Księga Rodzaju 35 — powrót do Betel, Beniamin, Rachela i Izaak
Najpierw najważniejsza rzecz
Rdz 35 jest rozdziałem powrotu do Boga i jednocześnie bolesnych pożegnań.
Po katastrofie w Sychem Bóg nie porzuca Jakuba. Wzywa go, aby wrócił do Betel — miejsca, w którym wiele lat wcześniej, uciekając przed Ezawem, otrzymał obietnicę Bożej obecności.
Jakub odpowiada bardzo konkretnie: każe domownikom usunąć obcych bogów, oczyścić się i zmienić szaty.
W Betel Bóg ponownie potwierdza:
- imię Izrael,
- błogosławieństwo,
- obietnicę licznego potomstwa,
- obietnicę ziemi.
Ale zaraz potem przychodzą śmierć i kryzys:
- umiera Debora,
- Rachela umiera przy narodzinach Beniamina,
- Ruben dopuszcza się ciężkiego wykroczenia wobec Bilhy,
- umiera Izaak.
To bardzo realistyczny rozdział wiary: Boże błogosławieństwo nie oznacza życia bez cierpienia.
Bóg pozostaje wierny również wtedy, gdy rodzina Jakuba doświadcza straty, grzechu i śmierci.
Rdz 35 — na język ludzki
Po tragedii w Sychem Bóg mówi Jakubowi: wróć do Betel.
To nie jest przypadkowe miejsce.
Właśnie tam Jakub spotkał Boga, kiedy jako młody człowiek uciekał przed Ezawem. Tam zobaczył we śnie drabinę sięgającą nieba i otrzymał obietnicę, że Bóg będzie z nim.
Teraz Jakub wraca tam jako człowiek zupełnie inny:
- ma rodzinę,
- dzieci,
- sługi,
- ogromny majątek,
- za sobą wiele lat trudnej historii.
Przed wyruszeniem nakazuje jednak całemu domowi: usuńcie obcych bogów, oczyśćcie się i zmieńcie szaty.
Domownicy oddają mu obce bóstwa i kolczyki. Jakub zakopuje je pod terebintem w pobliżu Sychem.
Rodzina rusza.
Mimo obawy Jakuba po wydarzeniach Rdz 34 nikt ich nie atakuje. Tekst mówi, że na okoliczne miasta pada wielki — dosłownie możliwy do rozumienia jako „Boży“ — strach.
Jakub dociera do Betel i buduje ołtarz.
Tam umiera Debora, piastunka Rebeki.
Następnie Bóg ponownie ukazuje się Jakubowi.
Potwierdza jego nowe imię: Izrael.
Przedstawia się jako: Bóg wszechmocny — El Szaddaj.
Ponawia obietnicę potomstwa, narodów, królów i ziemi danej wcześniej Abrahamowi i Izaakowi.
Jakub ponownie oznacza miejsce spotkania z Bogiem kamienną stelą.
Rodzina wyrusza dalej.
W drodze Rachela zaczyna rodzić.
Poród jest bardzo ciężki.
Rodzi syna, ale sama umiera.
W ostatnich chwilach nadaje dziecku imię: Benoni — „syn mojej boleści“.
Jakub zmienia jednak jego imię na: Beniamin — tradycyjnie „syn prawicy“, związany z pomyślną wróżbą.
Rachela zostaje pochowana przy drodze do Efrata, czyli Betlejem.
Następnie dochodzi do kolejnego rodzinnego kryzysu.
Ruben, pierworodny Jakuba, współżyje z Bilhą, drugorzędną żoną swojego ojca.
Tekst mówi krótko: Izrael dowiedział się o tym.
Później, w Rdz 49, okaże się, że czyn Rubena będzie miał konsekwencje dla jego pozycji jako pierworodnego.
Rozdział wymienia następnie dwunastu synów Jakuba.
Rodzina jest już kompletna.
Na końcu Jakub dociera do swojego ojca Izaaka w Mamre.
Izaak umiera w wieku 180 lat.
I wtedy wydarza się coś znaczącego: pochowali go razem Ezaw i Jakub.
Bracia, którzy kiedyś byli niemal gotowi się pozabijać, stoją razem przy grobie ojca.
1. „Idź do Betel“
Pierwsze słowa Boga są konkretne.
Jakub ma:
- wstać,
- udać się do Betel,
- zamieszkać tam,
- zbudować ołtarz.
Bóg przypomina mu także wcześniejsze wydarzenie: ukazał mu się tam, gdy Jakub uciekał przed Ezawem.
To połączenie Rdz 35 z Rdz 28.
2. Powrót do miejsca pierwszej obietnicy
Betel jest dla Jakuba miejscem pamięci.
