Księga Wyjścia 37 — Arka, przebłagalnia, stół, menora i ołtarz kadzenia

Najpierw najważniejsza rzecz

Wj 37 opisuje wykonanie najważniejszych sprzętów wnętrza Mieszkania JHWH.

W Wj 36 powstała:

konstrukcja Przybytku,
tkaniny,
nakrycia,
deski,
poprzeczki,
zasłony.

Teraz powstaje to, co zostanie umieszczone: wewnątrz.

Rozdział opisuje:

Arkę,
przebłagalnię z cherubami,
stół,
świecznik — menorę,
ołtarz kadzenia,
święty olej namaszczenia,
pachnące kadzidło.

To właściwie wykonanie wcześniejszych poleceń z: Wj 25 oraz Wj 30.

Wj 25 powiedział: „zrobisz”.

Wj 37 mówi: „zrobił”.

To może wydawać się powtórzeniem.

Ale właśnie w tym znajduje się główna teologia ostatnich rozdziałów Księgi Wyjścia.

Po złotym cielcu Izrael nie ma już: wymyślać sobie własnej formy obecności Boga.

Ma: przyjąć formę spotkania, którą wyznaczył Bóg.

W Wj 32 lud powiedział w praktyce: „zróbmy sobie boga, którego możemy zobaczyć”.

W Wj 37 Besaleel robi: dokładnie to, co Bóg polecił.

Różnica jest fundamentalna.

Nie każda rzecz religijna jest: kultem prawdziwego Boga.

Nie wystarczy:

złoto,
religijna atmosfera,
święte słowa,
entuzjazm.

Złoty cielec także był: religijnym projektem.

Prawdziwy kult potrzebuje: odpowiedzi na objawienie Boga.

Wj 37 — na język ludzki

Najpierw Besaleel wykonuje: Arkę.

To drewniana skrzynia pokryta złotem.

Ma:

pierścienie,
drążki,
złote obramowanie.

Nie jest przeznaczona do: zwykłego przechowywania rzeczy.

Zostaną w niej umieszczone: tablice Świadectwa.

Na Arce znajduje się: przebłagalnia — kapporet.

To płyta z czystego złota.

Na jej krańcach są: dwa cheruby.

Ich skrzydła osłaniają przestrzeń nad przebłagalnią.

Właśnie z tym miejscem wcześniejszy tekst Wj 25 związał: szczególne spotkanie Boga z Mojżeszem.

Arka nie jest więc: posągiem Boga.

Nie przedstawia: wyglądu JHWH.

Najważniejsza przestrzeń znajduje się paradoksalnie: pomiędzy cherubami — pusta.

Izrael ma bardzo kosztowny święty przedmiot, ale nadal: nie ma obrazu JHWH.

To wielka odpowiedź na złotego cielca.

Następnie Besaleel wykonuje: stół.

Na nim znajdować się będą: chleby pokładne — chleby Oblicza / Obecności.

Stół mówi o:

pokarmie,
przymierzu,
stałej pamięci przed Bogiem.

Potem powstaje: menora.

Jest wykonana z jednego kawałka czystego złota.

Ma:

trzon,
sześć ramion,
kielichy,
pąki,
kwiaty migdałowca,
siedem lamp.

Wygląda nie tylko jak: lampowy stojak.

Ma cechy: roślinne.

Dlatego wielu biblistów widzi w niej symbolikę:

życia,
światła,
drzewa,
stworzenia.

Trzeba jednak uważać:

tekst sam nie mówi wprost: „menora jest drzewem życia”.

To interpretacja wynikająca z jej formy oraz szerszej symboliki sanktuarium.

Następnie Besaleel wykonuje: ołtarz kadzenia.

Jest mniejszy od ołtarza całopalenia.

Stoi wewnątrz Miejsca Świętego, przed zasłoną.

Na nim będzie spalane: wonne kadzidło.

Na końcu powstaje:

olej namaszczenia,
kadzidło.

Czyli Przybytek nie będzie tylko: przestrzenią do oglądania.

Będzie przestrzenią:

światła,
zapachu,
dotyku,
rytuału,
słowa,
pamięci.

Biblijny kult angażuje: całego człowieka.

Mapa rozdziału

Wj 37,1–9 — Arka i przebłagalnia

Besaleel wykonuje:

Arkę z drewna akacjowego,
pokrycie ze złota,
pierścienie,
drążki,
przebłagalnię,
dwa cheruby.

Wj 37,10–16 — stół

Powstaje:

stół z akacji,
złote pokrycie,
złoty wieniec,
pierścienie,
drążki,
naczynia.

Wj 37,17–24 — świecznik

Powstaje: menora z czystego złota.

Ma:

sześć ramion odchodzących od trzonu,
kielichy w kształcie kwiatów migdałowca,
pąki,
kwiaty,
siedem lamp.

Wj 37,25–28 — ołtarz kadzenia

Powstaje:

ołtarz z akacji,
złote pokrycie,
rogi,
złoty wieniec,
pierścienie,
drążki.

Wj 37,29 — olej i kadzidło

Besaleel sporządza:

święty olej namaszczenia,
pachnące kadzidło.

Arka

1. Pierwsze słowa części wykonawczej sprzętów są bardzo znaczące.

Nie zaczynamy od:

wielkiego ołtarza,
dziedzińca,
kapłańskich szat.

Zaczynamy od: Arki.

2. To najbardziej wewnętrzny i najświętszy przedmiot Przybytku.

Hebrajskie aron

3. Arka to po hebrajsku:

אָרוֹן — aron.

4. Podstawowe znaczenie:

skrzynia,
kufer,
arka.

5. Nie jest to to samo słowo co „arka” Noego.

Arka Noego: תֵּבָה — tevah.

Arka Przymierza: אָרוֹן — aron.

Dwie „arki” po polsku, dwa słowa po hebrajsku

6. To ważne dla początkującego.

Polski przekład używa: „arka”

w dwóch różnych historiach.

7. Hebrajski rozróżnia je całkowicie.

Materiał Arki

8. Arka powstaje z:

drewna akacjowego.

9. Następnie jest pokryta:

czystym złotem.

10. Drewno i złoto występują razem:

naturalny materiał,
drogocenne pokrycie.

Czy drewno symbolizuje człowieczeństwo, a złoto boskość?

11. Taką alegorię spotyka się czasem w późniejszej chrześcijańskiej lekturze.

12. Nie jest to jednak:

znaczenie wypowiedziane przez tekst Wj 37.

13. Nie należy przedstawiać go jako:

pewnej intencji autora.

Wymiary

14. Arka ma:

dwa i pół łokcia długości,
półtora łokcia szerokości,
półtora łokcia wysokości.

15. BT odsyła przy łokciu do wcześniejszej informacji o tej mierze.

16. Starożytny łokieć nie miał wszędzie:

identycznej długości.

17. Orientacyjnie można mówić o około:

45–52 cm.

Przybliżone rozmiary

18. Przy założeniu około 45 cm:

długość około 112,5 cm,
szerokość około 67,5 cm,
wysokość około 67,5 cm.

19. To tylko:

przybliżenie.

Nie należy udawać dokładności większej niż pozwalają źródła.

Złoty wieniec

20. Arka otrzymuje:

złote obramowanie / wieniec.

21. Hebrajskie słowo może oznaczać:

obramowanie,
listwę,
rodzaj wieńca.

22. Funkcja może być jednocześnie:

dekoracyjna,
konstrukcyjna.

Pierścienie i drążki

23. Arka ma:

cztery złote pierścienie.

24. W pierścienie wkładane są:

drążki z akacji pokryte złotem.

Po co drążki?

25. Aby Arkę:

przenosić.

26. To przypomina:

Przybytek jest: sanktuarium w drodze.

Arka nie ma być chwytana jak zwykły mebel

27. Późniejsze teksty bardzo mocno podkreślą:

świętość Arki.

28. Przenosi się ją:

według określonego porządku.

2 Sm 6 i Uzza

29. Późniejsza opowieść o Uzzie pokaże, że Arka nie jest:

zwykłą skrzynią religijną.

30. Ten trudny tekst trzeba jednak czytać w jego własnym kontekście.

Mobilność

31. Drążki są teologicznie interesujące.

Bóg Izraela nie jest: bogiem przywiązanym do jednej świątyni.

32. Arka może:

iść z ludem.

Bóg w drodze

33. To jedna z wielkich idei Wyjścia.

Izrael: wędruje.

Bóg: prowadzi.

Sanktuarium: jest przenośne.

Ale Arka nie jest Bogiem

34. To fundamentalne.

Arka jest: znakiem związanym z obecnością JHWH.

Nie: JHWH samym.

Nie wolno jej traktować jak talizmanu

35. 1 Sm 4 pokaże dramatyczny przykład.

Izrael zabierze Arkę na wojnę, jakby: gwarantowała zwycięstwo.

36. Nie gwarantuje.

Święty przedmiot nie manipuluje Bogiem

37. To bardzo ważne także dla chrześcijanina.

Nie można traktować:

krzyżyka,
medalika,
relikwii,
obrazu

jak: magicznego automatu.

Sakramentalia a magia

38. Katolickie sakramentalia są:

znakami modlitwy Kościoła.

Nie: talizmanami.

39. Wj 37 pomaga zobaczyć różnicę między:

świętym znakiem,
magicznym przedmiotem.

Arka Świadectwa

40. W innych częściach kompleksu Przybytku Arka nosi nazwę:

Arka Świadectwa.

Hebrajskie: אֲרוֹן הָעֵדֻת — aron ha-edut.

Co to jest „Świadectwo”?

41. Hebrajskie:

עֵדוּת — edut.

42. Janusz Lemański poświęcił temu terminowi osobne studium.

43. W finalnym sensie kapłańskiej narracji edut oznacza:

dwie kamienne tablice.

44. Ale nie tylko jako kawałki kamienia.

Tablice przypominają: wszystkie słowa przymierza przekazane na Synaju.

Świadectwo jako znak przymierza

45. Arka jest więc związana:

z obecnością Boga,
ze słowem Boga,
z przymierzem.

46. To bardzo ważne.

Boża obecność nie jest: oderwana od Bożego słowa.

Lemański: rozwój pojęcia edut

47. Lemański wskazuje, że historia tego pojęcia jest:

złożona.

48. W analizie diachronicznej rozważa rozwój tradycji Arki oraz jej związku z:

spotkaniem,
przymierzem,
Świadectwem.

49. W finalnym tekście:

tablice znajdują się w Arce.

Arka jako podnóżek niewidzialnego tronu

50. W badaniach nad starożytną symboliką Arki często mówi się o:

podnóżku tronu Boga.

