Dzieje Apostolskie — Dz 26: Agryppa, Damaszek, nawrócenie i świadectwo o Zmartwychwstałym

Zasada projektu: tekst biblijny i przypisy zostały sprawdzone na biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższe opracowanie jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem; nie przepisuje całego rozdziału.

Dz 26 — w 60 sekund

Paweł stoi przed: królem Agryppą II. Formalnie nie jest to już zwykły proces. Paweł: odwołał się do cezara. Festus musi więc wysłać go do Rzymu. Problem polega na tym, że prokurator: nie bardzo wie, co napisać cesarzowi jako konkretny zarzut. Dlatego Agryppa — dobrze znający żydowskie zwyczaje i spory — ma pomóc: zrozumieć sprawę.

Paweł dostaje głos. Nie zaczyna od desperackiego błagania o wolność. Robi coś znacznie większego: daje świadectwo.

Mówi o:

swojej żydowskiej przeszłości;
faryzejskim wychowaniu;
nadziei Izraela;
zmartwychwstaniu;
prześladowaniu chrześcijan;
Damaszku;
spotkaniu z Jezusem;
powołaniu;
misji do pogan;
nawróceniu;
zgodności Ewangelii z Mojżeszem i Prorokami.

W centrum jego obrony stoi pytanie: „Dlaczego uważacie za nieprawdopodobne, że Bóg wskrzesza umarłych?” To właściwie serce całej sprawy. Paweł jest oskarżony dlatego, że: spotkał Zmartwychwstałego i głosi, że: Jezus żyje. Opowiada trzeci raz w Dziejach historię drogi do Damaszku. Ale tym razem opis jest dostosowany do: królewskiego i sądowego audytorium.

Jezus przedstawia Pawłowi jego zadanie:

być sługą;
być świadkiem;
otwierać ludziom oczy;
prowadzić od ciemności do światła;
od władzy szatana do Boga;
do odpuszczenia grzechów;
do udziału w dziedzictwie świętych.

Paweł podsumowuje swoje życie prostym zdaniem: nie sprzeciwiłem się widzeniu z nieba. To znaczy: całe jego misyjne życie było odpowiedzią na powołanie.

Następnie mówi, że głosił:

pokutę;
nawrócenie do Boga;
czyny odpowiadające nawróceniu.

To ważne. Nawrócenie w Biblii nie jest tylko: zmianą opinii. Ma przynosić: konkretne owoce życia. Paweł podkreśla też, że nie głosi nic sprzecznego z: Mojżeszem i Prorokami. Według niego Jezus nie niszczy historii Izraela. Jest: wypełnieniem Bożych obietnic.

Mesjasz ma:

cierpieć;
powstać z martwych;
przynieść światło Izraelowi i poganom.

W tym miejscu Festus przerywa: Paweł, jesteś szalony. Uważa, że ogromna wiedza doprowadziła Apostoła: do utraty rozsądku. Paweł odpowiada spokojnie: „Nie odchodzę od rozumu”. Nie obraża Festusa. Nie wyśmiewa go. Mówi: to, co głoszę, jest prawdziwe i przemyślane. Następnie robi coś niezwykłego. Z oskarżonego staje się: ewangelizatorem sędziego.

Pyta Agryppę: czy wierzysz Prorokom? To genialne pytanie. Jeśli Agryppa powie: nie, naraża swoją pozycję znawcy judaizmu. Jeśli powie: tak, Paweł może zapytać: co zatem z wypełnieniem proroctw w Chrystusie? Agryppa odpowiada niejednoznacznie. BT zaznacza, że zdanie jest: składniowo trudne. Może oznaczać: „prawie mnie przekonałeś”,

ale można je też rozumieć bardziej ironicznie: „naprawdę sądzisz, że tak szybko zrobisz ze mnie chrześcijanina?” Paweł nie wdaje się w spór o ton wypowiedzi. Odpowiada pięknie: pragnie, aby Agryppa i wszyscy obecni stali się tacy jak on — tylko bez kajdan. To pokazuje jego serce. On nie chce: wygrać dyskusji.

Chce: zbawienia słuchaczy. Na końcu Agryppa, Festus i Berenika uznają: Paweł nie zrobił nic zasługującego na śmierć lub więzienie. Agryppa mówi wręcz: można byłoby go zwolnić, gdyby nie odwołał się do cezara. Po raz kolejny Łukasz podkreśla: niewinność Pawła. Ale paradoksalnie jego apelacja nie jest pomyłką.

To właśnie ona otwiera drogę: do Rzymu, zgodnie z obietnicą Chrystusa z Dz 23.

1. Struktura Dz 26

Dz 26,1–8 — żydowskie korzenie i nadzieja

zgoda Agryppy na mowę;
obrona Pawła;
znajomość judaizmu przez króla;
faryzejska przeszłość;
obietnica dana ojcom;
dwanaście pokoleń;
nadzieja;
zmartwychwstanie.

Dz 26,9–18 — prześladowca spotyka Jezusa

walka przeciw imieniu Jezusa;
więzienie chrześcijan;
głosowanie za karą śmierci;
represje;
Damaszek;
światłość;
upadek;
głos Jezusa;
„oścień”;
sługa;
świadek;
posłanie;
otwieranie oczu;
ciemność i światło;
szatan i Bóg;
odpuszczenie grzechów;
dziedzictwo świętych.

Dz 26,19–23 — odpowiedź Pawła

posłuszeństwo widzeniu;
Damaszek;
Jerozolima;
Judea;
poganie;
pokuta;
nawrócenie;
uczynki;
próba zabicia;
pomoc Boga;
Mojżesz i Prorocy;
cierpiący Mesjasz;
zmartwychwstanie;
światło dla Izraela i pogan.

Dz 26,24–29 — Festus i Agryppa

oskarżenie o szaleństwo;
prawda i rozsądek;
publiczny charakter wydarzeń;
Prorocy;
pytanie skierowane do Agryppy;
„chrześcijanin”;
modlitewne pragnienie Pawła.

