Ewangelia według św. Marka 16 — pusty grób, Zmartwychwstanie i zakończenia Ewangelii
Zasada projektu: wszystkie dosłowne cytaty biblijne użyte w tym opracowaniu zostały sprawdzone wyłącznie w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Pozostały tekst to komentarz, parafraza i objaśnienie.
Mk 16 — w 60 sekund
Mk 15 zakończył się: grobem.
Jezus naprawdę umarł. Józef z Arymatei złożył Jego ciało w skalnym grobie, a kobiety widziały miejsce pogrzebu.
Gdy minął szabat, Maria Magdalena, Maria — matka Jakuba — i Salome kupują wonności i bardzo wcześnie rano idą namaścić: ciało zmarłego Jezusa.
Nie spodziewają się Zmartwychwstania. Ich problem jest bardzo praktyczny: kto odsunie wielki kamień?
Kiedy dochodzą, kamień jest już odsunięty.
W grobie nie widzą ciała, lecz młodzieńca w białej szacie. Słyszą wiadomość:
„powstał, nie ma Go tu.” (Mk 16,6)
Mają przekazać ją:
„Jego uczniom i Piotrowi” (Mk 16,7)
To niezwykle ważne. Piotr trzy razy zaparł się Jezusa, a jednak pierwsze orędzie po Zmartwychwstaniu nie mówi: „Piotr został wykreślony”.
Przeciwnie: pamiętajcie także o Piotrze.
Jezus idzie przed uczniami do Galilei — tam, gdzie zaczęła się ich droga.
Kobiety uciekają z grobu w lęku i zdumieniu. Mk 16,8 kończy się ich przerażeniem.
I właśnie tutaj zaczyna się jedna z największych zagadek tekstualnych Nowego Testamentu.
Dwa bardzo ważne kodeksy greckie z IV wieku — Kodeks Synajski i Kodeks Watykański — kończą Ewangelię Marka na Mk 16,8.
W wielu innych rękopisach znajduje się Mk 16,9–20 — tzw.: dłuższe zakończenie Marka.
Biblia Tysiąclecia drukuje ten tekst, ale uczciwie zaznacza w przypisie:
- brak fragmentu w części rękopisów,
- znajomość tego problemu przez starożytnych Ojców,
- pewne różnice stylistyczne,
- dość sztuczne przejście między 16,8 i 16,9.
Dłuższe zakończenie opowiada o ukazaniach Zmartwychwstałego, misji na cały świat, wierze, chrzcie, znakach towarzyszących głoszeniu i Wniebowstąpieniu.
Kończy się przepięknym obrazem: uczniowie głoszą, a Pan nadal z nimi współdziała.
Co wydarzyło się wcześniej?
Mk 15 pokazał:
- rzymski proces przed Piłatem,
- Barabasza,
- biczowanie,
- Golgotę,
- prawdziwą śmierć Jezusa,
- rozdarcie zasłony świątyni,
- wyznanie setnika,
- kobiety jako świadków,
- pogrzeb przez Józefa z Arymatei.
Marek bardzo starannie tworzy ciągłość świadectwa.
Kobiety:
- widzą śmierć;
- obserwują pogrzeb;
- wiedzą, gdzie Jezus został złożony;
- wracają właśnie do tego grobu;
- zastają go pustym.
Dlatego teoria przypadkowego pójścia do: „złego grobu”
bardzo słabo pasuje do samej konstrukcji Markowej narracji.
Podział Mk 16
Mk 16,1–4
Kobiety idą do grobu i odkrywają odsunięty kamień.
Mk 16,5–8
Młodzieniec ogłasza Zmartwychwstanie; kobiety uciekają w lęku.
Mk 16,9–14
Dłuższe zakończenie: ukazania Zmartwychwstałego i niewiara uczniów.
Mk 16,15–18
Misja na cały świat, wiara, chrzest i znaki.
Mk 16,19–20
Wniebowstąpienie, prawica Boga i misja Kościoła.
Mk 16 — na język ludzki
Kobiety mają plan: namaścić zmarłego.
Bóg odpowiada: Jezus żyje.
One martwią się kamieniem.
Kamień: został już odsunięty.
One szukają: Ukrzyżowanego.
Słyszą: Ukrzyżowany powstał.
Chrześcijaństwo nie mówi tylko: „idee Jezusa są ciągle aktualne”.
Mówi: Jezus Chrystus żyje.
1. Kobiety po szabacie
Marek bardzo wyraźnie zachowuje żydowski rytm czasu.
Kobiety czekają: aż minie szabat.
Następnie kupują wonności.
Ich działanie jest gestem: miłości wobec zmarłego.
2. Nie spodziewają się cudu
To ważne.
Nie idą z pytaniem: „czy grób będzie już pusty?”
Idą z pytaniem: „kto odsunie kamień?”
Świadkowie są pokazani jako: zaskoczeni działaniem Boga,
a nie jako ludzie tworzący historię zgodnie z wcześniejszym planem.
3. Maria Magdalena
Marek wymienia ją konsekwentnie w kluczowych scenach.
Jest świadkiem:
- krzyża,
- pogrzebu,
- pustego grobu.
W dłuższym zakończeniu jest także pierwszą wymienioną osobą, której ukazuje się Zmartwychwstały.