51. JHWH jest niewidzialnym Królem.

52. Cheruby tworzą symbolikę:

tronu.

Nie ma posągu na tronie

53. To jedna z największych różnic wobec wielu starożytnych sanktuariów.

54. W centralnym miejscu nie ma:

figury JHWH.

Puste miejsce nie oznacza nieobecności

55. Wręcz przeciwnie.

Pusta przestrzeń wskazuje: obecność niewidzialną.

Odpowiedź na złotego cielca

56. Wj 32:

„chcemy coś widzieć”.

Wj 37: obecność Boga jest realna, ale nie zamknięta w Jego wizerunku.

Przebłagalnia

57. Na Arce znajduje się:

przebłagalnia.

Hebrajskie: כַּפֹּרֶת — kapporet.

Czym jest kapporet?

58. Fizycznie:

złota płyta / nakrycie Arki.

59. Teologicznie:

miejsce wyjątkowo związane z przebłaganiem i obecnością Boga.

Nie tylko „pokrywka”

60. Tłumaczenie „pokrywa” oddaje:

funkcję materialną.

61. BT używa:

„przebłagalnia”,

aby zachować: teologiczny sens terminu.

Rdzeń k-p-r

62. Kapporet wiąże się z hebrajskim rdzeniem:

כפר — k-p-r.

63. Pole znaczeniowe obejmuje:

przebłaganie,
ekspiację,
usunięcie winy.

Dzień Przebłagania

64. Kpł 16 pokaże szczególną rolę kapporet podczas:

Jom Kippur.

65. Arcykapłan będzie wykonywał przed nią / przy niej:

rytuał przebłagania.

Krew nie karmi Boga

66. To ważne wobec starożytnych wyobrażeń religijnych.

67. Biblijna ofiara nie oznacza:

karmienia głodnego bóstwa krwią.

Przebłaganie dotyczy relacji

68. Chodzi o:

grzech,
oczyszczenie,
możliwość dalszej komunii z Bogiem.

Greckie hilasterion

69. Septuaginta tłumaczy kapporet słowem:

ἱλαστήριον — hilasterion.

70. To słowo stanie się bardzo ważne w:

Rz 3,25.

Rz 3,25

71. Paweł używa hilasterion w odniesieniu do:

Chrystusa.

72. Dlatego chrześcijańska lektura widzi mocny związek:

przebłagalnia → Chrystus.

Ostrożnie z prostą równością

73. Nie znaczy to:

„autor Wj 37 świadomie opisywał Jezusa jako płytę z Arki”.

74. To:

późniejsza lektura kanoniczna.

Chrystus jako miejsce spotkania

75. W teologii Pawła to w Chrystusie dokonuje się:

pojednanie.

76. To niezwykłe rozwinięcie obrazu:

miejsca przebłagania.

Cheruby

77. Besaleel wykonuje:

dwa cheruby.

Hebrajskie: כְּרֻבִים — keruvim.

Nie „aniołki”

78. To trzeba powtarzać.

Cheruby biblijne nie są: renesansowymi puttami.

Starożytny Bliski Wschód

79. Istoty hybrydalne i skrzydlate pełniły w sztuce regionu funkcje:

strażnicze,
tronowe,
królewskie.

80. Biblia wykorzystuje podobny język symboliczny, podporządkowując go:

wierze w JHWH.

Cheruby jako tron

81. Późniejsze teksty nazywają Boga:

zasiadającym na cherubach.

82. Przykładem jest:

1 Sm 4,4.

83. Podobnie:

Iz 37.

Skrzydła

84. Skrzydła są:

rozpostarte ku górze.

85. Osłaniają przestrzeń nad:

przebłagalnią.

Twarze

86. Cheruby zwracają twarze:

ku sobie,
ku przebłagalni.

87. To tworzy:

wyraźne centrum.

Centrum nie jest cherub

88. Najważniejsze nie są:

figury.

89. Najważniejsza jest:

przestrzeń spotkania związana z kapporet.

Czy cheruby łamią zakaz obrazów?

90. Nie.

91. Dekalog zakazuje:

tworzenia obrazu jako boga i oddawania mu kultu.

92. Sam Bóg nakazuje później wykonanie:

cherubów.

Wniosek

93. Biblia nie zakazuje:

wszelkiej sztuki figuratywnej.

94. Zakazuje:

bałwochwalstwa.

Katolickie obrazy

95. Katolicka tradycja rozróżnia:

adorację należną wyłącznie Bogu,
cześć wobec świętych,
użycie obrazów jako znaków.

96. Wj 37 sam nie wykłada:

całej późniejszej teologii ikon.

97. Pokazuje jednak, że obecność figuralnych cherubów w sanktuarium nie jest automatycznie:

złamaniem zakazu idoli.

Stół

98. Wj 37,10–16 opisuje:

stół.

Hebrajskie: שֻׁלְחָן — shulchan.

Po co stół?

99. Z Wj 25 i Kpł 24 wiemy, że będzie na nim umieszczany:

chleb pokładny.

Chleb Oblicza

100. Hebrajskie:

לֶחֶם פָּנִים — lechem panim.

101. Dosłownie:

„chleb oblicza / obecności”.

Oblicze

102. Panim znaczy:

twarz / oblicze.

103. W języku biblijnym „oblicze Boga” może oznaczać:

Jego obecność.

Chleb przed Bogiem

104. Kpł 24 dopowie, że chodzi o:

dwanaście chlebów.

105. Symbolicznie wiążą się z:

dwunastoma pokoleniami Izraela.

Izrael przed Bogiem

106. Lud ma być:

stale obecny przed JHWH.

Czy Bóg je ten chleb?

107. Nie.

108. To nie jest:

posiłek dla głodnego bóstwa.

Różnica wobec wielu starożytnych kultów

109. W wielu religiach starożytnych składano bogom pokarm jako:

jedzenie dla nich.

110. Bóg Izraela nie potrzebuje:

ludzkiego pożywienia.

Ps 50

111. Psalm bardzo mocno powie:

Bóg nie jest zależny od: mięsa i krwi ofiar.

Stół jako znak przymierza

112. Stół może przywoływać:

wspólnotę,
gościnność,
przymierze,
stałą pamięć.

Uczta przymierza

113. Wj 24 opisał:

posiłek starszych Izraela przed Bogiem.

114. Nie należy utożsamiać go mechanicznie ze stołem Wj 37.

115. Ale w całej Biblii:

wspólny posiłek

jest bardzo ważnym znakiem relacji.

Chleb i Eucharystia

116. Chrześcijanin naturalnie widzi później:

chleb,
obecność,
święty stół

i myśli o: Eucharystii.

117. To może być typologiczna lektura.

118. Pierwszym sensem Wj 37 jest jednak:

stół Przybytku Izraela.

Nie nazywaj chleba pokładnego „Eucharystią Starego Testamentu”

119. To byłoby:

zbyt dalekie uproszczenie.

Materiał stołu

120. Podobnie jak Arka:

akacja,
złoto.

121. Stół ma także:

pierścienie,
drążki.

Stół też jest przenośny

122. Nie tylko Arka.

Cały kult Izraela ma: poruszać się razem z ludem.

Naczynia

123. Besaleel wykonuje:

misy,
czasze,
dzbanki,
kubki.

124. Wszystko:

z czystego złota.

Ofiary płynne

125. Część naczyń służy:

ofiarom płynnym.

126. W Biblii ofiara płynna może obejmować:

wino.

Kult jest uporządkowany

127. Nie ma:

przypadkowych naczyń z obozu.

128. Są przedmioty:

wydzielone do świętej służby.

Świętość przedmiotu

129. Święty przedmiot nie jest:

magicznie „bardziej boski”.

130. Jest:

oddzielony do określonego celu.

Menora

131. Wj 37,17–24 opisuje:

świecznik.

Hebrajskie: מְנוֹרָה — menorah.

Menora nie jest po prostu świecznikiem stołowym

132. To duża, kunsztowna konstrukcja:

z czystego złota,
z centralnym trzonem,
z sześcioma ramionami.

Siedem lamp

133. Razem:

siedem lamp.

134. Nie siedem „ramion bocznych”.

Sześć ramion wychodzi z trzonu.

Trzon plus sześć: tworzą siedem miejsc lamp.

Dlaczego siedem?

135. Liczba siedem w Biblii bardzo często jest związana z:

pełnią,
stworzeniem,
szabatem.

136. W sanktuarium znaczenie może mieć:

kosmiczną i liturgiczną pełnię.

137. Nie trzeba jednak przypisywać każdej siódemce:

identycznego tajnego kodu.

Jedna bryła

138. Menora jest wykonana:

z jednej bryły czystego złota.

139. Jej elementy nie są:

doklejone przypadkowo.

Jedność konstrukcji

140. Ramiona, pąki i kwiaty:

tworzą jedną całość.

Motywy roślinne

141. To jeden z najbardziej fascynujących szczegółów.

Menora ma:

kielichy,
pąki,
kwiaty.

142. Kształt kielichów przypomina:

kwiaty migdałowca.

Migdałowiec

143. Hebrajskie:

שָׁקֵד — shaqed.

144. Migdałowiec jest jednym z drzew:

bardzo wcześnie kwitnących.

Jeremiasz 1

145. W Jr 1 pojawia się gra słów:

shaqed — migdałowiec,
shoqed — czuwający.

146. Bóg czuwa nad swoim słowem.

147. To jednak:

późniejszy tekst.

Wj 37 sam nie robi tej gry słownej.

Menora jako drzewo

148. Jej forma rzeczywiście przypomina:

roślinę / drzewo.

149. Dlatego wielu badaczy łączy ją z:

symbolem życia,
drzewem życia,
świętym drzewem.

Ostrożność

150. Tekst Wj 37 nie mówi wprost:

„to Drzewo Życia z Edenu”.

151. Możemy mówić o:

możliwym rezonansie symboliki.

Eden i sanktuarium

152. W całym Przybytku pojawiają się elementy, które wielu biblistów wiąże z Edenem:

cheruby,
roślinność,
złoto,
święta przestrzeń,
obecność Boga.

153. Marcin Majewski rozwija szerzej teologię sanktuarium jako:

uporządkowanej przestrzeni stworzenia.

Menora i stworzenie

154. Siedem lamp może kojarzyć się z:

pełnią światła i stworzenia.

155. To szczególnie interesujące w kontekście jego interpretacji Przybytku jako:

„nowego stworzenia”.

Nie „słońce, księżyc i pięć planet” na pewno

156. W historii interpretacji pojawiały się kosmiczne odczytania menory.

157. Nie wszystkie można udowodnić:

z samego Wj 37.

