Dzieje Apostolskie — Dz 13: pierwsza podróż misyjna, Paweł, Elimas i Antiochia Pizydyjska

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

Dz 13 — w 60 sekund

Dz 12 kończyło się zdaniem: słowo Boga rosło. Dz 13 pokazuje: jak zaczyna wychodzić coraz dalej w świat pogański. Scena rozpoczyna się w Antiochii Syryjskiej.

W tamtejszym Kościele są:

Barnaba;
Szymon zwany Niger;
Lucjusz Cyrenejczyk;
Manaen;
Szaweł.

Są opisani jako: prorocy i nauczyciele.

Wspólnota:

sprawuje liturgię / służbę Bożą;
pości;
modli się.

I właśnie wtedy mówi: Duch Święty.

Polecenie brzmi:

„Wyznaczcie Mi już Barnabę i Szawła”.

Nie wyruszają dlatego, że wymyślili atrakcyjny projekt. Są: posłani. Kościół pości, modli się, nakłada na nich ręce i wyprawia ich. Biblia Tysiąclecia zaznacza, że w tym geście nie należy automatycznie widzieć konsekracji biskupiej; chodzi o: szczególne błogosławieństwo i powierzenie misji. Barnaba i Szaweł płyną na Cypr.

Towarzyszy im: Jan Marek. Najpierw głoszą w synagogach. W Pafos spotykają: Bar-Jezusa, zwanego Elimasem, żydowskiego maga i fałszywego proroka. Elimas próbuje odwieść rzymskiego prokonsula Sergiusza Pawła od wiary. Wtedy Szaweł: „zwany też Pawłem” występuje przeciw niemu. To ważne: Jezus nie zmienił Szawłowi imienia na Paweł.

Łukasz po prostu informuje, że posiadał także rzymskie imię: Paulus — Paweł. Od tego miejsca właśnie ono stanie się dominujące. Elimas zostaje czasowo dotknięty ślepotą. To mocna ironia.

Paweł sam w Dz 9:

był przeciwnikiem Jezusa;
został czasowo oślepiony;
musiał być prowadzony za rękę.

Teraz Elimas:

przeciwstawia się Ewangelii;
czasowo ślepnie;
szuka kogoś, kto poprowadzi go za rękę.

Sergiusz Paweł wierzy. Łukasz podkreśla jednak: nie tylko znak go poruszył — był zdumiony nauką Pańską. Potem misjonarze przeprawiają się do Azji Mniejszej. Jan Marek: odłącza się i wraca do Jerozolimy. Tekst nie podaje dlaczego. To wydarzenie powróci w Dz 15 i stanie się przyczyną konfliktu Pawła z Barnabą. Paweł i Barnaba docierają do: Antiochii Pizydyjskiej.

W szabat wchodzą do synagogi. Po czytaniu Prawa i Proroków zostają zaproszeni do przemówienia. Paweł wygłasza pierwszą wielką mowę misyjną zapisaną w Dziejach. Zaczyna od: historii Izraela.

Prowadzi:

od patriarchów;
przez Egipt;
pustynię;
ziemię Kanaan;
sędziów;
Saula;
Dawida;

aż do: Jezusa. Jezus pochodzi z rodu Dawida. Jan Chrzciciel przygotowuje Jego przyjście. Jezus zostaje odrzucony i zabity. Ale: Bóg Go wskrzesił.

Paweł cytuje:

Ps 2;
Iz 55;
Ps 16;

i pokazuje: Jezus jest obiecanym Mesjaszem, którego śmierć nie zatrzymała. Następnie dochodzi do kluczowej oferty Ewangelii: odpuszczenie grzechów i usprawiedliwienie przez Jezusa.

Paweł mówi:

„Każdy, kto uwierzy, jest przez Niego usprawiedliwiony”.

To jeden z najważniejszych tekstów o usprawiedliwieniu w Dziejach. W następny szabat niemal całe miasto chce słuchać. Pojawia się jednak sprzeciw i zazdrość. Paweł i Barnaba mówią: słowo miało zostać głoszone najpierw Izraelowi.

Ale wobec odrzucenia przez część słuchaczy:

„zwracamy się do pogan”.

Cytują Iz 49: światło dla narodów, zbawienie aż po krańce ziemi. Poganie się radują. Słowo rozchodzi się po całym regionie. Misjonarze zostają wyrzuceni. Strząsają pył z nóg i idą do Ikonium. A nowi uczniowie?

Są pełni radości i Ducha Świętego. Dz 13 jest więc momentem przejścia:

od misji lokalnej do wielkiej misji powszechnej,
od Szawła do Pawła,
od Antiochii Syryjskiej do świata,
od obietnicy Izraela do Jezusa,
od Jezusa do wszystkich narodów.

1. Dlaczego Dz 13 rozpoczyna nową część Dziejów?

Hugolin Langkammer dzieli Dzieje na dwie wielkie części. Do Dz 12 główną postacią pierwszego planu jest przede wszystkim: Piotr. Od Dz 13 ciężar narracji przechodzi coraz wyraźniej na: Pawła. To nie oznacza, że Piotr przestaje być ważny. W Dz 15 znowu odegra kluczową rolę. Ale od tej chwili główny szlak narracji prowadzi: z Antiochii aż do Rzymu.

2. Struktura Dz 13

Dz 13,1–3 — wysłanie misjonarzy

prorocy i nauczyciele;
liturgia;
post;
Duch Święty;
Barnaba i Szaweł;
modlitwa;
nałożenie rąk;
posłanie.

Dz 13,4–12 — Cypr

Seleucja;
Salamina;
synagogi;
Jan Marek;
Pafos;
Bar-Jezus / Elimas;
Sergiusz Paweł;
Szaweł zwany Pawłem;
czasowa ślepota maga;
wiara prokonsula.

Dz 13,13–15 — droga do Antiochii Pizydyjskiej

Perge;
odejście Jana Marka;
Antiochia Pizydyjska;
synagoga;
Prawo i Prorocy;
zaproszenie Pawła do przemówienia.

Dz 13,16–25 — historia zbawienia prowadzi do Jezusa

patriarchowie;
Egipt;
pustynia;
Kanaan;
sędziowie;
Samuel;
Saul;
Dawid;
Jezus;
Jan Chrzciciel.

Dz 13,26–37 — Jezus odrzucony i wskrzeszony

nierozpoznanie Jezusa;
Piłat;
śmierć;
grób;
Zmartwychwstanie;
świadkowie;
obietnica;
Ps 2;
Iz 55;
Ps 16.

Dz 13,38–41 — oferta zbawienia i ostrzeżenie

przebaczenie;
usprawiedliwienie przez Chrystusa;
wiara;
ostrzeżenie z Habakuka.

Dz 13,42–52 — słowo wychodzi ku poganom

zainteresowanie;
kolejny szabat;
tłum;
zazdrość;
sprzeciw;
„najpierw wam”;
„zwracamy się do pogan”;
Iz 49;
radość pogan;
prześladowanie;
strząśnięcie pyłu;
Ikonium;
radość i Duch Święty.

3. Antiochia Syryjska — nowe centrum misyjne

Jerozolima jest: kolebką Kościoła. Antiochia staje się: wielkim centrum misyjnym.

