Czym są wypominki i jak je zamówić?

Prosto mówiąc

Wypominki — nazywane też wymienianką albo zalecankami — to najprostsza rzecz pod słońcem: lista imion zmarłych, którą ktoś odczytuje na głos w kościele, a zebrani odpowiadają modlitwą.

Nie ma w tym żadnego skomplikowanego obrzędu. Ktoś czyta: „śp. Jan, śp. Maria, śp. Stanisław…“, a ludzie po każdej grupie imion odpowiadają: „Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie”.

Jak to zamówić, krok po kroku:

1. Idziesz do kancelarii parafialnej — swojej albo dowolnej innej.
2. Podajesz kartkę z imionami zmarłych. Wystarczą imiona; wiele parafii prosi też o nazwiska, żeby uniknąć pomyłek.
3. Mówisz, czy chcesz wypominki listopadowe (na kilka dni), czy roczne.
4. Zostawiasz ofiarę.

Tyle. Zwykle zajmuje to pięć minut.

Głębiej

Skąd nazwa. Od „wypominania“, czyli przypominania — dosłownie wywoływania z pamięci. W różnych regionach Polski mówi się „wymienianka“ (bo wymienia się imiona) albo „zalecki“ i „zalecanki“ (bo zaleca się zmarłych Bożemu miłosierdziu). To ta sama praktyka.

Kiedy się je odczytuje. Wypominki listopadowe czyta się zwykle przez oktawę Wszystkich Świętych, czyli od 1 do 8 listopada, często przed wieczorną Mszą albo w ramach procesji na cmentarzu. Wypominki roczne — regularnie przez cały rok, najczęściej raz w miesiącu.

Ile imion. Bez ograniczeń. Wiele osób wpisuje całe pokolenia rodziny, a niektórzy dopisują formułę „i wszystkich zmarłych z rodziny“, żeby nikogo nie pominąć. Warto dopisać także tych, o których nikt inny nie pamięta: sąsiada bez rodziny, kolegę z pracy, dawnego nauczyciela.

O ofierze — bez owijania. Ofiara przy wypominkach to wsparcie parafii, a nie opłata za modlitwę. Kościół wprost zakazuje traktowania czynności duchowych jako towaru, ale sposób, w jaki bywa to komunikowane przy kancelarii — „za roczne tyle, za listopadowe tyle“ — potrafi brzmieć jak cennik. Jeśli kogoś to razi, razi go coś realnego, choć sama praktyka nie jest tym, na co wygląda.

Zasada, którą warto znać: brak pieniędzy nie może być powodem odmowy. Jeśli usłyszysz coś przeciwnego, jest to nadużycie i można o tym powiedzieć wprost albo pójść do innej parafii.

Czego wypominki nie zastępują. Nie zastępują Mszy w intencji zmarłego, która w nauczaniu Kościoła jest najważniejszą formą pomocy zmarłym. Wypominki są modlitwą wspólnoty — cenną, ale innego rodzaju.

Co mówi Kościół

Katechizm wymienia trzy konkretne rzeczy, którymi żyjący mogą pomóc zmarłym: modlitwę, jałmużnę i ofiarę Mszy świętej (KKK 1032). Wypominki mieszczą się w pierwszej i — przez związaną z nimi ofiarę — w drugiej.

U podstaw leży prawda o komunii świętych: Kościół obejmuje żyjących i zmarłych, a łączność między nimi nie jest metaforą, lecz realną wspólnotą, w której można się wzajemnie wspierać (KKK 958).

Sama forma wypominek nie jest przepisem liturgicznym obowiązującym w całym Kościele — to polski zwyczaj duszpasterski, ukształtowany przez stulecia i praktykowany różnie w różnych diecezjach. Dlatego szczegóły warto sprawdzić w swojej parafii, zamiast zakładać, że wszędzie wygląda to tak samo.

Co mówi Biblia

Bezpośredniego opisu wypominek w Piśmie nie ma i szukanie go byłoby nieuczciwe. Jest natomiast fundament, na którym praktyka stoi — przekonanie, że modlitwa za zmarłych ma sens: „Dlatego właśnie sprawił, że złożono ofiarę przebłagalną za zabitych, aby zostali uwolnieni od grzechu“ (2 Mch 12,46).

Warto też przywołać obraz, który tłumaczy sens wypowiadania imienia. W Piśmie imię nie jest etykietą, lecz oznacza samego człowieka — dlatego zapowiedź „wypisałem cię na obu dłoniach“ (Iz 49,16) mówi o pamięci Boga o konkretnej osobie, a nie o abstrakcyjnej ludzkości. Wyczytywanie imion w kościele robi dokładnie to samo, tylko po ludzku.