Ewangelia według św. Mateusza 20 — robotnicy w winnicy, służba zamiast władzy i okup za wielu

Mt 20 — w 60 sekund

Mt 20 zaczyna się od przypowieści, która potrafi zirytować.

Właściciel winnicy zatrudnia robotników:

rano,
o trzeciej godzinie,
o szóstej,
o dziewiątej,
nawet pod koniec dnia.

Wieczorem wszyscy dostają:

tę samą zapłatę.

Ci, którzy pracowali najdłużej, protestują.

Właściciel odpowiada:

„Czy na to złym okiem patrzysz, że ja jestem dobry?”

To nie jest lekcja prawa pracy.

To przypowieść o:

hojności Boga i niebezpieczeństwie porównywania łaski.

Następnie Jezus po raz trzeci zapowiada swoją mękę.

Tym razem bardzo konkretnie:

będzie wydany,
skazany,
przekazany poganom,
wyszydzony,
ubiczowany,
ukrzyżowany,
trzeciego dnia zmartwychwstanie.

I właśnie wtedy matka synów Zebedeusza prosi:

„Daj moim synom najlepsze miejsca w Twoim królestwie”.

To niemal szokujące zestawienie.

Jezus mówi o krzyżu.

Uczniowie myślą o:

stanowiskach.

Jezus odpowiada:

„Kto chce być wielki, niech będzie sługą”.

I wypowiada jeden z najważniejszych wersetów Ewangelii:

„Syn Człowieczy nie przyszedł, aby Mu służono, lecz aby służyć i dać swoje życie jako okup za wielu”.

Na końcu pod Jerychem dwóch niewidomych woła:

„Panie, Synu Dawida, ulituj się nad nami!”

Tłum próbuje ich uciszyć.

Oni wołają jeszcze głośniej.

Jezus zatrzymuje się.

Pyta:

„Co chcecie, żebym wam uczynił?”

Odzyskują wzrok.

idą za Nim.

Mt 20 pokazuje więc:

w królestwie Boga wielkość nie polega na byciu obsługiwanym, ale na służbie; łaska nie działa według zazdrości, a Jezus prowadzi uczniów do krzyża, gdy oni wciąż marzą o pierwszych miejscach.

Co wydarzyło się wcześniej?

Mt 19 zakończył się słowami:

„Wielu pierwszych będzie ostatnimi, a ostatnich pierwszymi”.

Mt 20 zaczyna się przypowieścią, która dokładnie rozwija tę zasadę.

Potem zaś kończy się ponownie odwróceniem ludzkiej logiki:

wielki = sługa.

Podział Mt 20

Mt 20,1–16

Robotnicy w winnicy.

Mt 20,17–19

Trzecia zapowiedź męki.

Mt 20,20–23

Prośba matki synów Zebedeusza i kielich Jezusa.

Mt 20,24–28

Wielkość jako służba. Syn Człowieczy daje życie jako okup za wielu.

Mt 20,29–34

Uzdrowienie dwóch niewidomych pod Jerychem.

Mt 20 — na język ludzki

Wyobraź sobie firmę.

Jedni przychodzą o 6:00.

Inni o 9:00.

Kolejni w południe.

Jeszcze inni pod koniec dnia.

Wieczorem szef płaci wszystkim tyle samo.

Pierwsi są wściekli.

Mówią:

„To niesprawiedliwe!”

Szef odpowiada:

„Przecież dostałeś to, na co się umówiłeś. Dlaczego moja hojność wobec innych odbiera ci radość z tego, co dostałeś?”

Jezus mówi:

uważaj, żebyś nie zaczął mierzyć Boga kalkulatorem porównań.

Potem Jezus mówi uczniom:

„Idziemy do Jerozolimy. Będę zabity”.

A niemal natychmiast zaczyna się dyskusja o:

najlepszych miejscach.

To wygląda absurdalnie.

Ale dokładnie tak często działa człowiek.

Bóg mówi o:

ofierze,
służbie,
miłości.

My pytamy:

„A jakie stanowisko będę miał?”

Jezus odpowiada:

„W moim królestwie nie działa to jak u władców tego świata”.

Nie:

„kto ma więcej ludzi pod sobą?”

Ale:

„komu służysz?”

Na końcu dwóch niewidomych robi coś, czego uczniowie wciąż się uczą.

Rozpoznają Jezusa jako:

Syna Dawida.

Wołają.

Nie dają się uciszyć.

A kiedy odzyskują wzrok:

idą za Jezusem.

To nie przypadek.

Mateusz mówi:

prawdziwie widzieć Jezusa to zacząć za Nim iść.

1. Winnica

Winnica jest ważnym biblijnym obrazem.

W Starym Testamencie może oznaczać:

Izrael, lud Boga.

Szczególnie ważny jest Iz 5.

Nie oznacza to, że każdy szczegół przypowieści musi odpowiadać jednej rzeczywistości.

Ale tło jest znaczące.

2. Gospodarz wychodzi rano

Sam wychodzi szukać robotników.

To ważny obraz Boga:

to On inicjuje.