W Dz 11:

rozwijała się wieloetniczna wspólnota;
Barnaba sprowadził Szawła;
po raz pierwszy pojawiła się nazwa „chrześcijanie”.

Teraz Antiochia: zaczyna wysyłać misjonarzy. Kościół dojrzały nie tylko: przyjmuje nowych ludzi. Także: posyła.

4. Pięciu proroków i nauczycieli

Łukasz wymienia:

Barnabę;
Szymona zwanego Niger;
Lucjusza Cyrenejczyka;
Manaena;
Szawła.

To niezwykle ciekawa grupa. Kościół antiocheński ma przywództwo: zespołowe. Nie widzimy tutaj jednego człowieka robiącego wszystko.

5. Prorocy i nauczyciele

BT wyjaśnia, że „nauczyciele” są tutaj: charyzmatykami.

NT zna różne posługi:

Apostołów;
proroków;
nauczycieli;
ewangelistów;
starszych.

Kościół jest: uporządkowany, ale nie monotonny. Duch daje różne dary dla jednej misji.

6. Barnaba

Barnaba jest już dobrze znany.

sprzedał pole i wsparł wspólnotę;
przyjął Szawła, gdy inni się bali;
został wysłany do Antiochii;
rozpoznał działanie łaski;
sprowadził Szawła z Tarsu.

Teraz jest wymieniony: pierwszy. Na początku wyprawy Łukasz często mówi: Barnaba i Szaweł. Wkrótce kolejność się zmieni.

7. Szymon zwany Niger

Łacińskie: niger oznacza: czarny / ciemny. Nie wiemy jednak dokładnie, dlaczego Szymon nosił taki przydomek.

Mógł dotyczyć:

wyglądu;
pochodzenia;
zwykłego przydomka.

Nie należy bez dodatkowych danych budować pewnej biografii jego etniczności.

8. Lucjusz Cyrenejczyk

Pochodzi z: Cyreny w Afryce Północnej. Nie należy automatycznie utożsamiać go z: Łukaszem Ewangelistą. Tekst nie daje do tego podstaw. Antiochia po raz kolejny okazuje się wspólnotą: międzynarodową.

9. Manaen

BT zauważa, że imię Manaen odpowiada hebrajskiemu: Menachem. Łukasz mówi, że wychowywał się razem z: Herodem tetrarchą. Chodzi o Heroda Antypasa. To niezwykły kontrast. Dwóch ludzi może wyrastać w podobnym otoczeniu.

Jeden:

uczestniczy w świecie dworu Heroda.

Drugi: staje się prorokiem i nauczycielem w Kościele. Środowisko wpływa. Ale nie determinuje człowieka absolutnie.

10. Szaweł jest wymieniony ostatni

To ciekawe. Szaweł został już powołany przez Jezusa. Ma ogromną przyszłość. Ale tutaj: nie stoi na pierwszym miejscu. Powołanie nie oznacza: natychmiastowego zostania centralnym liderem.

Paweł przechodzi drogę:

nawrócenia;
formacji;
pracy;
współpracy;
misji.

11. Liturgia, post i misja

Wspólnota:

sprawuje służbę Bożą;
pości.

Greckie: λειτουργέω — leitourgeō jest związane ze służbą / kultem i stoi u źródła naszego słowa: liturgia. To niezwykle ważne. Pierwsza wielka wyprawa misyjna nie zaczyna się od: narady marketingowej. Zaczyna się od: kultu, postu i słuchania Ducha.

12. Czy „liturgia” oznacza tutaj dokładnie dzisiejszą Mszę?

Nie należy tego twierdzić mechanicznie. Tekst mówi o wspólnotowej służbie Bogu. Możliwe jest liturgiczne tło modlitwy Kościoła. Ale nie mamy pełnego opisu: formularza Eucharystii. Najważniejszy punkt: rozeznanie misyjne rodzi się w modlącej się wspólnocie.

13. Post

Post pojawia się dwukrotnie:

przed słowem Ducha;
przed wysłaniem.

To pokazuje jego rolę: w rozeznawaniu. Post nie jest metodą: „zmuszania Boga”.

Ma pomóc człowiekowi:

skupić się;
uporządkować pragnienia;
słuchać;
oddać Bogu przestrzeń.

14. Duch Święty mówi

Dz 13,2 to kolejny mocny tekst o osobowym działaniu Ducha.

Duch:

mówi;
wybiera;
powołuje;
posyła.

Nie jest: bezosobową energią. Mówi: „dla dzieła, do którego ich powołałem”.

15. Kto posyła — Duch czy Kościół?

Obaj.

Dz 13,3

Wspólnota ich: wyprawia.

Dz 13,4

Są: wysłani przez Ducha Świętego. To piękna katolicka równowaga. Duch działa: przez Kościół. Kościół ma rozeznawać: Ducha.

16. Nałożenie rąk

BT bardzo wyraźnie ostrzega przed nadinterpretacją. Dawniej widziano tu czasem: konsekrację biskupią. Współczesny przypis BT mówi raczej o: szczególnym błogosławieństwie. Barnaba i Szaweł przecież już wcześniej pełnili ważną posługę.

Gest oznacza:

modlitwę;
powierzenie misji;
solidarność wspólnoty;
błogosławieństwo.

17. Misjonarz nie wysyła sam siebie

To jedna z ważniejszych lekcji.

Barnaba i Szaweł nie ogłaszają:

„od dziś jesteśmy apostołami świata”.

Są: powołani przez Ducha i posłani przez wspólnotę. Autentyczna misja ma wymiar: osobisty i kościelny.

18. Seleucja

Seleucja była: portem Antiochii. BT podaje, że z tego portu na Cypr było około: 93 km. Misja nabiera bardzo konkretnego wymiaru.

Ewangelia idzie:

drogami;
statkami;
przez porty;
miasta.

19. Dlaczego Cypr?

Barnaba pochodził: z Cypru. To naturalny pierwszy kierunek.

Misja korzysta z:

znajomości terenu;
relacji;
języka;
kultury;
pochodzenia misjonarzy.

Duch Święty nie wyklucza: zdrowego ludzkiego rozsądku.

20. Salamina

BT nazywa ją najważniejszym miastem wschodniego Cypru i dawną stolicą. Tam misjonarze zaczynają: w synagogach. To stanie się stałym schematem Pawła.

21. „Najpierw Żydom”

Paweł nie zaczyna od pogan dlatego, że odrzuca Izrael. Przeciwnie. Ewangelia jest: wypełnieniem obietnic danych Izraelowi. Dlatego naturalna kolejność brzmi: najpierw synagoga. Później Paweł sam sformułuje podobną zasadę w Rz 1,16: Żydowi najpierw, potem Grekowi.

22. Jan Marek jako pomocnik

Jan Marek nie jest głównym misjonarzem. Jest: pomocnikiem. To ważne.

Misja potrzebuje nie tylko:

wielkich mówców;
liderów.

Potrzebuje: ludzi wspierających dzieło.

23. Pafos

Misjonarze przechodzą całą wyspę aż do zachodniego wybrzeża. Pafos jest: siedzibą rzymskiego zarządu wyspy. Tam spotykają człowieka z najwyższych warstw administracyjnych: prokonsula Sergiusza Pawła.