4. Czy Maria Magdalena była prostytutką?
Nie ma podstaw, żeby tak mówić na podstawie Ewangelii Marka.
Marek: nigdy jej tak nie nazywa.
Popularna tradycja zachodnia przez stulecia łączyła różne kobiece postacie Ewangelii, ale współczesna egzegeza rozróżnia je znacznie ostrożniej.
Mk 16,9 mówi o uwolnieniu Marii od: siedmiu złych duchów.
Nie oznacza to: prostytucji.
Nie oznacza też automatycznie: siedmiu grzechów głównych.
5. Pierwszy dzień tygodnia
To: niedziela.
Zmartwychwstanie właśnie w pierwszy dzień tygodnia jest jednym z podstawowych powodów, dla których chrześcijańska wspólnota celebruje: Dzień Pański w niedzielę.
6. Niedziela jako „ósmy dzień”
W tradycji chrześcijańskiej niedziela nabiera również symboliki: ósmego dnia.
Siedem dni oznacza pełnię starego tygodnia.
Ósmy dzień: początek nowego stworzenia.
7. Rdz 1 i Mk 16
Pierwszy dzień stworzenia.
Pierwszy dzień Zmartwychwstania.
Można zobaczyć teologiczne połączenie: w Chrystusie Bóg rozpoczyna nowe stworzenie.
8. „Kto odsunie kamień?”
To zdanie jest niezwykle ludzkie.
Kobiety kochają Jezusa, ale istnieje problem: fizycznie nie poradzą sobie z wejściem.
Kiedy podnoszą wzrok: problem został rozwiązany.
9. Nie róbmy jednak z tego automatycznego sloganu
Mk 16 nie obiecuje: „każdy twój problem zniknie zanim dojdziesz”.
Chrześcijanin nadal doświadcza:
- choroby,
- straty,
- konfliktów,
- śmierci.
Ale tekst przypomina: Bóg może działać poza horyzontem tego, co widzisz.
10. Kamień jest odsunięty
Marek nie opisuje: samego momentu Zmartwychwstania.
Nikt nie obserwuje: momentu przejścia Jezusa ze śmierci do życia uwielbionego.
Świadkowie widzą:
- pusty grób,
- posłańca,
- później Zmartwychwstałego.
11. Zmartwychwstanie jest wydarzeniem historycznym i transcendentnym
To bardzo ważna katolicka formuła.
Historycznym:
- dzieje się w realnym czasie,
- dotyczy realnego Jezusa,
- zostawia realny pusty grób,
- ma realnych świadków.
Transcendentnym: samo przejście do uwielbionego życia przekracza zwykłe prawa biologii.
12. Jezus nie jest reanimowany
To różnica np. wobec córki Jaira czy Łazarza.
Oni wracają: do ziemskiego życia.
Jezus: przechodzi do życia, nad którym śmierć nie ma już władzy.
13. Zmartwychwstanie nie jest „resuscytacją”
Nie chodzi o: uruchomienie zatrzymanego organizmu.
Jest to: radykalna przemiana ludzkiej egzystencji przez Boga.
14. Młodzieniec w białej szacie
Marek nie pisze wprost: „anioł”.
Pisze: młodzieniec.
Jego biała szata i funkcja wysłannika Boga bardzo mocno wskazują na: postać niebiańską.
15. Czy młodzieniec z Mk 16 jest tym samym młodzieńcem co w Mk 14?
Nie wiemy.
To ciekawa hipoteza literacka.
Mk 14:
- młodzieniec ucieka,
- traci płótno,
- zostaje nagi.
Mk 16:
- młodzieniec jest odziany,
- siedzi po prawej stronie,
- ogłasza zwycięstwo życia.
Może istnieć: literackie echo.
Nie mamy prawa powiedzieć: „to na pewno ta sama osoba”.
16. Kobiety się boją
Spotkanie z działaniem Boga często w Biblii wywołuje: lęk.
Nie musi być to od razu: niewiara.
Może być doświadczeniem: przekroczenia wszystkiego, czego człowiek się spodziewał.
17. Jezus z Nazaretu — ukrzyżowany
To bardzo ważne połączenie.
Zmartwychwstały: nie jest innym Jezusem.
Ten sam Jezus, który:
- pochodził z Nazaretu,
- został ukrzyżowany,
teraz: żyje.
18. Krzyż i Zmartwychwstanie są nierozdzielne
Bez krzyża Zmartwychwstanie łatwo stałoby się: religijnym triumfalizmem.
Bez Zmartwychwstania krzyż pozostałby: śmiercią sprawiedliwego człowieka.
Ewangelia mówi: Ukrzyżowany żyje.
19. Greckie egeirō
Czasownik: ἐγείρω — egeirō
może oznaczać:
- podnieść,
- wzbudzić,
- powstać,
- wskrzesić.
Forma użyta w Mk 16,6 podkreśla: fakt Bożego działania.
20. Czy Ojciec wskrzesił Jezusa, czy Jezus zmartwychwstał własną mocą?
Nowy Testament używa różnych sposobów mówienia:
- Ojciec wskrzesza Syna,
- Chrystus powstaje,
- Duch jest związany z życiodajnym działaniem Boga.
W katolickiej teologii nie ma sprzeczności: Zmartwychwstanie jest dziełem Trójcy.
21. Pusty grób
Młodzieniec wskazuje miejsce: gdzie Jezus leżał.
