēr

Zbawiciel.

μετάνοια — metanoia

Nawrócenie.

ἄφεσις — aphesis

Odpuszczenie, uwolnienie.

μάρτυς — martys

Świadek.

67. Komentarz Hugolina Langkammera OFM

W komentarzu Dzieje Apostolskie z serii Biblia Lubelska Langkammer zwraca uwagę na kilka szczególnie ważnych rzeczy.

1. Dz 5 przełamuje idealny obraz wspólnoty

Łukasz nie ukrywa kryzysu. Po pięknych opisach jednomyślności pokazuje: poważny grzech wewnątrz Kościoła.

2. Dobrowolność dóbr

Langkammer wyraźnie podkreśla: nikt nie zmuszał Ananiasza i Safiry do dzielenia się majątkiem.

3. Grzech przeciw Duchowi i Kościołowi

Kłamstwo pojedynczego człowieka jest skierowane przeciw wspólnocie, w której działa Duch.

4. Piotr nie wydaje wyroku śmierci

Opis nie mówi, że Piotr skazał małżonków. Nagłą śmierć Łukasz interpretuje jako: sąd Boży.

5. Zagrożenie od środka

Kościołowi zagraża nie tylko:

  • więzienie;
  • prześladowanie;

ale również:

  • chciwość;
  • kłamstwo;
  • zły przykład;
  • nadużycia materialne.

To niezwykle aktualna uwaga.

68. Langkammer o Gamalielu

Langkammer identyfikuje Gamaliela jako znanego faryzejskiego nauczyciela Prawa, z którym tradycja Dziejów wiąże później edukację Pawła. Ważne: rada Gamaliela nie oznacza jeszcze wiary w Jezusa. Jest raczej wyrazem ostrożności.

Langkammer podkreśla, że Gamaliel nie twierdzi:

„chrześcijaństwo pochodzi od Boga”.

Mówi: jeśli pochodzi — nie zniszczycie go. To różnica.

69. Krzysztof Mielcarek — Duch i świadectwo

W polskich opracowaniach teologii Łukaszowej Mielcarek wskazuje na szeroką teologię świadectwa w Dziejach. Dz 5,32 jest świetnym przykładem: Apostołowie + Duch Święty są świadkami. Kościół nie świadczy sam z siebie. Duch jest wewnętrznym sprawcą misyjnej mocy.

70. Eugeniusz Dąbrowski

Klasyczny komentarz Pallottinum do Dziejów jest ważnym polskim punktem odniesienia dla:

  • historycznego tła Sanhedrynu;
  • Gamaliela;
  • konfliktów pierwotnego Kościoła;
  • apostolskiego kerygmatu;
  • roli Piotra.

Dąbrowski pomaga czytać Dzieje jako historię zakorzenioną w realiach I wieku, a nie zbiór oderwanych legend.

71. Waldemar Rakocy

Waldemar Rakocy analizuje Dzieje jako księgę o rozwijającej się misji. Dz 5 znajduje się w pierwszym etapie programu: Jerozolima. I właśnie przeciwnicy mówią coś niezwykłego: „napełniliście Jerozolimę waszą nauką”. To niemal reporterskie potwierdzenie realizacji Dz 1,8.

72. Co podkreśla Biblia Tysiąclecia?

Dz 5,14

„Pan” jest potocznym nowotestamentalnym określeniem Jezusa Chrystusa.

Dz 5,17

Zawiść saduceuszów wiąże się z powodzeniem Apostołów u ludu.

Dz 5,20

„Słowa o tym życiu” oznaczają: zbawienie.

Dz 5,28

Władze zarzucają Apostołom przypisywanie im odpowiedzialności za śmierć Jezusa. BT dodaje bardzo ważnie: celem Apostołów nie była zemsta, lecz doprowadzenie ich do nawrócenia.

Dz 5,30

„Zawieszenie na drzewie” odsyła do Pwt 21,22–23.

Dz 5,31

„Władca” może być również tłumaczony: „Wódz”.

Dz 5,34

Gamaliel jest przedstawiony jako jeden z najwybitniejszych nauczycieli żydowskiego Prawa.

Dz 5,36

BT zaznacza historyczny problem z Teudasem: Józef Flawiusz datuje jego wystąpienie na lata 44–46.

Dz 5,37

Judasz Galilejczyk wystąpił przy spisie związanym z Kwiryniuszem, około 6 r. po Chr.

73. Powiązania z innymi tekstami Biblii

Joz 7

Akan ukrywa część rzeczy w kluczowym momencie historii Izraela.

Łk 4,1–13

Szatan próbuje zatrzymać misję Jezusa.