Tam był:
- samotny,
- przestraszony,
- uciekający,
- pozbawiony własnego domu.
Bóg obiecał mu wtedy swoją obecność.
Teraz Jakub wraca i może zobaczyć: Bóg rzeczywiście był z nim przez całą drogę.
3. Po Sychem Bóg nadal mówi
To bardzo ważne po Rdz 34.
Rodzina Jakuba dopuściła się dramatycznej przemocy.
A jednak historia przymierza: nie zostaje przerwana.
Nie oznacza to aprobaty dla zła.
Oznacza: Boża wierność jest większa niż moralna niedoskonałość ludzi, których prowadzi.
4. „Usuńcie obcych bogów“
Jakub po raz pierwszy tak wyraźnie podejmuje rolę duchowego przywódcy własnego domu.
Każe usunąć: obce bóstwa.
Wcześniej Rachela zabrała terafim Labana (Rdz 31).
Teraz przed wejściem do Betel potrzebne jest: zerwanie z obcym kultem.
5. Oczyszczenie
Jakub mówi: „oczyśćcie się“.
W Biblii oczyszczenie może oznaczać przygotowanie do:
- spotkania z Bogiem,
- kultu,
- wejścia w przestrzeń świętą.
Nie chodzi wyłącznie o higienę.
Jest to znak: wewnętrznego i religijnego przygotowania.
6. Zmiana szat
Zmiana ubrania może pełnić funkcję symbolicznego znaku: nowego początku.
Rodzina nie ma po prostu przemieścić się geograficznie z Sychem do Betel.
Ma także: uporządkować swoją relację z Bogiem.
7. Obcy bogowie i kolczyki
Domownicy oddają Jakubowi:
- wizerunki obcych bogów,
- kolczyki.
Nie mamy podstaw, aby twierdzić, że każdy kolczyk był sam w sobie przedmiotem bałwochwalczym.
W tym kontekście mogły być jednak związane z praktykami religijnymi lub zostać włączone do aktu całkowitego zerwania z dotychczasowymi przedmiotami kultowymi.
Najbezpieczniej powiedzieć: tekst łączy ich oddanie z oczyszczeniem domu przed Betel.
8. Zakopanie pod terebintem
Jakub zakopuje przedmioty: pod terebintem w pobliżu Sychem.
To gest definitywnego pozostawienia czegoś za sobą.
Rodzina opuszcza Sychem nie tylko fizycznie.
Pozostawia tam również: obce bóstwa.
9. Strach na okoliczne miasta
Po masakrze z Rdz 34 Jakub obawiał się odwetu.
Tymczasem podczas podróży: nikt ich nie ściga.
Biblia Tysiąclecia zaznacza, że hebrajskie wyrażenie można rozumieć jako wielki albo „Boży“ strach.
Narracja sugeruje: szczególną ochronę rodziny Jakuba.
10. Luz, czyli Betel
Jakub dociera do Luz.
To wcześniejsza nazwa miejsca, które nazwał: Betel — „Dom Boga“.
W Rdz 28 Jakub nadał mu tę nazwę po doświadczeniu Bożej obecności.
11. El-Betel
Jakub buduje ołtarz i nazywa miejsce: El-Betel.
Dosłownie można oddać to jako: „Bóg Betel“ / „Bóg [z] Betel“.
Akcent przesuwa się z samego miejsca: na Boga, który tam się objawił.
To ważne.
Nie miejsce jest magiczne.
Najważniejszy jest: Bóg spotkany w tym miejscu.
12. Śmierć Debory
Nagle pojawia się informacja o śmierci: Debory, piastunki Rebeki.
To postać, o której wcześniej wiemy niewiele.
Jej obecność przypomina wcześniejsze pokolenie:
- Rebekę,
- Izaaka,
- początki historii Jakuba.
Jej śmierć sygnalizuje: odchodzenie starszego pokolenia.
13. Terebint Płaczu
Debora zostaje pochowana pod drzewem nazwanym: Terebintem Płaczu.
Hebrajskie Allon-Bakut wiąże miejsce z żałobą.
W rozdziale, który mówi o błogosławieństwie, pojawia się więc: płacz.
To zapowiedź kolejnych strat.
14. Bóg ukazuje się Jakubowi
Po powrocie z Paddan-Aram Bóg ponownie objawia się Jakubowi.
To potwierdzenie: przymierze trwa.
15. „Jakub“ i „Izrael“
Bóg ponownie potwierdza zmianę imienia.
Podobną scenę widzieliśmy w Rdz 32 po walce Jakuba z tajemniczą postacią.
Teraz nowe imię zostaje uroczyście powtórzone.
Jakub staje się Izraelem.