Dz 26,30–32 — niewinność

zakończenie posiedzenia;
rozmowa władz;
brak podstaw do śmierci i więzienia;
apelacja do cezara.

2. Agryppa pozwala Pawłowi mówić

Paweł dostaje: formalną możliwość obrony. Ale jego mowa od początku przekracza: zwykłą strategię prawniczą. To będzie: apologia Ewangelii.

3. Gest wyciągniętej ręki

Łukasz zaznacza: gest mówcy. To szczegół zgodny z konwencją: publicznej przemowy. Paweł nie jest chaotycznym fanatykiem. Zachowuje się jak: człowiek świadomy sytuacji i retoryki.

4. „Uważam to za szczęście”

Paweł nie mówi tak dlatego, że: lubi być więźniem. Cieszy się, że mówi przed człowiekiem: dobrze znającym judaizm.

Agryppa może zrozumieć:

Prawo;
Proroków;
oczekiwania mesjańskie;
żydowskie spory;
nadzieję zmartwychwstania.

5. Agryppa II

To syn: Heroda Agryppy I znanego z Dz 12. Jego rodzina jest silnie związana z: historią polityczną Judei. Nie jest on jednak arcykapłanem. Pełni rolę: klientalnego króla zależnego od Rzymu.

6. Dlaczego Festus go potrzebuje?

Festus jest: administratorem rzymskim. Rozumie prawo imperialne. Nie rozumie dobrze: wewnętrznych sporów religijnych Żydów. Agryppa zna je: znacznie lepiej.

7. Paweł nie schlebia jak Tertullus

W Dz 24 Tertullus rozpoczął od: pochlebstwa wobec Feliksa. Paweł mówi do Agryppy uprzejmie, ale: rzeczowo. Nie buduje obrony na: manipulacji ego sędziego.

8. Faryzejska przeszłość

Paweł kolejny raz przypomina: byłem faryzeuszem. To ważne, bo faryzeusze przyjmowali: zmartwychwstanie umarłych. Chrześcijańska nadzieja nie pojawia się więc dla Pawła jako: całkowicie obcy problem. Chrystus nadaje jej: pełny i konkretny sens.

9. Najsurowsze stronnictwo

Paweł nie był: religijnie obojętny. Pochodził z bardzo wymagającego środowiska. Jego przejście do Chrystusa nie wynika z: braku znajomości judaizmu.

10. Nadzieja Izraela

Paweł mówi, że stoi przed sądem z powodu: nadziei wynikającej z Bożej obietnicy. To klucz do jego teologii. Ewangelia nie oznacza: Boga przeciw Izraelowi. Oznacza: Boga wypełniającego obietnice dane ojcom.

11. Dwanaście pokoleń

Paweł mówi o: dwunastu pokoleniach. To język: pełni Izraela. Nawet jeśli historycznie część plemion była rozproszona, wyrażenie ma znaczenie: teologiczne i narodowe.

12. Nadzieja spełnienia obietnicy

Izrael służy Bogu i oczekuje: wypełnienia Jego obietnic. Paweł twierdzi: to właśnie w Chrystusie rozpoczęło się ich spełnienie.

13. Zmartwychwstanie jest logicznie możliwe dla Boga

Paweł stawia pytanie: jeżeli Bóg jest Bogiem, dlaczego zmartwychwstanie ma być niemożliwe? Nie dowodzi jeszcze tym samym: historycznego faktu Zmartwychwstania Jezusa. Pokazuje jednak: nie ma racjonalnej podstawy, by wykluczyć możliwość działania Boga tylko dlatego, że przekracza zwykłe doświadczenie.

14. Wiara nie jest wiarą w absurd

Paweł nie mówi: „uwierz, bo to absurdalne”. Mówi: Bóg ma moc większą niż śmierć. Następnie opiera się na: świadectwie spotkania ze Zmartwychwstałym.

15. Dawny Paweł też był przeciwnikiem Jezusa

To mocny argument autobiograficzny. Paweł nie mówi: „od zawsze byłem nastawiony na uwierzenie”. Wręcz przeciwnie. Uważał, że powinien: gwałtownie zwalczać imię Jezusa.

16. „Imię Jezusa”

W Dziejach „imię” oznacza: osobę, autorytet i władzę Jezusa. Paweł nie zwalczał tylko: idei. Zwalczał: wspólnotę należącą do Jezusa.

17. Święci

Paweł określa dawnych prześladowanych chrześcijan jako: świętych. To bolesne. Człowiek, który dzisiaj widzi w nich: lud Boga, wcześniej: wsadzał ich do więzienia.

18. Czy Paweł naprawdę „głosował” za śmiercią?

BT używa języka wskazującego na: poparcie wyroków śmierci. Egzegeci dyskutują, czy oznacza to formalny głos w Sanhedrynie, czy szerzej: aprobatę. Nie trzeba z tego budować pewnej tezy, że Paweł był formalnym członkiem: Wysokiej Rady.

19. Przymuszanie do bluźnierstwa

To jedna z najmocniejszych informacji o dawnym Szawle. Nie tylko więził. Próbował zmusić uczniów do: wyrzeczenia się Jezusa. Jego działalność miała charakter: brutalnej represji religijnej.

20. „Bez miary”

Paweł nie minimalizuje: swojej winy. Nie mówi: „byłem tylko trochę nadgorliwy”. Pokazuje: skalę własnego fanatyzmu.

21. Prawdziwe świadectwo nie wybiela przeszłości

Paweł opowiada o: swojej winie. Nie dlatego, by się nią epatować. Dlatego, że pokazuje: potęgę łaski.

22. Damaszek — trzeci opis

Droga do Damaszku pojawia się w Dziejach:

Dz 9 — narracja Łukasza;
Dz 22 — świadectwo przed tłumem w Jerozolimie;
Dz 26 — obrona przed Agryppą.

To samo wydarzenie jest przedstawiane: w różnych sytuacjach.

23. Dlaczego opisy różnią się szczegółami?

Ponieważ nie są: mechaniczną kopią jednego protokołu. Łukasz kształtuje opowieść według: funkcji danej mowy. W Dz 26 szczególnie ważne jest: misyjne powołanie Pawła.

