Księga Wyjścia 6 — odpowiedź Boga, siedem obietnic i rodowód Mojżesza i Aarona

Najpierw najważniejsza rzecz

Wj 5 kończył się bardzo trudnym pytaniem Mojżesza.

Poszedł do faraona tak, jak nakazał mu Bóg.

A sytuacja Izraelitów nie poprawiła się.

Stała się gorsza.

Mojżesz pytał więc Boga w praktyce: „Dlaczego mnie posłałeś, skoro lud cierpi teraz jeszcze bardziej?”

Wj 6 jest odpowiedzią Boga.

I odpowiedź zaczyna się od słowa: „Teraz”.

Bóg nie tłumaczy Mojżeszowi wszystkich szczegółów swojego planu.

Nie przedstawia mu teorii cierpienia.

Przypomina natomiast:

kim jest,
komu złożył obietnicę,
jakie zawarł przymierze,
co usłyszał,
co pamięta,
i co teraz zrobi.

Najważniejszy refren tego rozdziału brzmi: „Ja jestem Pan”.

Hebrajski tekst ma: אֲנִי יְהוָה — ani JHWH

czyli: „Ja jestem JHWH”.

A między tymi zapewnieniami pojawia się seria wielkich obietnic:

uwolnię was,
wybawię was,
wyswobodzę was,
wezmę was za mój lud,
będę wam Bogiem,
wprowadzę was do ziemi,
dam ją wam na własność.

To nie jest tylko obietnica zmiany warunków pracy.

Bóg prowadzi Izrael: od niewoli → do wolności → do przymierza → do ziemi.

Ale natychmiast pojawia się bolesny kontrast.

Mojżesz przekazuje te słowa Izraelitom.

A oni: nie są w stanie ich słuchać.

Nie dlatego, że są po prostu „niewierzący”.

Tekst mówi o: udręce ducha i ciężkich robotach.

Cierpienie potrafi tak przygnieść człowieka, że nawet dobra wiadomość staje się dla niego trudna do przyjęcia.

Wtedy Mojżesz ponownie wątpi.

Mówi:

skoro własny lud mnie nie słucha, dlaczego miałby słuchać mnie faraon?

I ponownie wskazuje na swoje problemy z mówieniem.

Potem narracja nagle zatrzymuje akcję i podaje rodowód Mojżesza i Aarona.

Dla współczesnego czytelnika może to wyglądać jak nudna lista imion.

Ale dla autora jest to odpowiedź na bardzo ważne pytanie: Kim właściwie są ci ludzie, których Bóg posyła do faraona?

Rodowód prowadzi przez: Ruben → Symeon → Lewi

i zatrzymuje się właśnie na rodzie Lewiego, z którego pochodzą Mojżesz i Aaron.

Wj 6 mówi więc jednocześnie o:

tożsamości Boga,
tożsamości Izraela,
i tożsamości jego przywódców.

Wj 6 — na język ludzki

Mojżesz jest załamany.

Pierwsze spotkanie z faraonem zakończyło się katastrofą.

Izraelici cierpią bardziej niż wcześniej.

Lud obwinia Mojżesza.

Mojżesz obwinia sytuację przed Bogiem.

I wtedy Bóg odpowiada: „Teraz zobaczysz”.

Faraon nie będzie wypuszczał Izraela z dobrej woli.

Zostanie zmuszony przez działanie Boga.

Następnie Bóg przypomina Mojżeszowi: „Ja jestem Pan”.

Mówi o Abrahamie, Izaaku i Jakubie.

Przypomina przymierze.

Przypomina ziemię Kanaan.

Przypomina, że słyszy jęk Izraelitów.

Potem daje Mojżeszowi konkretną wiadomość dla ludu:

Nie będziecie niewolnikami na zawsze.

Wyprowadzę was.

Wyzwolę was.

Wezmę was za mój lud.

Będę waszym Bogiem.

Zaprowadzę was do ziemi obiecanej.

Mojżesz przekazuje tę wiadomość.

Ale ludzie są tak zmęczeni i przygnieceni pracą, że nie potrafią jej przyjąć.

Bóg ponownie mówi więc Mojżeszowi:

idź do faraona.

Mojżesz odpowiada:

„Jeśli nawet Izraelici mnie nie słuchają, to dlaczego faraon miałby mnie słuchać?”

I ponownie mówi o swojej trudności w mówieniu.

Wtedy tekst zatrzymuje opowiadanie.

Pojawia się genealogia.

Najpierw Ruben.

Potem Symeon.

Potem Lewi.

I właśnie przy Lewim lista zaczyna się rozwijać.

Dlaczego?

Bo autor chce doprowadzić nas do: Mojżesza i Aarona.

To nie są ludzie bez korzeni.

Należą do Izraela.

Należą do rodu Lewiego.

Ich misja zostaje osadzona w historii całego narodu.

Na końcu rozdział wraca do problemu Mojżesza.

Bóg mówi: „Ja jestem Pan”.

Mojżesz odpowiada: „Jak faraon ma mnie słuchać?”

Odpowiedź przyjdzie w Wj 7.

Mapa rozdziału

Wj 6,1 — „Teraz ujrzysz”

Bóg odpowiada na skargę Mojżesza z końca Wj 5.

Zapowiada, że faraon zostanie zmuszony do wypuszczenia Izraela.

Wj 6,2–8 — wielka deklaracja Boga

Bóg przypomina:

swoje imię,
patriarchów,
przymierze,
ziemię,
jęk Izraela.