To ważne.
Chrześcijaństwo nie mówi: „ciało nadal jest w grobie, ale duch Jezusa żyje”.
22. Czy pusty grób sam wystarcza?
Nie.
Sam pusty grób można próbować wyjaśniać:
- przeniesieniem ciała,
- kradzieżą,
- pomyłką.
Dlatego pełne świadectwo chrześcijańskie obejmuje:
- śmierć,
- pogrzeb,
- pusty grób,
- ukazania,
- bardzo wczesne przepowiadanie Zmartwychwstania.
23. Pusty grób pozostaje jednak ważny
Pokazuje, że chrześcijańska nadzieja jest: cielesna.
Bóg zbawia: całego człowieka.
24. „Uczniom i Piotrowi”
To prawdopodobnie najcieplejszy fragment Markowego finału.
Dlaczego Piotr?
Bo czytelnik pamięta Mk 14.
Piotr:
- zaprzeczył, że zna Jezusa,
- trzy razy się Go wyparł,
- usłyszał koguta,
- przypomniał sobie słowo,
- płakał.
25. Czy Piotr został skreślony?
Nie.
Orędzie po Zmartwychwstaniu: wymienia go z imienia.
26. Łaska nie mówi: „nic się nie stało”
Stało się: coś bardzo poważnego.
Piotr naprawdę zawiódł.
Ale Ewangelia pokazuje: grzech nie musi być ostatnim rozdziałem ucznia.
27. To bardzo ważne dla ludzi po ciężkim upadku
Chrześcijańskie miłosierdzie nie oznacza: lekceważenia grzechu.
Oznacza: istnieje droga powrotu.
28. Galilea
Jezus idzie: przed nimi do Galilei.
To dokładnie wypełnia zapowiedź z Mk 14,28.
29. Jezus dotrzymuje słowa
Uczniowie: nie dotrzymali swoich deklaracji.
Jezus: dotrzymał.
30. Dlaczego Galilea?
Tam:
- rozpoczęła się działalność Jezusa,
- zostali powołani pierwsi uczniowie,
- Jezus nauczał,
- uzdrawiał,
- objawiał królestwo.
Galilea to: miejsce początku.
31. Powrót do Galilei nie jest cofnięciem czasu
Nie można: wymazać krzyża.
Uczniowie wracają do początku: już jako ludzie, którzy zobaczyli własną słabość.
32. To obraz odnowionego powołania
Czasem po upadku człowiek potrzebuje wrócić do pytania: dlaczego w ogóle zacząłem iść za Jezusem?
33. Jezus „idzie przed wami”
To język Pasterza.
W Mk 14: Pasterz został uderzony, owce się rozproszyły.
Po Zmartwychwstaniu: Pasterz znowu prowadzi.
34. Mk 16,8 — przerażające zakończenie
Kobiety:
- uciekają,
- drżą,
- są oszołomione,
- boją się.
35. „Nikomu nic nie powiedziały”
Nie może oznaczać: absolutnego, wiecznego milczenia,
bo orędzie pustego grobu zostało później: przekazane.
36. Biblia Tysiąclecia wyjaśnia
Przypis BT rozumie Mk 16,8 jako opis: pierwotnego przerażenia kobiet.
Po ochłonięciu przekazują: wiadomość uczniom.
37. Ale 16,8 jako zakończenie literackie pozostaje mocne
Jeśli właśnie tu kończyła się najstarsza forma Ewangelii, czytelnik zostaje z pytaniem: co ty zrobisz z tą wiadomością?
38. Kobiety milczą ze strachu
A ty: czy będziesz milczał?
39. Najważniejsza zagadka tekstualna Marka
Istnieje więcej niż jedna forma zakończenia Ewangelii Marka w tradycji rękopiśmiennej.
40. Kodeks Synajski
To bardzo ważny grecki kodeks z IV wieku.
Zawiera: Mk 16,1–8,
po czym rozpoczyna: Ewangelię Łukasza.
Nie zawiera Mk 16,9–20.
41. Kodeks Watykański
Również pochodzi z IV wieku i jest jednym z najważniejszych świadków tekstu greckiego.
Jego tekst Ewangelii Marka kończy się: na Mk 16,8.
42. Dlaczego te dwa kodeksy są tak ważne?
Ze względu na:
- wiek,
- jakość tekstu,
- znaczenie dla rekonstrukcji wczesnej tradycji Nowego Testamentu.
Nie oznacza to: „najstarszy rękopis zawsze automatycznie wygrywa”.
Krytyka tekstu bierze pod uwagę: wiele rodzajów świadectw.
43. Wiele rękopisów ma Mk 16,9–20
Dłuższe zakończenie jest szeroko poświadczone: w późniejszej tradycji rękopiśmiennej.
Znajduje się m.in. w ważnych kodeksach i licznych rękopisach tradycji bizantyjskiej.
44. To nie jest średniowieczny wynalazek
Tekst był znany: w starożytnym chrześcijaństwie.
Problem jego pochodzenia jest więc: bardzo wczesny.
45. Biblia Tysiąclecia sama mówi o problemie
W przypisie do Mk 16,9–20 BT informuje, że:
- nie ma tekstu w części rękopisów,
- nie znali go w swoich kopiach niektórzy Ojcowie,
- styl różni się nieco od reszty Ewangelii,
- połączenie z wcześniejszą sceną nie jest całkiem naturalne.
