Dzieje Apostolskie — Dz 28: Malta, Rzym i Ewangelia bez przeszkód

Zasada projektu: tekst biblijny i przypisy zostały sprawdzone bezpośrednio w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższe opracowanie jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

Dz 28 — w 60 sekund

Dz 27 zakończyło się: rozbiciem statku. Ale wszyscy: przeżyli. Teraz rozbitkowie odkrywają, że wyspa nazywa się: Malta.

Jest:

zimno;
pada deszcz;
ludzie są przemoknięci;
nie mają statku;
są po wielodniowej katastrofie.

I wtedy mieszkańcy Malty robią coś bardzo prostego: rozpalają ogień i przyjmują rozbitków z niezwykłą życzliwością. To pierwszy ważny znak rozdziału. Nie wielkie kazanie. Nie cud. Najpierw: gościnność. Paweł sam zbiera: chrust. Nie zachowuje się jak człowiek, który mówi: „jestem Apostołem, niech inni pracują”.

Dokłada drewno do ognia. Wtedy z chrustu wychodzi: żmija i uczepia się jego ręki. Mieszkańcy natychmiast tworzą interpretację: „to musi być morderca; morze go nie zabiło, ale Sprawiedliwość go dopadła”. To klasyczny ludzki schemat: nieszczęście = dowód winy. Ale nic się Pawłowi nie dzieje.

I mieszkańcy wykonują gwałtowny zwrot:

wcześniej „morderca”, teraz „bóg”.

To też błędne.

Paweł nie jest:

przeklętym mordercą;
bogiem.

Jest: człowiekiem należącym do Boga. Następnie poznajemy: Publiusza, naczelnika wyspy. BT wyjaśnia, że grecki tytuł protos odpowiada znanej historycznie funkcji. Publiusz przyjmuje rozbitków: gościnnie przez trzy dni.

Jego ojciec choruje na:

gorączkę;
biegunkę.

Paweł:

idzie do chorego;
modli się;
nakłada na niego ręce;
uzdrawia go.

Potem przychodzą: inni chorzy mieszkańcy wyspy. I także otrzymują: uzdrowienie. W ten sposób nieplanowany przystanek po katastrofie staje się: miejscem dobra. Po trzech miesiącach zima się kończy. Rozbitkowie odpływają innym: aleksandryjskim statkiem. Na jego dziobie znajduje się godło: Dioskurów — Kastora i Polluksa,

pogańskich patronów żeglarzy. To ciekawy szczegół. Łukasz nie boi się napisać: jak wyglądał realny statek. Nie oznacza to: akceptacji kultu Dioskurów. Bóg prowadzi Pawła nawet na statku noszącym: pogańskie symbole.

Podróż wiedzie przez:

Syrakuzy;
Regium;
Puteoli.

I właśnie w Puteoli wydarza się coś ogromnie ważnego. Paweł spotyka: braci. Chrześcijaństwo dotarło do Italii: zanim Paweł dotarł do Rzymu. To bardzo ważne. Paweł: nie zakłada Kościoła rzymskiego. Kościół w Rzymie: już istnieje. Bracia z Puteoli proszą, aby grupa pozostała: siedem dni. Potem ruszają dalej.

Gdy chrześcijanie z Rzymu dowiadują się o przybyciu Pawła, wychodzą mu naprzeciw aż do:

Forum Appiusza;
Trzech Gospód.

I wtedy wydarza się coś bardzo ludzkiego. Paweł: dziękuje Bogu i nabiera otuchy. Ten sam Paweł, który podczas sztormu dodawał odwagi: 275 innym ludziom, teraz sam potrzebuje: otuchy. To piękne. Apostoł nie jest: duchowym robotem. Potrzebuje: braci. Wreszcie: Rzym. To cel zapowiadany od: Dz 23.

Paweł nie wchodzi do miasta jako wolny triumfator. Jest: więźniem pod strażą żołnierza. Ale otrzymuje stosunkowo łagodną formę: aresztu domowego.

Może:

mieszkać prywatnie;
przyjmować gości;
rozmawiać;
nauczać.

Po trzech dniach zaprasza: przywódców miejscowej społeczności żydowskiej. To bardzo ważne.

Po wszystkim, czego doświadczył:

zasadzka;
pobicie;
oskarżenia;
procesy;

Paweł nadal rozpoczyna misję: od Żydów. Nie przyjechał do Rzymu: oskarżać Izrael przed cesarzem. Podkreśla: nie uczynił nic przeciw własnemu narodowi ani ojczystym zwyczajom. Mówi także: dla nadziei Izraela nosi te kajdany. To zdanie streszcza jego teologię. Jezus nie jest dla Pawła: zaprzeczeniem nadziei Izraela.

Jest: jej spełnieniem. Rzymscy Żydzi odpowiadają, że: nie otrzymali o nim żadnych negatywnych informacji z Judei. Chcą jednak usłyszeć: jego poglądy, bo wiedzą, że chrześcijański ruch: wszędzie spotyka się ze sprzeciwem. Umawiają kolejne spotkanie. Przychodzi: większa grupa.

I Paweł przez wiele godzin:

mówi o królestwie Bożym;
wyjaśnia Pisma;
wskazuje na Jezusa;
korzysta z Prawa Mojżeszowego i Proroków.

Reakcja? Nie wszyscy taka sama. Jedni: dają się przekonać. Inni: nie wierzą. To bardzo ważne dla uczciwego czytania. Nie: „Żydzi odrzucili Jezusa”. Tylko: jedni uwierzyli, inni nie. Gdy słuchacze się rozchodzą, Paweł przywołuje: Iz 6.

To trudny tekst o:

słuchaniu bez zrozumienia;
patrzeniu bez widzenia;
zatwardziałości serca.

Następnie mówi: zbawienie Boże zostaje skierowane do pogan. Ale nie oznacza to: Bóg przestał kochać Izrael.

Całe Dzieje pokazały:

tysiące wierzących Żydów;
Apostołów będących Żydami;
Pawła będącego Żydem;
pierwsze wspólnoty wyrastające z Izraela.

Chodzi o: uniwersalność zbawienia. Ewangelia: nie może zostać zamknięta w jednym narodzie. Na końcu Łukasz robi coś zaskakującego.

Nie opisuje:

wyniku procesu Pawła;
jego śmierci;
męczeństwa;
dalszych podróży.

Mówi tylko: przez dwa lata Paweł mieszkał w wynajętym domu. Przyjmował: wszystkich. Głosił: królestwo Boże. Nauczał: o Panu Jezusie Chrystusie. I ostatni akcent: „bez przeszkód”. To genialne zakończenie. Paweł: ma strażnika. Ale Ewangelia: nie ma kajdan. Dzieje się kończą. Misja: nie.

1. Struktura Dz 28

Dz 28,1–6 — Malta i żmija

Malta;
niezwykła życzliwość mieszkańców;
deszcz i zimno;
ognisko;
chrust;
żmija;
błędny sąd o Pawle;
brak skutków ukąszenia;
drugi błędny sąd: „bóg”.

Dz 28,7–10 — Publiusz i uzdrowienia

naczelnik wyspy;
gościnność;
choroba ojca Publiusza;
modlitwa;
nałożenie rąk;
uzdrowienie;
inni chorzy;
wdzięczność mieszkańców.

Dz 28,11–15 — ostatni etap ku Rzymowi

trzy miesiące na Malcie;
statek aleksandryjski;
Dioskurowie;
Syrakuzy;
Regium;
Puteoli;
bracia;
Forum Appiusza;
Trzy Gospody;
otucha Pawła.

