Dzieje Apostolskie — Dz 14: Ikonium, Listra, Zeus i Hermes, ukamienowanie Pawła i prezbiterzy

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

Dz 14 — w 60 sekund

Dz 13 rozpoczęło pierwszą wielką wyprawę misyjną Barnaby i Pawła.

Dz 14 pokazuje jej dalszy ciąg — i bardzo szybko uczy, że misja chrześcijańska oznacza jednocześnie:

sukces;
sprzeciw;
cuda;
nieporozumienia;
prześladowanie;
budowanie trwałych wspólnot.

W Ikonium Paweł i Barnaba zaczynają — jak zwykle — od: synagogi.

Wielu:

Żydów;
pogan

przyjmuje wiarę. Ale pojawia się też opór. Miasto się dzieli. Paweł i Barnaba nie uciekają natychmiast. Pozostają: „dość długi czas” i odważnie głoszą. Pan potwierdza: „słowo swej łaski” znakami i cudami. Kiedy jednak powstaje realny plan: znieważenia i ukamienowania ich, misjonarze uciekają. To ważne. Chrześcijańska odwaga nie oznacza: obowiązku bezsensownego wystawiania się na śmierć.

Docierają do Listry.

Tam Paweł spotyka człowieka:

kalekiego od urodzenia;
który nigdy nie chodził.

Paweł dostrzega w nim: wiarę potrzebną do uzdrowienia.

Mówi:

„Stań prosto na nogach!”

Mężczyzna: zrywa się i zaczyna chodzić. Ale reakcja tłumu idzie w zupełnie innym kierunku, niż oczekiwaliby misjonarze. Ludzie wołają: „Bogowie przybrali postać ludzi i zstąpili do nas!” Barnabę uznają za: Zeusa. Pawła: Hermesa, bo głównie on przemawia.

Kapłan Zeusa przynosi:

woły;
wieńce;

i chce złożyć Apostołom: ofiarę. Barnaba i Paweł są przerażeni. Rozdzierają szaty. Wbiegają w tłum. Krzyczą: „My także jesteśmy ludźmi!” I po raz pierwszy w Dziejach słyszymy mowę misyjną skierowaną do ludzi, którzy nie wychodzą od znajomości historii Izraela.

Paweł nie zaczyna więc od:

Abrahama;
Mojżesza;
Dawida.

Zaczyna od: stworzenia. Mówi o: Bogu żywym,

który stworzył:

niebo;
ziemię;
morze;
wszystko, co istnieje.

Mówi, że Bóg dawał ludziom świadectwo o sobie przez:

dobro;
deszcz;
urodzajne lata;
pokarm;
radość.

To bardzo ważne. Poganie nie otrzymali jeszcze pełnego Objawienia Izraela, ale Bóg: nie pozostawił świata całkowicie bez świadectwa o sobie. Misjonarze z trudem powstrzymują tłum od złożenia im ofiary. I wtedy wydarza się dramatyczny zwrot.

Przychodzą przeciwnicy z:

Antiochii Pizydyjskiej;
Ikonium.

Podburzają tłum. Ten sam Paweł, którego przed chwilą chciano czcić jak boga, zostaje: ukamienowany. Wywlekają go poza miasto, sądząc: że nie żyje. Uczniowie otaczają Pawła. Paweł: podnosi się. Wraca do miasta. Następnego dnia idzie z Barnabą do Derbe. Po ewangelizacji Derbe misjonarze robią coś bardzo odważnego: wracają przez miejsca, w których byli prześladowani.

Po co?

Żeby:

umocnić uczniów;
zachęcić ich do wytrwania;
uporządkować młode Kościoły.

Mówią:

„Przez wiele ucisków trzeba nam wejść do królestwa Bożego.”

W każdym Kościele ustanawiają: starszych — prezbiterów. Modlą się. Poszczą. Polecają wspólnoty: Panu. Potem wracają do Antiochii Syryjskiej — miejsca, z którego zostali wysłani. Zwołują Kościół.

Nie opowiadają:

„zobaczcie, czego dokonaliśmy”.

Mówią: jak wiele Bóg przez nich zdziałał i: jak otworzył poganom podwoje wiary. To jeden z najpiękniejszych obrazów misyjnej pokory.

1. Struktura Dz 14

Dz 14,1–7 — Ikonium

synagoga;
wielu Żydów i pogan wierzy;
opór;
odważne głoszenie;
znaki;
podział miasta;
groźba ukamienowania;
ucieczka do Likaonii.

Dz 14,8–18 — Listra

chromy od urodzenia;
uzdrowienie;
Zeus i Hermes;
próba złożenia ofiary;
rozdarcie szat;
„jesteśmy ludźmi”;
Bóg żywy;
stworzenie;
naturalne świadectwo Boga.

Dz 14,19–20 — ukamienowanie Pawła

przeciwnicy z Antiochii i Ikonium;
podburzenie tłumu;
kamienowanie;
wyniesienie poza miasto;
Paweł podnosi się;
Derbe.

Dz 14,21–23 — umacnianie Kościołów

wielu uczniów w Derbe;
powrót do Listry;
Ikonium;
Antiochia Pizydyjska;
wytrwanie;
uciski;
Królestwo Boże;
ustanowienie prezbiterów;
modlitwa i post.

Dz 14,24–28 — powrót do Antiochii Syryjskiej

Pizydia;
Pamfilia;
Perge;
Attalia;
Antiochia;
sprawozdanie misyjne;
„podwoje wiary” dla pogan.

2. Ikonium — ten sam schemat co wcześniej

Paweł i Barnaba po wyrzuceniu z Antiochii Pizydyjskiej nie mówią: „misja nie działa”. Idą do: Ikonium. I znowu zaczynają: w synagodze.

To pokazuje stałą metodę Pawła:

najpierw środowisko żydowskie;
słuchacze znający Pismo;
„bojący się Boga” poganie związani z synagogą;
coraz szersze środowisko pogańskie.

3. Wielu Żydów uwierzyło

To trzeba mocno podkreślać. Dz 14,1 mówi wyraźnie: wielka liczba Żydów uwierzyła. Dlatego późniejszych konfliktów nie wolno czytać: „Żydzi kontra chrześcijanie”. Paweł: jest Żydem. Barnaba: jest Żydem. Wielu wierzących: jest Żydami. Spór przebiega: wewnątrz zróżnicowanych społeczności.

4. Uwierzyli również poganie

Ewangelia coraz wyraźniej realizuje: Dz 1,8. Nie jest już lokalnym ruchem jerozolimskim.