Światło

158. Najbardziej oczywista funkcja menory:

daje światło.

159. W Miejscu Świętym nie ma:

naturalnego oświetlenia jak w otwartej przestrzeni.

Światło przed Bogiem

160. Lampy mają być:

utrzymywane.

161. Wcześniejsze przepisy regulują:

ich obsługę.

Światło jako symbol Boga

162. Cała Biblia będzie rozwijać motyw:

światła.

Ps 27

163. Pan jest:

światłem i zbawieniem.

Izajasz

164. Światło stanie się obrazem:

zbawienia,
obecności,
powołania Izraela.

Jezus: „światłość świata”

165. W J 8 Jezus mówi o sobie jako:

światłości świata.

166. To nie oznacza:

prostego stwierdzenia „menora = Jezus”.

167. Jest to szerszy biblijny rozwój symbolu:

światła.

Apokalipsa i świeczniki

168. Ap 1 używa obrazu:

świeczników.

169. Symbolizują:

Kościoły.

170. Znowu:

to późniejsze, apokaliptyczne użycie obrazu.

Talent złota

171. W. 24 mówi:

talent czystego złota.

172. BT odsyła przy „talencie” do informacji o tej starożytnej jednostce wagi.

Ile ważył talent?

173. W zależności od systemu miar podawane są:

różne wartości.

174. Często szacuje się około:

30–35 kg.

175. Nie należy udawać jednej absolutnie pewnej liczby.

Menora była bardzo ciężka

176. Jeżeli traktować talent w sensie dużej jednostki masy, mówimy o:

ogromnej ilości złota.

Czy dało się ją wykuć z jednej bryły?

177. To technicznie trudne.

178. Tekst właśnie podkreśla:

kunszt wykonania.

Nie znamy wszystkich technik

179. Starożytni metalurdzy potrafili wykonywać:

bardzo zaawansowane prace.

180. Nie należy zakładać:

prymitywizmu.

Ołtarz kadzenia

181. Ostatnim dużym sprzętem rozdziału jest:

ołtarz kadzenia.

Hebrajskie: מִזְבַּח הַקְּטֹרֶת — mizbeach ha-qetoret.

Mały ołtarz

182. Ma:

jeden łokieć długości,
jeden szerokości,
dwa wysokości.

183. Jest:

kwadratowy.

Drewno i złoto

184. Znów:

akacja,
czyste złoto.

Rogi

185. Ołtarz ma:

rogi.

Hebrajskie: קַרְנוֹת — qarnot.

186. Są:

częścią konstrukcji.

Rogi ołtarza

187. W starożytnej symbolice róg może oznaczać:

siłę,
moc.

188. W kontekście ołtarza ma także:

funkcję rytualną.

Wj 30

189. Wcześniejsza instrukcja mówi:

ołtarz kadzenia stoi: przed zasłoną.

190. Jest więc bardzo blisko:

Najświętszego.

Kadzidło

191. Na ołtarzu nie składa się:

całopalenia,
pokarmu,
ofiary płynnej.

192. Jego przeznaczeniem jest:

kadzidło.

Kadzidło jako zapach

193. Hebrajskie:

קְטֹרֶת — qetoret.

194. Chodzi o:

wonną mieszaninę przeznaczoną do spalania.

Zapach w kulcie

195. Współczesny czytelnik skupia się zwykle na:

tekście,
obrazie.

196. Starożytny kult angażował także:

węch.

Święta przestrzeń pachnie

197. To brzmi prosto, ale jest teologicznie ciekawe.

Przybytek ma:

światło menory,
zapach kadzidła,
chleb na stole,
złoto,
tkaniny.

Cały człowiek

198. Religia Biblii nie jest:

wyłącznie intelektualna.

Kadzidło i modlitwa

199. Późniejsza Biblia połączy kadzidło z:

modlitwą.

200. Ps 141:

modlitwa jak: kadzidło.

Ap 5 i 8

201. Apokalipsa wykorzystuje kadzidło jako obraz:

modlitw świętych.

202. To późniejsza symbolika kanoniczna.

Łk 1

203. Zachariasz służy przy:

kadzeniu w świątyni.

204. W czasie kadzenia lud:

modli się.

Ciągłość kultowa

205. Od Przybytku przez Świątynię:

kadzidło pozostaje ważnym elementem kultu.

Kadzidło w liturgii katolickiej

206. Kościół używa:

kadzidła.

207. Nie dlatego, że „kopiuje jeden do jednego” kult Mojżeszowy.

208. Kadzidło ma rozwiniętą symbolikę:

modlitwy,
czci,
świętości.

Nie magia zapachu

209. Zapach nie:

przywołuje Boga mechanicznie.

210. Jest:

znakiem liturgicznym.

Olej namaszczenia

211. W. 29 wspomina:

święty olej namaszczenia.

Hebrajskie: שֶׁמֶן הַמִּשְׁחָה — shemen ha-mishchah.

Mashach

212. Rdzeń:

משח — m-sh-ch

namaszczać.

213. Od niego:

מָשִׁיחַ — mashiach

namaszczony.

Mesjasz

214. „Mesjasz” znaczy:

Namaszczony.

215. Grecki odpowiednik:

Χριστός — Christos.

Czy olej Wj 37 jest „olejem Jezusa”?

216. Nie w pierwszym sensie.

217. Jest:

świętym olejem używanym w kulcie Izraela.

218. Ale rozwój biblijnego motywu namaszczenia prowadzi ostatecznie do:

pojęcia Mesjasza.

Namaszczenie

219. Olej służy:

poświęceniu,
wydzieleniu do świętego celu.

Świętość nie jest chemią

220. Sam skład oleju nie:

produkuje świętości.

221. Jest narzędziem:

rytuału ustanowionego przez Boga.

Wj 30 i zakaz kopiowania

222. Wcześniejsze przepisy Wj 30 mówią:

świętego oleju nie wolno dowolnie kopiować do zwykłego użytku.

223. Podobnie kadzidło ma:

specjalny status.

Święte i zwyczajne

224. To jedna z podstawowych kategorii kapłańskiej teologii:

oddzielenie.

Nie wszystko jest „takie samo”

225. Współczesny człowiek może mieć odruch:

„wszystko jedno”.

226. Kapłańska teologia mówi:

pewne rzeczy są wydzielone.

Czy oznacza to pogardę dla świeckiego świata?

227. Nie.

Stworzenie jest: dobre.

228. Świętość oznacza:

szczególne przeznaczenie.

Besaleel

229. W Wj 37 to właśnie Besaleel jest imiennie wymieniony jako wykonawca:

Arki.

230. To bardzo znaczące.

Najświętszy sprzęt wykonuje rzemieślnik

231. Nie kapłan.

232. Nie Mojżesz.

233. Nie Aaron.

Rzemieślnik.

Powołanie zawodowe

234. Wj 31–37 to jeden z najmocniejszych biblijnych bloków pokazujących:

godność fachowej pracy.

Bóg powierza świętość kompetentnym rękom

235. Besaleel nie robi:

„czegoś mniej duchowego”.

236. Przez jego fachowość powstaje:

najświętszy przedmiot sanktuarium.

Praca rąk i Duch Boga

237. Wj 31 mówił, że Besaleel otrzymał:

ducha Bożego.

238. Duch nie odrywa go od:

materii.

239. Uczy go:

dobrze pracować w materii.

Chrześcijaństwo nie jest ucieczką od materii

240. To ważne.

Biblia zaczyna się od: dobrego stworzenia.

Potem Bóg każe wykonać:

drewno,
metal,
tkaninę,
olej.

Wcielenie pójdzie jeszcze dalej

241. J 1 mówi:

Słowo stało się ciałem.

242. Chrześcijaństwo nie może więc pogardzać:

materialnością.

Materia może służyć spotkaniu

243. Nie jest Bogiem.

Ale może być: nośnikiem znaku.

Sakramenty

244. Katolicki czytelnik może dostrzec odległą analogię:

woda,
chleb,
wino,
olej

stają się w sakramentach: znakami łaski ustanowionymi przez Chrystusa.

245. Wj 37 nie opisuje:

sakramentów Nowego Przymierza.

246. Ale pomaga przezwyciężyć pogląd:

materia jest z natury przeciwna duchowi.

Wj 37 i złoty cielec — ten sam metal

247. Jeszcze raz:

złoto.

W Wj 32: cielcowi.

W Wj 37:

Arce,
przebłagalni,
menorze,
ołtarzowi kadzenia.

Materiał nie rozstrzyga moralności

248. Złoto nie jest:

ani święte z natury, ani złe z natury.

249. Znaczenie zależy od:

celu,
relacji,
użycia.

Technologia też

250. To samo dotyczy:

narzędzia,
wiedzy,
technologii.

251. Można użyć ich:

ku dobru albo ku złu.

Aaron i Besaleel — dwa użycia talentu

252. Aaron potrafił pracować przy:

złocie cielca.

Besaleel używa fachowości: dla Przybytku.

Kompetencja bez rozeznania

253. Sama umiejętność:

nie czyni człowieka dobrym.

Etyka talentu

254. Pytanie brzmi nie tylko:

„co potrafię?”

Ale: „czemu to służy?”

Wj 37 jako antyteza idolatrii

255. To ważny klucz do całej sekcji.

Zewnętrznie można powiedzieć: „tu i tu jest złoto oraz sztuka religijna”.

256. A jednak teologicznie są to:

przeciwieństwa.

Cielec

257. Człowiek:

ustala formę Boga.

Przybytek

258. Bóg:

ustala sposób spotkania.

Objawienie przed kultem

259. To fundamentalna zasada biblijna.

Najpierw: Bóg objawia.

Potem: człowiek odpowiada.

Nie produkuj Boga

260. Wiara nie polega na:

projektowaniu Boga zgodnego z potrzebami.

Bardzo współczesne

261. Można dziś „zrobić sobie boga” bez:

metalowego cielca.

262. Na przykład boga, który:

zawsze zgadza się ze mną,
nigdy mnie nie koryguje,
nienawidzi tych samych ludzi co ja,
błogosławi każdą moją decyzję.

To też idol

263. Nie fizyczny.

Ale: mentalny.

Wj 37 uczy pokory

264. Bóg jest:

kim jest.

Nie: kim chciałbym, żeby był.

Arka i Słowo

265. W środku Arki:

Świadectwo.

266. To pokazuje:

spotkanie z Bogiem jest związane: z Jego słowem.

Nie tylko emocja obecności

267. Wj 37 nie pokazuje:

mistycyzmu bez przymierza.