Dz 28,16–22 — pierwsze spotkanie z Żydami w Rzymie

Rzym;
areszt domowy;
miejscowi przywódcy żydowscy;
niewinność Pawła;
apelacja do cezara;
brak oskarżenia przeciw narodowi;
nadzieja Izraela;
prośba o wyjaśnienie chrześcijaństwa.

Dz 28,23–28 — drugie spotkanie

królestwo Boże;
Prawo Mojżeszowe;
Prorocy;
Jezus;
jedni wierzą;
inni nie;
Iz 6;
poganie.

Dz 28,29–31 — epilog

wariant tekstualny w. 29;
dwa lata;
wynajęte mieszkanie;
wszyscy przychodzący;
królestwo Boże;
Pan Jezus Chrystus;
swoboda;
brak przeszkód.

2. Malta

BT podaje: gr. Melite. Tradycyjnie i zgodnie z bardzo mocną identyfikacją historyczno-geograficzną chodzi o: Maltę.

3. Najpierw ocalenie, potem nazwa

To ciekawy szczegół narracji. Rozbitkowie docierają na ląd w końcu Dz 27. Dopiero po ocaleniu: dowiadują się, gdzie są. To bardzo życiowe. Czasami najpierw: przeżywasz. Dopiero później: rozumiesz, gdzie właściwie doprowadziła cię historia.

4. „Tubylcy”

Greckie: βάρβαροι — barbaroi nie znaczy tutaj: „dzicy barbarzyńcy”. Dla Greków i Rzymian termin mógł po prostu oznaczać: ludzi mówiących innym językiem niż grecki. Nie wolno czytać go współczesnym, pogardliwym znaczeniem.

5. Niezwykła życzliwość

Łukasz bardzo pozytywnie opisuje: mieszkańców Malty. To poganie. A jednak okazują: wyjątkową gościnność. To ważne. Dobro moralne nie jest: monopolem jednej grupy religijnej.

6. Ogień

Jest:

deszcz;
zimno;
mokre ubrania;
setki rozbitków.

Pierwsza pomoc jest bardzo praktyczna: ognisko. Miłosierdzie często zaczyna się nie od wielkiego kazania, lecz od: zauważenia, że komuś jest zimno.

7. Chrześcijaństwo i konkret

Czasem najbardziej ewangeliczny czyn to:

dać koc;
zrobić herbatę;
nakarmić;
ogrzać;
dać nocleg.

Dz 28 zaczyna się: od gościnności pogan wobec chrześcijańskiego Apostoła.

8. Paweł zbiera chrust

To piękny szczegół. Człowiek, któremu przed chwilą objawił się anioł i który uratował morale całej załogi: zbiera drewno. Nie uważa codziennej pracy za: poniżej swojej godności.

9. Lider też służy

Autorytet chrześcijański nie polega na: zwalnianiu się z prostych obowiązków. Paweł jest Apostołem. I: dokłada do ognia.

10. Żmija

Z chrustu pod wpływem gorąca wychodzi: żmija. Przyczepia się do: ręki Pawła.

11. Langkammer: realne niebezpieczeństwo i Boża opieka

Hugolin Langkammer odczytuje tę scenę jako: cudowne ocalenie Pawła. Apostoł nie ponosi skutków zdarzenia i w ten sposób dalej realizuje: misję prowadzącą do Rzymu.

12. Pierwsza interpretacja mieszkańców

Mieszkańcy widzą więźnia i gada. Natychmiast łączą fakty: „musi być mordercą”. Według ich religijnego schematu uniknął morza, ale: bogini sprawiedliwości / zemsty go dopadła.

13. Dike

Greckie: Δίκη — Dikē

może oznaczać:

sprawiedliwość;
boginię sprawiedliwej odpłaty.

Mieszkańcy interpretują wydarzenie przez: własny pogański świat religijny.

14. Błąd: cierpienie zawsze dowodzi winy

To bardzo stary schemat. Widzimy go też w: Księdze Hioba. „Spotkało cię zło, więc pewnie zrobiłeś coś złego”. Biblia wielokrotnie pokazuje: to nie działa automatycznie.

15. Jezus też odrzuca prosty automat winy

W J 9 uczniowie pytają o niewidomego: kto zgrzeszył? Jezus nie pozwala: mechanicznie przypisać cierpienia konkretnej winie.

16. Nie diagnozuj moralności po nieszczęściu

Choroba. Wypadek. Utrata pracy. Rozwód. Katastrofa. Nie są automatycznie: dowodem Bożej kary.

17. Paweł strząsa gada

Nie odprawia: magicznego rytuału. Po prostu: strząsa go do ognia. I nic mu się nie dzieje.

18. Nie jest to instrukcja obchodzenia się z jadowitymi zwierzętami

Dz 28 opisuje: wydarzenie. Nie ustanawia praktyki: chwytania węży jako testu wiary. Celowe wystawianie życia na niebezpieczeństwo byłoby: kuszeniem Boga.

19. Znak Bożej ochrony

W kontekście całej drogi do Rzymu sens jest jasny: misja Pawła nie zakończy się na Malcie. Chrystus zapowiedział: Rzym.

20. Druga interpretacja mieszkańców

Nic się nie dzieje. Mieszkańcy przechodzą od: „morderca” do: „bóg”. To równie gwałtowne i równie błędne.

21. Człowiek łatwo przechodzi od demonizacji do idolizacji

Wczoraj: potwór. Dzisiaj: bohater bez skazy. Media społecznościowe nie wynalazły: tego mechanizmu. Dz 28 pokazuje go dwa tysiące lat temu.

22. Nie buduj tożsamości na cudzych skrajnych ocenach

Jeśli uwierzysz każdemu tłumowi, raz będziesz: „najgorszy”. Innym razem: „najlepszy”. Paweł wie: do kogo należy. To chroni go przed obiema skrajnościami.

23. Echo Listry

Langkammer zauważa podobieństwo do: Dz 14. Tam po cudzie mieszkańcy Listry uznali Pawła i Barnabę za: bogów. Apostołowie stanowczo odrzucili: ubóstwienie.

24. Publiusz

W okolicy mieszka: Publiusz. BT nazywa go: namiestnikiem wyspy. Grecki tytuł: πρῶτος — prōtos dosłownie oznacza: pierwszy.

25. BT: tytuł potwierdzony archeologicznie

Przypis BT zaznacza, że ten lokalny tytuł urzędowy: znajduje potwierdzenie archeologiczne. To ciekawy szczegół zgodności narracji z: realiami administracyjnymi Malty.

26. Publiusz jest gościnny

Przyjmuje Pawła i towarzyszy: przez trzy dni. Znowu gościnność poprzedza: cud.

27. Ojciec Publiusza

Choruje na:

gorączkę;
biegunkę.

Łukasz nie tworzy: rozbudowanej diagnozy. Opisuje: konkretne objawy. Nie powinniśmy udawać pewności, jaką dokładnie współczesną nazwę miałaby ta choroba.

28. Paweł idzie do chorego

Pierwszym ruchem nie jest: publiczne widowisko. Paweł: idzie do niego. Miłosierdzie ma: kierunek ku osobie.

29. Modlitwa przed uzdrowieniem

Paweł: modli się. To kluczowe. Nie przedstawia siebie jako: źródła mocy. Zwraca się do: Boga.

30. Nakłada ręce

Gest nakładania rąk w Biblii ma różne znaczenia. Tutaj jest związany z: modlitwą o uzdrowienie. Nie należy automatycznie utożsamiać każdego nałożenia rąk z: jednym konkretnym sakramentem.

31. Langkammer: podobieństwo do Jezusa

Langkammer podkreśla, że podobnie jak Jezus: nakładał ręce na chorych, tak działa: Jego Apostoł. To nie oznacza, że Paweł jest równy Jezusowi. Oznacza: misja Jezusa trwa w działaniu Jego uczniów.

