Czym jest bierzmowanie i co zrobić, jeśli nie przyjąłem go w szkole?

Prosto mówiąc

Bierzmowanie jest sakramentem, który dopełnia chrzest. Chrzest przyjmuje się zwykle jako niemowlę, bez własnej decyzji; bierzmowanie jest momentem, w którym człowiek potwierdza je sam.

Przyjmuje się je raz w życiu. Nie da się go powtórzyć ani cofnąć — Kościół mówi, że wyciska „niezatarte znamię“, tak samo jak chrzest.

Sam obrzęd jest krótki. Biskup kładzie rękę na głowie, namaszcza czoło olejem zwanym krzyżmem i mówi: „Przyjmij znamię daru Ducha Świętego“. Osoba bierzmowana odpowiada: „Amen“. Potem biskup mówi „Pokój z tobą“.

Kandydatowi towarzyszy świadek, który kładzie rękę na jego ramieniu.

W Polsce przygotowanie prowadzi parafia miejsca zamieszkania, a nie szkoła i nie parafia, przy której stoi szkoła. Trwa zwykle trzy lata, od klasy VI do VIII, a sam sakrament przyjmuje się najwcześniej po ukończeniu klasy ósmej. Zapisy ruszają zwykle we wrześniu.

Głębiej

Co Kościół twierdzi, że się dzieje. Katechizm wymienia skutki konkretnie: głębsze zakorzenienie w synostwie Bożym, ściślejsze zjednoczenie z Chrystusem, pomnożenie darów Ducha Świętego, mocniejszą więź z Kościołem i siłę do wyznawania wiary słowem i czynem (KKK 1303).

Ostatni punkt jest historycznie najważniejszy. Bierzmowanie od początku wiązano z gotowością do publicznego przyznania się do wiary — także wtedy, gdy to kosztuje.

Czego bierzmowanie nie jest. Nie jest egzaminem dojrzałości religijnej ani nagrodą za frekwencję. Nie jest też — wbrew obiegowej opinii — „przyjęciem do dorosłości w Kościele“ w sensie prawnym: pełnoletność kanoniczna wiąże się z wiekiem, a nie z tym sakramentem.

Przygotowanie według wskazań Episkopatu (2017). Warto wiedzieć, co jest w dokumencie, bo praktyka bywa od niego odległa.

Przygotowanie ma obejmować klasy VI, VII i VIII, dzieli się na etapy i przewiduje co najmniej 30 spotkań w parafii, z czego 5 to celebracje liturgiczne. Miejscem jest parafia zamieszkania. Bierzmowanie ma być przyjmowane najwcześniej po ukończeniu klasy VIII.

Dokument mówi też o wymaganej dojrzałości — intelektualnej, emocjonalnej i religijnej — i to jest miejsce, w którym praktyka rozjeżdża się najbardziej. W wielu parafiach kryterium sprowadza się do liczby zebranych podpisów.

Kto może być świadkiem. Osoba, która sama przyjęła bierzmowanie, ukończyła 16 lat, jest katolikiem praktykującym i nie jest rodzicem kandydata. Kościół zaleca, by był to jeden z rodziców chrzestnych — po to, by widać było, że bierzmowanie dopełnia chrzest, a nie zaczyna coś nowego.

Imię. Zwyczaj wybierania nowego imienia jest polski i nie jest wymogiem powszechnym. Coraz więcej diecezji zaleca pozostanie przy imieniu z chrztu, z tego samego powodu co przy świadku. Jeśli jednak wybierasz nowe — wybierz patrona, o którym wiesz coś więcej niż datę wspomnienia.

Dorośli — osobna sprawa. To jest część, której w parafialnych ogłoszeniach zwykle brakuje, a pytań o nią jest najwięcej.

Bierzmowanie można przyjąć w każdym wieku. Nie ma górnej granicy, nie ma kary za spóźnienie i nie trzeba się tłumaczyć. W większości polskich diecezji działają kursy dla dorosłych — zwykle kilka do kilkunastu spotkań, najczęściej przy katedrze, w kurii albo w wyznaczonej parafii; bierzmowanie odbywa się potem w jednym z kilku terminów w roku.

Jak zacząć: zadzwonić do własnej parafii albo do kurii diecezjalnej i zapytać o „bierzmowanie dorosłych“. To pytanie zadawane jest tam regularnie.

A ślub? Rzecz często myląca. Prawo kanoniczne mówi, że katolik, który nie przyjął bierzmowania, powinien je przyjąć przed zawarciem małżeństwa, jeśli może to zrobić bez poważnej niedogodności (kan. 1065). To zalecenie, nie warunek ważności — brak bierzmowania nie unieważnia ślubu. W praktyce część parafii traktuje je jako wymóg, a część nie, i warto zapytać wcześnie, bo kurs trwa kilka tygodni.

Co mówi Kościół

Katechizm wywodzi bierzmowanie z Pięćdziesiątnicy i mówi, że przez nie wierni „otrzymują Ducha Świętego“ w sposób, który pełniej włącza ich w misję Kościoła (KKK 1285, 1302).

O skutkach — pięć punktów wyliczonych w KKK 1303, z których ostatni mówi o mocy do wyznawania wiary i niewstydzenia się krzyża.

O jednorazowości: bierzmowanie, podobnie jak chrzest, wyciska „niezatarte duchowe znamię“, i dlatego przyjmuje się je tylko raz (KKK 1304).

O szafarzu: zwyczajnym szafarzem jest biskup — i to jest powód, dla którego bierzmowanie odbywa się rzadziej i uroczyściej niż inne sakramenty. W uzasadnionych przypadkach może go udzielić kapłan z upoważnienia (KKK 1312–1313); w praktyce dzieje się tak przy chrzcie dorosłych i w niebezpieczeństwie śmierci.

I rzecz, o której warto pamiętać przy sporach rodzinnych: Kościół mówi, że kandydat powinien przystępować do bierzmowania dobrowolnie, po odpowiednim przygotowaniu i w stanie łaski (KKK 1319). Sakrament przyjęty pod przymusem rodziny jest ważny, ale przeczy temu, czym miał być.

Co mówi Biblia

Wzorem jest Pięćdziesiątnica: uczniowie, zamknięci ze strachu, otrzymują Ducha Świętego i wychodzą mówić publicznie — Piotr, który kilka tygodni wcześniej zaparł się trzy razy, przemawia do tłumu (Dz 2,1–14). To jest cały sens bierzmowania w jednej scenie: nie nowa wiedza, lecz odwaga.

Dwa fragmenty Dziejów pokazują, że była to od początku osobna czynność względem chrztu. W Samarii ludzie zostali ochrzczeni, a dopiero potem przyszli Piotr i Jan, „wkładali na nich ręce, a oni otrzymywali Ducha Świętego“ (Dz 8,14–17). Podobnie w Efezie (Dz 19,1–6).

To właśnie gest włożenia rąk, powtarzany do dziś przez biskupa, jest najstarszym elementem tego obrzędu — starszym niż namaszczenie krzyżmem i starszym niż nazwa sakramentu.

Uczciwie dodajmy: sam termin „bierzmowanie“ i obecny kształt obrzędu są późniejsze, a rozdzielenie chrztu i bierzmowania w czasie — z osobnym przygotowaniem po latach — ukształtowało się w Kościele zachodnim w średniowieczu. Kościoły wschodnie do dziś udzielają obu sakramentów razem, niemowlętom.