24. Światło jaśniejsze od słońca

Paweł umieszcza wydarzenie: w południe. Wtedy światło słoneczne jest: bardzo mocne. A jednak światłość związana z objawieniem: przewyższa słońce. To język: teofanii.

25. Wszyscy upadają

Dz 26 mocniej niż wcześniejsze relacje podkreśla: wspólne doświadczenie towarzyszy. Jednocześnie treść powołania jest skierowana: bezpośrednio do Pawła.

26. Głos po hebrajsku

BT zachowuje określenie: język hebrajski. Jak przy Dz 22, w praktyce może chodzić o: aramejski. Najważniejsze: Jezus zwraca się do Pawła językiem jego religijnego świata.

27. „Dlaczego Mnie prześladujesz?”

Znów wraca niezwykle mocny motyw: Jezus utożsamia się z prześladowanymi uczniami. Paweł ścigał: chrześcijan. Jezus mówi: prześladujesz Mnie. To przygotowuje późniejszą Pawłową teologię: Ciała Chrystusa.

28. Wierzganie przeciw ościeniowi

BT wyjaśnia przysłowie. „Oścień” to: zaostrzony kij używany do poganiania zwierząt. Zwierzę kopiące w taki kij: raniło przede wszystkim samo siebie.

29. Sens przysłowia

Paweł walczy z: Bożym działaniem. Im bardziej próbuje je zatrzymać: tym bardziej jego wysiłek jest bezcelowy. Nie chodzi o to, że Bóg zmusza go: do wiary jak zwierzę. Chodzi o: bezsens walki z rzeczywistym Bożym zamysłem.

30. Łaska nie niszczy wolności

Jezus zatrzymuje Pawła bardzo mocno. Ale Paweł potem mówi: nie sprzeciwiłem się widzeniu. Czyli w jego historii istnieje: realna odpowiedź człowieka. To ważna katolicka równowaga: łaska inicjuje, człowiek odpowiada.

31. „Stań na nogi”

Człowiek upadający przed objawieniem ma: wstać. Bóg nie powołuje Pawła po to, by: pozostał na ziemi w religijnym oszołomieniu. Powołuje go do: misji.

32. Sługa

Greckie terminy powołania podkreślają: podporządkowanie misji Chrystusowi. Paweł nie jest: właścicielem Ewangelii. Jest: jej sługą.

33. Świadek

To jeden z najważniejszych terminów Dziejów. Program z Dz 1,8: będziecie świadkami. Paweł zostaje włączony w: tę samą dynamikę.

34. Świadek mówi o tym, co zobaczył

Pawłowe apostolstwo jest związane: ze spotkaniem ze Zmartwychwstałym. Dlatego 1 Kor 9 i 15 podkreślają: ujrzenie Pana.

35. Chrystus będzie objawiał dalej

Powołanie Pawła nie kończy się na: jednym doświadczeniu. Jezus mówi o: dalszym objawianiu i prowadzeniu. Misja jest: drogą.

36. Ochrona przed ludem i poganami

Paweł będzie działał: zarówno wśród Izraela, jak i narodów. I od obu stron może doświadczać: oporu. Jednak posyłający Chrystus: nie przestaje być Panem misji.

37. „Do których cię posyłam”

Greckie słownictwo ma wymiar: apostolski. Apostoł to: posłany. Źródłem jego misji jest: Chrystus.

38. Otworzyć oczy

To echo: prorockiego języka Izajasza. Misja Ewangelii jest porównana do: odzyskania wzroku. Nie chodzi o: wyższość kulturową Pawła nad poganami. Chodzi o: Boże światło zbawienia.

39. Ciemność i światło

W Biblii światło oznacza m.in.:

prawdę;
życie;
obecność Boga;
zbawienie.

Ciemność może oznaczać:

grzech;
niewiedzę;
zniewolenie;
oddalenie od Boga.

40. Władza szatana i Bóg

Paweł widzi misję nie tylko jako: edukację religijną. To walka o: duchową wolność człowieka. Chrystus wyprowadza: spod władzy zła.

41. Czy poganin jest automatycznie „opętany”?

Nie.

Tekst używa szerokiego języka soteriologicznego: ludzkość potrzebuje wyzwolenia spod panowania grzechu i zła. Nie wolno zamieniać go w: etniczną pogardę.

42. Odpuszczenie grzechów

Cel misji nie brzmi: „zostań bardziej religijny”. Brzmi: otrzymaj przebaczenie. Ewangelia dotyka: winy człowieka przed Bogiem.

43. Przebaczenie przez wiarę w Jezusa

W centrum jest: wiara w Chrystusa. Nie narodowość. Nie przynależność etniczna. Nie zasługi.

Jezus.

44. Dziedzictwo ze świętymi

Zbawienie to nie tylko: anulowanie winy. To także: nowe miejsce w ludzie Boga i udział w Jego dziedzictwie.

Ma wymiar:

osobisty;
wspólnotowy;
eschatologiczny.

45. Uświęcenie

Ludzie otrzymują dziedzictwo wśród: uświęconych. Świętość jest: dziełem Boga i zarazem drogą życia człowieka.

46. Pawłowa odpowiedź

Najważniejsze podsumowanie: nie sprzeciwiłem się widzeniu z nieba. Całe późniejsze Dzieje można czytać jako: rozwinięcie tej odpowiedzi.

47. Posłuszeństwo nie oznacza łatwej drogi

Paweł odpowiedział: tak. Co dostał?

kamienie;
więzienia;
chłosty;
oskarżenia;
konflikty;
kajdany.

Boże „tak” nie zawsze prowadzi: do wygody.

48. Najpierw Damaszek

Paweł zaczyna głosić tam, gdzie: miał prześladować. Miejsce przemocy staje się: miejscem świadectwa.

49. Potem Jerozolima

Wraca do: centrum własnego narodu. Nie ucieka od: trudnej historii.