32. Cud wskazuje na Chrystusa

Prawdziwy charyzmat: nie buduje kultu uzdrowiciela. Ma prowadzić do: Boga.

33. Przychodzą inni chorzy

Po uzdrowieniu ojca Publiusza rozchodzi się: wiadomość. Przychodzą: mieszkańcy wyspy. Łukasz opisuje: kolejne uzdrowienia.

34. Czy oznacza to, że każdy chrześcijanin zawsze uzdrowi każdego chorego?

Nie.

Dz 28 opisuje szczególną działalność Apostoła. Nie jest gwarancją: natychmiastowego cudu dla każdej osoby w każdej sytuacji.

35. Brak uzdrowienia nie dowodzi braku wiary chorego

Tego również nie wolno wyciągać.

Nowy Testament zna:

choroby;
cierpienie;
śmierć;
modlitwę;
cuda;
sytuacje, w których choroba trwa.

Nie ma prostego automatu: „masz odpowiednio dużo wiary = zawsze cud”.

36. Medycyna nie jest przeciw wierze

Modlitwa o uzdrowienie: nie wyklucza leczenia. Łukasz sam jest tradycyjnie identyfikowany jako: lekarz. Katolicka postawa to: modlitwa i odpowiedzialna medycyna.

37. Malta staje się miejscem dobra

Katastrofa przywiodła ich na: nieplanowaną wyspę.

A tam dzieją się:

spotkania;
gościnność;
uzdrowienia;
wzajemna pomoc.

Nieplanowany etap nie jest: straconym czasem.

38. Mieszkańcy odwzajemniają dobro

Przy odjeździe dostarczają: tego, co potrzebne do dalszej podróży. W Dz 27 rozbitkowie stracili niemal wszystko. Na Malcie otrzymują: nowe wyposażenie.

39. Bóg może zaopatrzyć po katastrofie

Statek zatonął. Ładunek zniknął. Ale przed dalszą drogą pojawia się: nowa pomoc.

40. Trzy miesiące

Tyle trwa: zimowanie na Malcie. To logiczne w kontekście przerwy w niebezpiecznej żegludze zimowej.

41. Nowy statek

Znów jest to: statek aleksandryjski. Prawdopodobnie należy do tego samego wielkiego systemu transportu między Egiptem a Italią.

42. Dioskurowie

Godłem są: Kastor i Polluks. W świecie grecko-rzymskim byli uważani za: opiekunów żeglarzy.

43. Czy obecność pogańskiego godła jest problemem dla Pawła?

Tekst nie pokazuje: żadnego religijnego kompromisu. Paweł po prostu korzysta z: dostępnego transportu.

44. Można żyć w świecie bez akceptowania jego bożków

Chrześcijanie nie muszą uciekać od: całej infrastruktury społeczeństwa pogańskiego. Mogą z niej korzystać bez: oddawania czci jego bogom.

45. Syrakuzy

BT wyjaśnia: stolica rzymskiej prowincji Sycylii. Grupa pozostaje: trzy dni.

46. Regium

Port w Italii: naprzeciw Sycylii. To już wyraźnie: ostatnia część drogi.

47. Wiatr południowy

Tym razem wiatr: sprzyja. Po dramatycznym Dz 27 podróż staje się: spokojniejsza.

48. Puteoli

Ważny port handlowy w Kampanii. Langkammer opisuje go jako: istotne centrum morskie związane z handlem i transportem do Rzymu.

49. I nagle: „bracia”

Nie czytamy: „Paweł założył tam Kościół”. On spotyka: istniejących chrześcijan.

50. Ewangelia wyprzedziła Pawła

To piękny motyw. Apostoł Narodów idzie do Italii. A Jezus już ma tam: swoich uczniów.

51. Paweł nie jest jedynym misjonarzem świata

Dzieje koncentrują się na:

Piotrze;
Pawle;
kilku innych osobach.

Ale Kościół rozwijał się poprzez: wielu bezimiennych uczniów.

52. Kto założył Kościół w Rzymie?

Dzieje: nie podają jednego założyciela. Wiemy, że chrześcijanie byli w Rzymie przed przybyciem Pawła. W Dz 18 spotkaliśmy już: Akwilę i Pryscyllę, którzy wcześniej opuścili Rzym.

53. Paweł nie „zakłada” Kościoła rzymskiego

To ważne historycznie. Jego List do Rzymian również został napisany: przed jego przybyciem do miasta. Adresuje go więc do: istniejącej wspólnoty.

54. Siedem dni w Puteoli

Bracia proszą: zostańcie. Siedem dni może sugerować: pełny tydzień życia wspólnotowego, ale tekst nie opisuje szczegółów.

55. „Tak przybyliśmy do Rzymu”

Po:

latach misji;
aresztowaniu;
procesach;
zamachu;
dwóch latach więzienia;
apelacji;
sztormie;
katastrofie;
Malcie,

wreszcie: Rzym.

56. Spełnia się Dz 23,11

Pan powiedział Pawłowi: będziesz świadczył także w Rzymie. Teraz: jest. Boża obietnica nie była: pustym pocieszeniem.

57. Ale Rzym nie wygląda tak, jak człowiek mógłby planować

Paweł nie wjeżdża:

na koniu;
z tłumem uczniów;
jako honorowy gość.

Idzie: jako więzień.

58. Forum Appiusza

Chrześcijanie wychodzą Pawłowi: na spotkanie. Langkammer podaje odległość około: 43 mil rzymskich od Rzymu. To wymagało: realnego wysiłku.

59. Trzy Gospody

Druga grupa dociera do miejsca zwanego: Tres Tabernae — Trzy Gospody. Langkammer wskazuje około: 33 mil od Rzymu.

60. Dwie grupy braci

Langkammer uważa, że wzmianka o dwóch miejscach może sugerować: dwie grupy chrześcijan wychodzących na spotkanie. To piękny obraz: Kościół wychodzi po więźnia.

61. Nie czekają, aż Paweł sam dojdzie

Słyszeli: przybywa. Więc wychodzą: naprzeciw. Miłość chrześcijańska potrafi: skrócić komuś ostatni trudny odcinek drogi.

62. Paweł nabiera otuchy

To jedno z najbardziej wzruszających zdań końcówki. Człowiek, który w sztormie podnosił: wszystkich, teraz sam zostaje: podniesiony.

63. Wielcy ludzie też potrzebują wsparcia

Nie ma duchowej dojrzałości polegającej na: „nikogo nie potrzebuję”. Paweł potrzebuje: braci.

64. Dziękuje Bogu za ludzi

To ważne. Nie tylko: „cieszy się, że są”. Widząc ich: dziękuje Bogu. Człowiek może być: odpowiedzią Boga na czyjąś modlitwę.

65. Langkammer: Paweł nie jako superbohater

Komentarz podkreśla, że w tej scenie Paweł jawi się jako: człowiek potrzebujący wsparcia współbraci. Spotkanie podnosi go na duchu po: wyczerpującej i niebezpiecznej podróży.

66. Rzym

W końcu stolica Imperium. Symbolicznie: centrum ówczesnego świata śródziemnomorskiego. Dz 1 zaczynało się: w Jerozolimie. Dz 28 kończy się: w Rzymie.

67. Czy Rzym jest dosłownie „krańcem ziemi”?

Nie.

Ale w konstrukcji Dziejów jest: wielkim symbolem globalnego rozszerzenia misji. Z Rzymu drogi prowadzą: dalej.

68. Areszt domowy

BT wyjaśnia: custodia militaris. Paweł może mieszkać prywatnie, ale stale pilnuje go: żołnierz.