W jednym Kościele zaczynają spotykać się ludzie o różnych:

językach;
kulturach;
pochodzeniu.

To będzie rodziło wielkie pytanie: czy poganie muszą przyjąć obrzezanie? Dz 15 odpowie już za chwilę.

5. Sprzeciw

Niektórzy nie przyjmują Ewangelii i: źle usposabiają pogan wobec braci. To pokazuje, że spór religijny przechodzi w: konflikt społeczny.

Słowa mogą:

otworzyć człowieka;
albo wzbudzić uprzedzenie.

6. „Bracia”

Chrześcijanie są nazwani: braćmi. To bardzo częsty język pierwszego Kościoła.

Nie są tylko:

klientami organizacji;
uczestnikami wydarzenia;
słuchaczami nauczyciela.

Tworzą: rodzinę wiary.

7. Paweł i Barnaba nie uciekają od razu

Mimo sprzeciwu pozostają: „dość długi czas”. To ważne. Nie każda krytyka oznacza: „Bóg zamknął drzwi”. Czasami trzeba: zostać i cierpliwie głosić.

8. Kiedy zostać, a kiedy odejść?

Dz 14 daje bardzo praktyczną zasadę.

Kiedy istnieje sprzeciw

misjonarze: zostają.

Kiedy powstaje konkretny plan przemocy i ukamienowania

odchodzą. Chrześcijańska odwaga nie jest: lekkomyślnością.

9. „Ufni w Pana”

Źródłem odwagi nie jest: pewność własnych umiejętności. Są ufni: Panu. Misja ma sens tylko wtedy, gdy nie staje się: projektem własnego ego.

10. „Słowo łaski”

Bardzo piękne określenie Ewangelii: słowo łaski. Nie: słowo zasługi. Nie: słowo samodoskonalenia. Ewangelia mówi: Bóg pierwszy daje.

11. Znaki potwierdzają słowo

Pan potwierdza słowo:

cudami;
znakami.

To kolejny stały schemat Dziejów. Znaki nie są centrum. Centrum jest: słowo łaski. Cuda: wskazują na prawdziwość orędzia.

12. Czy cud automatycznie przekonuje wszystkich?

Nie.

W tym samym mieście:

jedni wierzą;
inni się sprzeciwiają.

Cud: nie odbiera człowiekowi wolności. Może prowadzić do wiary. Ale człowiek może także: odrzucić znak lub zinterpretować go błędnie. Listra pokaże to jeszcze mocniej.

13. Miasto się dzieli

Ewangelia przynosi: decyzję. Nie dlatego, że chrześcijaństwo kocha konflikt. Ale dlatego, że orędzie: wymaga odpowiedzi. Jezus także mówił, że Jego obecność może ujawniać: podział ludzkich decyzji.

14. „Apostołowie” Barnaba i Paweł

Dz 14,4 i 14 nazywa Barnabę i Pawła: Apostołami. Hugolin Langkammer zwraca uwagę, że to szczególne miejsce. Nie oznacza to automatycznie, że stają się: członkami Dwunastu. Greckie: apostolos oznacza: posłany / wysłannik. Paweł ma wyjątkowe apostolskie powołanie od Zmartwychwstałego. Barnaba jest tutaj także nazwany „apostołem” w szerszym sensie: posłanego misjonarza.

15. Apostołowie i Dwunastu — nie zawsze to samo znaczenie słowa

W NT termin „Apostoł” może być używany: w sensie ścisłym

wobec:

Dwunastu;
w szerszym sensie

wobec: szczególnych wysłanników Kościoła. Dlatego trzeba zawsze patrzeć: na kontekst.

16. Ucieczka do Likaonii

Paweł i Barnaba dowiadują się o planie:

znieważenia;
ukamienowania.

Uciekają do:

Listry;
Derbe;
okolic.

Nie zaprzestają misji. Zmieniają: miejsce.

17. Ucieczka nie jest tchórzostwem

To ważny temat obecny już w Dz 9.

Paweł:

został spuszczony w koszu;
teraz ucieka przed ukamienowaniem.

A później rzeczywiście będzie gotów: cierpieć. Roztropność i odwaga: nie są przeciwieństwami.

18. Listra

BT opisuje Listrę jako: niewielkie miasto na południowo-wschodnich krańcach Likaonii. Było to inne środowisko niż synagoga w Antiochii Pizydyjskiej. Tutaj Paweł trafia do ludzi mocno osadzonych w: religii pogańskiej.

19. Język likaoński

Po cudzie tłum zaczyna wołać: po likaońsku. To ciekawy szczegół. Paweł prawdopodobnie początkowo: nie rozumie, co przygotowuje tłum. Dopiero zachowanie kapłana Zeusa ujawnia: jak ludzie zinterpretowali cud.

20. Chory od urodzenia

Łukasz mocno podkreśla:

bezwładne nogi;
kaleka od urodzenia;
nigdy nie chodził.

To pokazuje: trwałość stanu. Opis przypomina uzdrowienie chromego przy Pięknej Bramie w Dz 3.

21. Piotr i Paweł — paralela

Dz 3

Piotr uzdrawia człowieka chromego od urodzenia.

Dz 14

Paweł uzdrawia człowieka kalekiego od urodzenia. To jedna z wielu paralel Łukasza. Pokazuje: ten sam Chrystus działa w misji Piotra i Pawła. Paweł nie głosi: innej Ewangelii.

22. „Miał wiarę potrzebną do uzdrowienia”

To zdanie trzeba czytać bardzo ostrożnie. Paweł dostrzega w człowieku: otwartość wiary.

Ale nie wolno odwracać wersetu w okrutną zasadę:

„jeśli ktoś nie został uzdrowiony, to znaczy, że miał za mało wiary”.

Biblia: tego nie uczy.

23. Wiara nie jest techniką uzdrawiania

Nie istnieje biblijny automat: odpowiednia ilość wiary → gwarantowane uzdrowienie fizyczne.

Paweł sam później będzie doświadczał:

cierpienia;
słabości;
„ościenia dla ciała”.

Tymoteusz będzie miał problemy zdrowotne. Trofim zostanie chory. Bóg może: uzdrawiać. Ale człowiek: nie steruje cudem.

24. „Stań prosto na nogach”

Paweł wydaje krótkie polecenie. Człowiek: zrywa się.

To bardzo podobna dynamika jak w:

cudach Jezusa;
uzdrowieniu przez Piotra.

Łukasz pokazuje: ciągłość działania Zmartwychwstałego w Kościele.