46. To model uczciwego podejścia katolickiego
Nie musimy: ukrywać historii tekstu,
żeby wierzyć w: natchnienie Biblii.
47. Krytyka tekstu — co to właściwie jest?
To nauka badająca:
- stare rękopisy,
- warianty zapisu,
- przekłady starożytne,
- cytaty Ojców Kościoła,
- język,
- styl,
- prawdopodobne błędy kopistów.
Celem jest: dotrzeć możliwie blisko do najwcześniejszego dostępnego tekstu.
48. Czy kopiści popełniali błędy?
Tak.
Rękopisy były kopiowane: przez ludzi.
Zdarzały się:
- pominięcia,
- powtórzenia,
- zamiany szyku,
- dopiski wyjaśniające,
- harmonizacje z innymi Ewangeliami.
49. Czy to znaczy, że „nie wiemy, co było w Biblii”?
Nie.
Ogromna liczba świadków pozwala: porównywać tekst.
Zdecydowana większość wariantów: nie zmienia żadnej centralnej doktryny chrześcijańskiej.
Mk 16 jest jednym z: najbardziej znaczących dużych wariantów.
50. Czy Mk 16,9–20 napisał sam Marek?
Nie możemy tego pewnie stwierdzić.
Wielu współczesnych biblistów uważa, że: raczej nie był to pierwotny finał autora Mk 1–16,8.
51. Argument rękopiśmienny
Bardzo ważne wczesne kodeksy kończą: na 16,8.
52. Argument stylistyczny
W Mk 16,9–20 pojawiają się: cechy słownictwa i stylu odbiegające od wcześniejszej części Marka.
53. Argument narracyjny
Mk 16,9 rozpoczyna opis Marii Magdaleny w sposób, który brzmi trochę tak, jakby: wprowadzał ją ponownie.
Tymczasem przed chwilą była już: jedną z głównych postaci 16,1–8.
54. Połączenie z 16,8
16,8 kończy się: lękiem kobiet.
16,9 przechodzi do: nowego streszczenia ukazań.
Przejście jest: wyraźnie mniej płynne.
55. Czy pierwotne zakończenie mogło zaginąć?
Tak.
To jedna z hipotez.
Możliwe scenariusze:
- Marek celowo skończył na 16,8;
- pierwotna końcówka została utracona;
- dzieło zostało przerwane;
- późniejszy autor uzupełnił finał na podstawie znanej tradycji apostolskiej.
56. Nie wiemy na pewno
I najuczciwsze zdanie brzmi: nie wiemy.
57. Czy Ewangelia może skończyć się słowem gar?
Grecki Mk 16,8 kończy się słowem: γάρ — gar
czyli: „bowiem / bo”.
Jest to zakończenie: nietypowe.
Ale nie jest absolutnie niemożliwe w języku greckim.
58. Jeśli Marek zrobił to celowo
Powstaje niezwykły efekt: historia pozostaje otwarta.
59. Mk 1,1 mówił o „początku Ewangelii”
Można więc literacko odczytać całą księgę jako: początek historii Dobrej Nowiny.
Dalszy ciąg ma pisać: Kościół swoim świadectwem.
To bardzo ciekawa interpretacja.
Nie jest jednak: dowodem na intencję autora.
60. Kanoniczność a pierwotne autorstwo
To kluczowa różnica dla katolika.
Pytanie pierwsze: czy Mk 16,9–20 pochodził z pierwszego egzemplarza Marka?
Pytanie drugie: czy Kościół przyjął ten tekst jako część kanonicznej Ewangelii?
To nie jest: dokładnie to samo pytanie.
61. Katolicka Biblia zachowuje Mk 16,9–20
Biblia Tysiąclecia: drukuje dłuższe zakończenie.
Kościół używa jego treści również: w liturgii.
Można więc przyjmować: jego kanoniczny autorytet
i równocześnie uczciwie badać: jego literackie pochodzenie.
62. Dłuższe zakończenie — Maria Magdalena
Mk 16,9 mówi, że Zmartwychwstały ukazuje się: Marii Magdalenie.
To wydarzenie ma także: niezależne świadectwo w Ewangelii Jana.
63. Uczniowie nie wierzą
Maria mówi: Jezus żyje.
Oni: nie wierzą.
To bardzo ważne.
64. Chrześcijaństwo nie przedstawia Apostołów jako ludzi, którzy uwierzyli każdej sensacji
Przeciwnie.
Są:
- pogrążeni w żałobie,
- nieufni,
- powolni do wiary.
65. Dwaj uczniowie na drodze
Mk 16,12–13 przypomina historię: uczniów z Emaus w Łk 24.
Dłuższe zakończenie przedstawia ją: bardzo skrótowo.
66. Znowu niewiara
Oni przekazują wiadomość.
Pozostali: nie wierzą również im.
67. Jezus ukazuje się Jedenastu
I gani: brak wiary oraz zatwardziałość.
68. Miłosierdzie nie oznacza braku korekty
Jezus: nadal ich wybiera.
Ale nie mówi: „wasza niewiara nie miała znaczenia”.
69. Uczniowie, którzy nie wierzyli świadkom, sami zostaną świadkami
To potężna przemiana.
70. Wielki nakaz misyjny
Jezus posyła: na cały świat.