Następnie składa serię obietnic wyzwolenia.

Wj 6,9 — Izrael nie potrafi słuchać

Lud jest przygnieciony:

udręką ducha,
ciężką pracą.

Wj 6,10–13 — Mojżesz znów się wymawia

Bóg nakazuje mu iść do faraona.

Mojżesz wskazuje na brak posłuchu wśród Izraela i na własną trudność w mówieniu.

Wj 6,14–27 — rodowód Mojżesza i Aarona

Genealogia przechodzi od Rubena i Symeona do Lewiego, a następnie rozwija linię lewicką prowadzącą do Mojżesza i Aarona.

Wj 6,28–30 — powrót do rozmowy

Narracja wraca do problemu z Wj 6,12.

Mojżesz ponownie pyta, jak faraon miałby go słuchać.

Czytanie tekstu krok po kroku

1. „Teraz ujrzysz”

Pierwsze słowo odpowiedzi Boga jest niezwykle ważne.

Mojżesz patrzy na to, co wydarzyło się do tej pory.

Bóg kieruje jego wzrok na to, co dopiero nastąpi.

Mojżesz mówi: „od kiedy poszedłem do faraona, jest gorzej”.

Bóg odpowiada: „teraz zobaczysz”.

2. Bóg nie zaprzecza cierpieniu

Nie mówi Mojżeszowi:

„przesadzasz”.

Nie mówi:

„Izraelici wcale nie cierpią”.

Przeciwnie.

Za chwilę sam przypomni, że: usłyszał ich jęk.

3. Faraon nie wypuści ich dobrowolnie

Wj 6,1 zapowiada, że do wyjścia doprowadzi Boża moc.

Faraon nie stanie się nagle człowiekiem łagodnym.

System przemocy zostanie przełamany.

4. Biblia Tysiąclecia: „Drugi opis powołania Mojżesza”

Biblia Tysiąclecia wprowadza Wj 6,2 nagłówkiem: „Drugi opis powołania Mojżesza”.

To ważna wskazówka literacka.

Wj 6,2–7,7 ma liczne podobieństwa do wcześniejszego powołania z Wj 3–4:

Bóg się objawia,
przypomina swoje imię,
określa misję,
Mojżesz zgłasza obiekcję,
pojawia się Aaron,
następuje ponowne posłanie.

5. Dlaczego Biblia ma dwa opisy?

Współczesna egzegeza zauważa, że Pięcioksiąg zawiera tradycje pochodzące z różnych środowisk i etapów przekazu.

W Wj 6 bardzo wyraźny jest język tradycji kapłańskiej.

Nie trzeba jednak przeciwstawiać sobie Wj 3 i Wj 6.

W obecnym kształcie Księgi Wyjścia oba opisy stoją obok siebie i wzajemnie się uzupełniają.

Wj 3 podkreśla spotkanie Mojżesza z Bogiem.

Wj 6 bardzo mocno podkreśla:

przymierze,
imię Boga,
lud,
ziemię,
genealogię,
Aarona i jego linię.

6. „Ja jestem Pan”

Hebrajskie: אֲנִי יְהוָה — ani JHWH

To jeden z głównych refrenów rozdziału.

Nie jest jedynie informacją:

„tak brzmi moje imię”.

To również formuła potwierdzenia: to Ja gwarantuję to, co zapowiadam.

7. Bóg patriarchów

Bóg ponownie przywołuje:

Abrahama,
Izaaka,
Jakuba.

Wyjście nie jest nowym projektem Boga.

To dalszy ciąg historii rozpoczętej w Księdze Rodzaju.

8. El Szaddaj

Bóg mówi, że objawiał się patriarchom jako: אֵל שַׁדַּי — El Szaddaj

Biblia Tysiąclecia tłumaczy: „Bóg Wszechmogący”.

Dokładna etymologia słowa Szaddaj jest dyskutowana.

Nie należy budować całej teologii na jednej niepewnej propozycji etymologicznej.

9. Trudność Wj 6,3

Wj 6 mówi, że patriarchom Bóg nie objawił swego imienia JHWH.

A przecież w Księdze Rodzaju imię JHWH pojawia się w opowiadaniu wielokrotnie.

Czy to sprzeczność?

To jeden z klasycznych problemów Pięcioksięgu.

10. Jak rozumieć Wj 6,3?

Istnieją dwa główne kierunki wyjaśnienia.

Podejście historyczno-literackie

Różne tradycje Pięcioksięgu zachowały różne sposoby przedstawiania momentu objawienia imienia Boga.

Podejście kanoniczno-teologiczne

Można też powiedzieć, że chodzi nie tylko o znajomość brzmienia imienia, lecz o: nowe doświadczenie tego, kim JHWH okaże się dla Izraela.

Patriarchowie znali Boga obietnicy.

Pokolenie Wyjścia pozna Boga jako Tego, który: wyzwala.

Te dwa podejścia nie muszą się wzajemnie wykluczać.

11. Marcin Majewski o imieniu w Wj 6

Marcin Majewski zwraca uwagę, że Wj 6 może mówić o nowym sposobie rozumienia i doświadczania imienia JHWH.

Imię zostaje powiązane z nowym etapem historii.

Bóg pokaże teraz, co Jego obecność oznacza w praktyce: wyzwolenie z Egiptu.