50. Judea i poganie

Misja poszerza się zgodnie z: uniwersalnym planem Dziejów. To przypomina Dz 1,8: świadectwo rozszerza się geograficznie i etnicznie.

51. Pokuta

Greckie: μετανοέω — metanoeō oznacza: nawrócić myślenie i życie. To nie tylko: żal emocjonalny.

52. Nawrócenie do Boga

Człowiek nie ma tylko: przestać robić źle. Ma: zwrócić się do Boga. Chrześcijańskie nawrócenie ma: kierunek osobowy.

53. Uczynki godne nawrócenia

To bardzo ważne dla katolickiej teologii. Paweł nie przeciwstawia: wiary i realnej przemiany życia. Prawdziwe nawrócenie: przynosi owoce.

54. Czy uczynki kupują zbawienie?

Nie.

Pierwsza jest: łaska. Pierwsza jest: inicjatywa Chrystusa. Pierwsza jest: wiara i odpuszczenie grzechów. Ale łaska, która nie zmienia życia, zostałaby potraktowana: powierzchownie.

55. Wiara działająca

Pawłowe nauczanie nie brzmi: „wystarczy deklaracja”. Człowiek nawrócony ma: żyć jak człowiek nawrócony.

56. Dlaczego pochwycono Pawła?

Według jego świadectwa: właśnie z powodu tej misji. Nie dlatego, że: był pospolitym przestępcą.

57. Boża pomoc

Paweł mówi, że trwa aż do tej chwili dzięki: pomocy Boga. To interesujące.

W jego historii pomoc Boga obejmowała:

cudowne interwencje;
przyjaciół;
setników;
trybunów;
obywatelstwo;
eskortę;
procesy.

58. Opatrzność jest większa niż „cuda”

Boża pomoc nie musi wyglądać wyłącznie jak: nadnaturalne zerwanie kajdan. Może działać przez: zwyczajne środki.

59. „Małym i wielkim”

Paweł świadczy: wszystkim.

Teraz dosłownie stoi przed:

królem;
namiestnikiem;
elitą Cezarei.

Ale wcześniej głosił też: zwykłym ludziom. Ewangelia nie jest: elitarna.

60. Mojżesz i Prorocy

Paweł nie mówi: „Stary Testament był błędem”. Twierdzi: jego Ewangelia wypełnia to, co Bóg wcześniej zapowiadał.

61. Chrześcijaństwo czyta ST chrystologicznie

Kościół od początku widzi: historię Izraela jako przygotowanie na Chrystusa. Nie oznacza to: dowolnego wciskania Jezusa w każdy pojedynczy werset. Chodzi o: całościową historię obietnicy i wypełnienia.

62. Mesjasz cierpiący

Dla wielu oczekujących Mesjasza cierpienie było: trudnym elementem. Paweł głosi: właśnie przez cierpienie Mesjasz wypełnia Boży plan. To ta sama logika, którą Łukasz pokazuje w: Łk 24.

63. Zmartwychwstanie jako pierwszeństwo

Chrystus jest: pierwszym w pełnym eschatologicznym sensie Zmartwychwstania. Nie chodzi o to, że wcześniej nikt nie został: przywrócony do życia. Łazarz czy Eutych wrócili do: życia śmiertelnego. Jezus wchodzi: w życie, nad którym śmierć nie ma już władzy.

64. Światło dla Izraela i pogan

Uniwersalizm nie oznacza: porzucenia Izraela. Światło jest głoszone: ludowi i narodom. To ta sama linia Izajasza, którą Paweł cytował w: Dz 13.

65. Festus przerywa

Dla rzymskiego namiestnika cały wywód staje się: zbyt obcy. Prorocy. Mesjasz. Zmartwychwstanie. Widzenie. Misja. Festus reaguje: oskarżeniem o utratę rozumu.

66. „Wielka wiedza”

Co ciekawe, Festus nie uważa Pawła za: ignoranta. Przeciwnie. Widzi człowieka: bardzo wykształconego. Uważa tylko, że wiedza: doprowadziła go do obłędu.

67. Wiara może brzmieć absurdalnie z zewnątrz

Dla człowieka nieprzyjmującego: Boga działającego w historii, zmartwychwstanie może brzmieć: niedorzecznie. Paweł nie rezygnuje jednak: z prawdy, żeby wypaść rozsądniej.

68. Ale Paweł broni racjonalności wiary

Nie odpowiada: „tak, wiara jest szaleństwem i nie ma sensu”. Mówi: moje słowa są prawdziwe i przemyślane. To ważne. Chrześcijaństwo nie każe: wyłączać rozumu.

69. Wiara i rozum

Katolicka tradycja konsekwentnie odrzuca: konflikt typu „albo rozum, albo wiara”.

Rozum może:

badać;
pytać;
analizować świadectwa.

Wiara otwiera na: objawienie Boga.

70. Paweł zachowuje szacunek dla Festusa

Mimo że Festus publicznie nazywa go: szalonym, Paweł odpowiada: uprzejmie. Nie oddaje: zniewagą za zniewagę.

71. „Nie działo się to w kącie”

Paweł podkreśla: publiczny charakter wydarzeń. Chrześcijaństwo opiera się na twierdzeniu o: wydarzeniach historycznych. Nie tylko na: prywatnym mistycznym przeżyciu.

72. Co było publiczne?

Nie oznacza to, że cały tłum widział: Zmartwychwstanie.

Chodzi o szeroki kontekst:

działalność Jezusa;
Jego śmierć;
rozwój ruchu uczniów;
głoszenie Zmartwychwstania;
spory w Jerozolimie.

To nie była: tajna sekta bez historii.

73. Paweł zwraca się do Agryppy

W tym momencie następuje: genialna zmiana. Paweł nie mówi już tylko: „oto moja obrona”. Pyta: ciebie, królu, co ty zrobisz z Prorokami?

74. Świadek nie chowa się za teorią

Prawdziwa ewangelizacja w pewnym momencie staje się: osobista. Nie tylko: „co myślą ludzie?” Ale: „co ty odpowiadasz?”