Nie siedzi pasywnie, czekając aż ludzie się zgłoszą.

3. Denar za dzień

Denar był typową zapłatą za dzień pracy najemnego robotnika.

Nie należy przesadzać z przeliczaniem na współczesne złotówki.

Ważne:

pierwsi umawiają się na uczciwą dzienną stawkę.

4. Rynek

Ludzie stoją na rynku i czekają na zatrudnienie.

Dla najemnego robotnika brak pracy mógł oznaczać:

brak dochodu,
brak jedzenia dla rodziny.

To bardzo prekarny świat.

5. Trzecia, szósta, dziewiąta godzina

Licząc mniej więcej od wschodu słońca:

trzecia ≈ 9:00,
szósta ≈ 12:00,
dziewiąta ≈ 15:00.

6. Jedenasta godzina

To około:

17:00.

Do końca dnia pracy zostaje bardzo mało czasu.

A gospodarz nadal szuka ludzi.

7. „Dlaczego stoicie bezczynnie?”

Robotnicy odpowiadają:

„Bo nas nikt nie najął”.

To ważne.

Tekst nie mówi:

„bo byli leniwi”.

Nie mieli pracy.

8. Bóg widzi tych, których nikt nie wybrał

To bardzo mocny motyw.

Ostatni mogą być ludźmi:

przeoczonymi,
pominiętymi,
niewybranymi.

Gospodarz mówi:

„Idźcie i wy”.

9. Zapłata zaczyna się od ostatnich

To celowy zabieg.

Gdyby najpierw zapłacił pierwszym i odesłał ich, nie wiedzieliby, co dostali inni.

Ale wypłata zaczyna się od:

ostatnich.

Pierwsi mają zobaczyć hojność.

10. Ostatni dostają denara

To pełna dzienna zapłata.

Znacznie więcej, niż wynikałoby z ilości przepracowanego czasu.

11. Pierwsi zaczynają oczekiwać więcej

Nie dlatego, że gospodarz coś obiecał.

Oni sami myślą:

„Skoro tamci dostali denara, my dostaniemy więcej”.

To ważne.

Ich frustracja zaczyna się od:

porównania.

12. Dostają również denara

Czyli dokładnie:

to, na co się umówili.

Gospodarz nie oszukuje pierwszych.

Jest:

sprawiedliwy wobec nich,
hojny wobec ostatnich.

13. Sprawiedliwość i hojność nie są przeciwieństwami

Pierwsi chcą, żeby:

hojność wobec innych została ograniczona przez ich poczucie hierarchii.

Jezus pokazuje:

Bóg może dać komuś więcej łaski, niż ten „zdążył zasłużyć”.

Bo łaska właśnie nie jest pensją.

14. Czy przypowieść popiera niesprawiedliwe płace?

Nie.

To nie jest instrukcja dla działu HR.

Przypowieść korzysta z obrazu zatrudnienia, by powiedzieć coś o:

królestwie Boga.

Nie wolno jej używać do usprawiedliwiania wyzysku pracowników.

15. „Przyjacielu”

Właściciel nie odpowiada agresywnie.

Mówi:

„Przyjacielu”.

Ale też stanowczo:

„nie krzywdzę cię”.

16. „Czy nie umówiłeś się ze mną o denara?”

To argument sprawiedliwości.

Pierwszy dostał wszystko, co zostało uzgodnione.

17. „Czy nie wolno mi zrobić ze swoim, co chcę?”

To argument wolności gospodarza.

Dar nie jest cudzym prawem.

18. „Czy złym okiem patrzysz?”

Greckie wyrażenie:

ὁ ὀφθαλμός σου πονηρός — ho ophthalmos sou ponēros

dosłownie:

„czy twoje oko jest złe?”

„Złe oko” w kulturze biblijnej może oznaczać:

zazdrość,
skąpstwo,
nieżyczliwość.

19. Problemem nie jest denar

Pierwszy robotnik ma to, czego chciał.

Jego nieszczęście bierze się z tego, że:

ktoś inny też dostał dobro.

To klasyczna zazdrość.

20. Zazdrość potrafi odebrać radość z własnego daru

Człowiek może być szczęśliwy…

dopóki nie zobaczy:

że ktoś inny dostał coś podobnego albo większego.

21. „Ja jestem dobry”

To centrum przypowieści.

Nie:

„czy oni na to zasłużyli?”

Ale:

„czy pozwolisz Bogu być hojnym?”

22. Ostatni i pierwsi

Przypowieść kończy się odwróceniem znanym z Mt 19.

Królestwo podważa ludzką tabelę:

stażu,
pozycji,
kolejności.

23. Czy „ostatni” zawsze dostają więcej?

Nie.

To nie nowa matematyczna zasada.

Jezus ostrzega przed:

roszczeniem wobec łaski.

24. Łaska nie oznacza, że wierność jest bez znaczenia

Pierwsi naprawdę pracowali cały dzień.

Ich praca nie jest wyśmiana.

Problemem jest:

zamiana wierności w roszczenie do bycia lepszym od innych.

25. Zastosowanie do życia Kościoła

Ktoś może być wierzący:

50 lat,
20 lat,
pół roku.