69. To wciąż więzienie

Nie romantyzujmy. Paweł nie jest: wolnym turystą. Jego swoboda: jest ograniczona.

70. A jednak ograniczenie staje się przestrzenią misji

Skoro Paweł nie może swobodnie chodzić: ludzie przychodzą do niego. Dom staje się: miejscem głoszenia.

71. Paweł najpierw zaprasza Żydów

Po trzech dniach prosi o spotkanie: najważniejszych przedstawicieli miejscowej społeczności żydowskiej. To konsekwencja całej jego misji: najpierw Żydom.

72. Czy po konfliktach Paweł odrzucił swój naród?

Nie.

To Dz 28 rozstrzyga bardzo wyraźnie. Po wszystkim nadal: chce rozmawiać z Żydami.

73. „Bracia”

Paweł ponownie zwraca się: rodzinnie. Nie mówi: „wy, moi prześladowcy”. Mówi: bracia.

74. Nie uczyniłem nic przeciw narodowi

Paweł kolejny raz: odpiera zarzut antyjudaizmu. Nie uważa swojej Ewangelii za: zdradę Izraela.

75. Nie występuje przeciw zwyczajom ojców

To także ważne po wydarzeniach Dz 21. Paweł nie jest: człowiekiem nienawidzącym własnej tradycji.

Rozróżnia:

tradycję;
Prawo;
zbawienie;
obowiązki pogan;
wypełnienie w Chrystusie.

76. Rzymianie chcieli go uwolnić

Paweł przypomina: nie znaleziono winy zasługującej na śmierć. Motyw niewinności wraca: kolejny raz.

77. Nie oskarża własnego narodu

To niezwykle ważne. Odwołał się do cezara: dla własnej ochrony. Nie po to, aby: zemścić się na Izraelu.

78. Obrona prawna bez zemsty

To bardzo dojrzałe.

Możesz:

korzystać z sądu;
apelować;
bronić się;

bez: pragnienia zniszczenia przeciwnika.

79. „Nadzieja Izraela”

To teologiczne serce pierwszej rozmowy. Dlaczego Paweł ma kajdany?

Z powodu nadziei Izraela.

80. Co jest tą nadzieją?

W kontekście Dziejów obejmuje:

Boże obietnice;
Mesjasza;
Zmartwychwstanie;
odnowienie;
zbawienie.

Paweł widzi ich spełnienie: w Jezusie.

81. Chrześcijaństwo nie zaczyna się od pogardy wobec judaizmu

Jezus jest: Mesjaszem Izraela. Apostołowie są: Żydami. Pisma Izraela są: Pismem pierwszego Kościoła.

82. Katolik nie może czytać Dz 28 antysemicko

Nie tylko moralnie. Także: egzegetycznie byłoby to błędne. Paweł sam identyfikuje się z: Izraelem.

83. Rzymscy Żydzi nie znają sprawy

Mówią: nie otrzymaliśmy listów z Judei. Nikt nie przekazał im: negatywnej relacji o Pawle.

84. To ciekawe po latach konfliktu

Czytelnik może oczekiwać: gotowej kampanii przeciw Pawłowi. A tu: miejscowi liderzy zaczynają bez uprzedniego dossier.

85. Wiedzą natomiast o chrześcijaństwie

Nazywają je: stronnictwem / ruchem spotykającym się: ze sprzeciwem. To pokazuje, że chrześcijaństwo jest już: znane także w Rzymie.

86. Chcą posłuchać

To ważne. Nie mówią od razu: „nie”. Mówią: chcemy usłyszeć. To model uczciwego rozeznania: najpierw wysłuchaj.

87. Drugie spotkanie

Przychodzi: więcej ludzi. Paweł mówi: od rana do wieczora. To nie jest: pięciominutowa przemowa. To intensywne: wyjaśnianie Pisma.

88. Królestwo Boże

Paweł świadczy o: królestwie Boga. To niezwykle ważne dla zakończenia Dziejów.

89. Langkammer: królestwo jest klamrą księgi

Hugolin Langkammer podkreśla: temat królestwa Bożego pojawia się na początku i na końcu Dziejów. Dz 1: Jezus mówi o królestwie. Dz 28: Paweł głosi królestwo.

90. Dzieje zaczynają się Jezusem i kończą głoszeniem Jezusa

To druga klamra. Na początku: dzieło Jezusa. Na końcu: nauczanie o Panu Jezusie Chrystusie. Kościół nie głosi: siebie. Głosi: Jezusa.

91. Prawo Mojżesza i Prorocy

Paweł próbuje przekonać słuchaczy: na podstawie ich własnych Pism.

To podobne do:

Piotra;
Szczepana;
samego Jezusa w Łk 24.

92. Jezus jako wypełnienie Pism

Paweł nie mówi: „wyrzućcie Stary Testament”. Mówi: czytajcie go w świetle Mesjasza.

93. Jedni wierzą

To bardzo ważne. W rzymskiej wspólnocie żydowskiej: są ludzie przekonani przez Pawła. Narracja nie kończy się: powszechnym odrzuceniem.

94. Inni nie wierzą

To także prawda. Ewangelia: domaga się odpowiedzi. Nie każdy ją przyjmuje.

95. Wolność odpowiedzi

Bóg nie zmusza: mechanicznie.

Paweł:

argumentuje;
wyjaśnia;
świadczy.

Ludzie: odpowiadają różnie.

96. Podział

Słuchacze: nie zgadzają się między sobą. To kolejny raz, gdy Ewangelia staje się: znakiem sprzeciwu. BT odsyła przy Dz 28,22 do: Łk 2,34.

97. Symeon i „znak sprzeciwu”

Już na początku Ewangelii Łukasza Jezus jest zapowiedziany jako: znak, któremu sprzeciwiać się będą. W końcówce Dziejów widać: dalszy ciąg tego zjawiska.

98. Izajasz 6

Paweł sięga po: Iz 6,9–10.

To bardzo trudny tekst o:

słuchaniu;
niezrozumieniu;
widzeniu;
niewidzeniu;
zatwardziałości.

99. Nie chodzi o arbitralnego Boga blokującego niewinnych ludzi

Trzeba czytać tekst w: całej historii prorockiej.

Lud wielokrotnie:

słyszy;
odrzuca;
zatwardza się.

Izajasz opisuje: skutek uporczywego oporu.

100. Jednocześnie tajemnica zatwardziałości jest poważna

Nie można jej spłaszczyć do: psychologicznego „nie chciało im się”. Biblia mówi o: głębokiej relacji między ludzkim oporem, sądem i Bożym planem. To temat, który Paweł szerzej rozważa w: Rz 9–11.

101. „Ojcowie wasi”

Paweł nadal mówi w obrębie: historii Izraela. To prorocka krytyka: własnego ludu, a nie pogarda outsidera wobec obcej grupy.

102. Zbawienie dla pogan

Paweł ogłasza: poganie także usłyszą. To realizacja programu: Dz 1,8.

103. Czy to „Plan B”?

Nie.

Już Stary Testament zapowiada: światło dla narodów. Łukasz pokazuje uniwersalizm od: Ewangelii. Misja do pogan jest: częścią pierwotnego planu Boga.

104. Czy Bóg „skończył z Żydami”?

Nie.

To byłaby interpretacja sprzeczna z:

samym Pawłem;
Rz 9–11;
obecnością wierzących Żydów w Dz 28;
korzeniami Kościoła.

105. Kościół nie zastępuje Izraela w sensie pogardy i anulowania

Katolickie nauczanie odrzuca: antysemityzm i pogardę wobec narodu żydowskiego. Boże dary i historia Izraela pozostają: fundamentalne dla rozumienia chrześcijaństwa.