Słowo i obecność razem

268. To bardzo ważne również dla chrześcijanina.

Nie wystarczy: „czuję Boga”.

Pytanie: czy słucham Jego słowa?

Przebłagalnia i miłosierdzie

269. Nad Świadectwem znajduje się:

kapporet.

270. To niezwykle piękne zestawienie.

Prawo i miłosierdzie

271. W Arce:

świadectwo przymierza.

Nad nią: miejsce przebłagania.

Nie przeciwstawiaj ich zbyt łatwo

272. Biblia nie mówi:

„prawo złe, miłosierdzie dobre”.

273. Obie rzeczy należą do:

jednej relacji przymierza.

Bóg wymaga i przebacza

274. To dokładnie to, co Wj 34 pokazał:

sprawiedliwość,
miłosierdzie.

Wj 34 → Wj 37

275. Bóg objawia:

miłosierny i wierny.

Wj 37 materialnie przygotowuje: przestrzeń przebłagania.

Przebaczenie ma strukturę przymierza

276. Nie jest:

banalnym „nic się nie stało”.

Bóg naprawdę bierze grzech poważnie

277. I naprawdę:

daje drogę pojednania.

Stół i obecność

278. Obok motywu przebłagania mamy:

chleb obecności.

Menora i światło

279. Następnie:

światło.

Kadzidło i modlitwa

280. Następnie:

zapach.

Wnętrze sanktuarium mówi wieloma znakami

281. Można je streścić:

Arka — przymierze,
kapporet — przebłaganie,
stół — stała obecność i pokarm,
menora — światło i życie,
kadzidło — kult i modlitwa.

282. To synteza teologiczna.

Nie każde słowo jest: literalną etykietą z tekstu.

Miejsce Święte i Najświętsze

283. Wj 26 wyjaśnia układ.

Za zasłoną: Arka.

Przed zasłoną:

stół,
menora,
ołtarz kadzenia.

Arka osobno

284. To podkreśla:

wyjątkowy status Arki.

Najświętsze

285. Hebrajskie:

קֹדֶשׁ הַקֳּדָשִׁים — qodesh ha-qodashim.

286. Dosłownie:

„Święte Świętych”.

To hebrajski sposób wyrażenia: najwyższego stopnia.

Bóg i przestrzeń

287. Bóg sam w sobie nie potrzebuje:

metrów kwadratowych.

288. Przestrzeń uczy:

człowieka.

Pedagogia granic

289. Człowiek uczy się:

nie wszystko jest moje,
nie wszędzie wchodzę,
nie wszystko kontroluję.

Złoty cielec usuwa granicę

290. Idol jest:

w rękach człowieka.

Przybytek przywraca granicę

291. Bóg jest:

blisko,

ale: święty.

Później Chrystus otworzy dostęp

292. Hbr 9–10 interpretuje strukturę sanktuarium chrystologicznie.

293. Chrystus daje:

dostęp do Boga.

Czy świętość znika?

294. Nie.

295. Nowy dostęp nie oznacza:

banalizacji Boga.

Hbr 12

296. Nowy Testament nadal mówi:

Bóg jest ogniem pochłaniającym.

Bliskość i cześć

297. Chrześcijańska modlitwa może być:

intymna.

Ale nie: lekceważąca.

Hbr 9 i Wj 37

298. List do Hebrajczyków wymienia:

świecznik,
stół,
chleby,
Arkę,
cheruby,
przebłagalnię.

299. To pokazuje, jak ważny jest kompleks Wj 25–40 dla:

teologii Nowego Testamentu.

Trudność Hbr 9,4

300. Hbr 9,4 wiąże złoty ołtarz kadzenia z:

Najświętszym.

301. Wj 30 i Wj 40 lokują sam ołtarz:

przed zasłoną, w Miejscu Świętym.

Czy to sprzeczność?

302. Nie musi nią być.

303. Greckie wyrażenie w Hbr 9,4 bywa dyskutowane.

Może odnosić się do:

ołtarza,
kadzielnicy,
funkcjonalnego związku kadzenia z Najświętszym.

304. Nie należy rozwiązywać problemu z nadmierną pewnością.

Wj 37 i świątynia

305. Sprzęty Przybytku staną się wzorem dla:

późniejszej tradycji świątynnej.

1 Krl 7

306. Świątynia Salomona będzie miała:

stoły,
świeczniki,
naczynia,
ołtarze.

307. Skala będzie:

większa.

Arka w Świątyni

308. Arka zostanie umieszczona w:

Świętym Świętych.

1 Krl 8

309. Przy poświęceniu Świątyni obłok:

napełni dom.

310. To echo:

Wj 40.

Świątynia nie zastępuje Boga

311. Salomon sam powie:

nawet niebiosa nie mogą Go pomieścić.

Bóg wybiera znak obecności

312. To różnica między:

„Bóg mieszka wyłącznie w pudełku”,
„Bóg ustanawia szczególne miejsce spotkania”.

Katolicki kościół

313. Budynek kościelny również jest:

wydzieloną przestrzenią kultu.

314. Nie oznacza:

że Bóg nie istnieje poza nim.

Tabernakulum

315. Polskie słowo „tabernakulum” pochodzi z łaciny:

tabernaculum — namiot.

316. Katolickie tabernakulum nie jest:

Arką Przymierza.

Istnieje ciągłość symboliczna

317. W obu przypadkach chodzi o:

świętą przestrzeń związaną z obecnością Boga.

318. Ale sakramentalna obecność Chrystusa w Eucharystii należy do:

Nowego Przymierza.

Maryja jako Arka

319. Tradycja chrześcijańska widzi typologię:

Maryja — Arka Nowego Przymierza.

320. Główne biblijne argumenty są zwykle budowane przez zestawienie:

2 Sm 6,
Łk 1,
Ap 11–12.

Nie jest to pierwszy sens Wj 37

321. Wj 37 nie mówi:

„Arka oznacza Maryję”.

322. To:

późniejsza lektura typologiczna.

Co Arka zawiera?

323. W finalnej tradycji:

tablice.

324. Hbr 9 wymienia dodatkowo:

mannę,
laskę Aarona.

1 Krl 8

325. Przy przeniesieniu Arki do Świątyni tekst mówi, że znajdowały się w niej:

tablice.

326. To pokazuje:

różne tradycje związane z zawartością Arki.

Nie trzeba na siłę harmonizować każdego szczegółu

327. Biblia zachowała:

różne świadectwa tradycji.

Biblia katolicka nie wymaga udawania braku napięć

328. Można:

zauważyć różnice,
badać ich historię,
zachować teologiczny sens.

Janusz Lemański i edut

329. Jego artykuł jest tu szczególnie pomocny.

330. Pokazuje on:

rozwój pojęcia Świadectwa.

Arka i przymierze

331. Finalny obraz jest jasny:

słowo przymierza znajduje się w centrum sanktuarium.

To niezwykła teologia

332. Najświętszym „skarbem” nie jest:

złoto,
kamień,
figura.

333. Jest:

Słowo Boga.

Złoto osłania słowo

334. Można powiedzieć obrazowo:

cała kosztowna Arka służy przechowaniu: Świadectwa.

Słowo ważniejsze niż opakowanie

335. To dobre zastosowanie.

Najpiękniejsza Biblia na półce bez: słuchania Słowa

nie spełnia sensu.

Estetyka ma służyć treści

336. Przybytek jest piękny.

Ale piękno: prowadzi do przymierza i obecności.

Nie dekoracja dla dekoracji

337. To ważna zasada dla sztuki sakralnej.

Menora i judaizm

338. Menora stanie się jednym z najbardziej rozpoznawalnych:

symboli judaizmu.

Menora siedmioramienna a chanukija

339. To trzeba rozróżnić.

Menora Przybytku:

siedem lamp.

Chanukija:

dziewięć miejsc na światła.

Chanuka

340. Dziewięcioramienny świecznik związany jest z:

świętem Chanuka.

341. To późniejsza tradycja.

Nie nazywaj chanukiji menorą Wj 37

342. W mowie potocznej słowo „menora” bywa używane szeroko.

343. Historycznie trzeba rozróżnić:

siedmioramienny świecznik sanktuarium i chanukiję.

Łuk Tytusa

344. Słynny rzymski relief przedstawia:

menorę ze Świątyni Jerozolimskiej.

345. Jest późniejszy o wiele stuleci od narracji Wyjścia.

Nie dowodzi dokładnego wyglądu menory pustynnej

346. Pokazuje:

późniejszą tradycję świątynną.

Rekonstrukcje

347. Dzisiejsze modele Arki czy menory są:

próbami rekonstrukcji.

348. Tekst podaje wiele danych, ale nie:

wszystkie detale techniczne.

Nie wiemy dokładnie

349. Na przykład:

profil obramowań,
szczegóły cherubów,
precyzyjny kształt kwiatów,
technikę łączenia części.

Uczciwość egzegetyczna

350. Trzeba umieć powiedzieć:

„tego tekst nie precyzuje”.

Wj 37 i literalizm

351. Literalne traktowanie tekstu nie oznacza:

udawania, że wiemy więcej niż napisano.

Sens dosłowny

352. W katolickiej egzegezie sens dosłowny to:

sens zamierzony przez autora wyrażony przez tekst.

353. Nie oznacza:

literalistycznej wyobraźni wypełniającej każdą lukę.

Wj 37 i komentarz Majewskiego

354. Marcin Majewski w swoich pracach o Przybytku konsekwentnie przenosi uwagę z pytania:

„jak dokładnie wyglądał?”

na pytanie: „co oznaczał?”

Teologia Mieszkania

355. Najważniejszy sens:

JHWH chce mieszkać pośród Izraela.

Obecność po kryzysie

356. To szczególnie mocne po Wj 32–34.

Bóg nie tylko przebaczył

357. Bóg:

wraca pośród ludu.

Przybytek jako znak przebaczonej relacji

358. Nie jest pomnikiem:

ludzkiej doskonałości.

359. Jest pomnikiem:

Bożej wierności.

Każdy sprzęt przypomina coś o relacji

360. Arka:

słowo przymierza.

Przebłagalnia: przebaczenie.

Stół: stała obecność.

Menora: światło i życie.

Kadzidło: kult i modlitwa.

Bóg tworzy środowisko spotkania

361. Nie jedną magiczną rzecz.

Całą: uporządkowaną przestrzeń.

Świętość jest relacyjna

362. Nie chodzi o:

fascynację przedmiotami samymi w sobie.

Wj 37 a „fetyszyzm religijny”

363. Można kochać:

piękne kielichy,
szaty,
obrazy,
kadzidło,

i stracić: Boga z centrum.

