Jakie są warunki odpustu zupełnego za zmarłych w listopadzie?

Prosto mówiąc

Zacznijmy od tego, czym odpust nie jest. Nie jest odpuszczeniem grzechu — grzech odpuszcza spowiedź. Nie jest też przepustką do nieba ani niczym, co się kupuje.

Odpust dotyczy tego, co zostaje po przebaczeniu. Kościół uczy, że grzech zostawia ślad także wtedy, gdy został wybaczony: nieuporządkowane przywiązania, skutki, które trzeba naprawić. To nazywa się karą doczesną. Odpust jest darowaniem właśnie tego.

W listopadzie działa to tak. Od 1 do 8 listopada nawiedź cmentarz i pomódl się za zmarłych. Jeśli spełniasz cztery warunki poniżej, uzyskujesz odpust zupełny — który w tych dniach można ofiarować tylko za zmarłych, nie za siebie.

Cztery warunki:

1. stan łaski uświęcającej — czyli po spowiedzi, bez nierozliczonego grzechu ciężkiego,
2. spowiedź sakramentalna — jedna wystarcza na kilka dni z rzędu,
3. Komunia święta — przy każdym odpuście osobno,
4. modlitwa w intencjach papieża — wystarczy Ojcze nasz i Zdrowaś Maryjo.

Do tego warunek piąty, najtrudniejszy: brak przywiązania do jakiegokolwiek grzechu, także powszedniego.

Głębiej

2 listopada jest osobne. Tego dnia odpust zupełny za zmarłych związany jest także z nawiedzeniem kościoła lub kaplicy i odmówieniem tam Ojcze nasz i Wierzę w Boga.

Raz dziennie. Odpust zupełny można uzyskać jeden na dobę. W praktyce oznacza to, że przez osiem listopadowych dni można ofiarować osiem odpustów za ośmioro różnych zmarłych — albo osiem razy za tę samą osobę.

Cząstkowy przez resztę roku. Nawiedzenie cmentarza z modlitwą za zmarłych w dowolnym innym dniu roku również wiąże się z odpustem, ale cząstkowym.

Uwaga na wyjątki. Penitencjaria Apostolska bywa, że rozszerza te terminy — tak było w latach pandemii, gdy możliwość uzyskania listopadowego odpustu przedłużono na cały miesiąc, żeby uniknąć tłoku na cmentarzach. Takie decyzje ogłasza się na dany rok, więc jeśli słyszysz o zmienionych warunkach, sprawdź komunikat swojej diecezji, zamiast zakładać, że obowiązuje to zawsze.

Czego nie da się zrobić. Odpustu nie można ofiarować za inną żyjącą osobę — tylko za siebie albo za zmarłego. Tak brzmi zasada i nie ma od niej wyjątku.

Skąd wzięła się zła sława odpustów. Z handlu nimi w późnym średniowieczu — praktyki, która była nadużyciem już wtedy i którą Kościół sam potępił na Soborze Trydenckim, zakazując wiązania odpustów z jakąkolwiek opłatą. To jest jedno z tych miejsc, gdzie wyjaśnienie historyczne jest uczciwsze niż milczenie.

Co mówi Kościół

Katechizm definiuje odpust jako „darowanie przed Bogiem kary doczesnej za grzechy zgładzone już co do winy“ i wyraźnie odróżnia winę od kary (KKK 1471). Wyjaśnia też, skąd Kościół bierze do tego prawo: z komunii świętych — duchowego dobra Chrystusa i świętych, którym Kościół może dysponować dla dobra swoich członków (KKK 1474–1477).

Warunki uzyskania odpustów oraz wykaz nadań zawiera Enchiridion indulgentiarum, czyli oficjalny Wykaz odpustów — to tam znajduje się nadanie związane z nawiedzeniem cmentarza w dniach 1–8 listopada.

Podstawą ofiarowania odpustu za zmarłych jest nauczanie o oczyszczeniu po śmierci i o tym, że pomoc duchowa żyjących ma dla zmarłych znaczenie (KKK 1030–1032).

Co mówi Biblia

Samego pojęcia odpustu w Piśmie nie ma — to termin wypracowany w Kościele znacznie później. Jest natomiast to, na czym cała praktyka się opiera: przekonanie, że modlitwa żyjących pomaga zmarłym.

Klasyczny fragment to relacja o Judzie Machabeuszu, który po bitwie polecił złożyć ofiarę przebłagalną za poległych: „Dlatego właśnie sprawił, że złożono ofiarę przebłagalną za zabitych, aby zostali uwolnieni od grzechu“ (2 Mch 12,46).

Św. Paweł pisze zaś o sądzie, w którym dzieło człowieka zostaje wypróbowane w ogniu: „Ten zaś, którego dzieło spłonie, poniesie szkodę: sam wprawdzie ocaleje, lecz tak jakby przez ogień“ (1 Kor 3,15). Kościół czyta ten obraz jako wskazówkę mówiącą o oczyszczeniu — z zastrzeżeniem, że jest to interpretacja tekstu, a nie jego dosłowna treść.