75. Czy wierzysz Prorokom?

Agryppa jest w trudnej sytuacji. Jeśli odpowie: nie, może utracić wiarygodność wobec żydowskiego otoczenia. Jeśli odpowie: tak, Paweł może poprowadzić argument: ku Mesjaszowi.

76. Paweł sam odpowiada za Agryppę

Mówi w praktyce: wiem, że uznajesz Proroków. To odważne. Nie pozwala królowi: uciec całkowicie w proceduralną neutralność.

77. Odpowiedź Agryppy jest niejednoznaczna

BT bardzo uczciwie zaznacza: trudność składniową. Popularna wersja: „niewiele brakuje, a zrobiłbyś ze mnie chrześcijanina”. Możliwe jest jednak bardziej ironiczne znaczenie: „myślisz, że tak szybko mnie przekonasz?”

78. Nie buduj wielkiej doktryny na tonie, którego nie znamy

Nie słyszymy: głosu Agryppy.

Nie wiemy, czy mówi:

półżartem;
ironicznie;
z zaciekawieniem;
wymijająco.

Dlatego trzeba zachować: ostrożność.

79. Słowo „chrześcijanin”

W Dz pojawiło się po raz pierwszy: w Antiochii. Teraz używa go: król. To pokazuje, że nazwa ruchu jest już: rozpoznawalna.

80. Odpowiedź Pawła jest genialna

Nie mówi: „wygrałem, prawie cię mam”. Mówi: modlę się, abyś ty i wszyscy stali się tacy jak ja. To nie triumf retoryczny. To: troska o zbawienie.

81. „Tylko bez kajdan”

To jeden z najbardziej ludzkich momentów. Paweł nie gloryfikuje: więzienia. Chce, by inni mieli jego: wiarę, ale nie jego: kajdany.

82. Chrześcijaństwo nie jest kultem cierpienia

Paweł przyjmuje cierpienie, gdy wynika ono z: wierności Chrystusowi. Nie uważa jednak cierpienia za: dobro samo w sobie.

83. Król wstaje

Posiedzenie się kończy.

Wraz z nim wstają:

Festus;
Berenika;
pozostali dostojnicy.

Formalnie: przesłuchanie dobiegło końca.

84. Władze rozmawiają bez Pawła

Ich wniosek jest bardzo mocny: nie ma podstaw do kary śmierci ani więzienia. To nie pierwszy raz. Motyw niewinności Pawła: stale się powtarza.

85. Podobieństwo do procesu Jezusa

Łukasz w swojej Ewangelii podkreśla: niewinność Jezusa. W Dziejach wielokrotnie podkreśla: niewinność Pawła wobec przestępstw zarzucanych przez władzę. To tworzy: literacko-teologiczne podobieństwo ucznia do Mistrza.

86. Paweł nie jest Jezusem

To trzeba zaznaczyć. Paweł: nie zbawia przez swoją śmierć. Nie jest: bezgrzesznym Mesjaszem. Jest: uczniem upodobnionym do drogi Mistrza.

87. Agryppa: można go było uwolnić

Po ludzku rodzi się pytanie: czy apelacja do cezara była błędem? Gdyby nie apelował: być może zostałby zwolniony.

Ale wcześniejsza historia pokazuje:

realny spisek;
naciski;
niebezpieczeństwo Jerozolimy.

Paweł miał: poważne powody.

88. A przede wszystkim: Rzym

Chrystus wcześniej powiedział: będziesz świadczył w Rzymie. Apelacja do cezara staje się: środkiem prowadzącym dokładnie w tym kierunku. Opatrzność wykorzystuje: prawo rzymskie.

89. Czy Paweł musiał apelować, bo Bóg tak „mechanicznie zaplanował”?

Tekst nie mówi: Bóg kazał wprost złożyć apelację. Nie wolno dodawać: prywatnego objawienia. Możemy powiedzieć: decyzja Pawła wpisuje się w zapowiedziany przez Chrystusa kierunek ku Rzymowi.

90. Wolna decyzja i Opatrzność

To kolejny piękny przykład: człowiek działa realnie, a Bóg: prowadzi historię. Katolicka teologia nie musi wybierać: albo wolność, albo Opatrzność.

91. Klucz do Biblii

Iz 42

otwieranie oczu i wyprowadzanie z ciemności.

Iz 49

światło dla narodów.

Jr 1

powołanie i posłanie proroka.

Łk 24

Mesjasz cierpiący i wypełnienie Pism.

Dz 1,8

świadkowie aż po krańce ziemi.

Dz 9

pierwszy opis drogi do Damaszku.

Dz 13

światło dla pogan.

Dz 22

drugi opis Damaszku.

Dz 23

zapowiedź świadectwa w Rzymie.

Dz 25

Agryppa i problem Festusa.

Dz 26

trzeci opis powołania i apologia.

1 Kor 15

Zmartwychwstanie jako centrum Ewangelii.

Ga 1

Pawłowe powołanie przez Boga.

Flp 3

faryzejska przeszłość i poznanie Chrystusa.

92. Niezbędnik biblijny

Główne osoby

Paweł;
Agryppa II;
Festus;
Berenika;
Jezus Zmartwychwstały;
prześladowani chrześcijanie.

Główne miejsca

Cezarea;
Jerozolima;
Damaszek;
Judea;
Rzym — jako przyszły cel.

Główne tematy

apologia;
zmartwychwstanie;
nadzieja Izraela;
prześladowanie;
powołanie;
świadectwo;
misja;
nawrócenie;
światło;
ciemność;
szatan;
odpuszczenie grzechów;
uczynki;
Mojżesz;
Prorocy;
rozum;
wiara;
niewinność.

93. Ważne słowa greckie

ἀπολογία — apologia

Obrona / mowa obronna.

Stąd polskie: apologetyka.

ἐλπίς — elpis

Nadzieja.

ἀνάστασις — anastasis

Zmartwychwstanie.

μάρτυς — martys

Świadek.

ὑπηρέτης — hypēretēs

Sługa / pomocnik.

ἀποστέλλω — apostellō

Posyłać.

Źródło pojęcia: apostolstwa.