Imię to będzie później nazwą: całego narodu.
16. Dlaczego Biblia nadal czasem mówi „Jakub“?
Zmiana imienia nie oznacza, że narrator przestaje używać imienia Jakub.
W dalszej części Księgi Rodzaju występują: oba imiona.
„Izrael“ może szczególnie podkreślać jego rolę jako: ojca przyszłego narodu.
17. El Szaddaj
Bóg mówi: „Ja jestem Bóg wszechmocny“.
Hebrajskie: אֵל שַׁדַּי — El Szaddaj.
To imię / tytuł Boga znany również z historii Abrahama.
W Rdz 17 Bóg jako El Szaddaj potwierdzał Abrahamowi przymierze.
Teraz podobny język pojawia się wobec Jakuba.
18. „Bądź płodny i rozmnażaj się“
To zdanie ma ogromne znaczenie biblijne.
Przypomina:
- Rdz 1 — błogosławieństwo stworzenia,
- Rdz 9 — błogosławieństwo Noego,
- obietnice patriarchalne.
Historia Jakuba zostaje wpisana w: wielką historię Bożego błogosławieństwa.
19. Naród i wiele narodów
Z Jakuba ma powstać:
- naród,
- zgromadzenie / wiele narodów.
Jego rodzina nie jest więc tylko prywatną rodziną.
Staje się początkiem: Izraela.
20. Królowie
Bóg zapowiada: „królowie wyjdą z twych bioder“.
To rozwinięcie obietnicy znanej już z historii Abrahama.
Czytelnik późniejszej Biblii może tu dostrzec przygotowanie historii:
- monarchii Izraela,
- Dawida,
- dynastii królewskiej.
W chrześcijańskiej lekturze historia ta ostatecznie prowadzi do: Jezusa, Mesjasza z rodu Dawida.
21. Obietnica ziemi
Bóg mówi Jakubowi, że ziemię daną:
- Abrahamowi,
- Izaakowi
daje teraz: jemu i jego potomstwu.
To bardzo ważny moment ciągłości przymierza: Abraham → Izaak → Jakub/Izrael.
22. Stela
Jakub ponownie ustawia: kamienną stelę.
Podobny gest wykonał w Rdz 28.
To materialny znak: pamięci o spotkaniu z Bogiem.
23. Ofiara płynna i oliwa
Jakub składa ofiarę płynną i wylewa oliwę.
Jego powrót do Betel jest więc nie tylko wspomnieniem.
Staje się: aktem kultu.
24. Betel — „Dom Boga“
Jakub ponownie nazywa miejsce: Betel.
Hebrajskie: בֵּית־אֵל — Bet-El,
czyli: „Dom Boga“.
25. Rodzina rusza dalej
Spotkanie z Bogiem nie oznacza końca podróży.
Jakub musi: ruszyć dalej.
To charakterystyczny motyw jego życia.
Bóg spotyka go w drodze, ale nie zawsze zatrzymuje go w jednym miejscu.
26. Ciężki poród Racheli
W drodze do Efrata Rachela zaczyna rodzić.
Poród jest: bardzo ciężki.
Narodziny długo oczekiwanego kolejnego syna Racheli zostają połączone z: jej śmiercią.
27. „Nie bój się“
Położna mówi Racheli: „nie lękaj się“.
Rodzi się syn.
Ale słowa pocieszenia nie oznaczają, że Rachela przeżyje.
To jedna z najbardziej przejmujących scen Księgi Rodzaju.
28. Benoni
Umierająca Rachela nadaje dziecku imię: Benoni.
Biblia Tysiąclecia wyjaśnia je jako: „syn mojej boleści“.
Imię zachowuje pamięć: cierpienia matki.
29. Beniamin
Jakub nadaje dziecku inne imię: Beniamin.
Biblia Tysiąclecia wskazuje znaczenie związane z: „synem prawicy“,
gdzie prawa strona może symbolizować pomyślność, siłę lub dobrą wróżbę.
Ojciec nie usuwa tragedii.
Ale nie pozwala, aby ostatnie dziecko Racheli zostało na zawsze nazwane wyłącznie: bólem.
30. Czy Jakub „poprawia“ Rachelę?
Nie należy tak tego czytać.
Tekst nie przedstawia sporu.
Pokazuje dwie perspektywy:
- imię matki wyrasta z cierpienia,
- imię ojca kieruje ku pomyślności.
W jednej scenie spotykają się: śmierć i życie.
31. Śmierć Racheli
Rachela umiera.
To ogromna strata dla Jakuba.
Była kobietą, dla której pracował u Labana przez wiele lat i którą szczególnie kochał.
Jej historia kończy się: przy narodzinach Beniamina.