Krótki cytat BT:
„Idźcie na cały świat i głoście Ewangelię wszelkiemu stworzeniu!” (Mk 16,15)
71. Cała Ewangelia zatacza koło
Mk 1: Jezus głosi Ewangelię.
Mk 16: uczniowie głoszą Ewangelię Jezusa.
72. Kościół jest misyjny z natury
Nie istnieje tylko: dla własnych członków.
Otrzymał Dobrą Nowinę: żeby ją nieść dalej.
73. Misja nie oznacza przymusu
Chrześcijaństwo ma:
- świadczyć,
- przekonywać,
- nauczać,
- zapraszać.
Nie ma prawa: wymuszać wiary przemocą.
74. Wiara i chrzest
Mk 16,16 łączy: wiarę oraz chrzest.
To ważny fundament: katolickiej teologii chrztu.
75. Chrzest nie jest tylko zewnętrznym symbolem
Jest sakramentem:
- nowego narodzenia,
- odpuszczenia grzechów,
- wejścia w śmierć i Zmartwychwstanie Chrystusa,
- włączenia do Kościoła.
76. Czy każdy nieochrzczony jest automatycznie potępiony?
Nie tak uczy Kościół.
Tekst mówi, że: niewiara prowadzi do potępienia.
Katolicka teologia rozróżnia:
- zwyczajną konieczność chrztu,
- chrzest krwi,
- chrzest pragnienia,
- sytuację osób, które bez własnej winy nie poznały Ewangelii.
77. Bóg nie jest więźniem sakramentów
Sakramenty są: pewnymi środkami łaski, które Chrystus powierzył Kościołowi.
Bóg może działać: poza widzialnymi granicami sakramentów.
Nie oznacza to: że sakramenty są niepotrzebne.
78. Dzieci zmarłe bez chrztu
Kościół nie naucza: automatycznego potępienia.
Powierza je: miłosierdziu Boga
i wyraża: nadzieję zbawienia.
79. Znaki towarzyszące wierzącym
Dłuższe zakończenie mówi o:
- wyrzucaniu demonów,
- nowych językach,
- wężach,
- truciznach,
- nakładaniu rąk na chorych.
80. Czy każdy chrześcijanin ma robić wszystkie te rzeczy?
Nie.
Nowy Testament bardzo jasno pokazuje: różnorodność charyzmatów.
1 Kor 12 pyta:
- czy wszyscy są apostołami?
- czy wszyscy czynią cuda?
- czy wszyscy mówią językami?
Odpowiedź jest oczywista: nie.
81. Egzorcyzmy
Jezus rzeczywiście: uwalniał od złych duchów.
Uczniowie również zostali posłani: do tej posługi.
82. Katolicka praktyka egzorcyzmu jest uporządkowana
Tzw. wielki egzorcyzm nie jest: zadaniem każdego wiernego.
Wymaga kapłana posiadającego: szczególne i wyraźne upoważnienie biskupa.
83. Choroba psychiczna ≠ opętanie
To trzeba powtarzać.
Kościół odróżnia:
- kwestie duchowe,
- zaburzenia psychiczne,
- choroby neurologiczne.
Nie wolno automatycznie diagnozować: demonów tam, gdzie człowiek potrzebuje lekarza.
84. Nowe języki
Najbardziej znane tło: Pięćdziesiątnica w Dz 2.
85. Dar języków
Nowy Testament pokazuje: różne aspekty tego charyzmatu.
Nie każdy wierzący: musi go posiadać.
Nie jest to: automatyczny test obecności Ducha Świętego.
86. Węże
To jeden z najniebezpieczniej interpretowanych fragmentów.
87. Czy Jezus nakazuje celowo chwytać jadowite węże?
Nie.
Tekst opisuje: ochronę towarzyszącą misji.
Nie ustanawia: rytuału testowania wiary.
88. Dzieje Apostolskie dają dobry przykład
W Dz 28 Paweł zostaje: przypadkowo ukąszony przez węża.
Nie organizuje: eksperymentu religijnego.
Bóg chroni go: w sytuacji, w którą nie wszedł po to, żeby Boga sprawdzić.
89. Jezus sam odrzuca wystawianie Boga na próbę
W scenie kuszenia Jezus nie skacze z narożnika świątyni tylko dlatego, że: Pismo mówi o ochronie aniołów.
To klucz interpretacyjny dla: Mk 16,18.
90. Trucizna
Ta sama zasada.
Nie wolno powiedzieć: „wypiję coś trującego, żeby udowodnić swoją wiarę”.
To nie jest: wiara.
To: niebezpieczne wystawianie Boga na próbę.
91. Ochrona podczas misji ≠ prawo do prowokowania zagrożenia
To najprostsze i najbezpieczniejsze wyjaśnienie.
92. Chorzy i nakładanie rąk
Kościół od początku: modli się za chorych.
93. Czy Bóg uzdrawia?
Tak.
Chrześcijaństwo: uznaje możliwość cudów.
94. Czy każda modlitwa za chorego powoduje fizyczne uzdrowienie?
Nie.
Brak uzdrowienia: nie oznacza automatycznie braku wiary.
95. Getsemani już nas tego nauczyło
Jezus modlił się: z doskonałą wiarą.
Kielich: nie został odsunięty.