μετάνοια — metanoia

Nawrócenie / przemiana myślenia.

ἐπιστρέφω — epistrephō

Zwrócić się / nawrócić się.

σκότος — skotos

Ciemność.

φῶς — phōs

Światło.

ἄφεσις — aphesis

Odpuszczenie / uwolnienie.

κληρονομία — klēronomia

Dziedzictwo.

πίστις — pistis

Wiara.

94. Co szczególnie podkreśla Biblia Tysiąclecia?

Dz 26,5

Paweł był: faryzeuszem.

Dz 26,12–18

BT odsyła do: Dz 9 i Dz 22,

pokazując, że to trzeci opis tego samego przełomowego wydarzenia.

Dz 26,14

BT objaśnia: przysłowie o wierzganiach przeciw ościeniowi.

Dz 26,17–18

BT wskazuje ważne paralele: Jeremiasz i Izajasz,

czyli prorocki charakter Pawłowego posłania.

Dz 26,20

Nawrócenie ma prowadzić do: czynów odpowiadających pokucie.

Dz 26,28

BT zaznacza: trudność składniową odpowiedzi Agryppy

i podaje alternatywny sposób rozumienia.

Dz 26,32

Agryppa stwierdza: można byłoby Pawła uwolnić, gdyby nie apelował do cezara.

95. Hugolin Langkammer OFM — charakter mowy

Langkammer określa Dz 26 jako: apologię Pawła. Zwraca uwagę, że mowa ma wyraźne znamiona: Łukaszowej teologii. Nie oznacza to, że historia Pawła jest fikcyjna. Oznacza: autor Dziejów przedstawia ją w sposób podporządkowany teologicznemu celowi księgi.

96. Langkammer — trzeci opis powołania

Komentarz zwraca uwagę na: kolejne przedstawienie Damaszku.

Tym razem centrum stanowi:

powołanie;
misja;
świadectwo;
posłanie do pogan.

To nie tylko historia: „jak Paweł przestał prześladować”. To historia: „po co Chrystus go zatrzymał”.

97. Langkammer — Mojżesz i Prorocy

Langkammer podkreśla spójność Pawłowego świadectwa z: historią zbawienia. Paweł przedstawia Chrystusa jako: wypełnienie Pism. Nie głosi: religijnej nowinki bez korzeni.

98. Langkammer — Festus

Festus reaguje na: orędzie o Zmartwychwstaniu. Dla rzymskiego przedstawiciela świata pogańskiego brzmi ono: niewiarygodnie. Langkammer zauważa, że mowa zostaje przerwana właśnie w reakcji na: kerygmat paschalny.

99. Langkammer — Agryppa

Paweł odwołuje się do: wiary Agryppy w Proroków. To celny sposób przesunięcia rozmowy: z procesu nad Pawłem ku pytaniu o prawdę Bożego objawienia.

100. Langkammer — odpowiedź Agryppy

Komentarz zachowuje sens dialogowy i misyjny sceny. Agryppa zostaje postawiony wobec: osobistego wezwania. Paweł odpowiada: modlitewnym pragnieniem wiary dla wszystkich słuchaczy.

101. Langkammer — niewinność Pawła

Festus, Agryppa i Berenika są zgodni: Paweł nie uczynił nic zasługującego na śmierć ani więzienie. Langkammer podkreśla: kolejne powtórzenie motywu niewinności.

102. Paweł podobny do Chrystusa

W Łukaszowym dziele zarówno Jezus, jak i Paweł:

są oskarżani;
stają przed władzami;
nie zostają uznani za winnych przestępstwa zasługującego na śmierć;
mimo to droga prowadzi przez cierpienie.

To pokazuje: ucznia idącego drogą Mistrza.

103. Eugeniusz Dąbrowski

Klasyczny komentarz Pallottinum jest szczególnie cenny przy:

tle Agryppy II;
prawnej sytuacji Pawła;
trzech relacjach o Damaszku;
historycznym charakterze procesu;
języku mowy;
zmartwychwstaniu;
apelu do Proroków;
drodze do Rzymu.

Dąbrowski pomaga utrzymać: historyczny grunt pod teologiczną interpretacją.

104. Krzysztof Mielcarek — teologia świadectwa

W Łukaszowym rozumieniu świadectwo nie jest: prywatnym opowiadaniem o sobie. Świadek ma wskazać: na Chrystusa. Dlatego autobiografia Pawła w Dz 26 nie kończy się na: „moja niesamowita historia”. Prowadzi do: Jezusa, Zmartwychwstania i wezwania słuchaczy.

105. Katolicki klucz: łaska i odpowiedź

Powołanie Pawła jest: czystą inicjatywą Chrystusa. Paweł nie zasłużył na nie. Właśnie: prześladuje Kościół. Ale potem odpowiada: posłuszeństwem. Katolicka teologia widzi tu piękną dynamikę: pierwszeństwo łaski + realna współpraca człowieka.

106. Katolicki klucz: wiara i uczynki

Dz 26,20 jest niezwykle ważne.

Paweł głosi:

pokutę;
zwrot do Boga;
czyny godne nawrócenia.

To pokazuje, że apostolska Ewangelia nie głosi: martwej deklaracji wiary. Dobre uczynki nie kupują: łaski. Są: owocem nawrócenia i współpracy z łaską.

107. Katolicki klucz: odpuszczenie grzechów

Misja apostolska prowadzi do: przebaczenia. Chrystus posyła Kościół nie po to, by: tylko moralizował. Kościół ma nieść: pojednanie człowieka z Bogiem.

108. Katolicki klucz: dziedzictwo świętych

Chrześcijaństwo nie jest: samotnym projektem duchowym. Zbawiony człowiek otrzymuje miejsce: wśród uświęconych. To język: Kościoła i eschatologicznej wspólnoty.

109. Katolicki klucz: walka duchowa

Ciemność i władza szatana są: realnym wymiarem ludzkiego zniewolenia. Nie należy jednak przerabiać każdego problemu psychicznego, choroby czy konfliktu na: bezpośrednie opętanie.