32. Efrata — Betlejem
Rachela zostaje pochowana przy drodze do: Efrata, czyli Betlejem.
Betlejem stanie się później jednym z najważniejszych miejsc Biblii:
- miastem Dawida,
- w tradycji chrześcijańskiej miejscem narodzenia Jezusa.
33. Stela na grobie Racheli
Jakub ustawia kamień również przy jej grobie.
W Rdz 35 stela pojawia się więc przy:
- miejscu objawienia Boga,
- grobie ukochanej żony.
Kamień może być znakiem: pamięci.
34. Migdal-Eder
Izrael rusza dalej i rozbija namiot za: Migdal-Eder — „Wieżą Trzody“.
Narracja nie zatrzymuje się długo nad tym miejscem.
35. Grzech Rubena
Ruben współżyje z: Bilhą,
drugorzędną żoną Jakuba i służącą Racheli.
To nie jest błahy epizod.
W patriarchalnym świecie taki czyn uderzał także: w autorytet ojca.
36. Ruben jest pierworodnym
To szczególnie ważne.
Ruben jest: pierwszym synem Jakuba.
Jako pierworodny ma wyjątkową pozycję.
Ale jego czyn będzie miał później konsekwencje.
37. Rdz 49 wyjaśni konsekwencje
Przed śmiercią Jakub wróci do tego wydarzenia.
Ruben utraci szczególną pozycję związaną z pierworództwem.
Rdz 35 trzeba więc czytać razem z: Rdz 49,3–4.
38. „Izrael dowiedział się“
Narrator nie opisuje tutaj natychmiastowej reakcji Jakuba.
Mówi jedynie: Izrael dowiedział się.
To napięcie zostaje pozostawione na później.
Biblia często działa właśnie tak: konsekwencje czynu ujawniają się dopiero po wielu rozdziałach.
39. Dwunastu synów
Po narodzinach Beniamina narrator wymienia: dwunastu synów Jakuba.
To moment bardzo ważny teologicznie.
Rodzina, z której powstanie: dwanaście pokoleń Izraela,
jest już kompletna.
40. Synowie Lei
- Ruben
- Symeon
- Lewi
- Juda
- Issachar
- Zabulon
41. Synowie Racheli
- Józef
- Beniamin
42. Synowie Bilhy
- Dan
- Neftali
43. Synowie Zilpy
- Gad
- Aser
44. Jakub wraca do Izaaka
Po wielu latach Jakub dociera do: swojego ojca Izaaka.
To domknięcie ogromnego łuku narracyjnego.
W Rdz 27 Jakub uciekł z domu po oszustwie dotyczącym błogosławieństwa.
Teraz wraca:
- z rodziną,
- majątkiem,
- doświadczeniem,
- nowym imieniem.
45. Mamre i Hebron
Izaak przebywa w Mamre, w rejonie: Kiriat-Arba / Hebronu.
To miejsce mocno związane również z: Abrahamem.
Trzy pokolenia patriarchów spotykają się więc geograficznie w tej samej przestrzeni obietnicy.
46. Śmierć Izaaka
Izaak umiera w wieku: 180 lat.
Tekst opisuje jego śmierć jako zakończenie długiego życia.
47. Ezaw i Jakub razem
Izaaka grzebią: Ezaw i Jakub.
To bardzo piękne domknięcie historii ich konfliktu.
Kiedyś Jakub uciekał, bo Ezaw chciał go zabić.
W Rdz 33 bracia się pojednali.
W Rdz 35: razem chowają ojca.
48. Błogosławieństwo nie usuwa śmierci
W jednym rozdziale Bóg mówi Jakubowi o:
- narodach,
- królach,
- ziemi,
- przyszłości.
A potem umierają:
- Debora,
- Rachela,
- Izaak.
To niezwykle ważne: Boża obietnica nie polega na tym, że nikt nie umrze.
Polega na tym, że: historia Boga z człowiekiem trwa mimo śmierci kolejnych pokoleń.
49. Bóg jest wierny między pokoleniami
Abraham umarł.
Teraz umiera Izaak.
Kiedyś umrze Jakub.
Ale obietnica przechodzi dalej.
To jeden z głównych tematów Księgi Rodzaju: ludzie odchodzą, lecz Bóg pozostaje wierny.
50. Rdz 35 jako nowy początek
Po mrocznym Rdz 34 następuje:
- oczyszczenie,
- Betel,
- ołtarz,
- objawienie,
- błogosławieństwo,
- potwierdzenie imienia Izrael.
Nie oznacza to wymazania przeszłości.
To raczej: możliwość rozpoczęcia kolejnego etapu z Bogiem.
