Dlaczego Pasterka jest o północy i czy trzeba na nią iść?

Prosto mówiąc

Pasterka to pierwsza z trzech Mszy Bożego Narodzenia — ta sprawowana w nocy.

Nazwa pochodzi od pasterzy. W Ewangelii św. Łukasza to oni, nocujący pod gołym niebem przy stadach, jako pierwsi dostają wiadomość o narodzeniu — nie król, nie kapłani, nie mieszkańcy Betlejem. Pasterka jest liturgicznym odtworzeniem tej nocy.

Czy trzeba na nią iść? Nie. Obowiązek dotyczy uczestnictwa we Mszy w uroczystość Narodzenia Pańskiego, a nie konkretnej godziny. Możesz pójść o północy, o dziewiątej rano albo o siedemnastej 25 grudnia — obowiązek jest wypełniony tak samo.

Głębiej

Trzy Msze, nie jedna. Liturgia Bożego Narodzenia przewiduje trzy formularze: w nocy (Pasterka), o świcie i w dzień. Każdy ma inne czytania i inne modlitwy — to nie są trzy obowiązki, tylko trzy różne spojrzenia na to samo wydarzenie. Tradycja ta sięga Rzymu z pierwszych wieków, gdzie papież sprawował tego dnia Msze w trzech różnych kościołach.

Czemu akurat północ. Nie ma dowodów, że Jezus urodził się o północy — Ewangelie nie podają ani godziny, ani daty. Północ została wybrana jako symboliczny środek nocy: moment, w którym ciemność jest największa i zaczyna się nowy dzień.

Godzina bywa różna i to nie jest nadużycie. Coraz więcej parafii przenosi Pasterkę na 22.00 albo nawet 20.00 — zwłaszcza tam, gdzie parafianie muszą dojechać kilkanaście kilometrów albo gdzie większość stanowią osoby starsze. Prawo liturgiczne pozostawia tu swobodę; „Pasterka o 21“ nie jest gorszą Pasterką.

Co się dzieje na samej liturgii. Zwykle: żłóbek błogosławiony przed Mszą albo na jej początku, kolędy zamiast zwykłych pieśni, uroczyste Chwała na wysokości Bogu — pierwsze od początku Adwentu, bo przez cały ten okres się go nie śpiewa. W wielu miejscach śpiewa się je przy dzwonkach i to jest moment, dla którego warto tam być.

Praktycznie. Kościoły na Pasterkę bywają pełne, więc kto chce siedzieć, przychodzi wcześniej. Bywa też zimno — Msza w nieogrzewanym kościele o północy w grudniu potrafi być doświadczeniem bardziej fizycznym niż duchowym.

Jeśli nie dasz rady dotrwać. Msza wieczorna 24 grudnia, sprawowana o godzinie 17 czy 18, również wypełnia obowiązek świąteczny — w liturgii dzień zaczyna się od wieczora dnia poprzedniego. To rozwiązanie dla rodzin z małymi dziećmi i osób, które o północy po prostu śpią.

Co mówi Kościół

Obowiązek uczestnictwa we Mszy w niedziele i uroczystości nakazane opisuje Katechizm (KKK 2180–2183), wskazując też, że wypełnia go udział we Mszy sprawowanej wieczorem dnia poprzedzającego. Stąd wynika, że Pasterka i wieczorna Msza wigilijna „liczą się“ tak samo jak Msza w dzień świąteczny.

Mszał rzymski przewiduje dla Narodzenia Pańskiego trzy odrębne formularze — w nocy, o świcie i w dzień. Kościół nie hierarchizuje ich: żadna z tych Mszy nie jest ważniejsza od pozostałych.

Sama nazwa „Pasterka“ jest polska. W innych językach mówi się po prostu o Mszy nocnej albo o Mszy o północy — co dobrze pokazuje, że mamy tu do czynienia z lokalnym określeniem, a nie z terminem liturgicznym.

Co mówi Biblia

Scena, do której odsyła cała ta noc, jest krótka: „W tej samej okolicy przebywali w polu pasterze i trzymali straż nocną nad swoim stadem. Naraz stanął przy nich anioł Pański“ (Łk 2,8–9).

Warto zwrócić uwagę na szczegół, który tłumaczy wybór właśnie tych ludzi: pasterze w ówczesnym Izraelu byli grupą pogardzaną, wykonującą pracę uniemożliwiającą zachowanie przepisów rytualnej czystości. Wiadomość, która mogła trafić wszędzie, trafiła najpierw do nich.

Ewangelia nie podaje daty ani godziny narodzenia. Data 25 grudnia ustaliła się w Kościele w IV wieku, a północ jest wyborem symbolicznym — i lepiej powiedzieć to wprost, niż budować pobożne wrażenie precyzji, której w tekstach nie ma.