Kościół rozróżnia:

grzech;
pokusę;
zniewolenie;
chorobę;
problemy psychiczne;
szczególne przypadki działania demonicznego.

110. Katolicki klucz: Stary i Nowy Testament

Paweł nie odcina Ewangelii od: Mojżesza i Proroków. Katolickie czytanie Biblii jest: kanoniczne. ST i NT tworzą: jedną historię zbawienia.

111. Katolicki klucz: wiara i rozum

Festus nazywa Pawła: szalonym. Paweł nie gloryfikuje: nieracjonalności. Podkreśla: prawdę i rozumny charakter własnych słów. To bardzo ważne dla katolickiej tradycji: wiara nie boi się rozumu.

112. Katolicki klucz: ewangelizacja jest osobista

Paweł nie kończy na: argumentacji. Pyta Agryppę: o jego wiarę. Ewangelizacja nie jest tylko: przekazaniem informacji. Zaprasza do: odpowiedzi człowieka.

113. Ale nie wolno manipulować

Paweł jest odważny.

Nie używa:

presji emocjonalnej;
groźby społecznej;
przymusu.

Jego odpowiedź jest: modlitwą. To ważny wzór: zapraszać bez przemocy.

114. Katolicki klucz: cierpienie nie jest celem

Paweł chce, aby wszyscy byli jak on: z wyjątkiem więzów. To zdrowa korekta wobec: romantyzowania cierpienia. Krzyż przyjmujemy, gdy jest konsekwencją: miłości i wierności. Nie szukamy cierpienia dla: samego cierpienia.

115. Częste błędne odczytania

Błąd 1: „Paweł odszedł od judaizmu i wymyślił nową religię”

W Dz 26 przedstawia Ewangelię jako spełnienie nadziei Izraela, Mojżesza i Proroków.

Błąd 2: „Zmartwychwstanie jest tylko metaforą duchowej przemiany”

Paweł mówi o realnym działaniu Boga wobec umarłych i realnym Zmartwychwstaniu Chrystusa.

Błąd 3: „Trzy opisy Damaszku muszą być identyczne słowo w słowo”

Nie. Każdy znajduje się w innym kontekście i ma inny akcent narracyjny.

Błąd 4: „Oścień oznacza, że Jezus pozbawił Pawła wolnej woli”

Nie. Obraz pokazuje bezsens oporu, a Paweł sam mówi o swojej odpowiedzi na widzenie.

Błąd 5: „Misja do pogan oznacza, że Izrael został przez Pawła odrzucony”

Nie. Mówi o świetle dla ludu i dla pogan.

Błąd 6: „Wiara wystarczy bez przemiany życia”

Paweł mówi o czynach odpowiadających nawróceniu.

Błąd 7: „Dobre uczynki kupują przebaczenie”

Nie. Odpuszczenie grzechów jest darem otrzymywanym przez wiarę w Chrystusa; uczynki są owocem nawrócenia.

Błąd 8: „Festus udowodnił, że Paweł był chory psychicznie”

Nie. To reakcja Festusa na niezrozumiałe dla niego orędzie, a nie diagnoza medyczna.

Błąd 9: „Chrześcijaństwo wymaga odrzucenia rozumu”

Paweł wprost broni prawdziwości i racjonalności swojego świadectwa.

Błąd 10: „Agryppa na pewno był o krok od chrztu”

BT zaznacza trudność składniową jego wypowiedzi. Nie znamy dokładnie tonu i intencji.

Błąd 11: „Paweł chce wygrać debatę z Agryppą”

Jego odpowiedź pokazuje, że chce przede wszystkim dobra i wiary słuchaczy.

Błąd 12: „Kajdany są czymś świętym samym w sobie”

Nie. Paweł życzy wszystkim swojej wiary, ale nie swoich więzów.

Błąd 13: „Skoro Agryppa uważał Pawła za niewinnego, apelacja była na pewno błędem”

Nie. Apelacja chroniła Pawła przed realnym zagrożeniem i otworzyła drogę do Rzymu.

116. Na język ludzki

Dz 26 można powiedzieć tak:

Paweł stoi przed królem. Formalnie to on jest: więźniem. Ale duchowo sytuacja zaczyna wyglądać odwrotnie. To Paweł pyta: królu, czy ty wierzysz Prorokom? To już nie jest tylko: proces Pawła. To jest: proces decyzji Agryppy. Paweł opowiada: „ja też kiedyś byłem po drugiej stronie”. Nie tylko nie wierzyłem w Jezusa.

Ja: ścigałem Jego ludzi. I wtedy Jezus: mnie zatrzymał. Nie po to, żeby zrobić ze mnie: człowieka z ciekawym świadectwem. Po to, żeby: mnie wysłać. Do ludzi w ciemności. Do ludzi pod władzą grzechu. Do ludzi potrzebujących przebaczenia. Paweł mówi: odpowiedziałem. A teraz stoję tutaj: w kajdanach.

Festus mówi: jesteś szalony. Paweł: nie. To jest prawda. A potem zwraca się do króla: a ty? To najmocniejszy moment. Wiary nie da się bez końca trzymać jako: ciekawego tematu do rozmowy. Prędzej czy później pojawia się pytanie: co ja zrobię z Jezusem?

117. Pytania do refleksji

Czy naprawdę wierzę, że Bóg ma władzę również nad śmiercią?
Czy potrafię opowiedzieć własną historię tak, aby centrum nie było moje „ja”, lecz Chrystus?
Czy są obszary, w których nadal „wierzgając przeciw ościeniowi” walczę z czymś, do czego Bóg mnie wyraźnie zaprasza?
Czy moje nawrócenie przynosi realne czyny i zmianę życia?
Czy potrafię łączyć wiarę z rozumnym myśleniem?
Czy nie traktuję człowieka o innym światopoglądzie jako wroga, zamiast pragnąć dla niego dobra jak Paweł dla Agryppy?
Czy moje cierpienie wynika z wierności dobru, czy czasem sam niepotrzebnie je produkuję?
Gdybym stanął przed pytaniem Pawła do Agryppy, co naprawdę odpowiedziałbym o swojej wierze?