24. Cypr jako prowincja senacka

BT zaznacza, że od: 22 r. przed Chr. Cypr był prowincją senacką zarządzaną przez: prokonsula. Dlatego tytuł Sergiusza Pawła jest zgodny z ówczesnym systemem rzymskim.

25. Sergiusz Paweł

Łukasz nazywa go: człowiekiem roztropnym. To ważne.

Nie jest przedstawiony jako:

naiwny;
łatwowierny;
człowiek polujący na cuda.

Chce: słuchać słowa Boga.

26. Bar-Jezus

Aramejskie: Bar-Jesus oznacza: syn Jezusa / syn Jozuego, bo imię Jezus jest grecką formą imienia Jeszua. Tutaj nie oznacza to: syna Jezusa Chrystusa. To zwykłe imię.

27. Elimas

BT zaznacza, że etymologia imienia jest: sporna.

Może mieć sens:

mędrzec;
tłumacz snów.

Langkammer wiąże je z określeniem maga / interpretatora snów. Najważniejsze: to ten sam Bar-Jezus.

28. Mag i fałszywy prorok

Elimas jest:

magiem;
fałszywym prorokiem.

To bardzo niebezpieczna mieszanka. Posługuje się językiem religijnym, ale: odciąga od prawdy. Nie każdy człowiek mówiący o „duchowości”: prowadzi do Boga.

29. Konflikt nie dotyczy konkurencji o wpływy

Paweł nie atakuje Elimasa dlatego, że:

„to mój konkurent”.

Problem brzmi: Elimas próbuje odwieść człowieka od wiary. To jest walka o: prostą drogę Pana.

30. Szaweł zwany też Pawłem

Dz 13,9 jest niezwykle ważny.

Tekst nie mówi:

„Bóg nadał Szawłowi nowe imię Paweł”.

Mówi po prostu: Szaweł, zwany też Pawłem. To bardzo naturalne w świecie diaspory.

Żyd mógł posiadać:

imię semickie;
imię grecko-rzymskie.

31. Czy Jezus zmienił imię Szawła na Paweł?

Nie ma takiego wersetu. To popularny chrześcijański skrót, ale nie tekst biblijny. W Dz 9 Jezus mówi: „Szawle”. Po nawróceniu Łukasz nadal długo nazywa go: Szawłem. Dopiero Dz 13 wprowadza: „Paweł”.

32. Dlaczego odtąd dominuje „Paweł”?

Prawdopodobnie dlatego, że narracja wchodzi coraz głębiej w: świat grecko-rzymski. Łacińskie: Paulus jest naturalnym imieniem w tym środowisku.

Nie trzeba tworzyć symbolicznej historii:

„Szaweł znaczy wielki, Paweł mały, więc Bóg go upokorzył”.

To popularna homiletyczna konstrukcja, ale tekst tego nie mówi.

33. Paweł „pełen Ducha Świętego”

Paweł nie występuje przeciw Elimasowi: z prywatnej furii. Łukasz zaznacza: napełniony Duchem Świętym. To nadaje jego słowom charakter: prorockiego sądu.

34. „Syn diabła” — ironia

Bar-Jezus nosi imię: „syn Jeszuy / Jezusa”. Paweł nazywa go: „synem diabła”. To bardzo mocna gra słów. Nie dlatego, że jego biologicznym ojcem jest diabeł. Chodzi o: duchową postawę przeciwstawiania się drodze Boga.

35. „Wykrzywiasz proste drogi Pana”

Paweł odwołuje się do biblijnego obrazu: drogi. Ewangelia jest: drogą Pana. Elimas: ją wykrzywia. To przeciwieństwo misji Jana Chrzciciela: prostować drogę dla Pana.

36. Czasowa ślepota

Kara jest: czasowa. To ważne. Nie: ostateczne potępienie. Elimas ma zostać pozbawiony wzroku: „do czasu”. Można widzieć w tym także możliwość: nawrócenia.

37. Paweł i Elimas — niezwykłe podobieństwo

Paweł w Dz 9:

przeciwstawiał się Jezusowi;
został oślepiony;
ktoś musiał prowadzić go za rękę.

Elimas w Dz 13:

przeciwstawia się Ewangelii;
zostaje oślepiony;
szuka kogoś, kto poprowadzi go za rękę.

To może być zamierzona Łukaszowa ironia. Paweł osądza człowieka, którego sytuację: sam kiedyś w pewnym sensie przeżył.

38. Czy Paweł „rzuca klątwę”?

Nie. Nie działa magicznie.

Nie mówi:

„moja moc cię oślepi”.

Mówi o: ręce Pana. To nie magia przeciw magii. To: Boży sąd nad działaniem, które blokuje Ewangelię.

39. Dlaczego Sergiusz Paweł uwierzył?

Tekst mówi o znaku. Ale Langkammer bardzo słusznie podkreśla: głównym powodem zdumienia prokonsula była nauka Pańska. Cud: potwierdza. Nie zastępuje: słowa.

40. Pierwszy wielki sukces wśród rzymskiej elity

Prokonsul jest: wysokim urzędnikiem. Jego wiara pokazuje: Ewangelia nie jest ograniczona do jednej klasy społecznej.

Dociera:

do ubogich;
wdów;
żołnierzy;
urzędników;
elit.

41. Od Barnaby i Szawła do „Pawła i jego towarzyszy”

Dz 13,13 mówi już: „Paweł i jego towarzysze”. To dyskretna zmiana. Paweł zaczyna wychodzić: na pierwszy plan. Barnaba nie znika. Ale dynamika zespołu się zmienia.

42. Jan Marek odchodzi

W Perge: Jan wraca do Jerozolimy. Łukasz: nie podaje powodu.

Nie wiemy, czy chodziło o:

strach;
chorobę;
konflikt;
zmianę planów;
trudność wyprawy;
tęsknotę za Jerozolimą.

Każda pewna odpowiedź wykracza poza tekst.

43. To odejście wróci w Dz 15

Później Barnaba będzie chciał ponownie zabrać Marka. Paweł: odmówi. Doprowadzi to do: ostrego sporu. Dlatego odejście z Dz 13 nie było dla Pawła błahostką.

44. Czy Marek „zawiódł na zawsze”?

Nie. To bardzo ważne. Późniejsze listy Pawła pokażą Marka jako: wartościowego współpracownika. W 2 Tm 4,11 Paweł poprosi: przyprowadź Marka, bo jest mi przydatny do posługi. Porażka jednego etapu: nie musi definiować całego życia.

45. Antiochia Pizydyjska — nie ta sama Antiochia

Istniało wiele miast nazwanych Antiochią. Dz 13 zaczyna się w: Antiochii Syryjskiej. Później misjonarze docierają do: Antiochii Pizydyjskiej. To dwa różne miasta.

46. Antiochia Pizydyjska

Langkammer przypomina, że za Augusta miasto stało się: rzymską kolonią wojskową i ważnym ośrodkiem romanizacji.

To środowisko:

żydowskie;
greckie;
rzymskie.

Idealna scena dla Pawłowej misji.

47. Sobota w synagodze

Paweł i Barnaba wchodzą: do synagogi. To pokazuje, że Paweł: nie porzucił swojego narodu. Do końca Dziejów będzie szukał kontaktu z Żydami.