12. Przymierze

Hebrajskie: בְּרִית — berit

Bóg mówi: „ustanowiłem moje przymierze”.

Wyjście z Egiptu jest zakorzenione w przymierzu z patriarchami.

13. Ziemia Kanaan

Obietnica wolności nie kończy się na granicy Egiptu.

Bóg przypomina ziemię.

Historia ma kierunek:

Egipt → pustynia → przymierze → ziemia.

14. „Kraj ich wędrówek”

Patriarchowie mieszkali w Kanaanie jako przybysze.

Nie posiadali jeszcze pełni tego, co Bóg im obiecał.

Wj 6 pokazuje przejście od: obietnicy patriarchów

do: realizacji w historii narodu.

15. Bóg usłyszał jęk

To echo Wj 2.

Hebrajskie: נְאָקָה — ne’aqah

oznacza jęk, westchnienie cierpiącego.

Bóg nie pozostaje obojętny.

16. Bóg „wspomniał”

Hebrajskie: זָכַר — zakar

„wspomnieć”, „pamiętać”.

Nie oznacza to:

„Bóg wcześniej zapomniał”.

W języku biblijnym Boże „wspomnienie” często oznacza: przejście do działania zgodnego z przymierzem.

17. „Ja jestem Pan” po raz kolejny

Bóg nie opiera obietnicy na zmianie nastroju faraona.

Gwarantem jest: JHWH.

18. Siedem obietnic

Wj 6,6–8 zawiera wyjątkowo gęstą serię Bożych deklaracji.

W ujęciu Marcina Majewskiego można wyróżnić siedem zapowiedzi:

uwolnię was,
wybawię was,
wyzwolę was,
wezmę was za mój lud,
będę wam Bogiem,
wprowadzę was do ziemi,
dam ją wam na własność.

To jak program całego Pięcioksięgu.

19. Pierwsze trzy — wyjście

Pierwsze obietnice dotyczą samego uwolnienia z Egiptu.

Bóg nie tylko zmniejszy ciężar pracy.

Wyprowadzi lud spod władzy faraona.

20. Czwarta i piąta — przymierze

„Wezmę was za mój lud”

oraz: „będę wam Bogiem”

to język przymierza.

Wyjście prowadzi do Synaju.

21. Ostatnie dwie — ziemia

Bóg nie wyzwala ludu tylko po to, żeby zostawić go bez celu.

Obietnica ziemi z Księgi Rodzaju pozostaje aktualna.

22. Wyciągnięte ramię

Hebrajskie: זְרוֹעַ נְטוּיָה — zeroa netujah

czyli: „wyciągnięte ramię”.

To antropomorficzny obraz mocy Boga.

Nie chodzi o fizyczne ciało Boga.

Chodzi o skuteczne działanie.

23. „Surowe kary”

Tekst przygotowuje czytelnika do plag.

Bóg zapowiada sąd nad systemem faraona.

24. „Wezmę was za mój lud”

To jeden z najważniejszych momentów teologicznych rozdziału.

Izrael nie jest wyzwalany tylko: od faraona.

Zostaje przyjęty: do przymierza z Bogiem.

25. Wolność ma relację

Biblijna wolność nie jest po prostu:

„nikt nie może mi nic powiedzieć”.

Izrael zostaje wyprowadzony z niewoli, aby wejść w relację z Bogiem.

26. „Będę wam Bogiem”

To druga połowa formuły przymierza.

Później wielokrotnie będzie powracać: wy będziecie moim ludem, Ja będę waszym Bogiem.

27. „Przekonacie się”

Bóg zapowiada, że Izrael: pozna JHWH poprzez Jego działanie.

To bardzo ważne wobec Wj 6,3.

Poznanie imienia jest związane z doświadczeniem wyzwolenia.

28. „Wprowadzę was”

Wyjście ma pozytywny cel.

Bóg nie tylko wyprowadza z.

Bóg prowadzi do.

29. „Z ręką podniesioną przysiągłem”

To obraz uroczystej przysięgi.

Bóg wiąże obecną misję Mojżesza z dawną obietnicą.

30. „Dam ją wam na własność”

Hebrajskie: מוֹרָשָׁה — morashah

oznacza dziedzictwo, posiadłość przekazywaną jako trwałe dziedzictwo.

Ziemia jest przedstawiona jako dar związany z obietnicą.

31. Lud nie słucha

Po tak wielkiej serii obietnic spodziewalibyśmy się entuzjazmu.

Ale Wj 6,9 mówi coś innego.

Izraelici nie słuchają Mojżesza.

32. Dlaczego?

Tekst podaje dwa powody:

udręka ducha,
ciężka praca.

To niezwykle ważne.

Brak reakcji nie zawsze wynika z intelektualnego odrzucenia prawdy.

Człowiek może być: zbyt przygnieciony, żeby usłyszeć nadzieję.

33. „Udręka ducha”

Hebrajskie wyrażenie: קֹצֶר רוּחַ — qotser ruach

dosłownie wiąże się z „krótkością ducha/oddechu”.

Może opisywać:

przygnębienie,
zniecierpliwienie,
brak wewnętrznej przestrzeni,
wyczerpanie.

Obraz jest bardzo sugestywny: człowiek cierpiący jakby nie miał czym odetchnąć.

34. Niewola działa również wewnętrznie

Faraon nie kontroluje tylko czasu pracy.

System niewoli wpływa także na zdolność ludzi do:

słuchania,
ufania,
wyobrażenia sobie innej przyszłości.