Złoty cielec ostrzega

364. Religijna estetyka bez prawdziwej relacji może stać się:

idolem.

Piękno musi służyć Bogu

365. Nie:

własnemu prestiżowi wspólnoty.

Najdroższe nie zawsze najświętsze

366. Świętość nie wynika automatycznie z:

ceny.

Dlaczego więc złoto?

367. W starożytnym języku kultowym złoto wyraża:

wyjątkowość,
królewskość,
trwałość,
wartość.

Symbol, nie potrzeba Boga

368. Bóg nie potrzebuje:

metalu szlachetnego.

Człowiek potrzebuje: języka znaków.

Stworzenie oddane Stwórcy

369. Złoto, drewno, olej, rośliny:

pochodzą ze stworzenia.

370. W kulcie zostają:

skierowane ku Stwórcy.

To przeciwieństwo idola

371. Idol bierze stworzenie i mówi:

„to jest mój bóg”.

372. Kult prawdziwy bierze stworzenie i mówi:

„to należy do Boga”.

Bardzo ważna różnica

373. Chrześcijańskie użycie materii nie ma:

ubóstwiać materii.

Ma: prowadzić przez nią ku Bogu.

Olej i kadzidło wykonuje specjalista

374. BT mówi:

„jak to robi sporządzający wonności”.

375. Hebrajskie określenie wskazuje na:

profesjonalne przygotowanie mieszaniny.

Znów fachowość

376. Nie wystarczy:

wrzucić przypadkowe przyprawy.

Liturgia i jakość

377. Kult nie jest:

bylejakością.

Ale jakość nie jest perfekcjonizmem

378. Celem jest:

służba.

Nie: popis wykonawcy.

Besaleel pozostaje w tle

379. Ciekawe:

tekst nie opisuje:

jego emocji,
dumy,
reakcji ludzi na jego geniusz.

380. Opisuje:

dzieło.

Pokora rzemieślnika

381. Imię wykonawcy jest ważne.

Ale centrum pozostaje: Bóg i Przybytek.

Wj 37 dla ludzi pracy

382. Możesz wykonać coś:

znakomicie

i nie stawiać siebie: w centrum.

Dobra praca może być cicha

383. To ważna lekcja w świecie:

autopromocji.

Rzemiosło i modlitwa

384. Besaleel nie jest przedstawiony jako:

mistyk siedzący bez ruchu.

Jego służba polega na: pracy.

Modlitwa nie zawsze wygląda jak zamknięte oczy

385. Może też wyglądać jak:

dobrze wykonany projekt,
uczciwa praca,
troska o szczegół.

Nie oznacza, że każda praca automatycznie jest modlitwą

386. Intencja, etyka i cel mają:

znaczenie.

Cielec był także pracą

387. Właśnie dlatego trzeba uważać.

Nie każda produktywność jest święta.

Produktywność nie jest najwyższą wartością

388. Wj 35 przypomniał:

szabat.

Wj 37: produktywność podporządkowana Bogu

389. Praca jest dobra, gdy:

służy właściwemu celowi.

Wj 37 i Eucharystia — ostrożny most

390. Katolicki czytelnik może zauważyć:

chleb,
święty stół,
światło,
kadzidło,
miejsce obecności.

391. Wiele z tych znaków pozostaje obecnych:

w liturgii chrześcijańskiej.

Ale Msza nie jest rekonstrukcją Przybytku

392. Liturgia Nowego Przymierza ma:

własne centrum.

393. Jest nim:

misterium paschalne Chrystusa.

Hbr 8–10

394. Najważniejszy nowotestamentalny komentarz do sanktuarium prowadzi:

do Chrystusa-Arcykapłana.

Cień i rzeczywistość

395. List do Hebrajczyków interpretuje dawny kult jako:

figurę / cień.

396. Nie mówi:

„był bezwartościowy”.

Miał przygotować

397. Pokazywał:

świętość,
potrzebę przebłagania,
kapłaństwo,
dostęp do Boga.

Chrystus nie jest „kolejnym sprzętem sanktuarium”

398. Jest:

centrum Nowego Przymierza.

Rz 3 i hilasterion

399. Szczególnie mocnym mostem jest:

przebłagalnia.

400. Paweł bierze termin znany z greckiego przekładu kapporet i odnosi go do:

Chrystusa.

Miłosierdzie ma twarz Chrystusa

401. To chrześcijańska kulminacja motywu:

przebłagania.

Arka i niewidzialność Boga

402. Wielką lekcją pozostaje:

nie zamykaj Boga w obrazie.

Wcielenie zmienia sytuację obrazów

403. W Chrystusie Bóg naprawdę:

przyjął ciało.

404. Dlatego chrześcijańska tradycja może przedstawiać:

Jezusa w Jego człowieczeństwie.

Ale obraz Jezusa nie „zawiera” Boga

405. Ikona czy obraz:

prowadzi ku Osobie.

Nie: kontroluje Osobę.

„Bóg z nami”

406. Cały projekt Przybytku zmierza do:

obecności pośród ludu.

407. Nowy Testament nazwie Jezusa:

Emmanuelem.

Wj 37 nie mówi jeszcze „Emmanuel”

408. Ale wielkie pytanie:

„jak Bóg może mieszkać z ludźmi?”

jest już: centralne.

Ap 21

409. Na końcu Biblii:

przybytek Boga będzie z ludźmi.

410. To piękny łuk:

Wyjście → Apokalipsa.

Od namiotu do miasta

411. W Wj:

mobilne sanktuarium.

W Ap 21: nowe stworzenie i trwała obecność.

Co się nie zmienia?

412. Najgłębsze pragnienie:

Bóg pośród swojego ludu.

Ważne słowa hebrajskie

Hebrajskie	Transliteracja	Znaczenie	Dlaczego ważne
אָרוֹן	aron	skrzynia, Arka	Arka Przymierza
עֵדוּת	edut	świadectwo	tablice i słowo przymierza
אֲרוֹן הָעֵדֻת	aron ha-edut	Arka Świadectwa	centralny znak przymierza
כַּפֹּרֶת	kapporet	przebłagalnia	miejsce przebłagania i spotkania
כפר	k-p-r	przebłagać, dokonać ekspiację	rdzeń związany z kapporet
כְּרוּב	keruv	cherub	istota związana z tronem i obecnością
שֻׁלְחָן	shulchan	stół	stół chlebów obecności
לֶחֶם	lechem	chleb	pokarm i znak
פָּנִים	panim	twarz, oblicze	chleb Oblicza / Obecności
מְנוֹרָה	menorah	świecznik	siedem lamp
שָׁקֵד	shaqed	migdałowiec	motyw kwiatów menory
נֵר	ner	lampa	światło
זָהָב טָהוֹר	zahav tahor	czyste złoto	materiał sprzętów
כִּכָּר	kikkar	talent, jednostka wagi	ilość złota menory
מִזְבֵּחַ	mizbeach	ołtarz	miejsce kultu
קְטֹרֶת	qetoret	kadzidło	wonny kult
מִזְבַּח הַקְּטֹרֶת	mizbeach ha-qetoret	ołtarz kadzenia	sprzęt Miejsca Świętego
קֶרֶן	qeren	róg	rogi ołtarza
שֶׁמֶן	shemen	olej	olej namaszczenia
מָשַׁח	mashach	namaścić	poświęcenie do funkcji
מָשִׁיחַ	mashiach	namaszczony	źródło terminu „Mesjasz”
בְּצַלְאֵל	Betsalel	Besaleel	główny wykonawca
עֲצֵי שִׁטִּים	atsei shittim	drewno akacjowe	Arka, stół, ołtarz
טָהוֹר	tahor	czysty	kwalifikacja złota i kadzidła
קֹדֶשׁ	qodesh	świętość / rzecz święta	przeznaczenie dla Boga
קֹדֶשׁ הַקֳּדָשִׁים	qodesh ha-qodashim	Święte Świętych	Najświętsze