48. Prawo i Prorocy

Liturgia synagogalna obejmuje: czytanie Prawa i Proroków. Po czytaniu przełożeni zapraszają gości do: słowa zachęty. Paweł korzysta z okazji. Ewangelizacja zaczyna się: od tekstu, który słuchacze znają.

49. Do kogo mówi Paweł?

Do dwóch grup: Izraelitów Żydów.

„Bojących się Boga”

Pogan związanych z monoteizmem żydowskim, ale niekoniecznie przestrzegających całego Prawa. To już samo w sobie tworzy: publiczność pomostową.

50. Pierwsza wielka mowa Pawła

Dz 13,16–41 jest pierwszą obszerną mową misyjną Pawła zapisaną w Dziejach.

Jej budowa przypomina mowę:

Piotra;
Szczepana.

Paweł nie zaczyna od: abstrakcyjnej filozofii. Zaczyna od: historii Boga z Izraelem.

51. Bóg jest podmiotem historii

Zwróć uwagę na czasowniki.

Bóg:

wybrał;
wywyższył;
wyprowadził;
znosił / opiekował się;
dał ziemię;
dał sędziów;
dał króla;
powołał Dawida;
wyprowadził Zbawiciela.

Historia zbawienia nie jest przede wszystkim: historią ludzkich osiągnięć. Jest: historią Bożej wierności.

52. Czterdzieści lat na pustyni

BT wskazuje ciekawą trudność tekstową. Grecki czasownik można rozumieć jako: „znosił cierpliwie ich obyczaje” albo zgodnie z inną etymologią: „nosił ich / troszczył się o nich”. Oba odczytania mają starotestamentalne tło. Nie trzeba ukrywać wariantu.

53. Czterysta pięćdziesiąt lat

Chronologia Dz 13,20 ma złożoną tradycję tekstową i interpretacyjną. Nie należy budować całej biblijnej chronologii na prostym dodaniu tej liczby. Paweł przemawia: kerygmatycznie. Celem jest pokazanie: ciągłości historii zbawienia.

54. Saul i Dawid

Paweł przechodzi od:

Saula;
do Dawida.

To ciekawe także dlatego, że sam Paweł: nosił żydowskie imię Saul / Szaweł. Nie wiemy, czy Łukasz buduje świadomą ironię. Nie należy tego forsować.

55. Dawid — człowiek po myśli Boga

Paweł łączy kilka tekstów ST, aby przedstawić Dawida jako: króla zgodnego z Bożym planem. Ale Dawid nie jest celem. Jest: etapem.

56. Z potomstwa Dawida — Jezus

To kulminacja pierwszej części mowy. Bóg: zgodnie z obietnicą wyprowadził z rodu Dawida: Zbawiciela — Jezusa. Historia Izraela prowadzi: do Chrystusa.

57. Jan Chrzciciel

Paweł wspomina Jana jako: przygotowującego przyjście Jezusa. Jan głosi: chrzest nawrócenia. A jednocześnie wskazuje: nie jestem Mesjaszem. To bardzo ważny model posługi: prawdziwy prorok nie zatrzymuje ludzi na sobie.

58. „Nie jestem tym”

Jan nie buduje własnej marki. Jego misja brzmi: wskazać większego.

Tak samo:

Barnaba;
Paweł;
Piotr

mają prowadzić: do Jezusa.

59. „Słowo zbawienia”

Paweł mówi, że słuchaczom została posłana: nauka / słowo zbawienia.

Ewangelia nie jest tylko:

ciekawą historią;
moralnym poradnikiem;
nową filozofią.

Jest: orędziem o realnym zbawieniu.

60. Jezus został nierozpoznany

Mieszkańcy Jerozolimy i ich przywódcy: nie rozpoznali Jezusa. To motyw znany już z mowy Piotra i Szczepana. Paradoks: czytali proroków co szabat, a nie rozpoznali Tego, ku któremu historia prowadziła.

61. Uwaga przeciw antyjudaizmowi

Nie wolno z tego robić: oskarżenia całego narodu żydowskiego.

Paweł:

jest Żydem;
mówi do Żydów;
głosi obietnicę Izraela;
nadal będzie głosił w synagogach.

Problem w tekście dotyczy: konkretnych przywódców i konkretnych słuchaczy, którzy odrzucili Jezusa.

62. Piłat i niewinność Jezusa

Paweł podkreśla: nie znaleziono w Jezusie winy zasługującej na śmierć. To częsty element Łukaszowej apologetyki. Jezus ginie: niesprawiedliwie.

63. Krzyż nie jest końcem

W. 30 jest wielkim zwrotem: „Ale Bóg…” Ludzie: zabili. Bóg: wskrzesił. To właściwe centrum mowy.

64. Zmartwychwstanie jako czyn Boga

Paweł nie mówi:

„Jezus pozostał żywy w naszych sercach”.

Mówi: Bóg wskrzesił Go z martwych. Chrześcijaństwo stoi lub upada na: realności Zmartwychwstania.

65. Świadkowie

Zmartwychwstały ukazywał się: przez wiele dni. Ludzie, którzy szli z Nim z Galilei do Jerozolimy: są teraz świadkami. Paweł sam nie należał do tej grupy podczas ziemskiej działalności Jezusa. Ale w Dz 9: także spotkał Zmartwychwstałego.

66. Dobra Nowina = spełniona obietnica

Paweł mówi: obietnica dana ojcom została spełniona. Chrześcijaństwo nie jest: zerwaniem z historią Izraela. Jest przekonaniem: Bóg w Jezusie doprowadził swoje obietnice do spełnienia.

67. Psalm 2

Paweł cytuje: Ps 2,7. W chrześcijańskim odczytaniu tekst zostaje zastosowany do: Jezusa jako Syna. Nie należy rozumieć go tak, jakby Jezus: dopiero przy Zmartwychwstaniu zaczął być Synem Bożym. Langkammer bardzo wyraźnie zaznacza: Jezus jest prawdziwym Synem; Zmartwychwstanie objawia i potwierdza Jego synowską godność.

68. Izajasz 55

Paweł odwołuje się do: wiernych obietnic danych Dawidowi. W Chrystusie obietnica dawidowa osiąga: ostateczne spełnienie.

69. Psalm 16

Paweł korzysta z podobnego argumentu jak Piotr w Dz 2. Psalm mówi o: Świętym, który nie ulegnie rozkładowi.

Dawid:

umarł;
został pochowany;
jego ciało uległo rozkładowi.

Jezus: został wskrzeszony. Dlatego pełny sens tekstu prowadzi: poza Dawida.

70. Jezus jako Nowy Dawid

Nie chodzi o prostą kopię Dawida. Jezus jest: obiecanym potomkiem, ale przewyższa Dawida. Dawid: umiera. Jezus: zwycięża śmierć.

71. Odpuszczenie grzechów

Po historii zbawienia Paweł przechodzi do: osobistej oferty.

Nie wystarczy wiedzieć:

że Abraham istniał;
że Dawid był królem;
że Jezus zmartwychwstał.

Pytanie brzmi: co to znaczy dla ciebie? Odpowiedź: odpuszczenie grzechów.