35. Mojżesz ponownie zostaje posłany

Brak odpowiedzi ludu nie anuluje misji.

Bóg mówi: idź do faraona.

36. Mojżesz używa logicznego argumentu

Mówi:

„Jeśli Izraelici mnie nie słuchają, dlaczego miałby słuchać mnie faraon?”

Z ludzkiej perspektywy argument jest bardzo rozsądny.

37. „Nieobrzezane wargi”

Biblia Tysiąclecia tłumaczy: „mówienie sprawia mi trudność”

i w przypisie podaje dosłowny idiom: „mam nieobrzezane wargi”.

Hebrajskie: עֲרַל שְׂפָתָיִם — aral sefatayim

38. Co oznacza „nieobrzezany” w takim idiomie?

W Biblii „nieobrzezany” może metaforycznie oznaczać coś:

niedostosowanego,
zamkniętego,
niezdolnego do właściwego działania.

Porównaj:

„nieobrzezane serce”,
„nieobrzezane ucho”.

Mojżesz nie mówi tu o fizycznym obrzezaniu ust.

Mówi obrazowo: „moje usta nie działają tak, jak powinny”.

39. Echo Wj 4

W Wj 4 Mojżesz mówił o: „ciężkich ustach i ciężkim języku”.

W Wj 6 pojawia się inny idiom opisujący tę samą obiekcję.

Marcin Majewski zwraca uwagę na paralelę obu opisów powołania.

40. Bóg włącza Aarona

W Wj 6,13 Bóg przemawia do: Mojżesza i Aarona.

Misja zaczyna nabierać wyraźnie zespołowego charakteru.

41. Rozkaz dotyczy dwóch stron

Bóg daje im polecenie:

wobec Izraelitów,
wobec faraona.

Mają działać zarówno wewnątrz ludu, jak i wobec władcy Egiptu.

Rodowód Mojżesza i Aarona — po co ta lista?

42. Narracja nagle się zatrzymuje

Właśnie trwa rozmowa o misji.

Nagle pojawia się genealogia.

Dla współczesnego czytelnika może wyglądać jak przerwa.

Ale jest bardzo celowa.

43. Genealogia nie zaczyna się od Lewiego

Najpierw pojawia się:

Ruben,
Symeon,
Lewi.

Dlaczego?

Bo są to kolejni najstarsi synowie Jakuba.

Autor dochodzi do trzeciego syna: Lewiego

i dopiero wtedy rozwija rodowód.

44. Genealogia szuka jednej konkretnej linii

Lista nie idzie dalej przez wszystkich synów Jakuba.

Zatrzymuje się na Lewim.

To pokazuje cel: ustalić pochodzenie Mojżesza i Aarona.

45. Linia główna

Dla zrozumienia najważniejsza jest linia: Lewi → Kehat → Amram → Aaron i Mojżesz.

46. Dlaczego Aaron jest tak ważny?

W tradycji kapłańskiej Aaron odgrywa szczególną rolę.

Stanie się:

pierwszym arcykapłanem,
przodkiem kapłańskiej linii Izraela.

Dlatego genealogia podaje również jego potomków.

47. Nadab i Abihu

Synowie Aarona pojawią się później w historii kultu Izraela.

Ich los stanie się ważnym elementem Księgi Kapłańskiej.

48. Eleazar

Eleazar przejmie kapłańską odpowiedzialność po Aaronie.

49. Itamar

Również należy do kapłańskiego rodu Aarona.

50. Korach

W genealogii pojawia się Korach.

Później stanie się jedną z głównych postaci buntu opisanego w Księdze Liczb.

To pokazuje, że genealogia jest również przygotowaniem dalszej historii.

51. Pinchas

Pinchas, wnuk Aarona, również stanie się ważną postacią późniejszej tradycji kapłańskiej.

52. Żony również zostają wymienione

Genealogia nie podaje wyłącznie męskich imion.

Pojawiają się m.in.:

Jokebed,
Elżbieta/Eliszeba,
żona Eleazara jako córka Putiela.

To dodatkowo osadza bohaterów w strukturze rodzinnej.

53. Amram i Jokebed

Wj 6 ujawnia imiona rodziców Mojżesza i Aarona.

W Wj 2 rodzice Mojżesza byli przedstawieni bez imion.

Teraz zostają wpisani w rodowód Lewiego.

54. Małżeństwo Amrama

Biblia Tysiąclecia zaznacza, że Amram pojął za żonę swoją ciotkę Jokebed.

Przypis przypomina, że późniejsze prawo Księgi Kapłańskiej zabroni takich związków.

To kolejny przykład, że narracja opisuje wydarzenia sprzed nadania późniejszego prawa.

55. Długie lata życia

Rodowód podaje długość życia Lewiego, Kehata i Amrama.

Nie należy automatycznie odczytywać genealogii jak współczesnego rejestru PESEL.

Biblijne genealogie pełnią również funkcję:

teologiczną,
społeczną,
literacką,
legitymizującą.

56. Genealogia buduje autorytet

Marcin Majewski wskazuje, że rodowód działa jak „dowód pochodzenia” bohaterów.

Mojżesz i Aaron nie pojawili się znikąd.

Ich misja jest wpisana w historię Izraela.

57. Lewickie pochodzenie

Najważniejszą funkcją listy jest podkreślenie: Mojżesz i Aaron pochodzą z rodu Lewiego.