Klucz do Biblii — Wj 37

Wj 37 opisuje wykonanie sprzętów wnętrza Przybytku.
Jest przede wszystkim realizacją instrukcji Wj 25 i Wj 30.
Najważniejszym wykonawcą wymienionym imiennie jest Besaleel.
Sekcja pokazuje schemat „rozkaz–wypełnienie”.
Marcin Majewski podkreśla teologiczny sens tego powtórzenia.
Po złotym cielcu Izrael wykonuje dokładnie to, co Bóg polecił.
Wj 32 jest przykładem religijnej samowoli.
Wj 37 jest przykładem posłuszeństwa.
Pierwszym sprzętem jest Arka.
Hebrajskie aron oznacza skrzynię.
Arka Przymierza i arka Noego mają w hebrajskim różne nazwy.
Arka Noego to tevah.
Arka Przymierza to aron.
Arka jest wykonana z drewna akacjowego.
Jest pokryta czystym złotem.
Ma złote obramowanie.
Ma cztery pierścienie.
Ma drążki.
Drążki pokazują mobilność sanktuarium.
Bóg towarzyszy ludowi w drodze.
Arka nie jest Bogiem.
Jest świętym znakiem związanym z Jego obecnością.
Nie wolno traktować jej magicznie.
1 Sm 4 pokaże klęskę takiego myślenia.
Arka nazywana jest Arką Świadectwa.
Hebrajskie edut jest ważnym terminem kapłańskim.
Janusz Lemański poświęcił mu osobne studium.
W finalnym sensie oznacza przede wszystkim dwie tablice.
Tablice przypominają całe słowo przymierza.
Boża obecność jest związana z Bożym słowem.
Arka może być interpretowana jako podnóżek niewidzialnego tronu JHWH.
Cheruby należą do symboliki Bożego tronu.
W centralnym miejscu nie ma posągu JHWH.
Niewidzialność Boga jest ważnym przeciwieństwem złotego cielca.
Na Arce znajduje się przebłagalnia.
Hebrajskie kapporet jest trudniejsze niż zwykła „pokrywa”.
BT zachowuje teologiczne tłumaczenie „przebłagalnia”.
Termin wiąże się z rdzeniem k-p-r.
Rdzeń dotyczy przebłagania i ekspiacjii.
Kpł 16 rozwinie rolę przebłagalni w Dniu Przebłagania.
Septuaginta tłumaczy kapporet jako hilasterion.
Rz 3,25 używa tego samego greckiego terminu w odniesieniu do Chrystusa.
To ważny chrześcijański most typologiczny.
Nie jest to pierwszy historyczny sens Wj 37.
Na przebłagalni znajdują się dwa cheruby.
Cheruby nie są dziecięcymi aniołkami.
Są istotami tronowymi i strażniczymi.
Ich skrzydła osłaniają przebłagalnię.
Ich twarze są skierowane ku przebłagalni.
Centrum nie jest figura cheruba.
Centrum jest przestrzeń spotkania związana z obecnością Boga.
Obecność cherubów pokazuje, że Dekalog nie zakazuje całej sztuki figuratywnej.
Zakaz dotyczy idolatrii.
Wj 37 nie wykłada jednak pełnej późniejszej teologii obrazów.
Następnym sprzętem jest stół.
Hebrajskie shulchan oznacza stół.
Na stole znajdują się chleby pokładne.
Hebrajskie lechem panim oznacza dosłownie chleb Oblicza / Obecności.
Kpł 24 poda liczbę dwunastu chlebów.
Symbolicznie wiążą się one z dwunastoma pokoleniami.
Bóg nie potrzebuje jedzenia.
Chleb jest znakiem relacji i stałej pamięci.
Stół również jest przenośny.
Ma pierścienie i drążki.
Wykonano do niego złote naczynia.
Część służy ofiarom płynnym.
Chrześcijańska typologia może widzieć związek z Eucharystią.
Nie należy jednak nazywać chleba pokładnego „Eucharystią Starego Testamentu”.
Trzecim wielkim sprzętem jest menora.
Hebrajskie menorah oznacza świecznik.
Ma centralny trzon.
Z niego wychodzi sześć ramion.
Razem tworzą siedem lamp.
Menora jest wykonana z czystego złota.
Jest wykuta jako jedna całość.
Ma kielichy.
Pąki.
Kwiaty.
Motywem roślinnym jest migdałowiec.
Hebrajskie shaqed oznacza migdałowiec.
Forma menory przypomina roślinę lub drzewo.
Wielu badaczy widzi możliwe odniesienie do symboliki życia.
Można mówić o możliwym rezonansie Drzewa Życia.
Nie należy przedstawiać go jako dosłownego wyjaśnienia Wj 37.
Siedem lamp może wiązać się z biblijną symboliką pełni.
W kontekście sanktuarium szczególnie ważne są światło i stworzenie.
Marcin Majewski interpretuje Przybytek szerzej jako „nowe stworzenie”.
Menora dobrze wpisuje się w tę teologię.
Nie każda kosmiczna interpretacja menory jest pewna.
Najbardziej oczywista funkcja menory to oświetlenie Miejsca Świętego.
Światło stanie się wielkim biblijnym symbolem.
Jezus użyje w J 8 tytułu „światłość świata”.
Nie znaczy to prostego „menora = Jezus”.
Apokalipsa wykorzysta obraz świeczników dla Kościołów.
Menora z Wj 37 ma siedem lamp.
Chanukija ma dziewięć miejsc na światła.
Nie są tym samym przedmiotem.
W. 24 mówi o talencie czystego złota.
Talent to duża jednostka wagi.
Jego dokładna masa zależała od systemu.
Często szacuje się około 30–35 kg.
Menora była więc bardzo kosztownym i ciężkim dziełem.
Tekst podkreśla kunszt wykonania.
Następnie powstaje ołtarz kadzenia.
Hebrajskie mizbeach ha-qetoret oznacza ołtarz kadzidła.
Jest wykonany z akacji i pokryty złotem.
Ma kwadratową podstawę.
Ma rogi.
Ma złoty wieniec.
Ma pierścienie i drążki.
Także jest przenośny.
Wj 30 lokalizuje go przed zasłoną.
Znajduje się w Miejscu Świętym.
Jest blisko Najświętszego.
Nie służy do zwykłych całopaleń.
Jego funkcją jest spalanie świętego kadzidła.
Kadzidło angażuje zmysł węchu.
Biblijny kult angażuje całego człowieka.
Późniejsze teksty połączą kadzidło z modlitwą.
Ps 141 używa takiego obrazu.
Ap 5 i 8 rozwijają go.
Łk 1 pokazuje kadzenie w Świątyni i modlący się lud.
Kościół katolicki zachował użycie kadzidła.
Nie jest ono magicznym sposobem przywoływania Boga.
W. 29 opisuje święty olej namaszczenia.
Hebrajskie mashach znaczy namaścić.
Mashiach oznacza Namaszczonego.
Stąd polskie „Mesjasz”.
Greckim odpowiednikiem jest Christos.
Olej Wj 37 nie jest jeszcze w pierwszym sensie „olejem Chrystusa”.
Jest elementem kultu Izraela.
Motyw namaszczenia rozwinie się w całej Biblii.
W. 29 opisuje również pachnące kadzidło.
Przygotowuje je specjalista od wonności.
Znów widzimy wartość fachowości.
Besaleel nie jest kapłanem.
Jest rzemieślnikiem.
A jednak wykonuje najświętsze sprzęty.
To potężny tekst o godności pracy fachowej.
Duchowość nie przeciwstawia się materii.
Bóg używa drewna, złota, tkanin, oleju i wonności.
Materia sama w sobie nie jest ani bogiem, ani złem.
Może służyć prawdziwemu kultowi.
Złoty cielec był wykonany ze złota.
Arka i menora także są ze złota.
Moralna różnica leży w celu i relacji do objawienia.
Talent bez etyki może budować idole.
Talent podporządkowany Bogu może budować dobro.
Wnętrze Przybytku ma określoną strukturę.
Za zasłoną znajduje się Arka.
Przed zasłoną znajdują się stół, menora i ołtarz kadzenia.
To tworzy stopniowanie świętej przestrzeni.
Bóg jest bliski.
Bóg pozostaje święty.
Hbr 9 wykorzysta tę strukturę w teologii Chrystusa.
Hbr 10 rozwinie temat nowego dostępu do Boga.
Nie należy utożsamiać fizycznie Przybytku Mojżeszowego z późniejszą Świątynią.
Istnieje jednak wyraźna ciągłość symboliczna.
Sprzęty Przybytku mają odpowiedniki w późniejszej tradycji świątynnej.
1 Krl 8 pokaże Arkę w Świętym Świętych.
Chwała Boga napełni Świątynię.
To echo przyszłego finału Wj 40.
Przybytek nie zamyka nieskończonego Boga.
Jest ustanowionym znakiem Jego obecności.
Chrześcijańska tradycja widzi w Arce typologię Maryi.
Nie jest to pierwszy sens Wj 37.
Katolickie tabernakulum nie jest tożsame z Arką.
Istnieje jedynie szerszy język świętej obecności.
Cały Wj 37 jest owocem odnowienia po złotym cielcu.
Najważniejsze przesłanie Wj 37 brzmi: Bóg pozwala przygotować miejsce swojej obecności, ale nie pozwala się zamknąć w ludzkim obrazie; centrum sanktuarium stanowią Jego słowo, miłosierdzie, światło, pamięć przymierza i święta obecność — wszystko wykonane nie według ludzkiego kaprysu, lecz jako odpowiedź na objawienie.

Niezbędnik Biblijny — Wj 37

Księga: Wyjścia
Rozdział: 37
Sekcja: wykonanie sprzętów Przybytku
Poprzedni rozdział: Wj 36 — budowa konstrukcji Mieszkania
Następny rozdział: Wj 38 — ołtarz całopalenia, kadź, dziedziniec i rachunek materiałów

Główny wykonawca:

Besaleel.

Najświętszy przedmiot:

Arka Świadectwa.

Najważniejsza przestrzeń:

przebłagalnia — kapporet.

Najważniejszy znak słowa:

Świadectwo — edut.

Najważniejszy znak pokarmu i obecności:

stół chlebów Oblicza.

Najważniejszy znak światła i życia:

menora.

Najważniejszy znak wonnego kultu:

ołtarz kadzenia.

Najważniejszy znak poświęcenia:

olej namaszczenia.

Najważniejszy kontrast:

złoty cielec był ludzką próbą stworzenia Boga; sprzęty Wj 37 są posłuszną odpowiedzią na Boże objawienie.

Komentarze polskich biblistów

Marcin Majewski — Przybytek jako teologia obecności

Dla Wj 37 szczególnie ważna jest praca: Marcin Majewski, Mieszkanie Chwały. Teologia sanktuarium Izraela na pustyni (Wj 25–40).

Majewski pokazuje, że opis Przybytku nie powinien być redukowany do: starożytnego planu budowlanego.

Jego głównym pytaniem jest: dlaczego tekst poświęca tak dużo miejsca sanktuarium?

Odpowiedź: dlatego, że sanktuarium jest jednym z centralnych znaków obecności JHWH pośród Izraela.

Wj 37 opisuje wyposażenie tej przestrzeni.

Majewski — „rozkaz–wypełnienie”

Wj 25–31 zawiera: instrukcje.

Wj 35–40: wykonanie.

Majewski zwraca uwagę, że ta forma literacka pokazuje: dokładne wypełnienie Bożego polecenia.

Po Wj 32 nabiera to szczególnego znaczenia.

Izrael nie ma już: tworzyć własnego kultu.

Ma: słuchać.

Majewski — kontrast z cielcem

Wj 32 pokazał kult: wymyślony przez człowieka.

Wj 37 pokazuje kult: wynikający z objawienia.

To bardzo ważna różnica.

Nie chodzi o: estetykę.

Cielec był także:

ze złota,
religijny,
związany ze świętem.

Problemem była: idolatria.

Majewski — Mieszkanie jako nowe stworzenie

Majewski rozwija szeroką analogię: Przybytek ↔ stworzenie.

W sanktuarium pojawiają się:

porządek,
światło,
motywy roślinne,
gradacja świętości,
siedmiodniowe struktury,
szabat.

Menora szczególnie dobrze wpisuje się w tę symbolikę:

światło,
siedem lamp,
kwiaty,
pąki,
motyw migdałowca.

Nie oznacza to jednak, że każdy detal posiada: jeden zamknięty kod symboliczny.

Majewski — święta przestrzeń

Przybytek posiada:

centrum,
granice,
stopnie dostępu.

W Najświętszym: Arka i przebłagalnia.

W Świętym:

stół,
menora,
ołtarz kadzenia.

Ta organizacja przestrzeni uczy Izraela: świętości Boga.

Janusz Lemański — „Świadectwo” (edut)

Dla Arki bardzo ważny jest artykuł:

Janusz Lemański, „Świadectwo” (‘ēdût) w kapłańskiej koncepcji sanktuarium i przymierza, Verbum Vitae 27 (2015), s. 47–76.

Lemański analizuje termin: עֵדוּת — edut.

W synchronicznym, finalnym sensie tekstu widzi w nim: dwie kamienne tablice umieszczane w Arce.