106. Werset 29 — problem tekstualny

BT umieszcza w. 29: w nawiasie.

Przypis wyjaśnia, że występuje on w:

Wulgacie;
części rękopisów greckich.

Nie należy więc traktować go tak samo jak: najlepiej poświadczonego głównego tekstu.

107. Co mówi wariant?

Wariant opisuje, że po słowach Pawła Żydzi odchodzą: spierając się między sobą. Treściowo pasuje to do: wcześniejszej wzmianki o różnicy zdań.

108. Dwa lata

Paweł pozostaje w Rzymie: dwa lata. Dzieje nie mówią: dokładnie, co stało się po nich.

109. Wynajęte mieszkanie

To ważne. Nie cela lochu. Paweł ma: wynajęty dom / mieszkanie. Jest jednak: więźniem.

110. Przyjmuje wszystkich

To jedno z pięknych słów końcówki: wszystkich. Nie może chodzić wszędzie. Więc jego dom staje się: otwartą przestrzenią misji.

111. Ograniczona mobilność, nieograniczone świadectwo

To ogromna lekcja. Możesz utracić: pewną formę działania. Nie znaczy to: że powołanie się skończyło.

112. Paweł nie czeka bezczynnie na proces

Przez dwa lata: głosi. Nie mówi: „życie zacznie się znowu, kiedy sprawa się skończy”. Misja jest: teraz.

113. Królestwo Boże

Pierwszy wielki temat epilogu. Paweł głosi: panowanie Boga. Nie: własną szkołę.

114. Pan Jezus Chrystus

Drugi temat epilogu. Królestwo nie jest abstrakcją. Jest nierozerwalnie związane z: Jezusem Chrystusem.

115. „Zupełnie swobodnie”

Paweł formalnie nie ma pełnej: swobody. Ma strażnika. A jednak w sprawie: głoszenia posiada realną przestrzeń działania.

116. „Bez przeszkód”

Greckie: ἀκωλύτως — akōlytōs oznacza: bez przeszkody / bez zahamowania. To: ostatnie słowo greckiego tekstu Dziejów.

117. Ostatnim słowem księgi nie są kajdany

Nie:

proces;
cesarz;
burza;
śmierć.

Tylko: brak przeszkody dla Ewangelii.

118. Langkammer: teologiczny sens finału

Langkammer wyraźnie podkreśla: sposób głoszenia Pawła — „bez przeszkód” — jest kluczowy dla zakończenia. Można uwięzić: głosiciela. Nie można zamknąć: Bożego słowa.

119. Dlaczego Łukasz nie opisuje procesu Pawła?

Nie znamy jednej pewnej odpowiedzi.

Możliwe wyjaśnienia obejmują:

cel teologiczny został osiągnięty;
narracja doszła do Rzymu;
Łukasz nie zamierzał pisać pełnej biografii Pawła;
zakończenie ma być otwarte.

Nie należy przedstawiać jednej hipotezy jako: bezdyskusyjnego faktu.

120. Dzieje nie są biografią Pawła

To bardzo ważne. Jeśli celem byłoby: „opowiedzieć całe życie Pawła”, koniec jest dziwny. Ale jeśli celem jest: pokazać drogę Ewangelii od Jerozolimy ku narodom, zakończenie jest: genialne.

121. Dz 1,8 zostało narracyjnie zrealizowane

Program:

Jerozolima;
Judea;
Samaria;
krańce ziemi.

W Dz 28 Ewangelia jest: w stolicy Imperium.

122. Ale „krańce ziemi” są nadal dalej

Rzym nie jest: końcem świata. Dlatego zakończenie pozostaje: otwarte. Czytelnik ma wrażenie: teraz twoja kolej.

123. Kościół po Dziejach nadal pisze „dzieje”

Nie dopisujemy: nowych ksiąg do kanonu. Ale misja z Dz 1,8: trwa. Każde pokolenie chrześcijan staje wobec pytania: gdzie jest mój „Rzym”, do którego mam nieść świadectwo?

124. Katolicki klucz: gościnność

Mieszkańcy Malty nie mają jeszcze: chrześcijańskiej katechezy. Ale okazują: niezwykłe człowieczeństwo. Kościół może rozpoznawać dobro i prawdę: także poza własnymi widzialnymi granicami.

125. Katolicki klucz: cuda

Uzdrowienia Pawła są: znakami Bożej mocy.

Nie są:

techniką;
magią;
sposobem budowy prywatnego kultu.

Poprzedza je: modlitwa.

126. Katolicki klucz: nałożenie rąk

Gest ma w NT: wiele zastosowań. W Dz 28 jest związany: z uzdrowieniem. Nie wolno automatycznie robić z każdej wzmianki o nałożeniu rąk: bierzmowania, święceń czy jednego identycznego obrzędu. Kontekst rozstrzyga.

127. Katolicki klucz: modlitwa o uzdrowienie

Kościół: modli się o chorych. Jednocześnie korzysta: z medycyny. Nie ma sprzeczności między: sakramentami, modlitwą i leczeniem.

128. Katolicki klucz: nie testuj Boga

Ocalenie Pawła od żmii nie jest: zachętą do celowego kontaktu z jadowitymi zwierzętami. Wiara nie polega na: prowokowaniu niebezpieczeństwa.

129. Katolicki klucz: wspólnota

Paweł potrzebuje: braci. To ważne także dla dojrzałej duchowości. Świętość nie oznacza: samowystarczalności.

130. Katolicki klucz: Kościół rzymski istnieje przed przybyciem Pawła

To ważny fakt. Paweł spotyka: miejscowych chrześcijan. Nie jest: twórcą chrześcijaństwa w Rzymie.

131. A co z Piotrem?

Dz 28: nie mówi o Piotrze. Tradycja katolicka bardzo mocno wiąże Piotra z Rzymem i jego męczeństwem. Ale nie należy wkładać do Dz 28: sceny spotkania Piotra i Pawła, której tekst nie opisuje.

132. Biblia i Tradycja

Katolik nie musi wybierać: „albo Dzieje, albo Tradycja”.

Może powiedzieć:

Dz 28 nie opisuje Piotra w Rzymie;
inne świadectwa wczesnochrześcijańskie wiążą Piotra z Rzymem.

To dwa: różne poziomy źródeł.

133. Katolicki klucz: Izrael

Paweł nazywa swoją sprawę: nadzieją Izraela. Kościół nie może: pogardzać własnymi żydowskimi korzeniami.

134. Katolicki klucz: misja do pogan

Zbawienie idzie do: wszystkich narodów. Nie dlatego, że poganie są: lepsi od Żydów. Dlatego, że: Bóg chce zbawić wszystkie narody.

135. Katolicki klucz: Pismo i apostolskie głoszenie

Paweł używa:

Mojżesza;
Proroków.

Ale nie mówi: „sam tekst bez głoszenia wystarczy każdemu automatycznie”. On: wyjaśnia Pisma w świetle Jezusa.

136. Katolicki klucz: królestwo i Chrystus

Dwa główne elementy finału: królestwo Boże i: Pan Jezus Chrystus. To bardzo dobry skrót katolickiej ewangelizacji: Bóg króluje przez Chrystusa i zaprasza człowieka do nowego życia.

137. Katolicki klucz: misja pomimo ograniczeń

Areszt. Żołnierz. Brak swobody podróży. A jednak: Ewangelia idzie.

Kościół wielokrotnie doświadczał tej logiki:

więzienia;
prześladowania;
cenzura;
emigracja;
choroba;
ograniczenia.

Słowo Boga może znajdować: nowe drogi.