72. Usprawiedliwienie

Dz 13,39 używa języka niezwykle bliskiego teologii Pawła. Greckie: δικαιόω — dikaioō oznacza m.in.: usprawiedliwić / uznać za sprawiedliwego / wprowadzić w stan sprawiedliwości. To nie jest tylko: „Bóg udaje, że grzech nie istnieje”. Łaska naprawdę: zmienia relację człowieka z Bogiem.

73. Prawo Mojżeszowe a usprawiedliwienie

Paweł nie mówi: „Prawo było złe”.

Prawo:

objawiało wolę Boga;
wychowywało Izrael;
nazywało grzech;
przygotowywało historię.

Ale samo nie mogło: dać pełnego wyzwolenia od grzechu, które przynosi Chrystus.

74. Czy Dz 13,39 dowodzi „wiary bez uczynków” w sensie antykatolickim?

Nie. Tekst jasno mówi: zbawienie i usprawiedliwienie są darem Chrystusa przyjmowanym przez wiarę. Kościół katolicki temu nie zaprzecza. Przeciwnie: nikt nie może sam zasłużyć na pierwszą łaskę usprawiedliwienia. Ale biblijna wiara nie jest: martwą zgodą intelektualną.

Prowadzi do:

chrztu;
nawrócenia;
miłości;
posłuszeństwa;
życia w Duchu.

75. Katolickie ujęcie usprawiedliwienia

Najkrócej:

Źródło
łaska Boga.

Przyczyna zbawcza

Jezus Chrystus.

Przyjęcie

wiara i nawrócenie.

Sakramentalne wejście

chrzest.

Owoc

nowe życie i miłość działająca przez wiarę. Dobre uczynki nie są: ceną kupującą zbawienie. Są: owocem łaski i współpracy z nią.

76. Ostrzeżenie z Habakuka

Paweł nie kończy na: „wszystko będzie dobrze”. Ostrzega słuchaczy przed: odrzuceniem dzieła Boga.

Ewangelia jest:

darem;
ale także wezwaniem do odpowiedzi.

77. Ewangelia wymaga decyzji

Nie można pozostać całkowicie neutralnym.

Słuchacz może:

uwierzyć;
odrzucić;
odłożyć;
sprzeciwić się.

Dzieje wielokrotnie pokazują: to samo słowo wywołuje różne odpowiedzi.

78. Po pierwszym szabacie jest zainteresowanie

Słuchacze proszą: mówcie o tym znowu. To sukces. Wielu idzie za Pawłem i Barnabą. Misjonarze zachęcają: trwajcie w łasce Boga. Nie wystarczy: zacząć. Trzeba: wytrwać.

79. Łaska Boga

Greckie: χάρις τοῦ θεοῦ — charis tou theou to: łaska Boga. Langkammer zwraca uwagę, że u Pawła to pojęcie oznacza życie: w Ewangelii otrzymanej jako dar. Chrześcijaństwo nie jest tylko: dyscypliną moralną. Jest życiem: z łaski.

80. Niemal całe miasto

W kolejny szabat pojawia się: ogromny tłum. Łukasz używa języka podkreślającego: masowe zainteresowanie. Nie trzeba traktować „całego miasta” jak statystycznego spisu każdego mieszkańca. Sens: wydarzenie stało się publiczne.

81. Zazdrość

Część żydowskich słuchaczy reaguje: zazdrością. Warto uważać. Tekst nie mówi: „wszyscy Żydzi”. Wcześniej wielu Żydów: pozytywnie przyjęło słowo. Konflikt powstaje wewnątrz realnej, zróżnicowanej społeczności.

82. Gdy sukces innych boli

Zazdrość jest bardzo niebezpiecznym grzechem religijnym.

Można:

znać Pismo;
być religijnym;
czekać na Boga;

a potem odrzucić dobro, bo: Bóg działa przez kogoś innego.

To problem obecny już przy:

Kainie;
braciach Józefa;
Jezusie;
Apostołach.

83. Paweł i Barnaba mówią odważnie

Greckie pojęcie: παρρησιάζομαι — parrēsiazomai oznacza: mówić śmiało / otwarcie. To nie agresja. To: wolność głoszenia prawdy mimo sprzeciwu.

84. „Najpierw wam”

Paweł mówi: należało najpierw głosić wam. Dlaczego? Bo Izrael jest: spadkobiercą obietnic. To nie jest ironia. To teologiczna kolejność historii zbawienia.

85. Czy Paweł od tej chwili przestaje głosić Żydom?

Nie.

To bardzo częsty błąd. W następnych miastach Paweł znowu: pójdzie do synagogi. „Zwracamy się do pogan” oznacza: rozszerzenie misji, nie: definitywne porzucenie Izraela.

86. Izajasz 49 — światło dla pogan

Paweł i Barnaba cytują: Iz 49,6. Pierwotnie tekst mówi o misji Sługi Pana. Łukasz pokazuje, że misja Sługi spełniona w Chrystusie: przedłuża się w misji Jego świadków. Kościół nie jest: źródłem światła. Niesie: światło Chrystusa.

87. „Aż po krańce ziemi”

To prawie dokładne echo programu: Dz 1,8. Paweł zaczyna realizować: wielką geografię Ewangelii. Z Antiochii: ku światu.

88. Poganie się radują

Reakcja pogan: radość. To stały Łukaszowy znak zbawienia.

Radość pojawia się:

w Ewangelii Łukasza;
w Samarii;
u etiopskiego dworzanina;
teraz w Antiochii Pizydyjskiej.

89. Dz 13,48 — „przeznaczeni do życia wiecznego”

To trudny i ważny werset. BT tłumaczy, że uwierzyli ci: „przeznaczeni do życia wiecznego”. Greckie: τεταγμένοι — tetagmenoi

jest imiesłowem od czasownika:

tassō — ustawiać, wyznaczać, porządkować. Tekst mocno podkreśla: pierwszeństwo działania Boga.

90. Czy Dz 13,48 dowodzi predestynacji do piekła?

Nie.

Katolicka nauka odrzuca ideę, że Bóg pozytywnie przeznacza część ludzi: do potępienia.

Bóg:

pierwszy daje łaskę;
powołuje;
chce zbawienia;
prowadzi do życia.

Człowiek może jednak: realnie łaskę odrzucić.

91. Łaska i wolność w Dz 13

Ten sam rozdział pokazuje oba elementy.

Boża inicjatywa

Duch powołuje misjonarzy;
Bóg wypełnia obietnicę;
Bóg wskrzesza Jezusa;
Bóg daje łaskę;
ludzie są przeznaczeni / skierowani ku życiu.

Ludzka odpowiedź

jedni wierzą;
inni sprzeciwiają się;
niektórzy odrzucają słowo;
uczniowie mają wytrwać.

To nie jest obraz: marionetek.

92. Bóg chce zbawienia, ale nie przymusza miłości

Katolicka tradycja czyta teksty o predestynacji razem z całym Pismem. Bóg jest: pierwszym autorem zbawienia. Nie ma zbawienia bez łaski. Ale odpowiedź człowieka jest: realna. Miłość wymuszona: nie byłaby miłością.

93. Prześladowanie

Przeciwnicy wykorzystują:

wpływowe kobiety;
ważnych obywateli;

aby doprowadzić do: wyrzucenia Pawła i Barnaby z regionu. Ewangelia znów spotyka: opór społeczny i polityczny.