Tablice są jednak czymś więcej niż: reliktem kamiennym.

Przypominają: całe słowo przymierza przekazane przez Mojżesza na Synaju.

Lemański — rozwój tradycji Arki

W analizie historyczno-krytycznej Lemański pokazuje, że tradycja:

Arki,
spotkania z Bogiem,
Świadectwa,
przebłagalni

ma: złożoną historię literacką.

Rozważa m.in. możliwość, że pierwotna funkcja Arki była szczególnie związana z: obecnością Boga i niewidzialnym tronem.

Później w kapłańskiej teologii szczególne miejsce spotkania zostało związane z: kapporet.

Lemański — Arka i przymierze

W finalnej narracji najważniejsze pozostaje: Świadectwo znajduje się w Arce.

To oznacza ścisłe połączenie:

sanktuarium,
obecności Boga,
słowa,
przymierza.

Nie jest to kult: pozbawiony treści moralnej.

Stanisław Łach

W klasycznym komentarzu Pallottinum: Stanisław Łach, Księga Wyjścia. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz.

Wj 37 jest interpretowany jako: wierne wykonanie poleceń dotyczących sprzętów Przybytku.

Szczególne znaczenie mają:

Arka jako centrum sanktuarium,
przebłagalnia,
cheruby,
chleby pokładne,
świecznik,
kadzidło.

Tradycyjna egzegeza katolicka widzi w tych elementach również: zapowiedzi i typy późniejszej rzeczywistości zbawczej,

ale pierwszy sens tekstu dotyczy: kultu Izraela.

Powiązania z innymi tekstami Biblii

Rdz 3,24

Cheruby: strzegą drogi do drzewa życia.

To ważne tło dla cherubów sanktuarium.

Wj 20

Zakaz tworzenia kultowego obrazu Boga.

Wj 37 pokazuje, że nie jest to: zakaz wszelkiej sztuki.

Wj 24

Przymierze Synaju.

Świadectwo w Arce odsyła: do słów przymierza.

Wj 25

Najważniejszy paralelny tekst:

Arka,
przebłagalnia,
stół,
menora.

Wj 26

Układ przestrzeni:

Arka za zasłoną,
stół i menora przed zasłoną.

Wj 30

Instrukcja:

ołtarza kadzenia,
oleju namaszczenia,
kadzidła.

Wj 31

Besaleel zostaje powołany i uzdolniony.

Wj 32

Złoty cielec jako główny negatywny kontrast.

Wj 34

Odnowienie przymierza umożliwia dalszą budowę.

Wj 36

Powstaje konstrukcja Mieszkania.

Wj 38

Powstaną:

ołtarz całopalenia,
kadź,
dziedziniec.

Wj 40

Sprzęty zostaną:

ustawione,
namaszczone.

Chwała Boga wypełni Mieszkanie.

Kpł 16

Dzień Przebłagania i kapporet.

Kpł 24

Dwanaście chlebów obecności oraz lampy.

Lb 4

Zasady przenoszenia świętych sprzętów.

1 Sm 4–6

Arka nie jest: magicznym talizmanem zwycięstwa.

2 Sm 6

Przeniesienie Arki do Jerozolimy.

1 Krl 6–8

Świątynia Salomona i umieszczenie Arki w Najświętszym.

Ps 50

Bóg nie potrzebuje: ludzkiego pokarmu.

Ps 80; 99

Bóg zasiadający: na cherubach.

Ps 141

Modlitwa jak: kadzidło.

Iz 37

Bóg Izraela jako Ten, który: zasiada na cherubach.

Jr 1

Migdałowiec jako shaqed i gra słów z Bożym czuwaniem.

To późniejszy motyw, nie bezpośredni komentarz do menory.

J 1,14

Słowo: zamieszkuje / rozbija namiot pośród ludzi.

J 6

Jezus i chleb życia.

Nie należy redukować stołu Wj 37 do bezpośredniej zapowiedzi tego tekstu, ale istnieje szeroki rozwój biblijnego motywu chleba.

J 8

Jezus jako: światłość świata.

Rz 3,25

Słowo hilasterion tworzy ważny związek z: przebłagalnią.

Hbr 8–10

Najważniejsza nowotestamentalna interpretacja:

Przybytku,
Arki,
zasłony,
kapłaństwa,
przebłagania.

Ap 1

Świeczniki jako obraz: Kościołów.

Ap 5; 8

Kadzidło jako obraz: modlitw świętych.

Ap 11

Arka pojawia się w wizji: świątyni Boga.

Ap 21

Ostateczne spełnienie: przybytek Boga z ludźmi.

Częste błędne odczytania

Błąd 1: „Wj 37 to tylko powtórzenie, więc można go pominąć”

Nie.

Powtórzenie pokazuje: wierne wykonanie Bożego polecenia.

Błąd 2: „Arka Noego i Arka Przymierza mają tę samą nazwę hebrajską”

Nie.

Tevah i aron to różne słowa.

Błąd 3: „Arka jest samym Bogiem”

Nie.

Jest świętym znakiem związanym z Jego obecnością.

Błąd 4: „Arka gwarantuje zwycięstwo”

1 Sm 4 pokazuje, że takie traktowanie Arki jest błędne.

Błąd 5: „Święty przedmiot działa magicznie”

Nie.

Biblia nie uczy magii sakralnego przedmiotu.

Błąd 6: „Świadectwo to niejasny przedmiot bez związku z Dekalogiem”

Janusz Lemański pokazuje, że finalny sens wiąże edut z tablicami przymierza.

Błąd 7: „Arka zawiera posąg JHWH”

Nie.

To właśnie niezwykle ważne, że nie ma tam wizerunku Boga.

Błąd 8: „Przebłagalnia to tylko pokrywka skrzyni”

Materialnie pełni funkcję nakrycia, ale termin kapporet ma silny sens przebłagalny.

Błąd 9: „Kapporet i Rz 3,25 nie mają żadnego związku”

Septuaginta używa hilasterion, a Paweł używa tego terminu w Rz 3,25.

Błąd 10: „Wj 37 wprost mówi, że przebłagalnia jest Jezusem”

Nie.

To późniejsza lektura chrześcijańska.

Błąd 11: „Cheruby to małe dzieci ze skrzydłami”

Nie.

To późniejsza ikonografia.

Błąd 12: „Cheruby są bożkami”

Nie.

Nie są czczone jako bogowie.

Błąd 13: „Dekalog zakazuje wszelkiej rzeźby religijnej”

Nie.

Sam tekst Tory nakazuje wykonanie cherubów.

Błąd 14: „Skoro są cheruby, zakaz obrazów nie ma żadnego znaczenia”

Ma.

Zakaz idolatrii pozostaje fundamentalny.

Błąd 15: „Chleb pokładny to pożywienie Boga”

Nie.

Bóg Izraela nie potrzebuje jedzenia.

Błąd 16: „Chleby pokładne to Eucharystia wprost”

Nie.

To późniejsza typologia, nie pierwszy sens.

Błąd 17: „Menora ma siedem bocznych ramion”

Nie.

Sześć ramion wychodzi z centralnego trzonu; razem daje siedem lamp.

Błąd 18: „Menora Wj 37 to chanukija”

Nie.

Menora sanktuarium ma siedem lamp, chanukija dziewięć.

Błąd 19: „Menora na pewno jest Drzewem Życia”

Forma roślinna pozwala mówić o możliwym rezonansie symboliki, ale tekst nie daje takiego jednoznacznego objaśnienia.

Błąd 20: „Każdy pąk menory ma osobną ukrytą przepowiednię”

Nie ma podstaw do takiej numerologicznej alegoryzacji.

Błąd 21: „Talent miał zawsze dokładnie tę samą wagę”

Nie.

Wartość różniła się między systemami.

Błąd 22: „Starożytni nie byli zdolni wykonać skomplikowanej metaloplastyki”

To nieuzasadnione.

Starożytne kultury miały wysokie kompetencje metalurgiczne.

Błąd 23: „Ołtarz kadzenia stoi za zasłoną obok Arki”

Według Wj 30 znajduje się przed zasłoną w Miejscu Świętym.

Błąd 24: „Hbr 9,4 usuwa całe napięcie lokalizacji”

Tekst Hbr 9 jest przedmiotem dyskusji egzegetycznej i nie należy upraszczać go bez wyjaśnienia.

Błąd 25: „Kadzidło działa magicznie”

Nie.

Jest znakiem kultowym.

Błąd 26: „Olej namaszczenia jest zwykłym kosmetykiem”

Nie.

Jest wydzielony do świętego użytku.

Błąd 27: „Mesjasz znaczy po prostu król”

Dosłownie znaczy: namaszczony.

Błąd 28: „Każde namaszczenie w Starym Testamencie bezpośrednio oznacza Jezusa”

Nie.

Motyw rozwija się kanonicznie ku pojęciu Mesjasza.

Błąd 29: „Besaleel wykonuje mniej duchową pracę niż kapłani”

Tekst tego nie sugeruje.

Jego fachowość jest darem Boga.

Błąd 30: „Materiał jest zły, bo cielec był materialny”

Nie.

Materia może służyć prawdziwemu kultowi.

Błąd 31: „Złoto jest święte samo z siebie”

Nie.

Cielec również był ze złota.

Błąd 32: „Kosztowność gwarantuje świętość”

Nie.

Świętość nie jest funkcją ceny.

Błąd 33: „Im piękniejsze wnętrze, tym bardziej obecny Bóg”

Nie.

Piękno ma służyć relacji, nie ją zastępować.

Błąd 34: „Wj 37 jest instrukcją współczesnego wystroju kościoła”

Nie.

Opisuje Przybytek Izraela.

Błąd 35: „Katolickie tabernakulum to po prostu nowa Arka”

Nie.

Istnieją podobieństwa symboliczne, ale to różne rzeczywistości przymierza.

Błąd 36: „Maryja = Arka to dosłowny sens Wj 37”

Nie.

To późniejsza typologia chrześcijańska.

Błąd 37: „Miejsce Najświętsze oznacza, że Bóg jest przestrzennie uwięziony”

Nie.

Bóg jest większy niż sanktuarium.

Błąd 38: „Wj 37 daje kompletny plan 3D”

Nie.

Wiele detali pozostaje nieopisanych.

Błąd 39: „Każda dzisiejsza rekonstrukcja Arki jest pewna”

Nie.

To model interpretacyjny.

Błąd 40: „Najważniejsze w Wj 37 są wymiary”

Nie.

Najważniejsze jest: znaczenie obecności, przymierza i posłuszeństwa.