25. Tłum widzi cud — i błędnie go interpretuje

To jedna z najważniejszych lekcji Dz 14. Cud jest: prawdziwy. Ale interpretacja tłumu: błędna. Mówią: bogowie zeszli na ziemię. Czyli: samo doświadczenie niezwykłego wydarzenia nie wystarcza do poznania prawdy. Potrzebne jest: słowo, które je wyjaśnia.

26. Zeus i Hermes

Tłum uznaje: Barnabę za: Zeusa, głównego boga greckiego panteonu.

Pawła

za: Hermesa, ponieważ: Paweł był głównym mówcą.

Hermes był kojarzony m.in. z rolą:

posłańca;
mówcy;
pośrednika.

27. Dlaczego Barnaba = Zeus?

Tekst nie wyjaśnia.

Możliwe, że:

Barnaba wyglądał bardziej dostojnie;
Paweł mówił, więc automatycznie skojarzono go z Hermesem.

Ale szczegółów: nie znamy. Nie warto tworzyć pewnej rekonstrukcji wyglądu Barnaby.

28. Kapłan Zeusa

Istniał lokalny kult Zeusa.

Kapłan przynosi:

woły;
wieńce.

Chce złożyć: ofiarę. To już nie zwykły zachwyt. Tłum chce wykonać: akt kultu religijnego.

29. Misjonarz może zostać pomylony z Bogiem

To niezwykle aktualne.

Człowiek może:

doświadczyć dobra;
zobaczyć charyzmat;
podziwiać lidera;

i przenieść uwagę: z Boga na człowieka. Dz 14 pokazuje, że prawdziwy Apostoł: reaguje natychmiast.

30. Rozdarcie szat

BT wyjaśnia: znak ubolewania i oburzenia. Barnaba i Paweł traktują próbę boskiej czci jako: coś poważnego.

Nie myślą:

„to pomoże nam zdobyć popularność”.

Krzyczą: przestańcie.

31. „My także jesteśmy ludźmi”

To echo Piotra w Dz 10. Korneliusz pada do stóp Piotra. Piotr: „ja też jestem człowiekiem”. W Listrze ludzie chcą oddać kult Barnabie i Pawłowi. Oni: „jesteśmy ludźmi jak wy”. To apostolski standard.

32. Najbezpieczniejszy znak dobrego lidera

Dobry lider: nie pozwala zrobić z siebie Boga.

Może mieć:

urząd;
charyzmat;
wiedzę;
autorytet.

Ale pozostaje: stworzeniem. Każda duchowość budująca kult osobowości lidera stoi w konflikcie z: Dz 10 i Dz 14.

33. Pierwsza wielka mowa do czysto pogańskiego środowiska

W Dz 13 Paweł mówił w synagodze. Zaczął od: historii Izraela. W Listrze publiczność nie ma takiego punktu startu. Paweł dostosowuje: sposób mówienia. To kluczowa lekcja ewangelizacji.

34. Treść się nie zmienia, punkt startu się zmienia

Paweł nie mówi:

„skoro jesteście poganami, macie inną prawdę”.

Prowadzi do: jednego Boga.

Ale zaczyna od rzeczy, które mogą rozpoznać:

świat;
stworzenie;
deszcz;
plony;
pokarm;
radość.

Metoda jest: inkulturacyjna.

35. „Odwróćcie się od tych marności”

Greckie: μάταια — mataia

oznacza:

marności;
rzeczy puste;
bezsilne.

Paweł mówi o: bożkach. Nie obraża ludzi dla samego obrażania. Wzywa do: nawrócenia od tego, co nie jest Bogiem.

36. „Bóg żywy”

Przeciwieństwem martwych bożków jest: Bóg żywy. To bardzo biblijny tytuł.

Bóg:

istnieje;
działa;
tworzy;
daje życie;
podtrzymuje świat.

37. Stwórca nieba i ziemi

Paweł zaczyna od teologii stworzenia.

Bóg stworzył:

niebo;
ziemię;
morze;
wszystko.

To język bliski: Rdz 1 i biblijnym wyznaniom monoteistycznym.

38. Jeden Bóg — jeden świat — jedna ludzkość

Jeśli jeden Bóg: stworzył wszystkich, to nie jest tylko: lokalnym Bogiem Izraela. Jest: Panem świata. To otwiera logiczną drogę ku: powszechnej misji.

39. „Pozwolił narodom chodzić własnymi drogami”

Paweł mówi o wcześniejszym okresie historii. Bóg dopuścił: drogi narodów. Nie oznacza to: że wszystkie religie były równie prawdziwe. Paweł właśnie wzywa: do porzucenia bożków.

40. Bóg nie pozostawił siebie bez świadectwa

To fundamentalny tekst.

Nawet poza szczególnym Objawieniem Izraela Bóg dawał znaki swojej:

dobroci;
Opatrzności;
mocy.

To ważny biblijny korzeń teologii: naturalnego poznania Boga.

41. Rz 1 i Dz 14

Paweł później w Rz 1 będzie mówił, że: niewidzialne przymioty Boga można w pewnym sensie poznać przez stworzenie. Dz 14 pokazuje podobny kierunek: świat niesie świadectwo o Stwórcy.

42. Czy człowiek może poznać Boga rozumem?

Katolicka nauka odpowiada: tak — w ograniczony, ale realny sposób.

Przez:

istnienie świata;
porządek stworzenia;
przyczynowość;
doświadczenie dobra;
sumienie

człowiek może dojść do: rozpoznania istnienia Stwórcy. Ale pełnia zbawczej prawdy przychodzi: przez Objawienie i Chrystusa.

43. Deszcz i urodzajne lata

Paweł mówi językiem ludzi żyjących blisko: rolnictwa.

Deszcz oznacza:

życie;
plony;
bezpieczeństwo.

To codzienna Opatrzność. Bóg objawia dobroć nie tylko: w spektakularnym cudzie. Także w: zwykłym deszczu.

44. Pokarm i radość

Piękne jest połączenie:

pokarmu;
radości.

Bóg nie tylko: podtrzymuje biologiczne istnienie. Jest źródłem: dobra, które raduje ludzkie serce.

45. Łaska natury przygotowuje drogę do łaski Ewangelii

W języku teologicznym można powiedzieć: natura może przygotowywać pytanie o Boga. Świat nie zbawia sam. Ale może: wskazywać poza siebie.

Dlatego ewangelizacja może zaczynać od:

piękna;
dobra;
sumienia;
wdzięczności;
stworzenia.

46. Paweł nie cytuje tu Biblii

To bardzo ważne.