94. Wpływowe kobiety

W świecie grecko-rzymskim kobiety z wyższych warstw mogły mieć istotny wpływ:

rodzinny;
patronacki;
społeczny.

Łukasz pokazuje: realne mechanizmy lokalnej polityki. Nie jest to oskarżenie kobiet jako grupy. W Dziejach wiele kobiet będzie: ważnymi uczennicami i współpracownicami.

95. Strząśnięcie pyłu

Misjonarze: strząsają pył z nóg. BT odsyła do polecenia Jezusa w Ewangeliach. To symbol: odpowiedzialność została przekazana słuchaczom. Nie jest to magiczna klątwa. Misjonarze mówią niejako: zrobiliśmy to, do czego zostaliśmy posłani; teraz odpowiedź należy do was.

96. Ikonium

Następny etap: Ikonium. Prześladowanie nie kończy misji. Misjonarze: zmieniają miejsce. Nie trzeba pozostać tam, gdzie człowiek jest wyrzucany lub grozi mu niepotrzebna śmierć.

97. Radość mimo wyrzucenia

Rozdział kończy się niezwykłym zdaniem. Uczniowie są: pełni radości i Ducha Świętego. Nie dlatego, że: wszystko poszło łatwo. Przecież właśnie ich nauczycieli wyrzucono. Radość chrześcijańska nie jest: brakiem problemów. Jest owocem: obecności Ducha.

98. Duch Święty na początku i końcu rozdziału

Dz 13 zaczyna się: Duch mówi i posyła. Kończy: uczniowie są pełni Ducha. To piękna klamra. Cała misja jest: dziełem Ducha.

99. Paweł a Barnaba — zmiana pierwszeństwa

Na początku: Barnaba i Szaweł. Po Cyprze coraz częściej: Paweł i Barnaba. To pokazuje: rozwój powołania Pawła. Ale Barnaba nie próbuje blokować człowieka, którego sam kiedyś sprowadził. To kolejny znak wielkości Barnaby.

100. Klucz do Biblii

Rdz 12

W Abrahamie błogosławione wszystkie narody.

Wj

Bóg wyprowadza Izraela z Egiptu.

1 Sm

Saul i Dawid.

2 Sm 7

Obietnica dynastii Dawida.

Ps 2

Mesjasz i Syn.

Ps 16

Święty nie pozostanie w rozkładzie.

Iz 49

Światło dla narodów.

Iz 55

Wierne obietnice Dawidowe.

Ha 1

Ostrzeżenie dla niewierzących.

Łk 3

Jan Chrzciciel przygotowuje drogę.

Dz 1,8

Świadkowie aż po krańce ziemi.

Dz 9

Powołanie Szawła i jego ślepota.

Dz 11

Antiochia jako wieloetniczny Kościół.

Dz 12

Jan Marek i wzrost słowa.

Dz 13

Pierwsza wyprawa misyjna.

Dz 15

Konflikt o Marka i Sobór Jerozolimski.

101. Niezbędnik biblijny

Główni bohaterowie

Duch Święty;
Barnaba;
Paweł / Szaweł;
Jan Marek;
Elimas / Bar-Jezus;
Sergiusz Paweł;
słuchacze synagogi;
poganie.

Główne miejsca

Antiochia Syryjska;
Seleucja;
Cypr;
Salamina;
Pafos;
Perge;
Antiochia Pizydyjska;
Ikonium.

Główne tematy

powołanie;
posłanie;
liturgia;
post;
misja;
Duch Święty;
magia;
Szaweł / Paweł;
historia zbawienia;
Zmartwychwstanie;
usprawiedliwienie;
poganie;
predestynacja;
prześladowanie;
radość.

102. Ważne słowa greckie

λειτουργέω — leitourgeō

Pełnić służbę / sprawować kult. Źródło słowa „liturgia”.

νηστεύω — nēsteuō

Pościć.

ἀφορίζω — aphorizō

Oddzielić / wyznaczyć do zadania.

ἀποστέλλω — apostellō

Posyłać.

προφήτης — prophētēs

Prorok.

διδάσκαλος — didaskalos

Nauczyciel.

Παῦλος — Paulos

Paweł. Łacińskie Paulus.

μάγος — magos

Mag.

πνεῦμα ἅγιον — pneuma hagion

Duch Święty.

σωτήρ — sōtēr

Zbawiciel.

ἀνάστασις / ἐγείρω

Zmartwychwstanie / wskrzesić.

ἄφεσις — aphesis

Odpuszczenie.

δικαιόω — dikaioō

Usprawiedliwić.

χάρις — charis

Łaska.

παρρησία — parrēsia

Śmiałość / odwaga głoszenia.

ζωή αἰώνιος — zōē aiōnios

Życie wieczne.

103. Co szczególnie podkreśla Biblia Tysiąclecia?

Dz 13,1

„Nauczyciele” są tutaj: charyzmatykami. Manaen odpowiada hebrajskiemu: Menachem.

Dz 13,3

Nałożenie rąk: nie musi oznaczać konsekracji biskupiej; BT interpretuje je jako: szczególne błogosławieństwo.

Dz 13,4

Seleucja: port Antiochii.

Dz 13,5

Salamina: ważne miasto Cypru.

Dz 13,6–8

Pafos: stolica rzymskiej administracji wyspy. Elimas: etymologia sporna.

Dz 13,7

Cypr był prowincją senacką zarządzaną przez: prokonsula.

Dz 13,9

Szaweł: był także nazywany Pawłem. Nie ma tu sceny nadania nowego imienia przez Jezusa.

Dz 13,13

Jan Marek: odłącza się. Powód nie jest podany.

Dz 13,16

„Bojący się Boga”: poganie przyjmujący monoteizm Izraela bez pełnego zachowywania Prawa.

Dz 13,18

Istnieje wariant sensu czasownika:

„znosił ich obyczaje”;
albo „nosił / troszczył się o nich”.

Dz 13,33–37

BT łączy:

Ps 2;
Iz 55;
Ps 16;

z mesjańskim i paschalnym odczytaniem Jezusa.

Dz 13,39

Chrystus przynosi usprawiedliwienie, którego nie dawało Prawo jako pełna droga wyzwolenia z grzechu.

Dz 13,46

„Najpierw wam”: Izrael jest spadkobiercą obietnic.

Dz 13,47

Iz 49,6: światło dla pogan i krańce ziemi.

Dz 13,51

Strząśnięcie pyłu: gest zgodny z nauczaniem Jezusa.

104. Hugolin Langkammer OFM — nowy etap Dziejów

Langkammer rozpoczyna od Dz 13 wielką część: „Dzieje Kościołów powstałych wśród pogan”. To ważne.

Wcześniej Łukasz przygotowywał powszechność:

Szczepan;
Filip;
Samaria;
Etiop;
Korneliusz;
Antiochia.

Teraz zaczyna się: systematyczna misja.

105. Langkammer o wysłaniu misjonarzy

Według komentarza Antiochia nie zatrzymuje Ewangelii dla siebie. Po ewangelizacji Greków w mieście: oficjalnie wysyła misjonarzy poza metropolię. Langkammer mocno łączy to wydarzenie z: prorockim słowem Ducha Świętego.

Kościół antiocheński jest:

zorganizowany;
charyzmatyczny;
otwarty na wezwanie.