138. Klucz do Biblii

Księga Hioba

cierpienie nie jest automatycznym dowodem osobistej winy.

Iz 6,9–10

proroctwo o słuchaniu bez zrozumienia i zatwardziałości.

Iz 42; 49

światło i misja wobec narodów.

Łk 2,34

Jezus jako znak sprzeciwu.

Łk 4

misja Jezusa i Dobra Nowina.

Łk 24

Mojżesz, Prorocy i wyjaśnianie Pism w odniesieniu do Mesjasza.

Dz 1,3

Jezus mówi o królestwie Bożym.

Dz 1,8

program misji od Jerozolimy po krańce ziemi.

Dz 14

Paweł i Barnaba omyłkowo uznani za bogów.

Dz 21–26

aresztowanie i kolejne obrony Pawła.

Dz 23,11

obietnica świadectwa w Rzymie.

Dz 27

sztorm i ocalenie.

Dz 28

Malta, Rzym i otwarty finał.

Rz 1,16

Ewangelia najpierw dla Żyda, potem dla Greka.

Rz 9–11

tajemnica Izraela i pogan.

2 Tm 2,9

głosiciel może być związany, słowo Boga nie jest związane.

139. Niezbędnik biblijny

Główne osoby

Paweł;
Łukasz;
mieszkańcy Malty;
Publiusz;
ojciec Publiusza;
bracia w Puteoli;
chrześcijanie z Rzymu;
przedstawiciele rzymskiej wspólnoty żydowskiej;
rzymski żołnierz pilnujący Pawła.

Główne miejsca

Malta;
Syrakuzy;
Regium;
Puteoli;
Forum Appiusza;
Trzy Gospody;
Rzym.

Główne tematy

Opatrzność;
gościnność;
cud;
uzdrowienie;
służba;
wspólnota;
otucha;
Izrael;
poganie;
królestwo Boże;
Jezus Chrystus;
Pismo;
wiara;
niewiara;
misja;
brak przeszkód.

140. Ważne słowa greckie

Μελίτη — Melitē

Malta / Melite.

βάρβαροι — barbaroi

Ludzie mówiący obcym językiem; miejscowa ludność.

Nie należy automatycznie tłumaczyć mentalnie jako: „dzicy barbarzyńcy”.

ἔχιδνα — echidna

Żmija / jadowity wąż.

Δίκη — Dikē

Sprawiedliwość / personifikowana bogini odpłaty.

πρῶτος — prōtos

Pierwszy; tytuł lokalnego naczelnika.

θεραπεύω — therapeuō

Leczyć / uzdrawiać.

βασιλεία τοῦ θεοῦ — basileia tou theou

Królestwo Boże.

πείθω — peithō

Przekonywać.

σωτήριον — sōtērion

Zbawienie / środek zbawienia.

ἀκωλύτως — akōlytōs

Bez przeszkód, bez zahamowania.

To niezwykle mocne: ostatnie słowo Dziejów.

141. Hugolin Langkammer OFM — Malta

Langkammer dzieli początek rozdziału jako: zimowanie rozbitków na Malcie.

Podkreśla:

gościnność mieszkańców;
zdarzenie ze żmiją;
cudowne ocalenie Pawła;
błędną interpretację religijną miejscowych.

142. Langkammer — od „mordercy” do „boga”

Komentarz zauważa gwałtowną zmianę oceny Pawła. To przypomina: Listrę z Dz 14. W obu scenach pogańscy obserwatorzy interpretują znak poprzez: własny świat religijny.

143. Langkammer — Publiusz

Komentarz podkreśla: gościnność Publiusza i fakt, że Łukasz nadal używa: pierwszej osoby liczby mnogiej. Opis zachowuje charakter: świadectwa uczestnika podróży.

144. Langkammer — uzdrowienie

Paweł:

modli się;
nakłada ręce;
chory odzyskuje zdrowie.

Langkammer zestawia to z: uzdrawiającą działalnością Jezusa. Apostoł działa: jako sługa Chrystusa.

145. Langkammer — ostatnia droga do Rzymu

Komentarz dzieli finał na trzy części:

podróż z Malty do Rzymu;
rozmowy z przywódcami żydowskimi w Rzymie;
dwuzdaniowe streszczenie dwuletniego pobytu.

To pokazuje, jak szybko narracja po wielkim sztormie: zmierza do teologicznego finału.

146. Langkammer — Dioskurowie

Statek z Malty ma godło: Kastora i Polluksa. Komentarz przypomina, że byli uważani za: patronów żeglarzy. To realistyczny szczegół starożytnej żeglugi.

147. Langkammer — Puteoli

Puteoli jest ważnym: portem handlowym. Stamtąd droga prowadzi: lądem do Rzymu.

148. Langkammer — bracia wychodzą naprzeciw

Komentarz zwraca uwagę, że chrześcijanie z Italii: już istnieją jako wspólnota. Wychodzą na spotkanie Pawła. Nie jest wykluczone, że dwie nazwy miejsc oznaczają: dwie grupy witających.

149. Langkammer — Paweł potrzebuje wsparcia

To szczególnie cenne. Komentarz nie przedstawia Pawła jako: człowieka psychicznie niezniszczalnego. Widok braci: podnosi go na duchu. Apostoł potrzebuje: wspólnoty.

150. Langkammer — rozmowy z Żydami

Komentarz dzieli część rzymską na:

pierwsze spotkanie;
odpowiedź miejscowych Żydów;
drugie spotkanie i głoszenie;
reakcję na Izajasza.

To kolejny raz pokazuje: konsekwentne „najpierw Żydom”.

151. Langkammer — historiozbawczy sens sceny

Rzym nie jest tylko: geograficznym celem. To moment, w którym misja: dociera do centrum Imperium. A jednocześnie Ewangelia zostaje skierowana: ku narodom.

152. Langkammer — królestwo Boże jako klamra

To jeden z najważniejszych komentarzy do zakończenia. Temat: królestwa Bożego pojawia się w: Dz 1,3 i wraca w: Dz 28,23.31. Księga jest więc spięta: teologiczną klamrą.

153. Langkammer — Pan Jezus Chrystus

Drugim filarem finału jest: Jezus. Królestwo nie jest ideologią. Jest związane z: Panem Jezusem Chrystusem.

154. Langkammer — „bez przeszkód”

Sposób głoszenia Pawła zostaje określony jako: nieskrępowany. To świadomie paradoksalne. Paweł jest: pod strażą. A Ewangelia: idzie dalej.

155. Eugeniusz Dąbrowski

Klasyczny komentarz Pallottinum pomaga szczególnie przy:

Malcie;
realiach wyspy;
tytule Publiusza;
trasie do Rzymu;
Puteoli;
Via Appia;
Forum Appiusza;
strukturze rzymskiego aresztu;
chronologii pobytu Pawła.

Jego historyczna dokładność dobrze uzupełnia: kerygmatyczny nacisk Langkammera.

156. Krzysztof Mielcarek — świadectwo do krańców ziemi

Łukaszowa teologia świadectwa prowadzi od: Dz 1,8 aż do: Rzymu. Świadectwo nie kończy się na: granicach Izraela. Ma charakter: powszechny.

157. Waldemar Rakocy — misyjna dynamika księgi

W polskiej egzegezie zwraca się uwagę na: kompozycyjny ruch Dziejów. Geografia nie jest przypadkowa. Jerozolima: początek. Rzym: wielki etap powszechnej misji.

158. Częste błędne odczytania

Błąd 1: „Tubylcy” oznacza, że Łukasz uważa Maltańczyków za prymitywnych

Greckie barbaroi oznacza przede wszystkim ludzi spoza greckiego kręgu językowego.