Do pogan bez znajomości Pisma nie mówi:

„jak napisano u proroka…”

Zaczyna od: wspólnego doświadczenia świata. W Atenach w Dz 17 rozwinie podobną metodę.

47. Ewangelizacja nie jest kopiowaniem jednego skryptu

Paweł: w synagodze historia Izraela → Jezus. w Listrze stworzenie → Bóg żywy. w Atenach religijność i „nieznany Bóg” → Stwórca → sąd → Zmartwychwstanie. Treść wiary: pozostaje. Punkt startu: zmienia się.

48. Ledwie powstrzymali tłum

To niezwykle mocne. Mimo wyjaśnienia: ludzie nadal chcą składać ofiarę. Religijne przyzwyczajenia są: bardzo silne. Jedno kazanie nie zawsze wystarcza, żeby przebudować cały światopogląd.

49. Od „bogów” do ukamienowania

Kilka wersetów później ten sam tłum: kamienuje Pawła. To szokujący kontrast. Dzisiaj: uwielbienie. Jutro: nienawiść. Popularność jest: bardzo niestabilna.

50. Nie buduj misji na poklasku tłumu

Dz 14 daje brutalnie prostą lekcję. Tłum może dziś mówić: „bóg!” a jutro: rzucać kamieniami. Dlatego misjonarz nie może budować tożsamości na: popularności.

51. Przeciwnicy przybywają z dwóch miast

Ludzie z:

Antiochii Pizydyjskiej;
Ikonium

docierają aż do Listry. Sprzeciw: podąża za misjonarzami. To pokazuje, że konflikt stał się: zorganizowany.

52. Ukamienowanie Pawła

Pawła kamienują. Wywlekają za miasto. Sądzą: że umarł. To bardzo poważne wydarzenie. Paweł w 2 Kor 11 wspomina: „raz byłem kamienowany”. Najprawdopodobniej odnosi się właśnie do Listry.

53. Czy Paweł umarł i zmartwychwstał?

Tekst mówi: sądzili, że nie żyje. Nie mówi: „umarł”. Dlatego nie wolno twierdzić, że Dz 14 opisuje: wskrzeszenie Pawła. Najbezpieczniej: został tak ciężko pobity, że uznano go za martwego.

54. „Otoczyli go uczniowie”

To bardzo piękny obraz. W Listrze już istnieją: uczniowie. Misja przyniosła owoc. W chwili największego cierpienia Pawła: wspólnota jest przy nim.

55. Paweł wstaje

Grecki czasownik: anistēmi może znaczyć: wstać / podnieść się. To słowo bywa używane także w kontekście zmartwychwstania, ale tutaj sam kontekst nie daje podstaw, by uznać: że Paweł naprawdę umarł. Narracja pokazuje raczej: niezwykłe ocalenie i siłę do dalszej misji.

56. Wraca do miasta

To prawdopodobnie najbardziej zaskakujące. Paweł: wraca do Listry. Do miasta, w którym przed chwilą go ukamienowano. To nie lekkomyślność. To znak: niezwykłej odwagi.

57. Następnego dnia idzie do Derbe

Nie wiemy, w jakim dokładnie stanie fizycznym był. Tekst nie opisuje procesu leczenia. Podkreśla: misja trwa. Paweł nie definiuje siebie przez: kamienie.

58. Derbe

Derbe leżało na skraju Likaonii. BT wspomina o: rzymskim garnizonie. Tutaj misja przynosi: wielu uczniów. Nie każdy etap kończy się prześladowaniem.

59. Wracają tą samą drogą

To niezwykle odważne. Z Derbe mogliby wybrać bezpieczniejszą trasę.

Zamiast tego wracają:

do Listry;
Ikonium;
Antiochii Pizydyjskiej.

Czyli: do miejsc konfliktu. Dlaczego? dla uczniów.

60. Misjonarz nie porzuca nowych wierzących

Ewangelizacja nie brzmi:

„kto uwierzył, ten sobie poradzi”.

Paweł i Barnaba wracają: umacniać dusze uczniów. To jest: duszpasterstwo.

61. „Umacniając dusze”

Greckie: ἐπιστηρίζω — epistērizō

oznacza:

umacniać;
utwierdzać;
wzmacniać.

Nowa wiara potrzebuje: zakorzenienia.

62. „Wytrwajcie w wierze”

Pierwszy entuzjazm: nie wystarczy. Potrzebna jest: wytrwałość.

To szczególnie ważne, bo uczniowie widzą:

sprzeciw;
przemoc;
kamienowanie Apostoła.

Muszą zrozumieć: cierpienie nie oznacza automatycznie, że Ewangelia jest fałszywa.

63. „Przez wiele ucisków”

To jedno z najważniejszych realistycznych zdań NT. Chrześcijaństwo nie obiecuje: życia bez problemów.

Nie mówi:

„uwierz, a cierpienie zniknie”.

Mówi: droga do Królestwa może prowadzić przez uciski.

64. Czy Bóg chce cierpienia dla cierpienia?

Nie. Cierpienie nie jest: dobrem samym w sobie.

Jezus:

uzdrawia;
pociesza;
wyzwala.

Ale świat dotknięty grzechem sprawia, że wierność Bogu może: kosztować. Chrześcijanin nie ma szukać cierpienia. Ma: nie porzucać Chrystusa z powodu cierpienia.

65. Królestwo Boże

Cel brzmi: wejść do Królestwa Boga.

Misja nie jest tylko:

tworzeniem organizacji;
zwiększaniem statystyk;
zakładaniem struktur.

Kościół prowadzi: ku Królestwu.

66. Ustanawiają starszych

To jeden z najważniejszych wersetów dotyczących organizacji młodego Kościoła. W każdym Kościele ustanawiają: starszych.

Greckie:

πρεσβύτεροι — presbyteroi. Od tego słowa pochodzi: prezbiter.

67. Biblia Tysiąclecia: prezbiterzy byli zapewne kapłanami

Przypis BT do Dz 14,23 mówi: „Starsi – prezbiterzy byli zapewne kapłanami”. Ich zadaniem było: kierowanie życiem religijnym wiernych. BT łączy przekazywanie tej odpowiedzialności z: nałożeniem rąk.

68. Czy to już dokładnie dzisiejszy model parafii?

Nie należy mechanicznie przenosić:

proboszcza;
diecezji;
całego prawa kanonicznego

do Dz 14. Ale tekst bardzo wyraźnie pokazuje: trwałą, ustanawianą posługę pasterską w lokalnych Kościołach. To jeden z biblijnych korzeni: urzędu prezbitera.