Jest to szczególnie ważne dla późniejszej historii kapłaństwa.

58. Genealogia i tożsamość

Dla starożytnego człowieka rodowód odpowiadał na pytania:

kim jesteś?
do kogo należysz?
skąd pochodzi twój autorytet?
z jaką historią jesteś związany?

Dlatego genealogie miały znacznie większe znaczenie niż zwykła lista przodków.

59. „Oto Aaron i Mojżesz”

Po całej genealogii autor wraca do głównych bohaterów.

To właśnie: ci konkretni Aaron i Mojżesz

zostali posłani do wyprowadzenia Izraela.

60. „Według ich zastępów”

Wyjście zostaje przedstawione jako uporządkowane wyprowadzenie ludu.

Izrael nie ma pozostać chaotycznym tłumem niewolników.

Z czasem stanie się wspólnotą przymierza.

61. „To oni”

Wj 6,27 podkreśla identyczność bohaterów.

To ci sami ludzie z genealogii.

To oni staną przed faraonem.

62. Narracja wraca do miejsca, w którym została przerwana

Wj 6,28–30 podejmuje ponownie rozmowę Boga z Mojżeszem.

To pokazuje, że genealogia była świadomym wtrąceniem.

63. „Ja jestem Pan” — znowu

Po genealogii Bóg ponownie zaczyna od swojej tożsamości.

Misja nie opiera się ostatecznie na genealogii.

Genealogia wyjaśnia, kim są Mojżesz i Aaron.

Ale skuteczność misji nadal opiera się na tym: kim jest Bóg.

64. Mojżesz znowu się boi

Rozdział kończy się jego pytaniem: „Jak faraon zechce mnie słuchać?”

Bóg nie zniechęca się powtarzającą obiekcją.

Odpowiedź przechodzi do Wj 7.

Ważne słowa hebrajskie

Hebrajskie	Transliteracja	Znaczenie	Dlaczego ważne
אֲנִי יְהוָה	ani JHWH	Ja jestem JHWH	główny refren rozdziału
אֵל שַׁדַּי	El Szaddaj	Bóg Wszechmogący	określenie Boga patriarchów
בְּרִית	berit	przymierze	podstawa działania Boga
זָכַר	zakar	pamiętać, wspomnieć	Bóg „wspomina” przymierze
נְאָקָה	ne’aqah	jęk	cierpienie Izraela
יָצָא	jatsa	wyprowadzić, wyjść	wyjście z Egiptu
נָצַל	natsal	wyrwać, ocalić	wyzwolenie spod ucisku
גָּאַל	ga’al	wykupić, wyzwolić jako krewny	obraz odkupienia i wybawienia
לָקַח	laqach	wziąć	„wezmę was za mój lud”
זְרוֹעַ	zeroa	ramię	obraz Bożej mocy
מוֹרָשָׁה	morashah	dziedzictwo, własność	ziemia jako trwały dar
קֹצֶר רוּחַ	qotser ruach	udręka/krótkość ducha	stan ludzi niezdolnych przyjąć nadziei
עָבֹדָה	avodah	praca, służba	ciężkie roboty niewolnicze
עֲרַל שְׂפָתָיִם	aral sefatayim	nieobrzezane wargi	idiom trudności Mojżesza w mówieniu
לֵוִי	Lewi	Lewi	ród Mojżesza i Aarona
אַהֲרֹן	Aharon	Aaron	współuczestnik misji i przyszły arcykapłan

Klucz do Biblii — Wj 6

Wj 6 odpowiada bezpośrednio na kryzys kończący Wj 5.
Bóg rozpoczyna odpowiedź słowem „Teraz”.
Faraon zostanie zmuszony do wypuszczenia Izraela.
Biblia Tysiąclecia określa Wj 6,2nn jako „Drugi opis powołania Mojżesza”.
Wj 6 ma liczne paralele z Wj 3–4.
Bóg przedstawia się formułą „Ja jestem Pan / JHWH”.
Wyjście jest kontynuacją historii patriarchów.
Bóg przypomina Abrahama, Izaaka i Jakuba.
Bóg przypomina przymierze.
Bóg przypomina obietnicę ziemi.
Bóg mówi, że słyszy jęk Izraela.
„Wspomnienie” przymierza oznacza przygotowanie działania, nie zapomnienie.
Wj 6,3 jest ważnym tekstem dotyczącym objawienia imienia JHWH.
Trudność Wj 6,3 trzeba czytać z uwzględnieniem historii powstawania Pięcioksięgu oraz sensu teologicznego.
Poznanie imienia Boga oznacza również poznanie Jego działania.
Pokolenie Wyjścia pozna JHWH jako Boga wyzwalającego.
Wj 6,6–8 zawiera serię siedmiu obietnic.
Pierwsze trzy obietnice dotyczą uwolnienia z Egiptu.
Kolejne dwie dotyczą przymierza.
Ostatnie dwie dotyczą ziemi.
„Wezmę was za mój lud” jest formułą przymierza.
„Będę wam Bogiem” określa relację Boga i Izraela.
Wyjście nie jest tylko ucieczką od faraona.
Wyjście prowadzi do relacji z Bogiem.
Wyjście prowadzi również do ziemi.
Izrael nie potrafi przyjąć słów Mojżesza.
Tekst podaje konkretną przyczynę: udręka ducha i ciężka praca.
Cierpienie może ograniczyć zdolność przyjmowania nadziei.
Mojżesz ponownie wątpi w skuteczność swojej misji.
„Nieobrzezane wargi” są idiomem trudności w mówieniu.
Obiekcja Mojżesza nawiązuje do Wj 4.
Bóg włącza Aarona do misji.
Genealogia Wj 6,14–27 nie jest przypadkową listą.
Zaczyna się od Rubena i Symeona, a rozwija przy Lewim.
Jej głównym celem jest doprowadzenie do Mojżesza i Aarona.
Główna linia to Lewi → Kehat → Amram → Aaron i Mojżesz.
Genealogia podkreśla lewickie pochodzenie braci.
Rodowód buduje ich autorytet i tożsamość.
Szczególną uwagę otrzymuje Aaron i jego potomkowie.
Genealogia przygotowuje późniejszą historię kapłaństwa.
Pojawiają się Nadab, Abihu, Eleazar, Itamar i Pinchas.
Pojawia się również Korach, ważny dla późniejszej historii.
Wj 6 ujawnia imiona rodziców Mojżesza: Amram i Jokebed.
Po genealogii narrator wraca do przerwanej rozmowy.
Rozdział kończy się ponowną obiekcją Mojżesza.
Odpowiedź Boga będzie kontynuowana w Wj 7.
Cały rozdział przesuwa uwagę z pytania „czy Mojżesz da radę?” na pytanie „kim jest JHWH?”.
Najważniejszym gwarantem wyzwolenia nie jest Mojżesz, lecz Bóg.