Łk 22,3

Szatan i Judasz.

Dz 2,42–47

Pierwsza wspólnota.

Dz 4,32–37

Wspólnota dóbr i Barnaba.

Dz 4,19

Pierwsza wersja zasady posłuszeństwa Bogu ponad ludzkim zakazem.

Dz 22,3

Paweł mówi, że kształcił się u stóp Gamaliela.

Pwt 21,22–23

„Zawieszony na drzewie”.

Pwt 25,1–3

Ograniczenie liczby uderzeń.

2 Kor 11,24

Paweł: „czterdzieści bez jednego”.

Ga 3,13

Chrystus i przekleństwo „drzewa”.

74. Najczęstsze błędne odczytania

Błąd 1: „Ananiasz umarł, bo nie oddał całych pieniędzy”

Nie. Piotr wyraźnie mówi, że mógł rozporządzać własnością.

Błąd 2: „Pierwsi chrześcijanie mieli obowiązkowy komunizm”

Nie. Dz 5 jest jednym z najmocniejszych tekstów pokazujących dobrowolność.

Błąd 3: „Piotr skazał Ananiasza i Safirę na śmierć”

Tekst tego nie mówi.

Błąd 4: „Każde kłamstwo chrześcijanina powinno kończyć się śmiercią”

Nie. To wyjątkowe wydarzenie o znaczeniu teologicznym w okresie założycielskim.

Błąd 5: „Duch Święty jest tylko mocą”

Dz 5 opisuje Go osobowo.

Błąd 6: „Cień Piotra był magiczny”

Nie. Źródłem działania pozostaje Bóg.

Błąd 7: „Każdy wierzący musi zostać fizycznie uzdrowiony”

Nie wynika to z tekstu.

Błąd 8: „Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi” oznacza, że mogę ignorować każde prawo

Nie. Chodzi o rzeczywisty konflikt moralny między Bożym nakazem a ludzkim zakazem.

Błąd 9: „Gamaliel został chrześcijaninem w Dz 5”

Tekst tego nie mówi.

Błąd 10: „Jeśli coś długo istnieje, na pewno jest od Boga”

To przesadne uproszczenie rady Gamaliela.

Błąd 11: „Apostołowie cieszyli się z bólu”

Cieszyli się z wierności Jezusowi mimo cierpienia.

75. Co Dz 5 mówi o pieniądzach?

Pieniądze są neutralnym narzędziem.

Mogą służyć:

  • ubogim;
  • wspólnocie;
  • misji.

Ale mogą też stać się miejscem:

  • chciwości;
  • próżności;
  • manipulacji;
  • hipokryzji.

Najważniejsze pytanie nie brzmi: „ile dałeś?” Tylko: „czy jesteś prawdziwy przed Bogiem?”

76. Co Dz 5 mówi o Kościele?

Kościół jest: święty bo działa w nim Duch; grzeszny w swoich członkach bo ludzie nadal mogą wybierać zło; oczyszczany Bóg traktuje prawdę poważnie; misyjny nie przestaje głosić; prześladowany spotyka opór; posłuszny Bogu bardziej niż ludzkim zakazom; radosny nawet w cierpieniu.

77. Co Dz 5 mówi o Duchu Świętym?

Duch:

  • jest obecny w Kościele;
  • zna prawdę;
  • nie daje się oszukać;
  • może zostać wystawiony na próbę;
  • jest świadkiem Jezusa;
  • jest udzielany przez Boga;
  • prowadzi do posłuszeństwa i misji.

Dz 5 jest jednym z ważnych tekstów pokazujących: boską i osobową tożsamość Ducha.

78. Co Dz 5 mówi o religijnej hipokryzji?

Największy problem Ananiasza i Safiry: chcieli wyglądać na bardziej oddanych Bogu, niż naprawdę byli.

To może dotyczyć każdego:

  • księdza;
  • świeckiego;
  • lidera;
  • ewangelizatora;
  • osoby publikującej w internecie;
  • człowieka, który chce być postrzegany jako „bardzo wierzący”.

Dz 5 mówi: przed Bogiem nie potrzebujesz marki osobistej. Potrzebujesz: prawdy.

79. „Na język ludzki” — Ananiasz i Safira

Wyobraź sobie wspólnotę. Ludzie sprzedają majątki, żeby pomagać biednym. Barnaba robi coś bardzo hojnego. Wszyscy go szanują. Ananiasz i Safira patrzą i myślą być może: „też chcemy być postrzegani jak Barnaba”. Sprzedają pole. Zatrzymują część — i samo to jest w porządku. Problem zaczyna się później. Udają: że oddają wszystko.