106. Langkammer o Cyprze

Misja zaczyna się w: synagogach. To będzie Pawłowa metoda. Na Cyprze dochodzi do konfrontacji: Ewangelia kontra pseudo-proroctwo i magia. Elimas nie jest neutralnym obserwatorem. Aktywnie: próbuje odwieść Sergiusza Pawła od wiary.

107. Langkammer o Elimasie

Komentarz podkreśla prorocki charakter wystąpienia Pawła. Paweł: jest napełniony Duchem. Czasowa ślepota jest znakiem sądu. Ale wiara prokonsula nie wynika tylko z: spektakularnego wydarzenia. Langkammer podkreśla jego zachwyt: nauką Pańską.

108. Langkammer o mowie Pawła

Komentarz rozkłada mowę na kilka głównych części:

historia Izraela;
Dawid i obietnica;
Jezus jako Zbawiciel;
odrzucenie i śmierć Jezusa;
Zmartwychwstanie;
argumenty z Pisma;
odpuszczenie grzechów;
usprawiedliwienie;
ostrzeżenie.

To bardzo Pawłowe: historia prowadzi do Chrystusa, a Chrystus prowadzi do decyzji wiary.

109. Langkammer o Synu Bożym

Przy Ps 2 komentarz zachowuje ważną chrystologiczną precyzję. Zmartwychwstanie nie oznacza: „Jezus dopiero wtedy stał się Synem Boga”. Jezus: jest Synem. Zmartwychwstanie: potwierdza i objawia Jego synowską godność.

110. Langkammer o usprawiedliwieniu

Langkammer zauważa, że Dz 13,38–39 jest wyjątkowe. Łukasz rzadko używa typowo Pawłowego języka: usprawiedliwienia przez wiarę. Tutaj robi to: w mowie do Żydów. To jeden z punktów styku Dziejów z teologią listów Pawła.

111. Langkammer o „łasce Boga”

Po pierwszej mowie Paweł i Barnaba zachęcają słuchaczy: do trwania w łasce. Komentarz wiąże tę łaskę z: Ewangelią przynoszącą zbawienie. To nie jednorazowy impuls. Chrześcijanin ma: trwać.

112. Langkammer o pierwszeństwie Izraela

Paweł głosi: najpierw Żydom. To zgodne z: historią obietnic. Dopiero wobec odrzucenia przez konkretną grupę słuchaczy misja otwiera się szerzej na pogan. Nie oznacza to: końca misji do Izraela.

113. Eugeniusz Dąbrowski

Klasyczny komentarz Pallottinum jest szczególnie cenny dla:

topografii pierwszej podróży;
administracji Cypru;
historycznego tytułu prokonsula;
chronologii;
synagogalnego kontekstu mowy;
cytatów ze ST;
teologii Zmartwychwstania;
problemu usprawiedliwienia.

Dąbrowski przypomina: misja Pawła dzieje się w realnym świecie dróg, miast i instytucji Imperium Rzymskiego.

114. Krzysztof Mielcarek — realizacja Dz 1,8

Dz 13 bardzo wyraźnie realizuje program: „aż po krańce ziemi”.

Świadectwo nie pozostaje w:

Jerozolimie;
Palestynie;
jednym środowisku kulturowym.

Duch posyła Kościół: dalej.

115. Waldemar Rakocy — kompozycja misji

W perspektywie kompozycji Dziejów Dz 13 otwiera etap: wielkiej misji Pawłowej. Antiochia staje się bazą. Synagoga jest zwykle pierwszym miejscem. Odrzucenie przez część słuchaczy otwiera: szerszy dostęp pogan. Ten schemat będzie wracał.

116. Czy Paweł „zastępuje” Piotra?

Nie. Łukasz nie przedstawia: wojny o władzę między Piotrem a Pawłem. Ich misje są różne, ale służą: jednemu Chrystusowi. Dz 15 pokaże obu w tej samej historii Kościoła.

117. Czy Kościół „zastępuje Izrael”?

Dz 13 nie pozwala na proste hasło: „Bóg wyrzucił Izrael i wziął pogan”.

Paweł:

zaczyna od historii Izraela;
głosi Izraelowi jako pierwszemu;
mówi o obietnicach ojców;
za chwilę znowu pójdzie do synagog.

Misja pogan jest: rozszerzeniem zbawczej obietnicy, nie: usprawiedliwieniem pogardy wobec Żydów.

118. Co Dz 13 mówi o misji?

Misja rodzi się z:

liturgii;
modlitwy;
postu;
słuchania Ducha;
rozeznania wspólnoty.

Misja wymaga:

drogi;
ryzyka;
zespołu;
głoszenia;
znajomości Pisma;
odporności na sprzeciw;
zdolności ruszenia dalej.

119. Co Dz 13 mówi o rozeznaniu powołania?

Barnaba i Szaweł: już służą. Dopiero w służbie słyszą: dalsze posłanie. To ważne. Powołanie często dojrzewa: podczas wiernego wykonywania obecnego zadania. Nie zawsze przez: czekanie na spektakularny znak.

120. Co Dz 13 mówi o Biblii?

Paweł głosi Jezusa: przez całą historię Pisma. Nie wyciąga jednego wersetu.

Pokazuje:

historię;
obietnicę;
Dawida;
proroków;
Psalmy.

To dobry model: Biblia interpretuje Biblię, a Chrystus jest centrum historii zbawienia.

121. Co Dz 13 mówi o ewangelizacji?

Paweł dostosowuje punkt startu do słuchaczy. W synagodze: zaczyna od historii Izraela. Później w Atenach: zacznie inaczej. Treść centrum pozostaje: Jezus. Metoda komunikacji: dopasowuje się do odbiorcy.

122. Co Dz 13 mówi o cudach?

Cud ślepoty Elimasa: ma znaczenie. Ale Sergiusz Paweł jest przede wszystkim zachwycony: nauką Pana. To bardzo ważny porządek. Cud: wskazuje. Słowo: wyjaśnia. Wiara: odpowiada.

123. Co Dz 13 mówi o porażkach?

Jan Marek: odchodzi. Paweł i Barnaba: zostają wyrzuceni z Antiochii. A mimo to rozdział kończy się: radością i Duchem. W misji nie każda trudność oznacza: „Bóg zamknął projekt”. Czasem oznacza: idź dalej.

124. „Na język ludzki”

Kościół w Antiochii ma ludzi, którzy mogliby zostać i budować wygodną wspólnotę. Ale podczas modlitwy i postu przychodzi wezwanie: „oddajcie mi Barnabę i Szawła”. Czyli Kościół robi coś trudnego: wypuszcza swoich dobrych ludzi. Oni jadą. Na Cyprze spotykają człowieka, który próbuje blokować Ewangelię. Paweł staje przeciw niemu.

Potem idą dalej. Jeden członek zespołu: rezygnuje i wraca. Nie wiadomo dlaczego. Paweł i Barnaba kontynuują. W synagodze Paweł dostaje szansę powiedzenia kilku słów. I robi coś bardzo mądrego.

Nie zaczyna:

„wszystko, co wiedzieliście, było złe”.