96. Nie obwiniaj chorego
Zdania: „gdybyś bardziej wierzył, byłbyś zdrowy”
mogą być: duchowo okrutne i teologicznie fałszywe.
97. Namaszczenie chorych
Katolicki sakrament daje:
- umocnienie,
- pokój,
- łaskę,
- zjednoczenie z cierpiącym Chrystusem,
- odpuszczenie grzechów w odpowiednich okolicznościach,
- czasem również zdrowie fizyczne, jeśli służy zbawieniu.
98. Medycyna nie jest konkurencją wobec Boga
Chrześcijanin może:
- modlić się,
- przyjąć sakrament,
- iść do lekarza,
- brać leki.
To nie są: sprzeczne drogi.
99. Wniebowstąpienie
Mk 16,19 mówi o: wzięciu Jezusa do nieba.
100. Czy Jezus poleciał w kosmos?
Nie tak należy rozumieć: biblijny język nieba.
101. Niebo
To przede wszystkim: pełnia komunii z Bogiem i udział w Jego chwale.
Nie: odległa planeta.
102. Prawica Boga
Jezus zasiada: po prawicy Boga.
Tło: Ps 110.
103. Mk 14 → Mk 16
Przed Sanhedrynem Jezus zapowiedział: Syna Człowieczego po prawicy Mocy.
W Mk 16: ten motyw zostaje przedstawiony jako spełniony.
104. To wielkie odwrócenie
Skazany: zostaje wywyższony.
Wyśmiany Król: naprawdę króluje.
Ukrzyżowany: żyje.
105. Uczniowie w końcu idą
Wcześniej:
- uciekali,
- bali się,
- nie wierzyli.
Teraz: głoszą.
106. Pan współdziała
To jedna z najważniejszych prawd końca.
Wniebowstąpienie nie oznacza: nieobecności Jezusa.
107. Jezus nie jest emerytowanym założycielem religii
Dłuższe zakończenie mówi: Pan działa razem z uczniami.
108. Kościół nie wykonuje „projektu po zmarłym Jezusie”
Kościół wierzy: żyjący Chrystus działa w nim przez Ducha.
109. Znaki potwierdzają słowo
Znaki mają: służyć Ewangelii.
Nie: zastępować Ewangelię.
110. Jeśli człowiek bardziej fascynuje się znakiem niż Jezusem
Należy zapytać: czy środek nie zajął miejsca centrum?
111. Koniec całej Ewangelii Marka
Mk 1: początek Ewangelii.
Mk 16: Ewangelia idzie wszędzie.
112. Czytelnik ma wejść w historię
Nie wystarczy: przeczytać.
Pytanie brzmi: czy uwierzysz i pójdziesz?
Ważne słowa greckie — Mk 16
μνημεῖον — mnēmeion
Grób / miejsce pamięci.
λίθος — lithos
Kamień.
νεανίσκος — neaniskos
Młodzieniec.
λευκός — leukos
Biały.
ἐκθαμβέω — ekthambeō
Być głęboko zdumionym / przerażonym.
ἐγείρω — egeirō
Podnosić, wzbudzać, wskrzeszać.
μαθητής — mathētēs
Uczeń.
Πέτρος — Petros
Piotr.
Γαλιλαία — Galilaia
Galilea.
τρόμος — tromos
Drżenie.
ἔκστασις — ekstasis
Oszołomienie, zdumienie.
φόβος — phobos
Lęk.
εὐαγγέλιον — euangelion
Ewangelia, Dobra Nowina.
κηρύσσω — kēryssō
Głosić.
βαπτίζω — baptizō
Chrzcić / zanurzać.
σημεῖον — sēmeion
Znak.
κύριος — kyrios
Pan.
συνεργέω — synergeō
Współdziałać.
Klucz do Biblii — Mk 16
Główny temat
Jezus ukrzyżowany naprawdę żyje; Zmartwychwstanie potwierdza Jego słowo, otwiera drogę powrotu upadłym uczniom i zamienia przestraszonych świadków w Kościół posłany z Ewangelią na cały świat.
Co objawia się o Jezusie?
Jezus:
- naprawdę zmartwychwstał,
- nie pozostaje w grobie,
- jest tym samym Jezusem z Nazaretu, który został ukrzyżowany,
- pamięta o Piotrze mimo jego zaparcia,
- dotrzymuje obietnicy spotkania w Galilei,
- ukazuje się uczniom,
- posyła ich na cały świat,
- wiąże misję z wiarą i chrztem,
- zostaje wywyższony po prawicy Boga,
- nadal współdziała z Kościołem.
Niezbędnik Biblijny — Mk 16
Pierwszy dzień tygodnia
Niedziela — dzień Zmartwychwstania.
Maria Magdalena
Uczennica Jezusa, świadek śmierci, pogrzebu i pustego grobu.
Pusty grób
Historyczny i teologiczny znak Zmartwychwstania.
Młodzieniec w bieli
Niebiański posłaniec ogłaszający, że Jezus powstał.
Galilea
Miejsce początku misji i zapowiedzianego spotkania.
Mk 16,8
Zakończenie obecne w dwóch szczególnie ważnych kodeksach z IV wieku.
Mk 16,9–20
Tzw. dłuższe zakończenie Marka, szeroko przyjęte w tradycji Kościoła, ale dyskutowane pod względem pierwotnego autorstwa.