69. „Ustanowili”

Greckie: χειροτονέω — cheirotoneō

może w różnych kontekstach znaczyć:

wybrać;
wyznaczyć;
ustanowić.

Historycznie słowo miało też związek z: podniesieniem ręki w głosowaniu. Ale w Dz 14 nie należy z samego czasownika rozstrzygać całej późniejszej kwestii: dokładnej procedury wyboru prezbiterów. Najważniejsze: lokalne Kościoły otrzymują ustanowionych pasterzy.

70. Misja tworzy strukturę

To bardzo ważne.

Paweł nie mówi:

„Duch poprowadzi każdego indywidualnie, struktury są zbędne”.

Robi coś przeciwnego. Ustanawia: prezbiterów. Duch Święty i struktura Kościoła: nie są konkurencją.

71. Charyzmat i urząd

W Dz 13 mieliśmy:

proroków;
nauczycieli;
działanie Ducha.

W Dz 14: prezbiterów. Kościół apostolski ma: charyzmat i: urząd. Jedno nie wyklucza drugiego.

72. Modlitwa i post przy ustanawianiu

Znowu:

modlitwa;
post.

Tak samo jak przy wysłaniu Barnaby i Szawła. Ważne decyzje kościelne rodzą się w: rozeznawaniu przed Bogiem.

73. Polecili ich Panu

Misjonarze nie mogą zostać: na zawsze. Muszą odejść. Komu powierzają uczniów?

Panu.

To piękna lekcja duszpasterstwa. Dobry duszpasterz nie tworzy ludzi uzależnionych: od siebie. Ostatecznie powierza ich: Chrystusowi.

74. Kościół nie jest własnością misjonarza

Paweł nie mówi: „moi ludzie”. To: Kościół Pana.

Lider:

służy;
naucza;
ustanawia odpowiedzialnych;
odchodzi.

Chrystus: zostaje.

75. Perge i Attalia

Po przejściu przez:

Pizydię;
Pamfilię

misjonarze głoszą w: Perge i schodzą do portu: Attalia. BT wyjaśnia, że Attalia była miastem portowym zbudowanym przez: Attalosa II, króla Pergamonu.

76. Powrót do Antiochii Syryjskiej

Wracają do miejsca: posłania. To zamknięcie pierwszej wyprawy.

Antiochia:

modliła się;
pościła;
nałożyła ręce;
wysłała.

Teraz misjonarze: wracają z raportem.

77. Odpowiedzialność misyjna

To piękny model: posłanie → misja → powrót → sprawozdanie. Paweł i Barnaba nie działają jak: niezależni freelancerzy religijni. Są związani: ze wspólnotą, która ich posłała.

78. „Co Bóg przez nich zdziałał”

Zwróć uwagę na podmiot.

Nie:

„co my zrobiliśmy”.
„co Bóg przez nas zrobił”.

To dojrzała teologia misji.

Misjonarz naprawdę:

pracuje;
ryzykuje;
cierpi.

Ale owoc: jest dziełem łaski.

79. „Przez nich”

Bóg działa: przez ludzi. To również ważne.

Pokora nie oznacza:

„nic nie robiłem”.

Barnaba i Paweł:

podróżowali;
przemawiali;
cierpieli;
organizowali.

Ale wiedzą: pierwszym Sprawcą owocu jest Bóg.

80. „Podwoje wiary”

Bóg: otworzył poganom podwoje wiary. Piękny obraz.

Drzwi:

wcześniej wydawały się zamknięte;
Dz 10 zaczęło je otwierać;
Dz 13–14 pokazuje tłumy pogan wchodzących.

Za chwilę Dz 15 zapyta: czy ktoś nie próbuje przy tych otwartych drzwiach postawić nowej przeszkody?

81. „Poganie” nie oznacza niższej klasy chrześcijan

Bóg sam: otworzył drzwi.

Dlatego nie można tworzyć:

chrześcijan klasy A;
chrześcijan klasy B.

Żyd i poganin przychodzą: przez Chrystusa.

82. Pierwsza wyprawa misyjna — co osiągnęła?

Powstały wspólnoty w:

Antiochii Pizydyjskiej;
Ikonium;
Listrze;
Derbe.

Zostali:

uczniowie;
prezbiterzy.

Ewangelia przekroczyła: kolejne granice. Ale pojawił się teraz wielki problem: jak poganie mają żyć w Kościele wobec Prawa Mojżeszowego? To Dz 15.

83. Langkammer: Paweł i Barnaba jako „apostołowie”

Hugolin Langkammer zwraca uwagę, że w Dz 14 Łukasz wyjątkowo nazywa:

Pawła;
Barnabę

apostołami. Jest to istotne dla zrozumienia szerszego zastosowania terminu: apostolos — wysłannik. Nie należy mieszać tego automatycznie z technicznym pojęciem: Dwunastu.

84. Langkammer o uzdrowieniu

Komentarz wskazuje podobieństwo cudu w Listrze do:

cudów Jezusa;
uzdrowienia chromego przez Piotra.

To część Łukaszowego sposobu przedstawienia: ciągłości działania Boga. Paweł nie jest: konkurencją Piotra. Ten sam Pan działa przez obu.

85. Langkammer o mowie do pogan

Mowa w Listrze jest krótka, ale teologicznie bardzo ważna. Paweł prowadzi pogan od: „marności” do: Boga żywego. Argumentem jest: stworzenie i Opatrzność.

Bóg daje o sobie świadectwo przez:

dobro;
deszcz;
plony;
pokarm.

To przygotowuje bardziej rozwiniętą mowę: w Atenach w Dz 17.

86. Langkammer o prześladowaniu

Komentarz podkreśla dramatyczny koniec pobytu w Listrze: próba ukamienowania Pawła. Ale nie kończy ona wyprawy. Paweł i Barnaba: prowadzą dalej skuteczną misję w Derbe. To znów Łukaszowy motyw: prześladowanie nie zatrzymuje słowa.

87. Langkammer o prezbiterach

Langkammer uważa wzmiankę Dz 14,23 za: niezwykle istotną. Powstające Kościoły otrzymują: starszych. Misja prowadzi więc nie tylko do: jednorazowego głoszenia, ale do: trwałego życia kościelnego.

88. Eugeniusz Dąbrowski

Klasyczny komentarz Pallottinum jest ważny dla:

geografii Likaonii;
realiów Ikonium i Listry;
kultu Zeusa i Hermesa;
historii lokalnych wspólnot;
organizacji prezbiterów;
pierwszej podróży misyjnej.