Ważne słowa hebrajskie — Rdz 35
Hebrajski Transliteracja Znaczenie
בֵּית־אֵל Bet-El Betel, „Dom Boga“ אֵל בֵּית־אֵל El Bet-El „Bóg Betel“ / „Bóg [z] Betel“ אֱלֹהֵי הַנֵּכָר elohej ha-nechar obcy bogowie טָהֵר taher oczyścić się חָתִּיתָה chittah strach, przerażenie יִשְׂרָאֵל Jisra’el Izrael אֵל שַׁדַּי El Szaddaj Bóg Wszechmocny פָּרָה parah być płodnym רָבָה rawah rozmnażać się, stać się licznym מַצֵּבָה maccewah stela, kamienny słup בֶּן־אוֹנִי Ben-Oni „syn mojej boleści“ בִּנְיָמִין Binjamin Beniamin; trad. „syn prawicy“ אֶפְרָת Efrat Efrata בֵּית לֶחֶם Bet Lechem Betlejem, „Dom chleba“ מִגְדַּל־עֵדֶר Migdal-Eder „Wieża Trzody“ בְּכוּת bekhut płacz, żałoba
Klucz do Biblii — Rdz 35
- Rdz 35 następuje bezpośrednio po kryzysie w Sychem.
- Bóg ponownie inicjuje spotkanie z Jakubem.
- Nakazuje mu wrócić do Betel.
- Betel jest miejscem wcześniejszego objawienia z Rdz 28.
- Jakub ma tam wznieść ołtarz.
- Przed podróżą nakazuje usunąć obcych bogów.
- Rodzina ma się oczyścić.
- Ma także zmienić szaty.
- Domownicy oddają Jakubowi obce bóstwa i kolczyki.
- Jakub zakopuje je w pobliżu Sychem.
- Zerwanie z obcymi bogami poprzedza spotkanie w Betel.
- Okoliczne miasta nie ścigają rodziny Jakuba.
- Tekst mówi o wielkim / „Bożym“ strachu.
- Luz zostaje utożsamione z Betel.
- Jakub buduje ołtarz.
- Miejsce nazywa El-Betel.
- Najważniejszy nie jest sam teren, lecz Bóg, który się tam objawił.
- Umiera Debora, piastunka Rebeki.
- Jej grób wiąże się z nazwą Terebint Płaczu.
- Bóg ponownie ukazuje się Jakubowi.
- Potwierdza imię Izrael.
- Imię Izrael stanie się nazwą ludu.
- Bóg przedstawia się jako El Szaddaj.
- Poleca Jakubowi być płodnym i rozmnażać się.
- Obietnica nawiązuje do wcześniejszych błogosławieństw Księgi Rodzaju.
- Z Jakuba ma powstać naród i wiele narodów.
- Z jego potomstwa mają pochodzić królowie.
- Bóg potwierdza obietnicę ziemi.
- Obietnica przechodzi od Abrahama przez Izaaka do Jakuba.
- Jakub ustawia kamienną stelę.
- Składa ofiarę płynną i wylewa oliwę.
- Ponownie nazywa miejsce Betel.
- Rodzina rusza w stronę Efraty.
- Rachela przechodzi bardzo ciężki poród.
- Rodzi syna.
- Rachela umiera przy porodzie.
- Nadaje dziecku imię Benoni.
- Benoni oznacza „syn mojej boleści“.
- Jakub nadaje mu imię Beniamin.
- Beniamin jest dwunastym synem Jakuba.
- Rachela zostaje pochowana przy drodze do Efraty / Betlejem.
- Jakub ustawia stelę na jej grobie.
- Ruben współżyje z Bilhą.
- Ruben jest pierworodnym synem Jakuba.
- Jego czyn będzie miał konsekwencje w Rdz 49.
- Izrael dowiaduje się o czynie Rubena.
- Narrator wymienia dwunastu synów Jakuba.
- Dwunastu synów stanie się podstawą tradycji o dwunastu pokoleniach Izraela.
- Jakub dociera do Izaaka w Mamre.
- Izaak umiera w wieku 180 lat.
- Izaaka wspólnie grzebią Ezaw i Jakub.
- Wspólny pogrzeb potwierdza przemianę relacji między braćmi.
- Rdz 35 łączy błogosławieństwo z doświadczeniem śmierci.
- Boża obietnica nie oznacza braku cierpienia.
- Bóg pozostaje wierny mimo odchodzenia kolejnych pokoleń.