Krytyka tekstu
Badanie rękopisów w celu ustalania najstarszej osiągalnej postaci tekstu.
Misja
Posłanie uczniów do głoszenia Ewangelii wszystkim.
Wniebowstąpienie
Wywyższenie Zmartwychwstałego Chrystusa i wejście w chwałę Ojca.
MOST MIĘDZY TESTAMENTAMI
Rdz 1
Pierwszy dzień stworzenia → pierwszy dzień nowego stworzenia.
Ps 16
Nadzieja, że Święty Boga nie pozostanie w krainie śmierci.
Ps 110
Wywyższony Pan po prawicy Boga.
Iz 25
Bóg ostatecznie zwycięża śmierć.
Dn 7
Syn Człowieczy otrzymuje władzę i królestwo.
CO MÓWI BÓG W TEKŚCIE?
Mk 16 mówi: śmierć nie ma ostatniego słowa.
Druga prawda: Bóg nie zapomina o człowieku po jego upadku.
Trzecia: Zmartwychwstanie nie jest tylko teorią o przyszłości — zmienia teraźniejszość ucznia.
Czwarta: lęk może zostać przemieniony w misję.
Piąta: Kościół ma nieść Ewangelię wszystkim.
Szósta: Jezus po Wniebowstąpieniu nadal działa.
TRUDNE PYTANIA
1. Czy Jezus zmartwychwstał naprawdę cieleśnie?
Tak w katolickiej wierze. Nie chodzi tylko o dalsze życie duszy lub pamięci.
2. Czy to była reanimacja?
Nie. Jezus przechodzi do życia uwielbionego.
3. Czy pusty grób sam wszystko udowadnia?
Nie. Jest ważnym elementem szerszego świadectwa.
4. Czy kobiety mogły pomylić grób?
Markowa narracja celowo pokazuje, że widziały miejsce pogrzebu.
5. Czy Maria Magdalena była prostytutką?
Marek tego nie mówi.
6. Czy młodzieniec w grobie to anioł?
Najbardziej naturalnie pełni funkcję niebiańskiego wysłannika, choć Marek używa słowa „młodzieniec”.
7. Czy to młodzieniec z Mk 14?
Nie wiemy.
8. Dlaczego Piotr jest wymieniony osobno?
Najbardziej naturalnie jako znak, że mimo zaparcia nadal jest adresatem wezwania Jezusa.
9. Czy Piotr został automatycznie „uniewinniony” bez nawrócenia?
Nie. Łaska nie usuwa prawdy o grzechu.
10. Dlaczego Galilea?
To miejsce początku powołania i symbol odnowienia drogi ucznia.
11. Czy kobiety nigdy nikomu nic nie powiedziały?
Nie. BT interpretuje 16,8 jako pierwszą reakcję przerażenia.
12. Czy pierwotny Marek kończył się na 16,8?
Bardzo możliwe. Tak kończą się Kodeks Synajski i Watykański. Nie wiemy jednak, czy był to zamierzony finał autora, czy zaginęło inne zakończenie.
13. Czy Mk 16,9–20 jest późniejszym dodatkiem?
Wielu badaczy uważa, że najprawdopodobniej nie należał do najwcześniejszej formy Ewangelii Marka.
14. Czy to znaczy, że jest „fałszywą Biblią”?
Nie. To bardzo stary tekst szeroko przyjęty w tradycji kościelnej.
15. Czy katolik może czytać Mk 16,9–20 jako Pismo Święte?
Tak. Biblia Tysiąclecia zachowuje ten tekst.
16. Czy autor dłuższego zakończenia jest znany?
Nie.
17. Czy Marek sam mógł dopisać zakończenie później?
BT podaje taką możliwość. Nie można jej udowodnić.
18. Czy krytyka tekstu podważa natchnienie?
Nie. Bada historię przekazu tekstu.
19. Czy każdy wariant rękopiśmienny zmienia wiarę?
Nie. Zdecydowana większość jest drobna; Mk 16 należy do wyjątkowo dużych przypadków.
20. Czy ukazanie Marii Magdalenie jest niewiarygodne z powodu problemu 16,9?
Nie. Jest niezależnie poświadczone w J 20.
21. Czy każdy nieochrzczony zostanie potępiony?
Nie tak interpretuje to Kościół. Katolicka teologia zna m.in. chrzest pragnienia i krwi oraz powierza Bożemu miłosierdziu tych, którzy bez własnej winy nie poznali Ewangelii.
22. Czy każde dziecko bez chrztu jest potępione?
Nie. Kościół powierza je miłosierdziu Boga i żywi nadzieję ich zbawienia.
23. Czy każdy wierzący ma mówić językami?
Nie.
24. Czy każdy chrześcijanin może wykonywać wielkie egzorcyzmy?
Nie. W Kościele katolickim wymaga to szczególnego upoważnienia.
25. Czy choroba psychiczna oznacza opętanie?
Nie.
26. Czy trzeba brać jadowite węże do ręki?
Nie. Tekst nie jest poleceniem religijnego testowania Boga.
27. Czy wolno wypić truciznę „na próbę wiary”?
Nie. To celowe narażenie życia i wystawianie Boga na próbę.
28. Czy modlitwa zawsze uleczy chorobę fizyczną?
Nie.
29. Czy brak uzdrowienia oznacza słabą wiarę?
Nie.