Błąd 2: „Żmija dowodzi, że Paweł był winny jakiejś ukrytej zbrodni”

To właśnie błędna interpretacja mieszkańców wyspy.

Błąd 3: „Skoro Pawłowi nic się nie stało, chrześcijanie mogą bezpiecznie brać do rąk jadowite węże”

Nie. Tekst opisuje szczególne ocalenie, nie ustanawia testu wiary.

Błąd 4: „Mieszkańcy mieli rację, że Paweł jest bogiem”

Nie. To kolejna błędna skrajność ich interpretacji.

Błąd 5: „Każdy chory uzdrowi się, jeśli ma wystarczająco dużo wiary”

Dz 28 nie ustanawia takiej zasady.

Błąd 6: „Nakładanie rąk w Dz 28 to automatycznie święcenia lub bierzmowanie”

Kontekst jest jednoznacznie związany z uzdrowieniem chorego.

Błąd 7: „Godło Dioskurów oznacza, że Paweł zaakceptował ich kult”

Nie. To informacja o statku.

Błąd 8: „Paweł założył Kościół w Rzymie”

Chrześcijanie wychodzą mu naprzeciw, zanim wchodzi do miasta.

Błąd 9: „Dojrzały chrześcijanin nie potrzebuje emocjonalnego wsparcia”

Paweł nabiera otuchy na widok braci.

Błąd 10: „Paweł przyjechał do Rzymu, by oskarżyć Żydów przed cesarzem”

Sam wyraźnie odcina się od zamiaru oskarżania własnego narodu.

Błąd 11: „Wszyscy rzymscy Żydzi odrzucili Ewangelię”

Tekst mówi: jedni zostali przekonani, inni nie wierzyli.

Błąd 12: „Iz 6 oznacza, że Bóg arbitralnie nie chce nawrócenia Żydów”

Tekst należy czytać w kontekście prorockiego motywu uporczywego oporu oraz całej Pawłowej teologii Izraela.

Błąd 13: „Misja do pogan oznacza odrzucenie Izraela”

Nie. Paweł właśnie nazywa Ewangelię spełnieniem nadziei Izraela.

Błąd 14: „Dz 28 opisuje proces i śmierć Pawła”

Nie. Księga kończy się wcześniej.

Błąd 15: „Skoro Łukasz nie opisał śmierci Pawła, Paweł na pewno nie zginął w Rzymie”

Tego nie można wywnioskować. Dz po prostu nie opowiadają dalszych wydarzeń.

Błąd 16: „Dzieje kończą się porażką — Paweł jest więźniem”

Właśnie przeciwnie: ostatni akcent to nieskrępowane głoszenie.

159. Na język ludzki

Dz 28 wygląda tak:

Statek się rozpadł. Paweł ląduje: mokry, zmarznięty i jako więzień na wyspie, której nawet nie planował odwiedzać. I co robi?

Zbiera drewno.

To jest niesamowite. Nie mówi: „po tym wszystkim należy mi się specjalne traktowanie”. Pomaga. Potem przyczepia się do niego żmija. Ludzie mówią: „na pewno zbrodniarz”. Nic mu się nie dzieje. Ci sami ludzie mówią: „to bóg”. A Paweł nie jest ani jednym, ani drugim. Po prostu: należy do Boga. Potem trafia do chorego.

Modli się. Pomaga. Wyspa, która miała być tylko katastrofalnym przystankiem, staje się: miejscem dobra. Po trzech miesiącach jedzie dalej. I kiedy wreszcie zbliża się do Rzymu, wydarza się coś, czego bardzo potrzebuje: ludzie wychodzą mu naprzeciw. Paweł — wielki Apostoł — widzi ich i: nabiera odwagi. To mówi coś ogromnego o Kościele.

Czasem twoją największą posługą dla człowieka nie jest: genialna odpowiedź. Tylko: wyjście mu naprzeciw. W Rzymie Paweł nadal ma kajdany. Ale ludzie przychodzą do niego.

I końcówka Dziejów brzmi w praktyce:

Pawła można ograniczyć.

Ewangelii — nie.

160. Całe Dzieje Apostolskie w jednym obrazie

Dz 1

Jezus mówi: będziecie moimi świadkami.

Dz 2

Duch Święty: przychodzi.

Dz 3–7

Ewangelia: rośnie w Jerozolimie.

Dz 8–12

Przekracza: granice Judei.

Dz 13–20

Paweł niesie ją: do świata grecko-rzymskiego.

Dz 21–26

Kajdany wydają się: zatrzymywać misję.

Dz 27

Nawet morze próbuje: ją zatrzymać.

Dz 28

Paweł jest w: Rzymie. A ostatnie słowo mówi: bez przeszkód.

161. Dlaczego zakończenie Dziejów jest tak mocne?

Bo czytelnik oczekuje: „co się stało z Pawłem?” Łukasz odpowiada jakby: ważniejsze pytanie brzmi: co stało się z Ewangelią? Odpowiedź: idzie dalej.

162. Bohaterem Dziejów nie jest tylko Paweł

Nie jest nim nawet: wyłącznie Piotr. Najgłębszym „bohaterem” księgi jest: Zmartwychwstały Chrystus działający przez Ducha Świętego w Kościele.

163. Duch Święty otwiera drogę

Od Dz 1–2: Duch.

Przez całą księgę:

prowadzi;
posyła;
zabrania;
wybiera;
napełnia;
daje odwagę.

Na końcu misja: trwa.

164. Kościół jest misyjny z natury

Nie jest klubem: zamkniętym dla swoich. Od Jerozolimy do Rzymu cała księga mówi: wyjdź.

165. Dzieje nie kończą się kropką duchową

Literacko jest kropka. Teologicznie: strzałka. Ewangelia ma iść: dalej.

166. Pytania do refleksji

Czy potrafię rozpoznać dobro w człowieku spoza mojego środowiska, jak Łukasz zauważa niezwykłą życzliwość mieszkańców Malty?
Czy nie interpretuję cudzych nieszczęść jako szybkiego dowodu ich winy?
Czy nie przechodzę zbyt łatwo od potępiania ludzi do ich idealizowania?
Czy umiem służyć w prostych rzeczach, czy część obowiązków uważam za „poniżej mnie”?
Czy potrafię prosić o uzdrowienie i równocześnie korzystać odpowiedzialnie z medycyny?
Kto w moim życiu wyszedł mi naprzeciw jak bracia z Rzymu i przywrócił mi odwagę?
Komu ja powinienem wyjść naprzeciw?
Czy moje korzystanie z prawa służy obronie prawdy, czy zemście na przeciwniku?
Czy widzę chrześcijaństwo jako spełnienie historii zbawienia, a nie jako powód do pogardy wobec Izraela?
Jakie „kajdany” ograniczają dziś moją możliwość działania i jak mimo nich mogę nadal służyć?
Czy królestwo Boże i osoba Jezusa są rzeczywistym centrum mojego chrześcijaństwa?
Gdyby Dzieje Apostolskie miały mieć dziś kolejny ludzki rozdział mojego świadectwa — co powinno się w nim znaleźć?

167. Modlitwa inspirowana Dz 28

Panie Jezu,

dziękuję Ci, że Twoje słowo nie kończy się na rozbitym statku.

Gdy moje plany się rozpadają, naucz mnie nie uznawać, że wszystko jest skończone.

Daj mi prostotę Pawła, który po katastrofie potrafił zebrać chrust i pomagać innym.

Chroń mnie przed pochopnym sądzeniem.

Nie pozwól mi uważać, że cudze cierpienie jest prostym dowodem cudzej winy.

Chroń mnie także przed idolizowaniem ludzi. Ty jeden jesteś Bogiem.