Łaska Boga wobec późno nawróconego nie jest:

kradzieżą łaski temu, kto był wierny wcześniej.

26. Trzecia zapowiedź męki

Jezus bierze Dwunastu na bok.

To moment prywatnego przygotowania.

27. „Idziemy do Jerozolimy”

Droga ma kierunek.

Nie jest przypadkowa.

Jerozolima będzie miejscem:

sądu,
męki,
śmierci,
zmartwychwstania.

28. Syn Człowieczy zostanie wydany

Jezus mówi o sobie:

„Syn Człowieczy”.

To tytuł łączący:

ziemską misję,
cierpienie,
przyszłą chwałę.

29. Arcykapłani i uczeni w Piśmie

To konkretne grupy przywódców.

Nie wolno rozszerzać odpowiedzialności na:

wszystkich Żydów.

Katolicka nauka zdecydowanie odrzuca antysemicką ideę zbiorowej winy narodu żydowskiego za śmierć Jezusa.

30. „Skażą Go na śmierć”

Zapowiedź staje się bardzo szczegółowa.

31. „Wydadzą Go poganom”

Czyli Rzymianom.

W Judei władzę wykonywania ukrzyżowania posiadała administracja rzymska.

32. „Wyszydzić, ubiczować i ukrzyżować”

To pierwszy raz w Mateuszu, gdy Jezus tak wyraźnie wymienia:

ukrzyżowanie.

Uczeń już nie może wyobrażać sobie ogólnie „jakiegoś cierpienia”.

33. „Trzeciego dnia zmartwychwstanie”

Jak wcześniej:

śmierć nie ma ostatniego słowa.

Każda zapowiedź męki u Mateusza prowadzi do:

zmartwychwstania.

34. I właśnie wtedy pojawia się prośba o stanowiska

To jeden z najbardziej ironicznych momentów Ewangelii.

Jezus:

„Będę ukrzyżowany”.

Uczniowie:

„A kto będzie po Twojej prawej?”

35. Matka synów Zebedeusza

Mateusz przedstawia prośbę przez matkę Jakuba i Jana.

W Marku sami synowie zwracają się do Jezusa.

Nie musi to być sprzeczność.

Matka może występować jako rzeczniczka prośby, którą podzielają synowie.

Jezus odpowiada bezpośrednio:

im.

36. Kim są synowie Zebedeusza?

To:

Jakub,
Jan.

Należą do najbliższego kręgu uczniów.

Byli z Piotrem na górze Przemienienia.

37. „Po prawej i lewej”

To miejsca:

honoru,
prestiżu,
władzy.

Prośba jest polityczno-dworska w swojej logice.

38. Uczniowie nadal wyobrażają sobie królestwo przez hierarchię

Mimo:

Mt 18,
dziecka pośrodku,
nauki o pokorze,

ambicja wraca.

Duchowy rozwój nie jest linią prostą.

39. „Nie wiecie, o co prosicie”

Jezus nie mówi, że pragnienie bliskości jest złe.

Mówi:

nie rozumiecie ceny.

40. Kielich

Jezus pyta:

„Czy możecie pić kielich, który Ja mam pić?”

Kielich w Biblii może oznaczać:

los,
cierpienie,
sąd.

Tutaj prowadzi do:

męki Jezusa.

41. „Możemy”

Odpowiedź jest pewna.

Być może zbyt pewna.

Uczniowie nadal nie rozumieją pełnej ceny.

42. „Mój kielich pić będziecie”

Jezus zapowiada:

udział uczniów w cierpieniu.

Jakub rzeczywiście stanie się męczennikiem.

Jan również doświadczy cierpienia i prześladowania, choć tradycje o jego końcu są inne.

43. Jezus nie obiecuje stanowisk w zamian za cierpienie

Mówi, że miejsca po prawej i lewej nie są:

przedmiotem ludzkiego handlu zasługami.

44. Dziesięciu się oburza

Dlaczego?

Czy dlatego, że są bardziej pokorni?

Możliwe, że po prostu:

sami chcieli tych miejsc.

45. Konflikt ambicji

Dwanaście osób może być blisko Jezusa i nadal konkurować o:

pozycję.

To realistyczny obraz Kościoła.

46. Jezus zwołuje wszystkich

Nie rozwiązuje problemu tylko z dwoma braćmi.

Bo problem jest:

wspólnotowy.

47. „Władcy narodów uciskają”

Jezus opisuje typowy model politycznej dominacji.

Greckie czasowniki mają mocny wydźwięk:

panować nad,
sprawować władzę z góry.

48. „Nie tak będzie między wami”

To fundamentalne zdanie dla Kościoła.

„Nie tak”.

Wspólnota Jezusa nie ma kopiować logiki:

dominacji,
prestiżu,
kontroli.

49. „Kto chce być wielki…”

Jezus nie mówi:

„Nie wolno chcieć wielkości”.

Przedefiniowuje:

czym jest wielkość.

50. Wielki = sługa

Greckie:

διάκονος — diakonos

oznacza:

sługę,
posługującego.