Niezbędnik Biblijny — Rdz 35
Księga: Rodzaju
Rozdział: 35
Sekcja: cykl Jakuba
Poprzedni: Rdz 34 — Dina, Sychem i zemsta Symeona oraz Lewiego
Następny: Rdz 36 — potomkowie Ezawa, czyli Edomici
Główne osoby
- Bóg
- Jakub / Izrael
- Rachela
- Beniamin
- Ruben
- Bilha
- Debora
- Izaak
- Ezaw
- dwunastu synów Jakuba
Główne miejsca
- Sychem
- Betel / Luz
- Efrata / Betlejem
- Migdal-Eder
- Mamre
- Kiriat-Arba / Hebron
Struktura
Rdz 35,1–8 — oczyszczenie rodziny i powrót do Betel.
Rdz 35,9–15 — Bóg potwierdza imię Izrael i obietnice przymierza.
Rdz 35,16–20 — narodziny Beniamina i śmierć Racheli.
Rdz 35,21–22a — grzech Rubena.
Rdz 35,22b–26 — dwunastu synów Jakuba.
Rdz 35,27–29 — powrót do Izaaka i jego śmierć.
Oś rozdziału
kryzys → wezwanie Boga → oczyszczenie → Betel → odnowienie obietnicy → narodziny i śmierć → rodzinny grzech → komplet dwunastu synów → śmierć Izaaka.
Co Rdz 35 mówi o nawróceniu?
Powrót do Boga jest pokazany bardzo konkretnie.
Nie wystarczy powiedzieć: „wierzę“.
Jakub mówi domownikom:
- usuńcie obcych bogów,
- oczyśćcie się,
- zmieńcie szaty,
- idziemy do Betel.
Nawrócenie ma więc również wymiar: decyzji i porządkowania życia.
Co Rdz 35 mówi o pamięci?
Jakub wraca do miejsca, w którym Bóg spotkał go wiele lat wcześniej.
Pamięć o dawnym działaniu Boga pomaga mu: przejść przez nowy kryzys.
Betel przypomina: „Bóg był ze mną wtedy — i nadal jest“.
Co Rdz 35 mówi o cierpieniu?
Bardzo ważna lekcja: błogosławieństwo Boga nie jest gwarancją bezbolesnego życia.
Jakub otrzymuje wielką obietnicę, a chwilę później: traci Rachelę.
Wiara nie polega na przekonaniu, że człowiek wierzący nie będzie cierpiał.
Polega między innymi na: pozostaniu z Bogiem również w cierpieniu.
Co Rdz 35 mówi o nowym początku?
Po tragedii Rdz 34 Bóg mówi: wróć do Betel.
To nie jest udawanie, że nic się nie wydarzyło.
To wezwanie: nie pozwól, aby twoja najgorsza historia była ostatnim rozdziałem.
Co Rdz 35 mówi o pokoleniach?
Debora odchodzi.
Rachela odchodzi.
Izaak odchodzi.
Jednocześnie rodzi się: Beniamin.
Narrator wymienia: dwunastu synów Izraela.
Stare pokolenie umiera, ale historia przymierza: trwa dalej.
Powiązania z innymi tekstami Biblii
Rdz 28,10–22
Pierwsze wielkie spotkanie Jakuba z Bogiem w Betel. Rdz 35 jest świadomym powrotem do tego miejsca i do wcześniejszej obietnicy.
Rdz 31,19
Rachela zabiera terafim Labana. W Rdz 35 dom Jakuba ma definitywnie usunąć obce bóstwa.
Rdz 32,23–33
Jakub otrzymuje imię Izrael. Rdz 35 zawiera drugą tradycję / ponowne potwierdzenie nowego imienia.
Rdz 34
Bezpośredni kontekst: przemoc w Sychem i obawa Jakuba przed odwetem mieszkańców Kanaanu.
Rdz 17,1–8
Bóg objawia się Abrahamowi jako El Szaddaj i mówi o licznych potomkach, narodach, królach i ziemi. Rdz 35 świadomie podejmuje podobny język wobec Jakuba.
Rdz 49,3–4
Wyjaśnia późniejsze konsekwencje czynu Rubena wobec Bilhy.
Rdz 49,29–33
Później także Jakub umrze i zostanie pochowany w ziemi rodzinnych grobów.
Joz 24,14–23
Jozue również wezwie Izraela do usunięcia obcych bogów i zwrócenia serca ku Panu.
Mi 5,1
Betlejem/Efrata pojawi się w tradycji mesjańskiej.
Mt 2,1
W chrześcijańskiej historii zbawienia Betlejem stanie się miejscem narodzin Jezusa.
Polscy bibliści i komentarze
Janusz Lemański
Podstawową współczesną polską pozycją egzegetyczną dla tej części Księgi Rodzaju jest:
Janusz Lemański, Księga Rodzaju. Rozdziały 11–36. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, Nowy Komentarz Biblijny ST I/2, Edycja Świętego Pawła.