Daj mi serce mieszkańców Malty, zdolne ogrzać, przyjąć i zaopiekować się potrzebującym.

Daj mi wiarę, która modli się za chorych, a równocześnie szanuje rozum, wiedzę i medycynę.

Dziękuję Ci za ludzi, którzy wychodzą mi naprzeciw.

Naucz mnie także wychodzić naprzeciw innym, kiedy ich droga staje się ciężka.

Nie pozwól, aby ograniczenia, lęk, choroba, kajdany lub zamknięte drzwi zatrzymały moje świadectwo.

Niech moje życie, tak jak zakończenie Dziejów, wskazuje na:

Twoje królestwo i Ciebie — Pana Jezusa Chrystusa.

A Twoje słowo niech idzie dalej: bez przeszkód.

Amen.

168. Jedno zdanie do zapamiętania

Dz 28 kończy Dzieje Apostolskie nie śmiercią Pawła ani werdyktem cesarza, lecz obrazem więźnia, którego ruch jest ograniczony, podczas gdy królestwo Boże i nauczanie o Panu Jezusie Chrystusie rozchodzą się z Rzymu „bez przeszkód” — bo Apostoła można związać, ale Ewangelii nie.

169. Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Dz 28.
Tekst i przypisy sprawdzone bezpośrednio na biblia.pl, Dzieje Apostolskie 28.

Komentarze polskich biblistów

Hugolin Langkammer OFM, Dzieje Apostolskie. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Wydawnictwo KUL, Lublin 2008.
Eugeniusz Dąbrowski, Dzieje Apostolskie. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum, Poznań 1961.
Krzysztof Mielcarek, opracowania dotyczące Łukaszowej teologii świadectwa i misji.
Waldemar Rakocy, opracowania dotyczące kompozycji, historii i misyjnej dynamiki Dziejów.
Franciszek Jóźwiak, „Dzieje Apostolskie”, w: Wstęp do Nowego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum, Poznań 1996.

Teksty paralelne

Hi 1–2 — cierpienie i fałszywe automatyczne przypisywanie winy.
Iz 6,9–10 — zatwardziałość i prorockie słowo.
Iz 42; 49 — misja i światło dla narodów.
Łk 2,34 — znak sprzeciwu.
Łk 24,25–27.44–47 — Jezus, Mojżesz i Prorocy.
Dz 1,3 — królestwo Boże.
Dz 1,8 — program świadectwa.
Dz 14,8–18 — Paweł i Barnaba uznani za bogów.
Dz 23,11 — obietnica Rzymu.
Dz 27 — katastrofa morska.
Rz 1,16 — Żyd i Grek w planie Ewangelii.
Rz 9–11 — tajemnica Izraela.
2 Tm 2,9 — słowo Boga nie jest związane.

Uwaga metodologiczna

Przy Dz 28,2 termin opisujący mieszkańców Malty wyjaśniono zgodnie z greckim kontekstem językowym; nie użyto go jako wartościującego określenia „prymitywnych” ludzi. Przy Dz 28,3–6 zachowano interpretację cudu ocalenia Pawła, ale nie wykorzystano sceny do propagowania celowego kontaktu z jadowitymi zwierzętami ani „testowania” wiary.

Przy Dz 28,4 odrzucono prostą teologię odpłaty, zgodnie z szerszym świadectwem biblijnym: nieszczęście nie jest automatycznym dowodem konkretnej osobistej winy. Przy Dz 28,6 nie zaakceptowano oceny mieszkańców, że Paweł jest bogiem. Zestawiono ją z podobnym błędem w Listrze w Dz 14. Przy Dz 28,7 uwzględniono przypis BT dotyczący greckiego tytułu protos, którego użycie jako lokalnej funkcji urzędowej jest potwierdzone epigraficznie/archeologicznie.

Przy Dz 28,8–9 nie próbowano na podstawie samych objawów stawiać pewnej współczesnej diagnozy ojcu Publiusza. Zachowano natomiast istotną strukturę sceny: modlitwa, nałożenie rąk i uzdrowienie. Przy Dz 28,11 godło Dioskurów przedstawiono jako element realiów pogańskiej żeglugi, a nie jako dowód udziału Pawła w ich kulcie.

Przy Dz 28,14–15 podkreślono, że chrześcijanie istnieli w Italii przed przybyciem Pawła; nie przedstawiono Pawła jako założyciela Kościoła rzymskiego. Przy Dz 28,15 wykorzystano komentarz Hugolina Langkammera, który podkreśla ludzką potrzebę wsparcia Pawła: spotkanie z braćmi podnosi Apostoła na duchu po wyczerpującej podróży.

Przy Dz 28,16 zachowano przypis BT określający sytuację Pawła jako custodia militaris — areszt pod stałą strażą żołnierza, lecz z możliwością kontaktowania się z ludźmi. Przy Dz 28,17–20 wyraźnie zachowano żydowską tożsamość Pawła i jego deklarację, że apelacja do cezara nie była wymierzona przeciw jego narodowi. „Nadzieja Izraela” została odczytana jako ciągłość obietnicy i jej chrystologiczne spełnienie.

Przy Dz 28,24 zachowano literalne rozróżnienie Łukasza: część żydowskich słuchaczy została przekonana, część nie uwierzyła. Nie zastosowano antyjudaistycznego uogólnienia. Przy Dz 28,26–27 cytat z Iz 6 przedstawiono jako prorocki tekst o uporczywym oporze i zatwardziałości, bez wyciągania wniosku, że Bóg arbitralnie wyklucza Izrael z możliwości zbawienia.

Przy Dz 28,28 uniwersalną misję do pogan przedstawiono jako realizację planu obecnego już w prorokach i całym dwudziele Łukasza, a nie jako „Plan B” po niepowodzeniu wobec Żydów. Przy Dz 28,29 uwzględniono przypis tekstualny BT: werset występuje w Wulgacie i części rękopisów greckich, lecz nie należy do równie mocno poświadczonego tekstu jak otaczające go wersety.

Przy Dz 28,30–31 nie dopisano nieopisanego przez Dzieje wyniku procesu, dalszych podróży ani śmierci Pawła. Późniejsza tradycja o jego męczeństwie jest ważna, ale stanowi odrębny poziom źródłowy. Szczególnie wykorzystano komentarz Hugolina Langkammera dotyczący końcówki: królestwo Boże tworzy klamrę między Dz 1 i Dz 28, a zakończenie „bez przeszkód” eksponuje niezatrzymaną dynamikę Ewangelii mimo uwięzienia jej głosiciela.

170. Koniec Dziejów Apostolskich

Ukończona księga: Dzieje Apostolskie — 28 rozdziałów. Droga rozpoczęła się: w Jerozolimie. Kończy się: w Rzymie. Ale misja Jezusa: nie kończy się. Ostatnie słowo pozostawia Kościół w ruchu: ἀκωλύτως — bez przeszkód.

171. Następna księga Nowego Testamentu

List św. Pawła Apostoła do Rzymian — Rz 1.

Pierwszy rozdział otwiera zupełnie nowy etap lektury:

Paweł przedstawia się jako sługa Jezusa Chrystusa;
mówi o Ewangelii zapowiedzianej przez Proroków;
opisuje Jezusa jako Syna Dawida i Syna Bożego;
wyjaśnia, dlaczego chce przybyć do Rzymu;
wypowiada program całego listu o Ewangelii jako mocy Boga ku zbawieniu;
wprowadza temat usprawiedliwienia z wiary;
a następnie rozpoczyna trudną analizę sytuacji człowieka bez Boga.

Po narracyjnych Dziejach Apostolskich wchodzimy więc w: najważniejszy systematyczny wykład Ewangelii św. Pawła.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.