Od tego pochodzi:

diakon.

51. Pierwszy = niewolnik

Jeszcze mocniej:

δοῦλος — doulos

oznacza:

niewolnika / sługę całkowicie podporządkowanego.

Jezus odwraca hierarchię.

52. To nie oznacza pochwały historycznego niewolnictwa

Nie.

Jezus wykorzystuje najbardziej radykalny obraz niskiego statusu, by powiedzieć:

lider nie istnieje po to, by inni go obsługiwali.

53. Władza w Kościele ma być służbą

To jeden z najważniejszych tekstów dla:

biskupów,
księży,
liderów,
rodziców,
przełożonych.

Pytanie Jezusa brzmi nie:

„ilu ludzi masz pod sobą?”

Ale:

„dla ilu ludzi jesteś gotów służyć?”

54. Syn Człowieczy jako wzór

Jezus nie daje tylko normy.

Mówi:

„Tak jak Syn Człowieczy…”

Czyli:

sam robi to, czego wymaga.

55. „Nie przyszedł, aby Mu służono”

To niezwykłe w odniesieniu do Mesjasza.

Król zwykle ma:

dwór,
służbę,
poddanych.

Jezus przychodzi:

służyć.

56. „Dać swoje życie”

Służba osiąga kulminację:

na krzyżu.

Nie chodzi tylko o uprzejmość.

57. „Okup”

Greckie:

λύτρον — lytron

oznacza:

okup,
cenę wyzwolenia.

Może być związane z:

wykupieniem niewolnika,
uwolnieniem.

58. „Za wielu”

Greckie:

ἀντὶ πολλῶν — anti pollōn

oznacza:

za wielu / w miejsce wielu.

To jeden z ważniejszych tekstów o zbawczym sensie śmierci Jezusa.

59. Czy „wielu” oznacza, że Jezus nie umarł za wszystkich?

Nie należy tak tego czytać.

Semickie „wielu” może obejmować wielką wspólnotę ludzi.

Inne teksty Nowego Testamentu mówią o uniwersalnym wymiarze zbawczej woli Boga.

Katolicka teologia wyznaje:

Chrystus umarł za wszystkich.

60. Echo Izajasza 53

Słowa o:

służbie,
oddaniu życia,
„wielu”

bardzo mocno przywołują Pieśń o Słudze Pańskim z Iz 53.

61. Jezus jako Sługa

Mt 12 już przedstawił Jezusa jako:

Sługę z Izajasza.

Mt 20 pokazuje kulminację:

Sługa oddaje życie.

62. Odkupienie nie jest transakcją z diabłem

Słowo „okup” nie wymaga poglądu:

„Bóg zapłacił szatanowi pieniądze za ludzi”.

To metafora wyzwolenia.

Nowy Testament używa różnych obrazów zbawienia:

ofiary,
pojednania,
zwycięstwa,
wykupu,
usprawiedliwienia.

Nie trzeba zamykać całej tajemnicy krzyża w jednym modelu.

63. Wyjście z Jerycha

Jezus zbliża się do Jerozolimy.

Jerycho leży na drodze pielgrzymiej.

To oznacza:

męka jest już bardzo blisko.

64. Dwóch niewidomych

Mateusz mówi o dwóch.

Marek i Łukasz koncentrują się na jednym, a Marek podaje imię Bartymeusz.

Nie musi to być sprzeczność.

Opis jednego, być może najbardziej znanego, nie wyklucza obecności drugiego.

65. Różnice synoptyczne wokół Jerycha

Łukasz umieszcza uzdrowienie przy zbliżaniu się do Jerycha, Mateusz i Marek przy wychodzeniu.

To realna różnica narracyjna.

Egzegeci proponują różne rozwiązania geograficzne i tradycyjne, ale nie trzeba udawać pełnej pewności.

Najważniejszy sens sceny pozostaje jasny:

Jezus uzdrawia niewidomego/niewidomych na drodze do Jerozolimy.

66. „Synu Dawida”

Niewidomi wołają:

„Panie, Synu Dawida!”

To tytuł mesjański.

Ludzie bez wzroku fizycznego:

widzą, kim jest Jezus.

67. Wielka ironia Mateusza

Uczniowie mają oczy, a wciąż nie rozumieją drogi Mesjasza.

Niewidomi nie widzą fizycznie, ale wołają:

„Synu Dawida!”

68. Tłum ich ucisza

To kolejny motyw ludzi „małych”, których większa grupa próbuje:

wyciszyć.

Mt 18 już ostrzegał przed pogardą dla małych.

69. Oni wołają jeszcze głośniej

To obraz:

wytrwałości.

Nie dają sobie wmówić, że ich potrzeba jest zbyt mało ważna.

70. Jezus zatrzymuje się

To niezwykle piękne.

Idzie do:

Jerozolimy i krzyża.

A jednak zatrzymuje się dla:

dwóch niewidomych.

71. Wielka misja nie usuwa konkretnego człowieka

Jezus ma przed sobą największe wydarzenie historii zbawienia.

Ale nadal widzi:

jednostkę.

72. „Co chcecie, żebym wam uczynił?”

