Księga Rodzaju 1 — Stworzenie świata

„Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię.”
— Rdz 1,1, Biblia Tysiąclecia

O czym jest ten rozdział?

Księga Rodzaju 1 otwiera całą Biblię opisem stworzenia świata.

Najważniejsze pytanie tego tekstu nie brzmi: „Jak technicznie powstał Wszechświat?”, lecz: „Kto jest początkiem wszystkiego i jaki sens ma stworzenie?”

Odpowiedź Biblii brzmi: Bóg jest pierwszy. Wszystko pochodzi od Niego. Świat jest uporządkowany, dobry i powierzony człowiekowi.

Rdz 1 należy czytać przede wszystkim jako tekst teologiczny. Autor biblijny nie pisze podręcznika astronomii, biologii czy fizyki. Pokazuje, kim jest Bóg, czym jest stworzenie i jakie miejsce zajmuje w nim człowiek.

Rdz 1 — na język ludzki

Na początku istnieje Bóg. Świat przedstawiony jest jako pusty, ciemny i nieuporządkowany. Bóg zaczyna działać. Swoim słowem wprowadza światło, porządek, granice i życie. Tworzy przestrzeń, a potem ją wypełnia. Na końcu stwarza człowieka — mężczyznę i kobietę — na swój obraz i powierza im odpowiedzialność za świat.

To opowieść o przejściu:

od chaosu → do porządku,
od ciemności → do światła,
od pustki → do życia.

Sześć dni stworzenia

Dzień	Co pojawia się w opowiadaniu?
1	światłość; oddzielenie dnia od nocy
2	sklepienie; oddzielenie wód
3	ląd, morza i roślinność
4	słońce, księżyc i gwiazdy
5	stworzenia wodne i ptaki
6	zwierzęta lądowe oraz człowiek

Dni 1–3 porządkują przestrzeń, a dni 4–6 ją wypełniają. To przemyślana konstrukcja literacka, która podkreśla, że stworzenie nie jest przypadkowym chaosem. Bóg nadaje światu porządek.

„Bóg widział, że były dobre”

W Rdz 1 wielokrotnie powraca stwierdzenie, że stworzone rzeczy są dobre. Po stworzeniu człowieka całość zostaje określona jako „bardzo dobra” (por. Rdz 1,31).

To ważna prawda: Biblia nie zaczyna od przekonania, że materia czy świat są złe. Zło i grzech pojawią się później; nie należą do pierwotnego zamysłu Boga.

Człowiek — obraz Boga

Kulminacją rozdziału jest stworzenie człowieka.

Rdz 1,26–27 mówi o stworzeniu człowieka na obraz i podobieństwo Boga.

Ważne słowa

צֶלֶם — celem / tselem

Oznacza m.in. obraz, przedstawienie, reprezentację.

דְּמוּת — demut

Oznacza podobieństwo, analogię.

Nie chodzi o fizyczny wygląd Boga. Człowiek otrzymuje szczególną godność i zadanie reprezentowania Bożego sposobu panowania: odpowiedzialnego, porządkującego i podtrzymującego życie.

Mężczyzna i kobieta

Rdz 1,27 pokazuje, że zarówno mężczyzna, jak i kobieta są stworzeni na obraz Boga. Oboje posiadają tę samą podstawową godność wynikającą z aktu stworzenia.

„Czyńcie sobie ziemię poddaną”

Rdz 1,28 nie jest zgodą na bezgraniczne niszczenie świata. Człowiek nie jest absolutnym właścicielem stworzenia — właścicielem pozostaje Bóg.

Po ludzku sens tego polecenia można oddać tak:

„Powierzam wam mój świat. Odpowiadajcie za niego.”

Panowanie człowieka ma odzwierciedlać Boży sposób działania: troskę, porządek i odpowiedzialność.

„Duch Boży unosił się nad wodami”

Rdz 1,2 zawiera hebrajskie słowo:

רוּחַ — ruach

Może oznaczać:

ducha,
tchnienie,
wiatr.

Dlatego tekst bywa rozumiany jako obecność Ducha Bożego, Bożego tchnienia albo potężnego wiatru. W chrześcijańskiej lekturze naturalnie kojarzy się z Duchem Świętym, choć pełne objawienie Trójcy pojawia się dopiero później.

Bóg mówi — i staje się

W Rdz 1 stale powtarza się schemat:

Bóg powiedział → i stało się.

Słowo Boga jest skuteczne. Ten motyw rozwija się w całej Biblii i szczególnie mocno wraca w J 1,1–3: „Na początku było Słowo…”. Ewangelista Jan świadomie nawiązuje do początku Księgi Rodzaju.

Czy sześć dni oznacza sześć dób po 24 godziny?