Niezbędnik Biblijny — Wj 6

Księga: Wyjścia
Rozdział: 6
Sekcja: odpowiedź Boga po pierwszym kryzysie misji
Poprzedni rozdział: Wj 5 — pierwsze starcie z faraonem i cięższa niewola
Następny rozdział: Wj 7 — ponowne posłanie, Aaron jako rzecznik i początek znaków wobec faraona

Główne postacie:

Bóg,
Mojżesz,
Aaron,
Izraelici,
faraon,
patriarchowie,
przodkowie Lewiego,
potomkowie Aarona.

Główne tematy:

imię Boga,
przymierze,
wyzwolenie,
tożsamość Izraela,
udręka ludu,
obiekcje Mojżesza,
genealogia,
lewickie pochodzenie Mojżesza i Aarona.

Najważniejszy refren:

„Ja jestem Pan”.

Najważniejsza seria:

siedem obietnic Wj 6,6–8.

Najbardziej ludzki moment:

Izraelici nie potrafią słuchać obietnicy z powodu udręki ducha i ciężkiej pracy.

Najważniejsza odpowiedź na Wj 5:

Bóg nie wycofuje obietnicy po pierwszej porażce.

Przeciwnie: potwierdza ją jeszcze mocniej.

Komentarze polskich biblistów

Marcin Majewski

Marcin Majewski w „W stronę Ziemi Obiecanej. Komentarz do Księgi Wyjścia” poświęca Wj 6 bardzo dużo uwagi.

Szczególnie pomocne są cztery obserwacje.

1. Nowe doświadczenie imienia Boga

Majewski zauważa, że Wj 6 można rozumieć jako objawienie Izraelowi nowego sposobu doświadczania imienia JHWH.

Bóg był Bogiem patriarchów.

Teraz pokaże się w historii jako: Bóg, który skutecznie wyzwala.

2. Siedem zapowiedzi zbawczych

Majewski wyróżnia siedem Bożych zapowiedzi Wj 6,6–8.

Pierwsze trzy dotyczą: Wyjścia.

Czwarta i piąta: przymierza.

Ostatnie dwie: ziemi.

W ten sposób kilka wersetów streszcza niemal cały wielki ruch Pięcioksięgu.

3. „Ja jestem JHWH” jako gwarancja

Majewski podkreśla, że formuła ani JHWH działa w tej części nie tylko jako przedstawienie imienia.

Ma charakter uroczystego potwierdzenia: to, co Bóg zapowiada, ma się spełnić, ponieważ On sam jest gwarantem.

W obecnym kontekście literackim jest to szczególnie ważne, bo Mojżesz jest po pierwszej wizycie u faraona załamany, a Izrael nie jest zdolny przyjąć słów nadziei.

4. Sens genealogii

Majewski zwraca uwagę, że genealogia Wj 6,14–27 została umieszczona dokładnie w miejscu, gdzie pojawiają się Mojżesz i Aaron.

Jej celem jest wskazanie: kim są ci dwaj ludzie i skąd pochodzi ich autorytet.

Lista przechodzi przez Rubena i Symeona do Lewiego, a następnie skupia się już na linii lewickiej.

Szczególne znaczenie ma Aaron, ponieważ z jego rodu wywodzić się będzie kapłaństwo.

Janusz Lemański

Ks. Janusz Lemański w Nowym Komentarzu Biblijnym do Księgi Wyjścia analizuje Wj 6 jako ważny tekst w strukturze tradycji kapłańskiej Pięcioksięgu.

W tej perspektywie mocno wybrzmiewają:

objawienie JHWH,
związek z patriarchami,
przymierze,
obietnica ziemi,
rodowód lewicki,
znaczenie Aarona.

Wj 6 pokazuje, że wyzwolenie nie jest oderwanym cudem.

Jest realizacją wcześniejszej historii przymierza.

Stanisław Łach

W klasycznym komentarzu Pallottinum ks. Stanisław Łach odczytuje Wj 6 w ciągłości z wcześniejszym powołaniem i obietnicami patriarchalnymi.