Czy Jezus nie wie?

Wie, że są niewidomi.

Ale pyta.

Dlaczego?

Bo szanuje:

ich własną prośbę.

73. Bóg nie traktuje człowieka jak przedmiotu pomocy

Jezus pozwala im:

nazwać potrzebę.

To ważny model duszpasterski.

Nie zakładaj, że wiesz za człowieka:

czego chce.

Zapytaj.

74. „Panie, żeby otworzyły się nasze oczy”

To prośba literalna.

Ale w kontekście całego rozdziału ma także piękny wymiar symboliczny:

uczniowie również potrzebują otwartych oczu.

75. Jezus lituje się

Ponownie:

σπλαγχνίζομαι — splanchnizomai

Współczucie prowadzi do działania.

76. Dotyka ich oczu

Jezus nie jest odległym cudotwórcą.

Znów pojawia się:

dotyk.

77. „Natychmiast przejrzeli”

Uzdrowienie jest natychmiastowe.

78. „I poszli za Nim”

To najważniejszy finał.

Nie tylko:

odzyskali wzrok.

Stali się:

naśladowcami.

79. Uzdrowienie prowadzi do uczniostwa

Dar Jezusa nie kończy się na:

poprawie życia.

Ma prowadzić do:

drogi za Nim.

80. Dokąd idą za Jezusem?

Do:

Jerozolimy.

Czyli:

w stronę krzyża.

To bardzo ważne.

Niewidomi odzyskują wzrok właśnie po to, by pójść za Mesjaszem drogą, której uczniowie wciąż nie rozumieją.

Ważne słowa greckie — Mt 20

1. ἀγαθός — agathos

Znaczenie: dobry.

Gospodarz mówi o swojej dobroci / hojności.

2. πονηρός — ponēros

Znaczenie: zły.

W wyrażeniu „złe oko” oznacza zazdrosną, nieżyczliwą perspektywę.

3. διάκονος — diakonos

Znaczenie: sługa, posługujący.

4. δοῦλος — doulos

Znaczenie: niewolnik, sługa.

Radykalny obraz najniższego miejsca.

5. λύτρον — lytron

Znaczenie: okup, cena wyzwolenia.

6. πολλοί — polloi

Znaczenie: wielu.

W wyrażeniu „okup za wielu”.

7. σπλαγχνίζομαι — splanchnizomai

Znaczenie: głęboko współczuć.

8. ἀκολουθέω — akoloutheō

Znaczenie: iść za, naśladować.

Niewidomi po uzdrowieniu idą za Jezusem.

Klucz do Biblii — Mt 20

1. Kto mówi?

Głównie Jezus.

Mówią też:

robotnicy,
gospodarz przypowieści,
matka synów Zebedeusza,
uczniowie,
niewidomi.

2. Do kogo?

Jezus mówi:

do uczniów,
szczególnie do Dwunastu,
do Jakuba i Jana,
do niewidomych.

3. W jakiej sytuacji?

Jezus zmierza do Jerozolimy.

Uczniowie nadal nie rozumieją, że królestwo jest zbudowane na:

krzyżu i służbie.

4. Co wydarzyło się wcześniej?

Mt 19 zakończył się tematem:

nagrody,
pierwszych i ostatnich.

Mt 20 rozwija to w przypowieści o robotnikach.

5. Jaki to gatunek?

Przypowieść, zapowiedź męki, dialog o władzy i narracja uzdrowienia.

6. Co oznaczało dla pierwszych odbiorców?

Bóg jest hojny.

Wspólnota nie ma kopiować logiki władzy tego świata.

Jezus interpretuje swoją śmierć jako:

służbę i wyzwolenie.

7. Co mówi o Bogu?

Bóg:

wychodzi szukać,
daje hojnie,
nie podlega ludzkiej zazdrości,
odwraca hierarchie,
objawia swoją miłość w służbie Syna,
słyszy wołanie tych, których tłum ucisza.

8. Co mówi o człowieku?

Człowiek:

łatwo porównuje swoje dary,
może zazdrościć łaski,
może marzyć o pozycji nawet przy Jezusie,
potrzebuje nauczyć się służby,
potrzebuje otwarcia oczu,
może wytrwale wołać o miłosierdzie.

Niezbędnik Biblijny — Mt 20

Ludzie i grupy

Robotnicy

Zatrudniani o różnych porach dnia.

Gospodarz

Obraz Bożej wolności i hojności.

Synowie Zebedeusza

Jakub i Jan — bliscy uczniowie Jezusa.

Matka synów Zebedeusza

Prosi o wysokie miejsca dla synów.

Dwóch niewidomych

Wołają do Jezusa jako Syna Dawida i po uzdrowieniu idą za Nim.

Miejsca

Winnica

Biblijny obraz związany z ludem Boga.

Jerozolima

Cel drogi i miejsce męki.

Jerycho

Ostatni ważny etap drogi przed wejściem do Jerozolimy.