118. Modlitwa inspirowana Dz 26

Panie Jezu,

Ty zatrzymałeś Pawła, gdy szedł w całkowicie złym kierunku.

Zatrzymuj również mnie, gdy moja pewność siebie prowadzi mnie przeciw Tobie.

Otwieraj moje oczy.

Wyprowadzaj mnie z ciemności do światła, z niewoli grzechu do wolności dzieci Boga.

Dziękuję Ci za odpuszczenie grzechów i za dziedzictwo, które dajesz swoim świętym.

Daj mi łaskę nie sprzeciwiać się Twojemu powołaniu.

Niech moje nawrócenie nie będzie tylko słowem.

Niech będzie widoczne w czynach, decyzjach, relacjach i sposobie życia.

Daj mi odwagę Pawła, który potrafił mówić o Tobie także przed królami.

Daj mi również jego łagodność, aby nawet wobec człowieka, który mnie nie rozumie, nie odpowiadać pogardą.

Naucz mnie używać rozumu i nie bać się pytań.

A gdy przyjdzie chwila, w której ktoś zapyta mnie, dlaczego wierzę, daj mi słowa prawdziwe, przemyślane i pełne miłości.

Amen.

119. Jedno zdanie do zapamiętania

Dz 26 pokazuje Pawła, który z oskarżonego staje się świadkiem i ewangelizatorem swoich sędziów: głosi Zmartwychwstałego jako wypełnienie nadziei Izraela, opowiada o łasce, która przemieniła prześladowcę w Apostoła, i zaprasza nawet króla Agryppę do osobistej odpowiedzi wiary.

120. Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Dz 26.
Tekst i przypisy sprawdzone bezpośrednio na biblia.pl, Dzieje Apostolskie 26.

Komentarze polskich biblistów

Hugolin Langkammer OFM, Dzieje Apostolskie. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Wydawnictwo KUL, Lublin 2008.
Eugeniusz Dąbrowski, Dzieje Apostolskie. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum, Poznań 1961.
Krzysztof Mielcarek, opracowania dotyczące Łukaszowej teologii świadectwa i misji.
Waldemar Rakocy, opracowania dotyczące działalności Pawła, powołania Apostoła i narracji procesowych.
Franciszek Jóźwiak, „Dzieje Apostolskie”, w: Wstęp do Nowego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum, Poznań 1996.

Teksty paralelne

Iz 42,6–7 — otwieranie oczu i wyjście z ciemności.
Iz 49,6 — światło narodów.
Jr 1,5–8 — prorockie powołanie i posłanie.
Łk 24,25–27.44–47 — cierpiący Mesjasz i wypełnienie Pism.
Dz 1,8 — świadectwo aż po krańce ziemi.
Dz 9,1–19 — pierwszy opis drogi do Damaszku.
Dz 13,46–48 — światło dla pogan.
Dz 22,6–21 — drugi opis powołania.
Dz 23,11 — zapowiedź Rzymu.
Dz 25 — wprowadzenie do spotkania z Agryppą.
1 Kor 9,1 — Paweł widział Pana.
1 Kor 15 — Zmartwychwstanie.
Ga 1,11–24 — powołanie i przemiana Pawła.
Flp 3 — faryzejska przeszłość i poznanie Chrystusa.

Uwaga metodologiczna

Przy Dz 26,1–23 zachowano charakter mowy jako obrony Pawła, a jednocześnie jako świadectwa o Chrystusie. Nie sprowadzono jej do czysto procesowej strategii. Przy Dz 26,6–8 Pawłową nadzieję przedstawiono w ciągłości z obietnicą daną Izraelowi; nie potraktowano chrześcijaństwa jako zerwania z historią zbawienia Starego Testamentu.

Przy Dz 26,12–18 trzeci opis drogi do Damaszku odczytano jako tę samą podstawową chrystofanię i powołanie znane z Dz 9 i 22, z uwzględnieniem różnic wynikających z odmiennego celu narracyjnego. Przy Dz 26,14 obraz „ościenia” objaśniono zgodnie z przypisem BT jako przysłowie o bezcelowym oporze, bez wyciągania wniosku, że łaska Boga niszczy wolną wolę człowieka.

Przy Dz 26,18 język ciemności, władzy szatana i światła zachowano w jego realnym znaczeniu soteriologicznym, bez utożsamiania każdej choroby lub trudności psychicznej z bezpośrednim działaniem demonicznym. Przy Dz 26,20 zachowano jedność nawrócenia, zwrócenia się do Boga i odpowiadających temu czynów. Nie przedstawiono dobrych uczynków jako ceny kupującej łaskę, lecz jako realny owoc nawrócenia.

Przy Dz 26,24–25 nie potraktowano okrzyku Festusa jako diagnozy psychiatrycznej. Jest to reakcja człowieka z innego świata pojęć na Pawłowe orędzie o objawieniu i Zmartwychwstaniu. Przy Dz 26,28 zachowano ostrożność wskazaną w przypisie BT: wypowiedź Agryppy jest składniowo trudna i dopuszcza więcej niż jeden sposób tłumaczenia, dlatego nie twierdzono jako pewnika, że król był psychologicznie „o krok od nawrócenia”.

Przy Dz 26,31–32 podkreślono kolejny w Dziejach motyw niewinności Pawła wobec zarzutów zasługujących na karę śmierci lub więzienia. Apelacja do cezara została przedstawiona jako decyzja prawna wpisująca się w zapowiedzianą w Dz 23 drogę świadectwa do Rzymu, bez twierdzenia, że tekst podaje osobne Boże polecenie wniesienia apelacji.

121. Następny rozdział

Dz 27 — wielka podróż morska do Rzymu: setnik Juliusz, statek aleksandryjski, „Eurakylon”, sztorm, utrata nadziei, anioł Boga, któremu Paweł służy, obietnica ocalenia wszystkich 276 ludzi, rozbicie statku na Malcie oraz niezwykły obraz więźnia, który w samym środku katastrofy staje się duchowym liderem całej załogi.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.