Rdz 1 nie musi być czytany jak współczesny raport naukowy. Tekst ma wyraźną strukturę literacką i teologiczną, a sześć dni prowadzi do dnia siódmego — szabatu.

Główny cel autora to pokazanie:

kto stworzył świat,
że stworzenie jest uporządkowane,
że jest dobre,
że człowiek ma szczególną godność i zadanie,
że wszystko zależy od Boga.

Biblia i nauki przyrodnicze odpowiadają na inne pytania: Biblia przede wszystkim o sens, źródło i cel; nauka o procesy i mechanizmy.

Ważne słowa hebrajskie

בְּרֵאשִׁית — bereszit

„Na początku”. Od tego słowa pochodzi hebrajska nazwa Księgi Rodzaju: Bereszit.

בָּרָא — bara

„stworzył” — czasownik używany dla działania Boga jako Stwórcy.

אֱלֹהִים — Elohim

„Bóg” — określenie Boga pojawiające się już w pierwszym zdaniu Biblii.

רוּחַ — ruach

„duch / tchnienie / wiatr”.

טוֹב — tov

„dobry”.

טוֹב מְאֹד — tov me’od

„bardzo dobre” — ocena całego stworzenia w Rdz 1,31.

Klucz do Biblii — Rdz 1

Bóg jest początkiem wszystkiego.
Istnieje jeden Stwórca.
Świat stworzony przez Boga jest dobry.
Bóg wprowadza porządek w chaos.
Słowo Boga jest skuteczne.
Człowiek został stworzony na obraz Boga.
Mężczyzna i kobieta posiadają tę samą podstawową godność.
Człowiek otrzymuje odpowiedzialność za świat.
Stworzenie zmierza ku siódmemu dniowi — odpoczynkowi Boga.

Niezbędnik biblijny

Gatunek tekstu

Teologiczne opowiadanie o stworzeniu o bardzo uporządkowanej strukturze literackiej.

Główny bohater

Bóg — mówi, stwarza, rozdziela, nazywa, błogosławi i ocenia stworzenie jako dobre.

Główny temat

Bóg jest Stwórcą całej rzeczywistości.

Najważniejszy fragment

Rdz 1,26–27 — stworzenie człowieka na obraz Boga.

Ważne połączenia

Rdz 2,1–3
Ps 8
Ps 104
Mdr 11,24–26
J 1,1–5
Kol 1,15–17

Co ten rozdział mówi o Bogu?

Rdz 1 pokazuje Boga jako:

istniejącego przed wszystkim,
Stwórcę,
Boga porządku,
Boga życia,
Boga, którego słowo jest skuteczne,
Boga błogosławiącego,
Boga uznającego stworzenie za dobre.

Bóg nie walczy tutaj z równorzędnym przeciwnikiem. Po prostu mówi — i stworzenie powstaje.

Co ten rozdział mówi o człowieku?

Człowiek:

jest stworzeniem, a nie Bogiem,
posiada wyjątkową godność,
jest obrazem Boga,
otrzymuje zadanie,
ma żyć w relacji ze stworzeniem,
odpowiada przed Bogiem za sposób korzystania z powierzonego świata.

Komentarz polskich biblistów

W polskiej biblistyce pierwsze rozdziały Księgi Rodzaju są zwykle odczytywane jako teksty teologiczne o początku świata, człowieka i grzechu, a nie jako konkurencja wobec nauk przyrodniczych. Ks. Janusz Lemański podkreśla literacką strukturę Rdz 1,1–2,3 i jego teologiczną funkcję. Ks. Waldemar Chrostowski zwraca uwagę na znaczenie stworzenia człowieka jako obrazu Boga oraz na polemiczny charakter biblijnej wizji świata wobec religii starożytnego Bliskiego Wschodu.

Do przemyślenia

Rdz 1 zaczyna się obrazem ciemności, pustki i bezładu. Bóg rozpoczyna działanie i pojawiają się światło, granice, porządek, życie i błogosławieństwo.

To motyw, który będzie wracał przez całą Biblię: Bóg potrafi wprowadzać porządek tam, gdzie wcześniej był chaos.

Ważna uwaga

Współczesny podział Biblii kończy Rdz 1 na wersecie 31, ale pierwsza opowieść o stworzeniu tworzy całość Rdz 1,1–2,3. Dopiero Rdz 2,1–3 domyka tygodniową strukturę stworzenia i prowadzi do siódmego dnia.

Źródła i kierunek interpretacji

Biblia Tysiąclecia, wyd. Pallottinum, Rdz 1.
Ks. Janusz Lemański — komentarze i opracowania do Rdz 1–11.
Ks. Waldemar Chrostowski — opracowania dotyczące teologii stworzenia i Księgi Rodzaju.
Nauczanie Kościoła katolickiego o stworzeniu i godności człowieka: por. Katechizm Kościoła Katolickiego 279–301, 355–361.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.