Słownik

Denar — typowa dzienna zapłata robotnika.
Złe oko — zazdrość, skąpstwo, nieżyczliwość wobec dobra drugiego.
Kielich — obraz losu, cierpienia, udziału w drodze Jezusa.
Diakonos — sługa.
Doulos — niewolnik / sługa najniższego statusu.
Okup — obraz ceny wyzwolenia.
Syn Dawida — mesjański tytuł Jezusa.

Oś rozdziału

robotnicy zatrudniani o różnych godzinach
↓
wszyscy otrzymują denara
↓
pierwsi szemrzą
↓

„czy złym okiem patrzysz, że ja jestem dobry?”

↓
ostatni i pierwsi
↓
Jezus zapowiada ukrzyżowanie
↓
prośba o najlepsze miejsca
↓
kielich cierpienia
↓
spór uczniów
↓

„nie tak będzie między wami”

↓

wielki = sługa

↓

Syn Człowieczy służy i daje życie jako okup

↓
dwóch niewidomych woła
↓
Jezus się zatrzymuje
↓
otwiera ich oczy
↓

oni idą za Nim do Jerozolimy

MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI

Izajasz 5

Winnica jako obraz ludu Boga.

Przypowieść Mt 20 nie jest prostym komentarzem do Iz 5, ale korzysta z dobrze znanej biblijnej symboliki.

Izajasz 53

Najważniejsze tło słów:

„dać swoje życie jako okup za wielu”.

Sługa Pański:

cierpi,
bierze na siebie los wielu,
przynosi usprawiedliwienie.

Syn Dawida

Wołanie niewidomych wpisuje Jezusa w obietnice mesjańskie związane z dynastią Dawida.

Wyjście i wykup

Pojęcie „okupu” należy do szerszego biblijnego świata:

wykupienia,
uwolnienia,
wyzwolenia.

Krzyż zostaje przedstawiony jako dzieło wyzwalające.

CO MÓWI BÓG W TEKŚCIE?

Mt 20 mówi:

Nie porównuj swojej łaski z cudzą łaską.

Bóg nie staje się niesprawiedliwy dlatego, że jest:

hojny.

Druga prawda:

wielkość w królestwie mierzy się służbą.

To nie pobożny dodatek.

Jezus sam:

oddaje życie.

Trzecia:

Jezus słyszy tych, których tłum chce uciszyć.

Dwóch niewidomych nie ma statusu.

Ale Jezus zatrzymuje drogę do Jerozolimy właśnie dla nich.

TRUDNE PYTANIE 1

Czy gospodarz jest niesprawiedliwy?

Nie wobec pierwszych.

Daje im dokładnie to, na co się umówili.

Dodatkowo jest hojny wobec ostatnich.

Przypowieść rozróżnia:

sprawiedliwość i hojność.

TRUDNE PYTANIE 2

Czy Bóg nie nagradza wierności?

Nagradza.

Problemem jest przekształcenie wierności w:

roszczenie i wyższość nad innymi.

TRUDNE PYTANIE 3

Czy późne nawrócenie jest „tak samo dobre” jak całe życie z Bogiem?

Zbawienie jest łaską.

To nie oznacza, że lata życia bez Boga nie mają konsekwencji ani że wierność jest bezwartościowa.

Przypowieść mówi o:

hojności Boga, nie o zachęcie do odkładania nawrócenia.

TRUDNE PYTANIE 4

Dlaczego uczniowie myślą o stanowiskach tuż po zapowiedzi śmierci?

Bo nadal interpretują królestwo po ludzku.

To pokazuje głębokość ich niezrozumienia.

TRUDNE PYTANIE 5

Czy proszenie o wielkość jest grzechem?

Jezus nie niszczy pragnienia wielkości.

Przedefiniowuje je:

chcesz być wielki? Służ.

TRUDNE PYTANIE 6

Co oznacza „pić kielich”?

Udział w losie Jezusa:

cierpieniu,
wierności,
możliwym prześladowaniu.

Nie chodzi o Eucharystię wyłącznie, choć później symbol kielicha będzie miał także wymiar eucharystyczny.

TRUDNE PYTANIE 7

Komu Jezus płaci „okup”?

Tekst nie mówi:

„szatanowi”.

„Okup” jest metaforą wyzwolenia.

Nie należy budować teorii, że Bóg musiał dokonać dosłownej transakcji z diabłem.

TRUDNE PYTANIE 8

Czy Jezus umarł tylko za „wielu”, nie za wszystkich?

Nie.

W świetle całego Nowego Testamentu Kościół wyznaje uniwersalny wymiar odkupienia.

„Wielu” ma silne tło semickie i Izajaszowe.

TRUDNE PYTANIE 9

Dlaczego Mateusz mówi o dwóch niewidomych, a Marek o jednym?

Opis jednego człowieka nie wyklucza obecności drugiego.

Marek skupia się na Bartymeuszu.

Mateusz zachowuje dwóch.

TRUDNE PYTANIE 10

A różnica: „wychodząc z Jerycha” vs „zbliżając się do Jerycha”?

To rzeczywista różnica między tradycjami synoptycznymi.

Możliwe rozwiązania geograficzne istnieją, ale nie są pewne.