Mówi: „zobaczcie, co Bóg robił przez całą naszą historię”. Abraham. Egipt. Dawid. Obietnica. I dopiero: Jezus. Jezus został zabity. Ale Bóg Go wskrzesił. I teraz: przebaczenie jest dostępne. Nie dlatego, że zasłużysz. Dlatego, że: Chrystus zbawia. Jedni się cieszą. Inni się sprzeciwiają. Paweł nie rezygnuje.

Mówi: idziemy dalej. I słowo Boga rzeczywiście: idzie dalej.

125. Najczęstsze błędne odczytania

Błąd 1: „Jezus zmienił imię Szaweł na Paweł”

Nie ma takiego tekstu.

Błąd 2: „Nałożenie rąk w Dz 13 to na pewno konsekracja biskupia”

BT interpretuje je ostrożniej jako szczególne błogosławieństwo misyjne.

Błąd 3: „Duch działał bez Kościoła”

Duch powołuje, a wspólnota pości, modli się, nakłada ręce i posyła.

Błąd 4: „Elimas został oślepiony magią Pawła”

Paweł działa w Duchu i mówi o ręce Pana.

Błąd 5: „Sergiusz Paweł uwierzył tylko dlatego, że zobaczył cud”

Łukasz podkreśla jego zdumienie nauką Pańską.

Błąd 6: „Wiemy, dlaczego Jan Marek odszedł”

Nie. Tekst nie podaje powodu.

Błąd 7: „Prawo Mojżeszowe było złe”

Paweł przedstawia je jako część historii zbawienia, ale pełne usprawiedliwienie przynosi Chrystus.

Błąd 8: „Dz 13,39 jest antykatolickim dowodem, że uczynki nie mają znaczenia”

Nie. Usprawiedliwienie jest darmowym darem Chrystusa przyjmowanym w wierze; nowe życie rodzi uczynki miłości dzięki łasce.

Błąd 9: „Od Dz 13 Paweł przestał głosić Żydom”

Nie. W następnych miastach nadal zaczyna od synagog.

Błąd 10: „Dz 13,48 uczy, że Bóg z góry stworzył część ludzi po to, aby ich potępić”

Nie jest to katolicka interpretacja tekstu.

Błąd 11: „Wszyscy Żydzi w Antiochii odrzucili Ewangelię”

Nie. Wcześniej wielu Żydów pozytywnie reaguje.

Błąd 12: „Prześladowanie oznacza, że misja się nie udała”

Rozdział kończy się radością, Duchem i dalszym marszem Ewangelii.

126. Pytania do refleksji

Czy moje ważne decyzje rodzą się również z modlitwy, postu i słuchania Boga?
Czy potrafię pozwolić odejść dobremu człowiekowi do innego zadania, jeśli Bóg go tam posyła?
Czy nie traktuję duchowości jak magii — sposobu kontrolowania Boga?
Czy znam historię zbawienia na tyle, aby umieć pokazać, jak prowadzi do Jezusa?
Czy naprawdę wierzę, że usprawiedliwienie jest darem Chrystusa, a nie nagrodą za moją perfekcję?
Czy umiem przyjąć fakt, że ktoś może odrzucić Ewangelię, nie tracąc jednocześnie miłości do tej osoby?
Czy kiedy jedne drzwi się zamykają, potrafię jak Paweł i Barnaba iść dalej?
Czy moja wiara kończy się na dobrym początku, czy trwam w łasce Boga?

127. Modlitwa inspirowana Dz 13

Duchu Święty,
naucz mnie słuchać Cię
w modlitwie, ciszy i poście.

Pokaż mi dzieło,
do którego mnie powołujesz.

Daj mi pokorę Barnaby,
który potrafił zrobić miejsce Pawłowi.

Daj mi odwagę Pawła,
który nie zatrzymywał się
przed sprzeciwem.

Chroń mnie przed postawą Elimasa,
abym nigdy nie wykrzywiał
prostych dróg Pana.

Jezu, Zbawicielu z rodu Dawida,
dziękuję Ci za odpuszczenie grzechów
i łaskę usprawiedliwienia.

Nie pozwól mi próbować
zasłużyć na Twoją miłość.

Naucz mnie ją przyjmować
i odpowiadać na nią życiem.

Gdy jedne drzwi się zamkną,
daj mi nie trwać w rozgoryczeniu,
ale iść dalej tam,
gdzie posyła Twój Duch.

Amen.

128. Jedno zdanie do zapamiętania

Dz 13 pokazuje Kościół, który w modlitwie słyszy Ducha, posyła misjonarzy, głosi Jezusa jako spełnienie obietnic Izraela i odkrywa, że darmowe zbawienie w Chrystusie ma dotrzeć aż po krańce ziemi.

129. Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Dz 13.
Tekst i przypisy sprawdzone w biblia.pl, Dzieje Apostolskie 13.

Komentarze polskich biblistów

Hugolin Langkammer OFM, Dzieje Apostolskie. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Wydawnictwo KUL, Lublin 2008.
Eugeniusz Dąbrowski, Dzieje Apostolskie. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pismo Święte Nowego Testamentu, t. V, Pallottinum, Poznań 1961.
Krzysztof Mielcarek, „Będziecie moimi świadkami po krańce ziemi (Dz 1,8). Łukaszowa wizja świadectwa z perspektywy Dziejów Apostolskich”, Verbum Vitae 28 (2015), 257–296.
Waldemar Rakocy, studia nad strukturą, misją i teologią Dziejów Apostolskich.
Franciszek Jóźwiak, „Dzieje Apostolskie”, w: Wstęp do Nowego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum, Poznań 1996.

Materiały projektu na Google Drive

Wykorzystano znajdujący się już w bibliotece projektu komentarz:

Hugolin Langkammer OFM — Dzieje Apostolskie — Biblia Lubelska (2008).

Uwaga metodologiczna

Przy Dz 13,9 zachowano literalną informację tekstu: „Szaweł, zwany też Pawłem”. Nie ma w Dziejach sceny, w której Jezus zmienia mu imię z Szawła na Pawła. Przy Dz 13,3 zastosowano ostrożność przypisu Biblii Tysiąclecia: nałożenie rąk jest rozumiane jako szczególne błogosławieństwo i powierzenie misji, bez automatycznego utożsamiania tego gestu z późniejszym pełnym obrzędem konsekracji biskupiej.

Przy Dz 13,38–39 zachowano katolickie rozumienie usprawiedliwienia: jest ono darmowym dziełem łaski Chrystusa, którego człowiek nie może sobie sam wysłużyć. Wiara jest realną odpowiedzią na łaskę i prowadzi do nowego życia, a dobre uczynki są owocem łaski i współpracy z nią, nie ceną kupującą zbawienie. Przy Dz 13,48 uniknięto interpretacji w duchu podwójnej predestynacji. Tekst podkreśla pierwszeństwo Bożej łaski i powołania do życia wiecznego, ale należy go czytać razem z pełnym biblijnym świadectwem o powszechnej zbawczej woli Boga i realnej ludzkiej odpowiedzialności.

130. Następny rozdział

Dz 14 — Ikonium, cud w Listrze, Barnaba uznany za Zeusa, Paweł za Hermesa, próba złożenia im ofiary, pierwsza mowa do czysto pogańskich słuchaczy, ukamienowanie Pawła, Derbe i ustanawianie starszych w młodych Kościołach.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.