Co Wj 37 mówi o Bogu?

1. Bóg chce mieszkać pośród ludzi

Cały projekt Przybytku służy: obecności.

2. Bóg jest niewidzialny

Nie nakazuje wykonania: swojego posągu.

3. Bóg jest Królem

Cheruby należą do symboliki: tronu.

4. Bóg daje słowo

Świadectwo znajduje się: w centrum.

5. Bóg jest miłosierny

Nad Świadectwem znajduje się: przebłagalnia.

6. Bóg daje światło

Menora rozświetla: Miejsce Święte.

7. Bóg ustanawia świętą przestrzeń

Nie wszystko jest: jednakowo dostępne.

8. Bóg przyjmuje kult

Kadzidło i olej należą do: uporządkowanej służby.

9. Bóg daje ludziom kompetencję

Besaleel wykonuje: niezwykle trudne dzieła.

10. Bóg pozostaje większy niż znaki

Ani Arka, ani złoto, ani Przybytek: nie zamykają Boga.

Co Wj 37 mówi o człowieku?

Człowiek potrzebuje znaków, ale nie może pomylić znaku z Bogiem.
Człowiek jest powołany do słuchania objawienia, nie do projektowania własnego boga.
Słowo Boga powinno być w centrum religijnego życia.
Człowiek potrzebuje miłosierdzia i przebłagania.
Piękno może prowadzić ku Bogu.
Piękno może też stać się idolem.
Materia jest dobra i może służyć świętym celom.
Talent techniczny ma wymiar moralny.
Fachowość może być powołaniem.
Religijność bez posłuszeństwa może stać się bałwochwalstwem.
Świętość wymaga granic.
Obecność Boga nie jest czymś, czym człowiek może manipulować.
Codzienna praca może uczestniczyć w dziele wspólnoty.
Najcenniejszym „skarbem” sanktuarium jest ostatecznie słowo przymierza.
Po grzechu człowiek może wrócić do wiernego działania.

Dla początkującego czytelnika — jedna rzecz, której nie przegap

W samym środku najświętszej przestrzeni Izraela nie stoi: posąg Boga.

Jest:

Arka,
Świadectwo,
przebłagalnia,
cheruby,

ale nie ma: rzeźby JHWH.

To bardzo ważne po historii złotego cielca.

Izrael musi nauczyć się: Bóg jest naprawdę obecny, choć nie możesz Go sobie zrobić.

I jeszcze coś.

W Arce znajduje się: Świadectwo — słowo przymierza.

Nad nim: przebłagalnia.

To piękny obraz relacji: Bóg mówi prawdę o dobru i złu,

a równocześnie: daje drogę przebaczenia.

Nie ma: miłosierdzia bez prawdy.

Ale nie ma też: prawdy pozbawionej miłosierdzia.

Pytanie do refleksji

Czy mój obraz Boga naprawdę powstaje ze słuchania Jego słowa, czy raczej „rzeźbię” sobie Boga pasującego do własnych oczekiwań — takiego, który zawsze potwierdza moje decyzje i nigdy mnie nie koryguje?

Modlitwa inspirowana Wj 37

Boże,

Ty nie pozwalasz, abym zamknął Cię w obrazie, który sam sobie wymyśliłem.

Ucz mnie słuchać Ciebie takiego, jakim naprawdę się objawiasz.

Niech Twoje słowo będzie w centrum mojego życia.

Kiedy ono pokazuje mi moją niewierność, nie pozwól mi uciekać.

Przypominaj mi, że nad Świadectwem jest przebłagalnia.

Ty jesteś Bogiem prawdy i miłosierdzia.

Rozświetl moje wnętrze jak menora rozświetlała Miejsce Święte.

Niech moja modlitwa wznosi się ku Tobie jak kadzidło.

Uświęcaj moje talenty, pracę, wiedzę i rzeczy, które mam.

Nie pozwól mi robić z nich cielców.

Naucz mnie używać ich jak Besaleel:

wiernie, pięknie, uczciwie, dla dobra.

A ponad wszystkimi znakami daj mi szukać Ciebie samego.

Amen.

Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Wj 37: https://biblia.pl/czytaj/Wj/37/

W tekście BT V Wj 37 rozdział obejmuje:

Arkę — Wj 37,1–9,
stół — Wj 37,10–16,
świecznik — Wj 37,17–24,
ołtarz kadzenia — Wj 37,25–28,
olej namaszczenia i kadzidło — Wj 37,29.

Dla zrozumienia sprzętów konieczne są również wcześniejsze instrukcje:

Wj 25,10–22 — Arka i przebłagalnia;
Wj 25,23–30 — stół;
Wj 25,31–40 — menora;
Wj 30,1–10 — ołtarz kadzenia;
Wj 30,22–38 — olej namaszczenia i kadzidło.

Janusz Lemański

Janusz Lemański, „Świadectwo” (‘ēdût) w kapłańskiej koncepcji sanktuarium i przymierza, Verbum Vitae 27 (2015), s. 47–76.
DOI: 10.31743/vv.1604.
Strona artykułu: https://czasopisma.kul.pl/index.php/vv/article/view/1604
Janusz Lemański, Księga Wyjścia. Wstęp. Przekład z oryginału. Komentarz, Nowy Komentarz Biblijny. Stary Testament II, Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2009.

Szczególnie wykorzystane wnioski:

edut w finalnym sensie kapłańskiej narracji odnosi się do kamiennych tablic;
tablice symbolizują i przywołują słowo przymierza Synaju;
tradycja Arki i jej funkcji ma złożoną historię literacką;
Arka może być rozumiana w związku z niewidzialnym tronem JHWH;
szczególne miejsce spotkania zostaje w kapłańskiej teologii powiązane z kapporet.

Marcin Majewski

Marcin Majewski, Mieszkanie Chwały. Teologia sanktuarium Izraela na pustyni (Wj 25–40), Kraków 2008.
Marcin Majewski, W stronę Ziemi Obiecanej. Komentarz do Księgi Wyjścia, Kraków: eSPe, 2011.
Strona autora: https://majewskimarcin.pl/publikacja/w-strone-ziemi-obiecanej-komentarz-do-ksiegi-wyjscia/

Szczególnie wykorzystane tematy:

struktura Wj 25–31 oraz 35–40;
schemat „rozkaz–wypełnienie”;
teologia Mieszkania JHWH;
Przybytek jako centrum obecności;
związek sanktuarium ze stworzeniem;
motywy świętej przestrzeni;
znaczenie mishkan jako Mieszkania;
ostrożność wobec redukowania tekstu do planu technicznego.

Stanisław Łach

Stanisław Łach, Księga Wyjścia. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Poznań: Pallottinum, 1964.

Komentarz klasyczny przydatny dla:

historycznej egzegezy katolickiej,
symboliki Arki,
przebłagalni,
chlebów pokładnych,
menory,
kadzidła,
relacji sprzętów do kultu Izraela.

Ważne teksty do dalszej lektury

Rdz 3,24 — cheruby;
Wj 20 — zakaz idolatrii;
Wj 24 — przymierze;
Wj 25 — instrukcja Arki, stołu i menory;
Wj 26 — układ Miejsca Świętego i Najświętszego;
Wj 30 — ołtarz kadzenia, olej i kadzidło;
Wj 31 — Besaleel;
Wj 32 — złoty cielec;
Wj 34 — odnowienie przymierza;
Wj 36 — konstrukcja Mieszkania;
Wj 38–40 — dokończenie i ustawienie sanktuarium;
Kpł 16 — Dzień Przebłagania;
Kpł 24 — chleby i lampy;
Lb 4 — transport sprzętów;
1 Sm 4–6 — Arka i niebezpieczeństwo magicznego myślenia;
2 Sm 6 — Arka w drodze do Jerozolimy;
1 Krl 8 — Arka i Świątynia;
Ps 141 — kadzidło i modlitwa;
Rz 3,25 — hilasterion;
Hbr 8–10 — Przybytek i Chrystus;
Ap 1 — świeczniki;
Ap 5; 8 — kadzidło i modlitwy;
Ap 11 — Arka;
Ap 21 — przybytek Boga z ludźmi.

Zasada interpretacyjna

Opracowanie rozróżnia:

tekst Biblii Tysiąclecia V,
pierwszy sens Wj 37,
znaczenie hebrajskich terminów,
kapłańską teologię sanktuarium,
hipotezy historyczno-krytyczne,
późniejsze teksty żydowskie i chrześcijańskie,
typologię katolicką.

Nie utożsamiono Arki Przymierza z arką Noego.

Nie przedstawiono Arki jako samego Boga.

Nie przedstawiono świętych przedmiotów jako magicznych talizmanów.

Nie zredukowano edut do przypadkowej zawartości skrzyni; uwzględniono analizę Janusza Lemańskiego.

Nie przedstawiono kapporet wyłącznie jako pokrywki; uwzględniono związek z przebłaganiem.

Nie przedstawiono Rz 3,25 jako pierwotnego znaczenia Wj 37; wskazano późniejszy rozwój kanoniczny.

Nie przedstawiono cherubów jako dziecięcych aniołków.

Nie uznano cherubów za naruszenie zakazu idolatrii.

Nie przedstawiono chleba pokładnego jako pożywienia Boga.

Nie utożsamiono chleba pokładnego wprost z Eucharystią.

Nie przedstawiono menory jako na pewno tożsamej z Drzewem Życia; wskazano jedynie możliwy rezonans symboliki roślinnej i życia.

Nie utożsamiono siedmioramiennej menory z dziewięcioramienną chanukiją.

Nie przypisano każdej liczbie i elementowi tajnego kodu.

Nie podano starożytnych jednostek miary z fałszywą absolutną dokładnością.

Nie umieszczono ołtarza kadzenia za zasłoną; zgodnie z Wj 30 należy on do Miejsca Świętego.

Nie przedstawiono kadzidła jako magicznego środka przywoływania Boga.

Nie utożsamiono oleju namaszczenia z bezpośrednim symbolem Jezusa w pierwszym sensie tekstu.

Nie przeciwstawiono fachowości Besaleela duchowości.

Nie uznano materii za coś z natury gorszego od ducha.

Nie utożsamiono kosztowności z automatyczną świętością.

Nie przedstawiono katolickiego tabernakulum jako prostego odpowiednika Arki.

Nie przedstawiono typologii Maryi jako pierwotnego historycznego sensu Wj 37.

Nie przedstawiono współczesnych rekonstrukcji Przybytku jako absolutnie pewnych.

Pełny tekst Wj 37 należy czytać w Biblii Tysiąclecia na Biblia.pl.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum, wydanie V. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.