Dąbrowski pomaga łączyć: historię z teologią misji.

89. Krzysztof Mielcarek — świadectwo

W perspektywie Łukaszowej teologii świadectwa Dz 14 pokazuje: świadectwo przekraczające granicę języka i religii.

Paweł nie może już zakładać znajomości:

Tory;
Dawida;
proroków.

Musi pokazać Boga: od podstaw. To klucz do misyjnego charakteru Kościoła.

90. Waldemar Rakocy — misja tworzy Kościoły

Dz 14 kończy pierwszą podróż nie triumfalnym opisem bohaterstwa Pawła, lecz: powstaniem Kościołów. To ważne. Celem misji jest: wspólnota uczniów zdolna trwać po odejściu misjonarza.

91. Cud i bałwochwalstwo

Dz 14 daje niezwykle ważną przestrogę dla współczesnych ruchów charyzmatycznych. Może pojawić się: prawdziwy dar Boga. A człowiek może odpowiedzieć: kultem osoby, przez którą dar się dokonał. Dlatego każdy charyzmat musi prowadzić: od człowieka do Boga.

92. Co robi Paweł, gdy ludzie chcą go czcić?

Nie mówi:

„nie przesadzajcie, ale dziękuję”.

Reaguje: radykalnie. To standard apostolski. Gdy chwała należna Bogu zaczyna być przenoszona na lidera: trzeba ją natychmiast przekierować.

93. Współczesny „Zeus i Hermes”

Dzisiaj raczej nikt nie prowadzi wołu przed kaznodzieję.

Ale kult człowieka może wyglądać tak:

„mój lider się nie myli”;
„bez niego Bóg nie działa”;
„jego słowa są praktycznie równe Ewangelii”;
„każda krytyka lidera jest atakiem na Boga”.

Dz 14 odpowiada: „my także jesteśmy ludźmi”.

94. Wiara a uzdrowienie — duszpasterska ostrożność

To szczególnie ważne dla cierpiących.

Nie wolno mówić choremu:

„gdybyś naprawdę wierzył, zostałbyś uzdrowiony”.

To może: duchowo zranić człowieka. Jezus i Apostołowie uzdrawiają z łaski.

Ale chrześcijanie:

chorują;
cierpią;
umierają.

Najpełniejsze uzdrowienie nastąpi: w Zmartwychwstaniu.

95. Cierpienie Pawła i teologia sukcesu

Paweł w jednym rozdziale:

uzdrawia;
jest uznany za boga;
zostaje ukamienowany.

To kompletnie niszczy prostą teologię: „jeśli Bóg jest z tobą, wszystko będzie szło łatwo”. Bóg jest z Pawłem: również pod kamieniami.

96. „Przez wiele ucisków” a prosperity gospel

Dz 14 jest mocnym kontrargumentem wobec przekonania:

„wierny chrześcijanin powinien zawsze doświadczać zdrowia, sukcesu i powodzenia”.

Apostoł: właśnie prawie został zabity. I mówi uczniom: uciski są realną częścią drogi. Ewangelia obiecuje: Królestwo. Nie: bezproblemowe życie.

97. Czy chrześcijanin powinien szukać cierpienia?

Nie.

Paweł:

ucieka z Ikonium;
później jednak cierpi w Listrze.

Nie prowokuje bólu. Gdy może rozsądnie uniknąć przemocy: unika. Gdy cierpienie przychodzi: nie porzuca Chrystusa.

98. Prezbiterzy i sukcesja posługi

Dz 14 pokazuje ważny mechanizm: posłani misjonarze ustanawiają odpowiedzialnych za lokalne wspólnoty.

W rozwoju apostolskiego Kościoła będzie to prowadzić do trwałych urzędów:

biskupów;
prezbiterów;
diakonów.

Nie wszystkie późniejsze szczegóły są już rozwinięte. Ale korzeń: jest apostolski.

99. Kościół potrzebuje liderów

Nie dlatego, że Duch: działa za mało. Właśnie Duch tworzy Kościół, który: ma strukturę.

Zdrowa wspólnota potrzebuje:

nauczania;
sakramentów;
troski;
rozeznawania;
odpowiedzialności.

100. Lider nie jest właścicielem Kościoła

Prezbiter ma: służyć. Kościół należy: do Pana. To dlatego Paweł i Barnaba: polecają wspólnoty Panu.

101. Misja a sprawozdawczość

Paweł i Barnaba wracają do wspólnoty, która ich wysłała. Zwołują: Kościół. Składają: sprawozdanie. To bardzo zdrowy model także dzisiaj.

Misja potrzebuje:

posłania;
odpowiedzialności;
transparentności;
wspólnoty.

102. Klucz do Biblii

Rdz 1

Bóg jako Stwórca.

Ps 19

Stworzenie świadczy o Bogu.

Ps 104

Bóg daje stworzeniu pokarm.

Jr 10

Bóg żywy przeciw martwym bożkom.

Mdr 13

Ze stworzenia można dojść do poznania Stwórcy.

Mk 6 / Łk 9

Strząśnięcie pyłu i misja.

Dz 3

Piotr uzdrawia chromego od urodzenia.

Dz 10

Piotr odrzuca boską cześć.

Dz 13

Paweł posłany do pogan.

Dz 14

Paweł mówi poganom o Stwórcy.

Dz 17

Mowa na Areopagu rozwinie tę teologię.

Rz 1

Poznanie Boga przez stworzenie.

2 Kor 11

Paweł wspomina swoje ukamienowanie.

Dz 20

Prezbiterzy / starsi pojawią się w rozwiniętym obrazie lokalnego Kościoła.

103. Niezbędnik biblijny

Główni bohaterowie

Paweł;
Barnaba;
chromy w Listrze;
tłum;
kapłan Zeusa;
uczniowie;
prezbiterzy.

Główne miejsca

Ikonium;
Likaonia;
Listra;
Derbe;
Antiochia Pizydyjska;
Pizydia;
Pamfilia;
Perge;
Attalia;
Antiochia Syryjska.

Główne tematy

wiara;
cuda;
łaska;
bałwochwalstwo;
Bóg Stwórca;
naturalne poznanie Boga;
Opatrzność;
prześladowanie;
ucisk;
Królestwo Boże;
prezbiterzy;
Kościół;
odpowiedzialność misyjna.

104. Ważne słowa greckie

χάρις — charis

Łaska.

σημεῖον — sēmeion

Znak.