Nie trzeba tworzyć sztucznej pewności.

Co mówią polscy bibliści?

Ks. Antoni Paciorek

Paciorek pokazuje, że przypowieść o robotnikach jest bezpośrednim rozwinięciem końca Mt 19.

Jej centrum nie leży w ekonomii, lecz w:

suwerennej dobroci Boga.

Szemranie pierwszych ujawnia problem człowieka, który chce zamienić relację z Bogiem w rachunek zasług.

W części o służbie Paciorek podkreśla radykalne odwrócenie modelu władzy.

Wspólnota uczniów ma być inna niż struktury oparte na dominacji.

Ks. Józef Homerski

Homerski zwraca uwagę na ścisłe połączenie zapowiedzi męki z nauką o służbie.

Słowa o „okupie za wielu” interpretują śmierć Jezusa nie jako przypadek, lecz jako:

świadome oddanie życia w dziele zbawienia.

Polska egzegeza katolicka

W polskich komentarzach Mt 20,28 należy do kluczowych tekstów soteriologicznych Ewangelii Mateusza.

Łączy:

Syna Człowieczego,
Sługę,
służbę,
śmierć,
wyzwolenie wielu.

Scena niewidomych kończy rozdział bardzo trafnie:

ci, którzy odzyskują wzrok, zaczynają iść za Jezusem.

TRADYCJA KATOLICKA

Łaska

Przypowieść o robotnikach bardzo dobrze współgra z katolickim nauczaniem, że:

łaska pozostaje darem.

Dobre uczynki są realnie ważne, ale nie zamieniają Boga w dłużnika człowieka.

Władza jako służba

Kościół wielokrotnie odwołuje się do Mt 20,25–28 w nauczaniu o:

pasterzach,
urzędzie,
diakonii,
przywództwie.

Każdy urząd kościelny ma sens wtedy, gdy:

służy.

Odkupienie

Mt 20,28 jest jednym z ważnych tekstów o zbawczym charakterze śmierci Chrystusa.

Jego śmierć jest:

dobrowolna,
służebna,
wyzwalająca.

Ubogi i wykluczony

Jezus zatrzymuje się dla niewidomych mimo presji tłumu.

To ważny wzór duszpasterski:

wspólnota nie może zagłuszać głosu słabego tylko dlatego, że przeszkadza „ważniejszym sprawom”.

Najczęstsze błędne odczytania Mt 20

„Przypowieść mówi, że każdy pracodawca powinien płacić wszystkim identycznie”

Nie.

To przypowieść o królestwie i łasce.

„Wierność przez całe życie nic nie znaczy”

Nie.

Problemem jest zazdrość i roszczeniowość.

„Najlepiej nawrócić się w ostatniej chwili”

To ryzykowna i błędna kalkulacja.

Nie znamy swojej ostatniej godziny.

„Władza sama w sobie jest zła”

Nie.

Jezus redefiniuje sposób jej sprawowania.

„Sługa ma pozwolić wszystkim sobą pomiatać”

Nie.

Służba nie oznacza braku granic ani zgody na przemoc.

„Jezus zapłacił okup diabłu”

Tekst tego nie mówi.

„Wielu” znaczy „nie wszyscy”

Nie w prosty sposób.

„Niewidomi zostali tylko uzdrowieni”

Nie.

Najważniejszy finał:

poszli za Jezusem.

Co Mt 20 mówi o Bogu?

Bóg:

sam wychodzi po ludzi,
jest sprawiedliwy,
jest hojny,
nie podlega naszej zazdrości,
odwraca ludzkie rankingi,
objawia swoją władzę jako służbę,
daje Syna dla wyzwolenia,
zatrzymuje się przy słabych.

Co Mt 20 mówi o człowieku?

Człowiek:

łatwo porównuje się z innymi,
potrafi zamienić łaskę w rachunek,
chce prestiżu,
nie rozumie krzyża,
może nauczyć się służby,
może wytrwale wołać,
potrzebuje otwartych oczu,
jest zaproszony do pójścia za Jezusem.

Co warto zobaczyć w tym rozdziale?

Mt 20 rozwija końcowe słowa Mt 19 o pierwszych i ostatnich.
Gospodarz sam wychodzi szukać robotników.
Ostatni nie są przedstawieni jako leniwi — nikt ich wcześniej nie zatrudnił.
Pierwsi dostają dokładnie to, na co się umówili.
Problemem jest zazdrość wobec hojności.
„Złe oko” oznacza nieżyczliwe patrzenie na dobro drugiego.
Łaski nie można zamienić w pensję za staż religijny.
Jezus bardzo szczegółowo zapowiada ukrzyżowanie.
Uczniowie niemal natychmiast pytają o wysokie stanowiska.
Kielich oznacza udział w losie Jezusa.
„Nie tak będzie między wami” to fundamentalna zasada władzy w Kościele.
Wielkość zostaje zdefiniowana jako służba.
Jezus sam jest wzorem służby.
„Okup za wielu” nadaje krzyżowi sens wyzwalający.
Iz 53 jest ważnym tłem dla Mt 20,28.
Dwóch niewidomych rozpoznaje w Jezusie Syna Dawida.
Tłum chce ich uciszyć, Jezus ich słyszy.
Jezus pyta, czego chcą — szanuje ich podmiotowość.
Odzyskany wzrok prowadzi do naśladowania.
Prawdziwie „widzieć” Jezusa oznacza iść za Nim także ku Jerozolimie.

