Jak wygląda przygotowanie do pierwszej Komunii i co jest naprawdę wymagane?

Prosto mówiąc

Warto rozdzielić dwie listy, bo w praktyce zlewają się w jedną i to z niej bierze się stres.

Czego wymaga Kościół

Chrzest. Warunek podstawowy.

Rozeznanie. Dziecko ma rozumieć, czym jest Eucharystia — na miarę swojego wieku — i odróżniać ją od zwykłego chleba. Tak to formułuje prawo kanoniczne i nie wymaga niczego więcej.

Spowiedź. Przed pierwszą Komunią dziecko przystępuje do sakramentu pokuty. To jedyny drugi twardy warunek.

Tyle. Trzy rzeczy.

Czego wymaga zwyczaj

Strój — alba albo sukienka i garnitur. Przyjęcie dla rodziny. Prezenty. Fotograf. Składka na wystrój kościoła, na prezent dla księdza i katechety. Czasem wynajęta sala.

Żadna z tych rzeczy nie jest wymogiem kościelnym. Nie ma przepisu, który by je nakazywał, i nie ma sankcji za ich pominięcie.

Głębiej

Skąd wziął się wiek siedmiu lat. Przez stulecia dzieci przystępowały do Komunii znacznie później — nawet po dwunastym roku życia. Zmienił to Pius X dekretem z 1910 roku, obniżając wiek do „lat rozeznania“. Motyw był duszpasterski: uznał, że odkładanie Komunii pozbawia dzieci pomocy, której potrzebują wcześnie.

Warto to wiedzieć, bo pokazuje, że dzisiejszy wiek jest decyzją duszpasterską sprzed stu lat, a nie odwiecznym porządkiem. W Polsce przyjęła się III klasa, choć prawo mówi o roku siódmym.

Jak wygląda przygotowanie. Zwykle rusza we wrześniu i trwa cały rok szkolny. Prowadzi je parafia, przy udziale szkolnej lekcji religii, a Komunia wypada najczęściej w maju.

W praktyce składa się na to: cotygodniowa katecheza, spotkania dla rodziców, uroczyste przekazania — różańca, książeczki, świecy — oraz pierwsza spowiedź kilka dni przed. Zakres i liczba spotkań różnią się między diecezjami i parafiami; nie ma tu jednej normy ogólnopolskiej.

Pierwsza spowiedź. To dla dziecka moment trudniejszy niż sama Komunia i warto się do niego przygotować spokojnie. Trzy rzeczy pomagają: powiedzieć, jak to technicznie wygląda; nie robić z tego egzaminu ze wspominania win; i nie pytać dziecka po wyjściu, z czego się spowiadało — spowiedź jest objęta tajemnicą także wobec rodziców. Piszemy o samym przebiegu osobno.

Pieniądze — powiedzmy to wprost. Sakramentu nie można sprzedawać i nie wolno uzależniać go od opłaty; jest to w prawie kościelnym jednoznaczne. Koszty, które realnie ponoszą rodziny, pochodzą z trzech źródeł: stroju, przyjęcia i składek klasowych.

Składki na wystrój kościoła, prezent dla katechety czy dla księdza są dobrowolne. W praktyce zbiera je zwykle jeden z rodziców i przedstawia jako ustaloną kwotę — a rodzic, który się nie dokłada, bywa w niezręcznej sytuacji. Nie ma tu dobrego wyjścia poza jednym: powiedzieć o tym wcześnie i spokojnie.

Rośnie liczba parafii, które wprowadzają jednolite alby wypożyczane na miejscu, właśnie po to, żeby zdjąć z rodzin presję i wyrównać różnice widoczne w kościele. To rozwiązanie warto poprzeć, gdy pojawia się na zebraniu.

Komunia poza uroczystością klasową. Nie każde dziecko dobrze znosi uroczystość z tłumem, fotografem i owacją. Można poprosić o Komunię w mniejszym gronie: w kaplicy, w klasztorze, w innym terminie albo w innej parafii. Wymaga to ustaleń, więc pyta się o to na początku roku, a nie w kwietniu.

Sytuacje, które rodzice uważają za przeszkodę, a które nią nie są. Rozwód rodziców. Brak ślubu kościelnego rodziców. Życie w związku niesakramentalnym. Niewiara jednego z rodziców. Mieszkanie poza parafią.

Żadna z nich nie wyklucza dziecka. Ograniczenia dotyczące przyjmowania Komunii przez dorosłych w związkach niesakramentalnych dotyczą ich samych i nie przenoszą się na dzieci. Odmowa przygotowania dziecka z tego powodu byłaby nadużyciem — i jeśli ktoś się z nią spotka, ma prawo pytać w kurii.

Co potem. Rzecz najbardziej niewygodna, a znana każdemu duszpasterzowi: znaczna część dzieci znika z kościoła wkrótce po uroczystości. Trudno się dziwić, jeśli całoroczne przygotowanie było w praktyce nastawione na jeden dzień. Jedyne, co realnie działa, jest banalne i trudne: to, co robią rodzice po maju.

Co mówi Kościół

Prawo kanoniczne stawia warunek precyzyjnie: dzieci można dopuścić do Komunii, jeśli mają wystarczające rozeznanie i są starannie przygotowane, tak by rozumiały tajemnicę Chrystusa na miarę swojej możliwości i przyjmowały Ciało Pańskie z wiarą i pobożnością (kan. 913). Obowiązek zatroszczenia się o to spoczywa na rodzicach i na proboszczu (kan. 914).

Katechizm łączy pierwszą Komunię z całością wtajemniczenia: chrzest, bierzmowanie i Eucharystia stanowią jedną drogę, a Eucharystia jest jej dopełnieniem (KKK 1212, 1244).

O spowiedzi przed Komunią: dzieci powinny przystąpić do sakramentu pokuty przed pierwszym przyjęciem Eucharystii (KKK 1457).

Warto znać też zdanie, które ustawia proporcje całej uroczystości: Eucharystia jest „źródłem i szczytem całego życia chrześcijańskiego“ (KKK 1324) — czyli początkiem czegoś, co ma trwać, a nie zwieńczeniem etapu. Piszemy o niej osobno.

Co mówi Biblia

Scena, którą czyta się przy tej okazji najczęściej, jest krótka i ma ostry środek. Ludzie przynoszą do Jezusa dzieci, a uczniowie ich odsuwają — uznają, że to nie jest właściwy moment i nie te osoby. Jezus reaguje ostro: „oburzył się i rzekł do nich: «Pozwólcie dzieciom przychodzić do Mnie, nie przeszkadzajcie im»“ (Mk 10,14).

Warto zauważyć, kto jest w tej scenie przeszkodą: nie tłum i nie obcy, tylko najbliżsi współpracownicy Jezusa, przekonani, że pilnują porządku.

Podstawą samej Komunii są słowa z Ewangelii Jana: „Kto spożywa moje Ciało i pije moją Krew, ma życie wieczne“ (J 6,54). Warto wiedzieć, że po tej mowie „wielu uczniów Jego odeszło“ (J 6,66) — była to jedna z najtrudniejszych rzeczy, jakie powiedział, i taką pozostała.