ἀπόστολος — apostolos

Posłany / Apostoł.

πίστις — pistis

Wiara.

μάταιος — mataios

Marny, pusty, bezwartościowy. W Dz 14 odniesiony do bożków.

θεὸς ζῶν — theos zōn

Bóg żywy.

δημιουργia / stworzenie

Paweł opisuje Boga jako Stwórcę nieba, ziemi i morza.

μαρτυρέω — martyreō

Dawać świadectwo. Bóg daje o sobie świadectwo przez dobro stworzenia.

θλῖψις — thlipsis

Ucisk, utrapienie.

βασιλεία τοῦ θεοῦ — basileia tou theou

Królestwo Boże.

πρεσβύτερος — presbyteros

Starszy / prezbiter.

χειροτονέω — cheirotoneō

Wyznaczać / ustanawiać / wybierać.

ἐκκλησία — ekklēsia

Kościół.

105. Co szczególnie podkreśla Biblia Tysiąclecia?

Dz 14,6

BT wyjaśnia:

Likaonia — kraina przy górach Taurus;
Listra — niewielkie miasto;
Derbe — miasto w pasie nadgranicznym z rzymskim garnizonem.

Dz 14,14

Rozdarcie szat oznacza: ubolewanie i oburzenie.

Dz 14,15–17

Paweł przeciwstawia: „marności”

Bogu żywemu, Stwórcy. Bóg daje o sobie świadectwo przez:

dobro;
deszcz;
urodzaj;
pokarm;
radość.

Dz 14,23

BT mówi: „Starsi – prezbiterzy byli zapewne kapłanami”. Władza kierowania życiem religijnym wspólnoty wiąże się z: przekazywaniem odpowiedzialności przez ustanowienie.

Dz 14,25

Attalia: port na wybrzeżu Pamfilii.

Dz 14,27

Najważniejszy opis owocu wyprawy: Bóg otworzył poganom podwoje wiary.

106. Katolickie odczytanie Dz 14

Rozdział bardzo dobrze pokazuje kilka katolickich zasad.

Łaska

Ewangelia jest: „słowem łaski”.

Wiara

jest odpowiedzią na działanie Boga.

Rozum i stworzenie

mogą prowadzić do: rozpoznania Stwórcy.

Kościół

nie jest luźną siecią indywidualnych wierzących. Powstają: konkretne lokalne wspólnoty.

Urząd

wspólnoty otrzymują: prezbiterów.

Modlitwa i post

towarzyszą: rozeznawaniu i ustanawianiu odpowiedzialnych.

Cierpienie

nie jest dowodem opuszczenia przez Boga.

Misja

jest działaniem: Boga przez ludzi.

107. Częste błędne odczytania

Błąd 1: „W Ikonium wszyscy Żydzi odrzucili Ewangelię”

Nie. Dz 14,1 mówi, że wielu Żydów uwierzyło.

Błąd 2: „Apostoł zawsze musi zostać tam, gdzie grozi mu śmierć”

Paweł i Barnaba uciekają przed planowanym ukamienowaniem.

Błąd 3: „Każdy, kto ma wystarczająco silną wiarę, zostanie fizycznie uzdrowiony”

Tekst tego nie uczy.

Błąd 4: „Cud automatycznie prowadzi do prawdziwej wiary”

Tłum interpretuje cud pogańsko i chce oddać kult Apostołom.

Błąd 5: „Barnaba i Paweł byli członkami Dwunastu”

Termin „apostoł” jest tutaj użyty szerzej.

Błąd 6: „Paweł pozwala ludziom czcić siebie”

Reaguje gwałtownym sprzeciwem.

Błąd 7: „Poganie nie mogli nic wiedzieć o Bogu bez Biblii”

Paweł mówi o świadectwie stworzenia i Opatrzności.

Błąd 8: „Wszystkie religie pogańskie są więc równie prawdziwe”

Nie. Paweł wzywa do odwrócenia się od bożków ku Bogu żywemu.

Błąd 9: „Paweł naprawdę umarł po ukamienowaniu i został wskrzeszony”

Tekst mówi, że przeciwnicy sądzili, iż umarł.

Błąd 10: „Chrześcijaństwo obiecuje brak cierpienia”

Paweł mówi o wielu uciskach.

Błąd 11: „Pierwotny Kościół nie miał żadnej trwałej struktury”

Dz 14,23 pokazuje ustanawianie prezbiterów.

Błąd 12: „Misjonarz jest właścicielem wspólnoty, którą założył”

Paweł i Barnaba powierzają uczniów Panu.

108. Co Dz 14 mówi o ewangelizacji?

Dobra ewangelizacja:

zaczyna tam, gdzie jest człowiek;
potrafi mówić inaczej do Żyda i do poganina;
nie zmienia Jezusa, lecz zmienia język komunikacji;
nie buduje kultu lidera;
łączy słowo i świadectwo;
tworzy wspólnotę;
formuje uczniów;
ustanawia odpowiedzialnych;
wraca i umacnia.

109. Co Dz 14 mówi o liderach?

Lider chrześcijański:

nie jest bogiem;
nie żyje dla poklasku;
może cierpieć;
ma umacniać innych;
ma budować następców;
nie może uzależniać wspólnoty od siebie;
ma wiedzieć, że prawdziwym Panem Kościoła jest Chrystus.

110. Co Dz 14 mówi o popularności?

Jednego dnia: „Zeus! Hermes!” Drugiego: kamienie. To chyba najlepszy biblijny komentarz do uzależnienia od: opinii tłumu.

Chrześcijanin nie może czerpać swojej tożsamości z:

lajków;
zasięgów;
oklasków;
popularności.

111. Co Dz 14 mówi o cierpieniu?

Nie mówi: cierpienie jest dobre. Mówi: cierpienie nie ma ostatniego słowa. Paweł zostaje pobity.

Ale:

wstaje;
idzie dalej;
wraca do uczniów;
ustanawia prezbiterów;
kończy misję.

Kamienie nie definiują: końca historii.

112. Co Dz 14 mówi o naturalnym poznaniu Boga?

Świat nie jest: całkowicie niemy.

Stworzenie mówi:

istnieje Dawca;
istnieje dobro;
życie jest darem.

Ale ta wiedza potrzebuje: pełni Objawienia. Dlatego Paweł nie kończy misji na: „cieszcie się deszczem”. Prowadzi ludzi: od stworzenia do żywego Boga.