Dla tradycyjnej polskiej egzegezy ważne są tutaj szczególnie:

wierność Boga,
objawienie imienia,
potwierdzenie misji Mojżesza,
trudność ludu w przyjęciu obietnicy,
znaczenie rodowodu Mojżesza i Aarona.

Wspólny punkt polskiej egzegezy

Wj 6 odpowiada na kryzys nie przez pochwałę Mojżesza, lecz przez ponowne objawienie Boga.

Mojżesz mówi: „nie wychodzi”.

Bóg odpowiada w praktyce: „Ja jestem JHWH — zobaczysz, co zrobię”.

Powiązania z innymi tekstami Biblii

Rdz 12; 15; 17

Obietnice dane Abrahamowi dotyczą:

potomstwa,
przymierza,
ziemi.

Wj 6 bezpośrednio do nich wraca.

Rdz 17,1

Bóg przedstawia się Abrahamowi jako El Szaddaj.

Wj 6 nawiązuje do tego określenia.

Rdz 46

Jakub schodzi do Egiptu.

Wj 6 pokazuje przygotowanie do wielkiego ruchu w przeciwnym kierunku: z Egiptu ku ziemi obietnicy.

Wj 2,23–25

Bóg słyszy jęk Izraelitów i wspomina przymierze.

Wj 6 powtarza te same motywy, tym razem w bezpośredniej mowie Boga.

Wj 3,13–15

Pierwsze wielkie objawienie imienia JHWH.

Wj 6 wraca do tego tematu z innej perspektywy.

Wj 5,22–23

Mojżesz pyta, dlaczego misja przyniosła pogorszenie.

Wj 6 jest odpowiedzią.

Wj 7

Rozmowa kończąca Wj 6 przechodzi bezpośrednio do Wj 7.

Tam Bóg odpowie na problem mówienia Mojżesza poprzez rolę Aarona.

Wj 19–24

Obietnica: „wezmę was za mój lud i będę wam Bogiem”

prowadzi do przymierza na Synaju.

Kpł 18

Prawo później zakazuje związku typu tego, który w genealogii zostaje opisany w przypadku Amrama i Jokebed.

Lb 16

Korach, którego imię pojawia się w genealogii, stanie się przywódcą buntu przeciw Mojżeszowi i Aaronowi.

Lb 25

Pinchas, także obecny w genealogii, odegra ważną rolę w późniejszej historii Izraela.

Mt 1 i Łk 3

Genealogie Jezusa pokazują, że rodowody pozostają ważnym narzędziem teologicznym również w Nowym Testamencie.

Nie są tylko listami nazwisk.

Odpowiadają na pytanie o tożsamość bohatera w historii zbawienia.

Częste błędne odczytania

Błąd 1: „Wj 6 to tylko powtórzenie Wj 3”

Nie.

Istnieją wyraźne paralele, ale Wj 6 ma własne akcenty:

przymierze,
siedem obietnic,
formula „Ja jestem JHWH”,
genealogia,
Aaron,
silny rys kapłański.

Błąd 2: „Jeśli Księga Rodzaju używa imienia JHWH, Wj 6,3 musi być zwykłym błędem”

To zbyt proste.

Trzeba uwzględnić:

historię literacką Pięcioksięgu,
różne tradycje,
oraz możliwość, że chodzi o nowe doświadczenie znaczenia imienia.

Błąd 3: „El Szaddaj ma jedną całkowicie pewną etymologię”

Nie.

Znaczenie tradycyjnie oddaje się jako „Bóg Wszechmogący”, ale pochodzenie terminu jest dyskutowane.

Błąd 4: „Bóg wspomniał na przymierze, czyli wcześniej zapomniał”

Nie.

Biblijne „wspomnienie” Boga oznacza często rozpoczęcie działania zgodnego z przymierzem.

Błąd 5: „Siedem obietnic to tylko siedem różnych sposobów powiedzenia tego samego”

Nie.

Tworzą rozwój: wyzwolenie → przymierze → ziemia.

Błąd 6: „Izraelici nie słuchali, bo byli po prostu niewierzący”

Tekst podaje konkretną przyczynę: udręka ducha i ciężka praca.

Błąd 7: „Człowiek cierpiący zawsze powinien natychmiast entuzjastycznie odpowiedzieć na słowa nadziei”

Wj 6 pokazuje bardziej realistyczny obraz.

Czasem cierpienie ogranicza zdolność słuchania.

Błąd 8: „Nieobrzezane wargi” oznaczają fizyczny rytuał obrzezania ust

Nie.

To idiom opisujący niezdolność lub trudność mówienia.

Błąd 9: „Genealogia to niepotrzebna dygresja”

Nie.

Jej funkcją jest m.in. ustalenie tożsamości Mojżesza i Aarona oraz ich lewickiego pochodzenia.

Błąd 10: „Mojżesz jest ważniejszy od Aarona w każdym aspekcie genealogii”

Nie.

Genealogia wyraźnie mocno eksponuje Aarona i jego potomków ze względu na późniejsze kapłaństwo.

Błąd 11: „Długie lata życia w genealogii trzeba czytać wyłącznie jak współczesne dane urzędowe”

To uproszczenie.

Genealogie starożytne mają także funkcję literacką i teologiczną.

Błąd 12: „Po Wj 6 Mojżesz nie ma już wątpliwości”

Rozdział kończy się właśnie jego kolejną obiekcją.