Rdz 35 warto czytać w ramach całego cyklu Jakuba, zwracając uwagę na:
- powrót do Betel jako domknięcie drogi rozpoczętej w Rdz 28,
- różne tradycje dotyczące nadania imienia Izrael,
- podobieństwo obietnic danych Jakubowi do wcześniejszych obietnic Abrahama,
- funkcję listy dwunastu synów,
- przejście między pokoleniami patriarchów.
Nie przypisujemy autorowi dosłownych wypowiedzi bez wskazania konkretnej strony wydania.
Biblia Tysiąclecia
Przypisy Biblii Tysiąclecia są szczególnie pomocne przy:
- wariancie „wielki / Boży strach“ w Rdz 35,5,
- znaczeniu El-Betel,
- drugiej tradycji wyjaśnienia imienia Izrael,
- znaczeniu imion Benoni i Beniamin,
- utożsamieniu Efraty z Betlejem.
Trudne pytania
Dlaczego w domu Jakuba wciąż były obce bóstwa?
Rodzina Jakuba żyła przez lata w środowisku mezopotamskim i miała kontakt z innymi praktykami religijnymi. Rdz 31 wspomina choćby terafim zabrane przez Rachelę. Rdz 35 pokazuje moment zdecydowanego oczyszczenia domu.
Czy kolczyki były zakazane?
Nie można tego stwierdzić. Sam kolczyk nie jest w Biblii automatycznie przedmiotem bałwochwalstwa. Tutaj zostaje oddany wraz z obcymi bóstwami w ramach konkretnego aktu oczyszczenia.
Dlaczego Bóg ponownie nadaje Jakubowi imię Izrael?
Rdz 32 i Rdz 35 zachowują dwa ujęcia tej tradycji. W obecnym kształcie księgi Rdz 35 działa także jako uroczyste potwierdzenie nowej tożsamości Jakuba po powrocie do Kanaanu.
Czy imię Jakub przestaje obowiązywać?
Nie. Biblia nadal używa zarówno „Jakub“, jak i „Izrael“.
Dlaczego Rachela umiera zaraz po Bożym błogosławieństwie?
Tekst nie przedstawia jej śmierci jako zaprzeczenia błogosławieństwa. Rdz 35 pokazuje, że obietnica Boga trwa mimo realności śmierci i cierpienia.
Czy Benoni i Beniamin znaczą dokładnie to samo?
Nie. Biblia Tysiąclecia wyjaśnia Benoni jako „syn mojej boleści“, a Beniamin jako „syn prawicy“, z pozytywnym znaczeniem prawej strony.
Dlaczego Ruben współżyje z Bilhą?
Tekst Rdz 35 nie podaje jego motywacji. W realiach starożytnych taki czyn mógł mieć również wymiar walki o status i autorytet, ale nie należy przedstawiać tego jako pewnego motywu Rubena, skoro narrator go nie podaje.
Czy Ruben ponosi konsekwencje?
Tak. Rdz 49,3–4 wraca do tego czynu i łączy go z utratą jego szczególnej pozycji.
Czy Ezaw i Jakub są już pojednani?
Rdz 33 pokazał ich pojednanie. Rdz 35 kończy historię Izaaka obrazem obu synów wspólnie grzebiących ojca.
Częste błędne odczytania
„Bóg kazał Jakubowi wyrzucić biżuterię“
Nie. Tekst mówi o obcych bogach i kolczykach oddanych w konkretnym kontekście oczyszczenia. Nie ustanawia ogólnego zakazu noszenia biżuterii.
„Po powrocie do Boga Jakubowi wszystko zaczęło się układać“
Nie. W tym samym rozdziale umiera Rachela i Izaak, a Ruben dopuszcza się ciężkiego wykroczenia.
„Błogosławieństwo oznacza brak cierpienia“
Rdz 35 pokazuje coś przeciwnego.
„Jakub już nigdy nie jest nazywany Jakubem“
Fałsz. Narrator nadal używa obu imion.
„Zmiana imienia Beniamina oznacza, że Jakub lekceważy ból Racheli“
Tekst tego nie mówi. Można raczej dostrzec próbę nadania przyszłości dziecka znaczenia niewyczerpującego się w tragedii porodu.
„Ruben popełnił nieważny rodzinny skandal“
Nie. Dalsza narracja pokaże poważne konsekwencje jego czynu.
„Betel było magicznym miejscem“
Nie. Sens Betel wynika z działania Boga, który tam spotkał Jakuba.
Co warto zaznaczyć w Biblii?
Rdz 35,1
Wezwanie do Betel.
Dopisek: Po kryzysie Bóg wzywa Jakuba z powrotem do miejsca obietnicy.