113. Co Dz 14 mówi o Kościele?

Kościół jest: misyjny głosi w nowych miastach. charyzmatyczny Bóg czyni znaki. rozumny Paweł odwołuje się do stworzenia. cierpiący misjonarze są prześladowani. uporządkowany ustanawiani są prezbiterzy. modlący się decyzjom towarzyszą modlitwa i post. odpowiedzialny misjonarze wracają z raportem do Antiochii.

114. „Na język ludzki”

Paweł i Barnaba jadą do kolejnego miasta. Jedni mówią: „wierzę”. Inni: „precz”. Misjonarze zostają tak długo, jak mogą. Kiedy zaczyna się realne zagrożenie: uciekają. Potem Paweł uzdrawia człowieka, który nigdy nie chodził.

Tłum zamiast powiedzieć:

„Bóg działa”

mówi: „Paweł i Barnaba to bogowie!” I tu jest świetna lekcja.

Prawdziwy lider nie mówi:

„no cóż, skoro tak uważacie…”

Tylko: „przestańcie — ja też jestem człowiekiem”. Paweł próbuje powiedzieć ludziom: „nie patrzcie na nas. Popatrzcie na Tego, który stworzył świat”. A kilka chwil później tłum znowu się zmienia. Tego samego Pawła: kamienują. Wynika z tego coś bardzo prostego: nie buduj życia na opinii tłumu. Potem Paweł robi rzecz jeszcze bardziej niezwykłą.

Wraca do ludzi, których dopiero co pozyskał dla Jezusa.

Nie mówi:

„uwierzyliście — moje zadanie skończone”.

Mówi: „musicie wytrwać”. Ustanawia: prezbiterów. Czyli tworzy Kościół, który będzie żył: także bez niego. I wraca do Antiochii. Nie mówi: „ale jestem wielki”. Mówi: „zobaczcie, co zrobił Bóg”.

115. Pytania do refleksji

Czy potrafię rozróżnić odwagę od lekkomyślnego narażania siebie?
Czy nie uzależniam wiary od tego, czy Bóg daje mi spektakularne znaki?
Czy nie robię z jakiegoś duchowego lidera „Zeusa” albo „Hermesa”?
Czy kiedy ktoś mnie chwali, potrafię oddać chwałę Bogu?
Czy potrafię rozmawiać o Bogu z człowiekiem, który nie zna Biblii, zaczynając od wspólnego doświadczenia świata i dobra?
Czy cierpienie prowadzi mnie do odejścia od Boga, czy do głębszej wytrwałości?
Czy buduję ludzi tak, aby byli zależni ode mnie, czy powierzam ich Chrystusowi?
Czy moje dzieła mają strukturę, następców i odpowiedzialność, czy wszystko opiera się tylko na jednej osobie?

116. Modlitwa inspirowana Dz 14

Panie Jezu,
daj mi odwagę Pawła i Barnaby,
ale także ich roztropność.

Naucz mnie wiedzieć,
kiedy zostać
i kiedy odejść.

Chroń mnie przed pokusą
budowania własnej chwały.

Gdy ludzie mnie chwalą,
przypominaj mi:

jestem tylko człowiekiem.

Gdy przychodzą kamienie,
nie pozwól mi uznać,
że przestałeś być ze mną.

Boże żywy,
Stwórco nieba, ziemi i morza,
otwieraj moje oczy na Twoje świadectwo
obecne w stworzeniu, dobru i codziennych darach.

Daj mi wytrwałość
na drodze do Twojego Królestwa.

Ucz mnie budować wspólnotę,
a nie własne imperium.

I kiedy spojrzę na owoce mojego życia,
daj mi powiedzieć jak Apostołowie:

to Bóg przez nas działał. Amen.

117. Jedno zdanie do zapamiętania

Dz 14 pokazuje, że prawdziwa misja prowadzi ludzi nie do kultu misjonarza, lecz do Boga żywego, nie obiecuje życia bez ucisku i nie kończy się na nawróceniu — buduje trwały Kościół z uczniami, prezbiterami i odpowiedzialnością.

118. Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Dz 14.
Tekst i przypisy sprawdzone w biblia.pl, Dzieje Apostolskie 14.

Komentarze polskich biblistów

Hugolin Langkammer OFM, Dzieje Apostolskie. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Wydawnictwo KUL, Lublin 2008.
Eugeniusz Dąbrowski, Dzieje Apostolskie. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pismo Święte Nowego Testamentu, t. V, Pallottinum, Poznań 1961.
Krzysztof Mielcarek, „Będziecie moimi świadkami po krańce ziemi (Dz 1,8). Łukaszowa wizja świadectwa z perspektywy Dziejów Apostolskich”, Verbum Vitae 28 (2015), 257–296.
Waldemar Rakocy, studia nad strukturą, misją i teologią Dziejów Apostolskich.
Franciszek Jóźwiak, „Dzieje Apostolskie”, w: Wstęp do Nowego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum, Poznań 1996.

Materiały projektu na Google Drive

Wykorzystano znajdujący się już w bibliotece projektu komentarz:

Hugolin Langkammer OFM — Dzieje Apostolskie — Biblia Lubelska (2008).

Uwaga metodologiczna

Przy Dz 14,9 nie utożsamiono braku fizycznego uzdrowienia z brakiem lub niedostatkiem wiary chorego. Tekst opisuje konkretny cud i konkretną osobę; nie tworzy uniwersalnej zasady gwarantującej uzdrowienie każdemu wierzącemu. Przy Dz 14,4.14 termin „apostołowie” został odróżniony od technicznego pojęcia Dwunastu. Barnaba i Paweł są tutaj „posłanymi”, przy czym Paweł posiada także szczególne apostolskie powołanie wynikające ze spotkania ze Zmartwychwstałym.

Przy Dz 14,19 nie przedstawiono Pawła jako człowieka, który z pewnością umarł i został wskrzeszony; tekst mówi jedynie, że prześladowcy sądzili, iż nie żyje. Przy Dz 14,23 zachowano wskazanie Biblii Tysiąclecia, że „starsi – prezbiterzy byli zapewne kapłanami”, bez mechanicznego przenoszenia kompletnej późniejszej struktury parafialnej na najwcześniejszy etap organizacji Kościoła.

119. Następny rozdział

Dz 15 — jeden z najważniejszych rozdziałów dla katolickiego rozumienia Kościoła: spór o obrzezanie pogan, tzw. Sobór Jerozolimski, mowa Piotra, świadectwo Barnaby i Pawła, rozstrzygnięcie Jakuba, list apostolski z formułą „Duch Święty i my” oraz późniejszy ostry konflikt Pawła z Barnabą o Jana Marka.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.