Co Wj 6 mówi o Bogu?

1. Bóg odpowiada na kryzys

Nie znika po nieudanym początku misji.

2. Bóg jest wierny przymierzu

Jego działanie w Egipcie wynika z wcześniejszych obietnic.

3. Bóg słyszy cierpienie

Jęk ludu ma znaczenie.

4. Bóg pamięta

To znaczy:

działa zgodnie z przymierzem.

5. Bóg objawia, kim jest poprzez działanie

Imię JHWH nie jest pustą etykietą.

Izrael ma poznać Boga jako Wyzwoliciela.

6. Bóg wyzwala

Uwolnienie ma wiele wymiarów.

7. Bóg tworzy lud przymierza

„Wezmę was za mój lud”.

8. Bóg daje siebie

„Będę wam Bogiem”.

9. Bóg prowadzi do celu

Wyjście nie kończy się na opuszczeniu Egiptu.

10. Bóg nie wycofuje misji z powodu słabości Mojżesza

Ponownie go posyła.

Co Wj 6 mówi o człowieku?

Po pierwszej porażce człowiek może stracić perspektywę.
Cierpienie może utrudniać przyjęcie nawet dobrej wiadomości.
Zmęczenie nie zawsze jest duchową winą.
Człowiek potrzebuje nie tylko obietnicy, ale także czasu i realnego wyzwolenia.
Powołany może wielokrotnie wracać do tych samych lęków.
Bóg może działać mimo tych lęków.
Tożsamość człowieka jest związana również z jego historią i wspólnotą.
Rodowód przypomina, że bohater nie istnieje bez poprzednich pokoleń.
Autorytet nie musi wynikać wyłącznie z charyzmy.
Nadzieja może poprzedzać doświadczenie jej spełnienia.

Dla początkującego czytelnika — jedna rzecz, której nie przegap

Wj 5 zakończył się zdaniem Mojżesza: „jest gorzej”.

Wj 6 odpowiada: „Ja jestem Pan”.

To nie jest magiczne hasło.

Bóg podaje za nim konkretną treść:

pamiętam,
słyszę,
uwolnię,
wybawię,
wezmę was,
będę waszym Bogiem,
wprowadzę was,
dam wam ziemię.

Mojżesz patrzy na aktualny kryzys.

Bóg przypomina całą historię: od Abrahama aż do ziemi obiecanej.

Pytanie do refleksji

Czy w chwili kryzysu patrzę wyłącznie na to, co wydarzyło się w ostatnich kilku dniach, czy potrafię przypomnieć sobie także dłuższą historię dobra, obietnic i tego, co już wcześniej dawało mi fundament?

Modlitwa inspirowana Wj 6

Boże,

kiedy widzę tylko to, że sytuacja się nie zmienia,

przypominaj mi, że moja perspektywa obejmuje tylko fragment drogi.

Ty znasz całość.

Kiedy jestem zbyt zmęczony, żeby nawet przyjąć słowa nadziei,

nie osądzaj mnie według mojego wyczerpania.

Daj mi oddech.

Przypomnij mi, kim jesteś.

Ty jesteś wierny.

Ty pamiętasz.

Ty słyszysz.

Ty potrafisz wyprowadzić człowieka z niewoli.

Naucz mnie ufać nie własnej sile, ale Tobie.

Amen.

Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Wj 6, tekst na Biblia.pl: https://biblia.pl/czytaj/Wj/6/
Przypisy redakcyjne Biblii Tysiąclecia do Wj 6, szczególnie do Wj 6,1; 6,3; 6,12; 6,20 i 6,27.
Nagłówek redakcyjny BT V: „Drugi opis powołania Mojżesza”.

Komentarze polskich biblistów

Marcin Majewski, W stronę Ziemi Obiecanej. Komentarz do Księgi Wyjścia, Kraków: Wydawnictwo eSPe, 2011.
Janusz Lemański, Księga Wyjścia. Wstęp. Przekład z oryginału. Komentarz, Nowy Komentarz Biblijny. Stary Testament II, Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2009.
Stanisław Łach, Księga Wyjścia. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Poznań: Pallottinum, 1964.

Szczególnie wykorzystane obserwacje polskiej egzegezy

Wj 6,6–8 jako seria siedmiu zapowiedzi obejmujących wyjście, przymierze i ziemię.
Funkcja formuły ani JHWH — „Ja jestem JHWH” — jako potwierdzenia i gwarancji Bożej obietnicy.
Możliwość rozumienia Wj 6,3 jako objawienia nowego doświadczenia działania JHWH, przy uwzględnieniu historii literackiej Pięcioksięgu.
„Nieobrzezane wargi” jako idiom paralelny do obiekcji Mojżesza z Wj 4.
Genealogia jako potwierdzenie lewickiego pochodzenia Mojżesza i Aarona oraz przygotowanie znaczenia kapłańskiej linii Aarona.

Zasada interpretacyjna

Opracowanie rozróżnia:

tekst Biblii Tysiąclecia,
przypisy redakcyjne BT,
język hebrajski,
analizę literacką,
ustalenia współczesnej egzegezy,
interpretację teologiczną,
oraz późniejsze powiązania kanoniczne.

Cytaty biblijne ograniczono do krótkich fraz. Pełny tekst Wj 6 należy czytać w Biblii Tysiąclecia na Biblia.pl.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum, wydanie V. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.