Rdz 35,2
Usunięcie obcych bogów.
Dopisek: Powrót do Boga wymaga konkretnych decyzji.
Rdz 35,3
Świadectwo Jakuba.
Dopisek: Bóg wysłuchał mnie w niedoli i był ze mną w drodze.
Rdz 35,5
Strach okolicznych miast.
Dopisek: To, czego Jakub bał się po Sychem, nie zatrzymuje drogi wyznaczonej przez Boga.
Rdz 35,10
Imię Izrael.
Dopisek: Bóg potwierdza nową tożsamość Jakuba.
Rdz 35,11–12
Obietnica.
Dopisek: Obietnica Abrahama i Izaaka przechodzi na Izraela.
Rdz 35,18
Benoni → Beniamin.
Dopisek: Ból jest prawdziwy, ale nie musi być ostatnim słowem nad przyszłością.
Rdz 35,19
Śmierć Racheli.
Dopisek: Boża obecność nie oznacza życia bez straty.
Rdz 35,22
Ruben.
Dopisek: Czyny mają konsekwencje, nawet jeśli nie pojawiają się natychmiast.
Rdz 35,29
Ezaw i Jakub.
Dopisek: Bracia, którzy kiedyś byli wrogami, razem grzebią ojca.
Pytania do refleksji
Do jakiego mojego „Betel“ powinienem wrócić — do miejsca, momentu albo prawdy, w której kiedyś bardzo wyraźnie zobaczyłem działanie Boga?
Czy jest w moim życiu coś, co powinienem „zakopać pod terebintem“, czyli naprawdę zostawić za sobą, zamiast stale do tego wracać?
Czy nie mylę Bożego błogosławieństwa z obietnicą wygodnego życia bez cierpienia?
Czy potrafię zobaczyć, że Bóg był ze mną również na drodze, która nie wyglądała tak, jak sobie zaplanowałem?
Jedno zdanie do zapamiętania
Rdz 35 pokazuje Jakuba wracającego do Betel i odkrywającego, że Bóg rzeczywiście był z nim przez całą drogę: oczyszcza swój dom, otrzymuje ponowne potwierdzenie imienia Izrael i obietnicy, a zarazem doświadcza śmierci Racheli i Izaaka — Boża wierność trwa nie dlatego, że życie staje się łatwe, lecz dlatego, że Bóg nie porzuca swojej obietnicy.
Co dalej? — Rdz 36
Rdz 36 zatrzyma główną historię Jakuba i przedstawi: potomków Ezawa — Edomitów.
To rozbudowana genealogia, ale nie jest przypadkowym dodatkiem.
Pokaże między innymi, że również wobec Ezawa realizuje się wcześniejsza obietnica: stanie się ojcem licznego ludu.
Po genealogii Ezawa Księga Rodzaju przejdzie w Rdz 37 do wielkiej historii: Józefa i jego braci.
Źródła i literatura
- Biblia Tysiąclecia, Pallottinum, wydanie V, Rdz 35.
- Biblia.pl, „Księga Rodzaju, rozdział 35“ — podstawowe źródło
weryfikacji tekstu Biblii Tysiąclecia przyjęte w projekcie:
https://biblia.pl/czytaj/Rdz/35/. - Janusz Lemański, Księga Rodzaju. Rozdziały 11–36. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, Nowy Komentarz Biblijny ST I/2, Edycja Świętego Pawła.
- Rdz 17; 28; 31; 32; 34; 49 — podstawowe teksty kontekstowe dla Betel, El Szaddaj, imienia Izrael, obcych bóstw oraz czynu Rubena.
- Joz 24,14–23 — paralelne wezwanie do usunięcia obcych bogów.
- Mi 5,1; Mt 2,1 — dalsze znaczenie Betlejem/Efraty w historii biblijnej.
- Tekst hebrajski Rdz 35 — pomocniczo dla nazw i terminów Bet-El, El Szaddaj, Ben-Oni, Binjamin, maccewah.
Uwaga metodologiczna
Treść rozdziału została zweryfikowana względem Biblii Tysiąclecia, wydanie V, udostępnionej przez Pallottinum na Biblia.pl. Pełnego tekstu Rdz 35 nie reprodukowano. Opracowanie odróżnia informacje podane bezpośrednio przez narratora od interpretacji historycznej i teologicznej. Przy możliwych znaczeniach nazw i hebrajskich terminów zaznaczono sens potrzebny początkującemu czytelnikowi bez udawania większej pewności, niż pozwala tekst.
Następny rozdział
Rdz 36 — potomkowie Ezawa, Edomici, wodzowie i królowie Edomu.
Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum, wydanie V. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.