To jak przekazać 10 000 zł i publicznie opowiadać, że oddało się cały majątek, żeby ludzie podziwiali radykalizm. Bóg mówi: nie potrzebuję twojego przedstawienia.

80. „Na język ludzki” — Apostołowie

Sanhedryn mówi: przestańcie. Apostołowie: nie. Nie dlatego, że lubią bunt. Tylko dlatego, że Jezus powiedział: idźcie i świadczcie. Potem trafiają do więzienia. Bóg ich uwalnia. Co robią? Wracają: dokładnie tam, gdzie ich aresztowano. Potem zostają pobici. Co robią? Następnego dnia: dalej głoszą. To nie jest fanatyczna odporność na ból.

To przekonanie: Jezus naprawdę żyje i warto być Mu wiernym.

81. Pytania do refleksji

  1. Czy robię jakieś religijne dobro bardziej dla wizerunku niż z miłości?
  2. Czy jestem wobec Boga prawdziwy również w sprawach pieniędzy?
  3. Czy potrafię powiedzieć „nie” bliskiej osobie, jeśli namawia mnie do czegoś złego?
  4. Czy w sytuacji presji wiem, gdzie kończy się posłuszeństwo człowiekowi, a zaczyna posłuszeństwo Bogu?
  5. Czy moja wiara przetrwałaby utratę wygody, uznania lub bezpieczeństwa?
  6. Czy po cierpieniu dla dobra zamykam się, czy nadal potrafię służyć?

82. Modlitwa inspirowana Dz 5

Duchu Święty,
Ty znasz moje serce.

Uwolnij mnie od potrzeby udawania przed Tobą.

Nie pozwól mi budować obrazu człowieka bardziej świętego,
bardziej hojnego
albo bardziej oddanego,
niż jestem naprawdę.

Daj mi prawdę.

Naucz mnie mądrze korzystać z pieniędzy
i dzielić się nimi bez próżności.

Jezu,
Ty jesteś Władcą i Zbawicielem.

Daj mi odwagę słuchać Boga bardziej niż własnego lęku.

Gdy przyjdzie presja,
daj mi wierność.

Gdy przyjdzie cierpienie,
nie pozwól mi szukać cierpienia dla niego samego,
ale pomóż mi nie zdradzić Ciebie ze strachu.

Spraw, aby moje życie głosiło
Dobrą Nowinę o Tobie.

Amen.

83. Jedno zdanie do zapamiętania

Bóg nie żąda od Ananiasza i Safiry całego majątku — żąda prawdy; od Apostołów zaś nie żąda wygody, lecz wierności: „trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi”.

84. Źródła i literatura

Tekst biblijny

  • Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Dz 5.
  • Tekst i przypisy sprawdzone w biblia.pl, Dzieje Apostolskie 5.

Komentarze polskich biblistów

  • Hugolin Langkammer OFM, Dzieje Apostolskie. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Wydawnictwo KUL, Lublin 2008.
  • Eugeniusz Dąbrowski, Dzieje Apostolskie. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pismo Święte Nowego Testamentu, t. V, Pallottinum, Poznań 1961.
  • Mariusz Rosik (red.), Teologia Nowego Testamentu, t. I: Ewangelie synoptyczne i Dzieje Apostolskie, Wrocław 2008.
  • Krzysztof Mielcarek, opracowania dotyczące chrystologii i teologii świadectwa w dwudziele Łukasza.
  • Waldemar Rakocy, opracowania dotyczące kompozycji i misyjnej dynamiki Dziejów Apostolskich.
  • Franciszek Jóźwiak, „Dzieje Apostolskie”, w: Wstęp do Nowego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum, Poznań 1996.

Materiały projektu na Google Drive

W opracowaniu wykorzystano znajdujący się już w bibliotece projektu:

  • Hugolin Langkammer OFM — Dzieje Apostolskie — Biblia Lubelska (2008).

Uwaga metodologiczna

Sekcje „Klucz do Biblii”, „Niezbędnik biblijny”, „Na język ludzki”, pytania i modlitwa są autorskim opracowaniem przygotowanym dla projektu. Przy problemie chronologii Teudasa nie ukryto trudności: BT odnotowuje rozbieżność z datowaniem Józefa Flawiusza. Nie przedstawiono żadnej z hipotez rozwiązujących problem jako pewnika.

85. Następny rozdział

Dz 6 — konflikt wokół wdów, wybór Siedmiu, Szczepan pełen wiary i Ducha Świętego oraz początek sporu, który doprowadzi do jego męczeństwa.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.