Jedno zdanie, które warto zabrać z Mt 20

W królestwie Jezusa nie wygrywa ten, kto zajmie najwyższe miejsce, lecz ten, kto pozwoli Bogu być hojnym wobec innych i sam nauczy się wielkości, która klęka do służby.

Do osobistego zatrzymania

Mt 20 daje trzy mocne pytania.

1. Czy cudze dobro odbiera mi radość z mojego dobra?

To trudne.

Można być wdzięcznym…

dopóki ktoś drugi nie dostanie:

więcej,
szybciej,
łatwiej.

Jezus pyta:

„Czy potrafisz cieszyć się moją dobrocią wobec drugiego?”

2. Jak rozumiem wielkość?

Czy wielkość to:

tytuł,
stanowisko,
wpływ?

Jezus:

„Służ”.

3. Czy naprawdę chcę widzieć?

Niewidomi wołają:

„Panie, otwórz nasze oczy”.

To dobra modlitwa także dla ucznia:

„Jezu, pokaż mi, czego nadal nie rozumiem w Twojej drodze”.

Jak wyjaśnić Mt 20 komuś w dwóch minutach?

Jezus opowiada o właścicielu winnicy, który zatrudnia ludzi o różnych godzinach.

Wieczorem wszystkim daje tę samą zapłatę.

Ci, którzy pracowali od rana, są źli.

Właściciel mówi:

„Przecież cię nie skrzywdziłem. Czy jesteś zazdrosny dlatego, że ja jestem dobry?”

Jezus pokazuje, że łaska Boga nie działa jak tabelka zasług.

Potem Jezus po raz trzeci zapowiada swoją mękę. Mówi wprost o ukrzyżowaniu i zmartwychwstaniu.

A zaraz potem matka Jakuba i Jana prosi o najlepsze miejsca dla synów.

Jezus tłumaczy uczniom:

„Nie tak będzie między wami”.

Kto chce być wielki, ma być sługą.

I mówi:

„Syn Człowieczy nie przyszedł, aby Mu służono, lecz aby służyć i dać swoje życie jako okup za wielu”.

Na końcu dwóch niewidomych woła do Jezusa pod Jerychem.

Tłum ich ucisza, ale oni wołają jeszcze mocniej.

Jezus zatrzymuje się, uzdrawia ich, a oni:

idą za Nim.

Sedno:

łaska nie jest pensją, wielkość nie jest stanowiskiem, a naprawdę zobaczyć Jezusa oznacza pójść za Tym, który króluje przez służbę.

Co wydarzy się w Mt 21?

Mt 21 rozpocznie:

wejście Jezusa do Jerozolimy.

Jezus wjedzie na osiołku.

Tłumy będą wołać:

„Hosanna Synowi Dawida!”

Potem Jezus wejdzie do świątyni i wyrzuci sprzedających i kupujących.

Pojawią się:

uzdrowienia w świątyni,
dzieci wołające „Hosanna”,
przeklęcie figowca,
pytanie przywódców o władzę Jezusa,
przypowieść o dwóch synach,
przypowieść o przewrotnych rolnikach.

Konflikt wejdzie w:

decydującą fazę.

Źródła

Biblia Tysiąclecia, Pallottinum — Ewangelia według św. Mateusza 20.
Antoni Paciorek, Ewangelia według świętego Mateusza. Rozdziały 14–28, Nowy Komentarz Biblijny NT I/2, Edycja Świętego Pawła.
Józef Homerski, Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauczanie o łasce, zasłudze, służbie, odkupieniu, władzy w Kościele i naśladowaniu Chrystusa.
Odsyłacze biblijne: Iz 5; Iz 53; Mt 18–19; Mt 21; Mk 10; Łk 18.
Pomocniczo: polskie komentarze katolickie dotyczące przypowieści o robotnikach w winnicy, teologii służby i soteriologii Mt 20,28.

Uwaga redakcyjna

Mt 20 trzeba czytać jako odpowiedź na dwa ludzkie odruchy:

porównywanie się — „dlaczego on dostał tyle samo?”;
walka o pozycję — „kto będzie po prawej i lewej?”.

Jezus odpowiada:

łaska jest hojna, a wielkość jest służbą.

Źródło tekstu Biblii Tysiąclecia

Do czytania rozdziału korzystaj z legalnego wydania Biblii Tysiąclecia (Pallottinum) albo oficjalnie udostępnionego tekstu. W opracowaniu nie przepisano całego chronionego przekładu, lecz użyto siglów, krótkich sformułowań i omówienia.

Następny rozdział

Mt 21 — triumfalny wjazd do Jerozolimy, Hosanna, oczyszczenie świątyni, figowiec, pytanie o władzę Jezusa, dwóch synów i przewrotni rolnicy.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.