30. Czy Wniebowstąpienie to lot Jezusa w przestrzeń kosmiczną?
Nie. Biblijny język opisuje wejście w Bożą chwałę.
31. Co znaczy prawica Boga?
Wywyższenie, królowanie i udział w Bożej władzy.
32. Czy Jezus po Wniebowstąpieniu jest nieobecny?
Nie. Finał mówi, że Pan współdziała z głoszącymi.
Co mówią polscy bibliści?
Ks. Artur Malina
W Nowym Komentarzu Biblijnym do Mk 8,27–16,20 ks. Artur Malina zwraca szczególną uwagę na strukturę Markowego zakończenia.
Mk 16,1–8 pozostaje bardzo Markowy:
- uczniowie i uczennice nadal nie rozumieją wszystkiego natychmiast,
- działanie Boga wywołuje zdumienie i lęk,
- najważniejsza jest wiarygodność wcześniejszego słowa Jezusa.
Orędzie pustego grobu nie przynosi zupełnie nowego planu.
Mówi: przypomnijcie sobie, co Jezus już zapowiedział.
Galilea ma znaczenie miejsca: początku oraz ponownego rozpoczęcia drogi ucznia.
Problem tekstualny 16,9–20 należy traktować poważnie, ale bez sensacyjności.
O. Hugolin Langkammer OFM
O. Hugolin Langkammer podkreśla centralne znaczenie: faktu Zmartwychwstania.
Nie jest to psychologiczna przemiana uczniów.
Najpierw działa: Bóg.
Dopiero potem przemieniają się: uczniowie.
Pusty grób i ukazania tworzą fundament: paschalnego świadectwa Kościoła.
Dłuższe zakończenie przedstawia dalszy etap: od niewiary do misji.
Komentarz teologiczno-pastoralny do Biblii Tysiąclecia
Pastoralnie szczególnie mocne jest: „i Piotrowi”.
Ewangelia Zmartwychwstania dociera właśnie do człowieka: który zawiódł.
Uczniowie:
- uciekli,
- nie uwierzyli,
- zostali skorygowani,
a mimo tego: zostają posłani.
Misja nie jest nagrodą dla bezbłędnych.
Jest: owocem łaski Zmartwychwstałego.
TRADYCJA KATOLICKA
Zmartwychwstanie — centrum
Katechizm określa Zmartwychwstanie jako: kulminacyjną prawdę wiary w Chrystusa.
Bez niego chrześcijaństwo nie ma: swojego centrum.
Wydarzenie historyczne i transcendentne
Kościół zachowuje oba wymiary.
Nie redukuje Zmartwychwstania do: symbolu nadziei.
Nie redukuje go też do: zwykłego biologicznego powrotu.
Niedziela
Dzień Pański jest cotygodniową celebracją: Paschy Chrystusa.
Chrzest
Chrzest zanurza człowieka: w śmierć i Zmartwychwstanie Chrystusa.
Misja
Kościół istnieje dla: ewangelizacji.
Nie tylko dla: podtrzymywania własnej instytucji.
Charyzmaty
Kościół uznaje:
- cuda,
- uzdrowienia,
- języki,
- różne dary Ducha.
Nie robi jednak z jednego charyzmatu: obowiązkowego testu wiary.
Węże i trucizna
Mk 16,18 nie jest podstawą: świadomego podejmowania śmiertelnego ryzyka.
Chrześcijańska wiara nie testuje Boga.
Wniebowstąpienie
Chrystus: nie znika z Kościoła.
Jest obecny:
- w słowie,
- sakramentach,
- Duchu Świętym,
- wspólnocie,
- misji.
Krytyka tekstu i wiara
Historia Mk 16 pokazuje bardzo ważną rzecz: katolik nie musi wybierać między nauką a wiarą.
Może:
- badać rękopisy,
- mówić o wariantach,
- znać historię tekstu,
- i nadal wyznawać:
Chrystus prawdziwie zmartwychwstał.
Najczęstsze błędne odczytania Mk 16
„Maria Magdalena była prostytutką”
Marek tego nie mówi.
„Kobiety spodziewały się Zmartwychwstania”
Nie.
„Zmartwychwstanie to reanimacja”
Nie.
„Jezus po prostu żył duchowo w sercach uczniów”
Nie jest to chrześcijańskie znaczenie Zmartwychwstania.
„Młodzieniec z Mk 16 na pewno jest młodzieńcem z Mk 14”
Nie wiemy.
„Piotr został skreślony”
Nie.
„Mk 16,8 oznacza, że kobiety do końca życia milczały”
Nie.
„Mk 16,9–20 jest we wszystkich najstarszych rękopisach”
Nie.
„Mk 16,9–20 to średniowieczne fałszerstwo”
Nie.
„Jeśli 16,9–20 nie było pierwotnym finałem Marka, trzeba je wyrzucić z katolickiej Biblii”
Nie.
„Kościół ukrywa problem”
Nie — BT opisuje go w przypisie.
„Każdy chrześcijanin musi mówić językami”
Nie.
„Każdy chrześcijanin powinien zajmować się egzorcyzmami”
Nie.
„Prawdziwy wierzący może bezpiecznie brać jadowite węże”
Nie.
„Prawdziwy wierzący może pić truciznę”
Nie.
„Brak uzdrowienia oznacza brak wiary”
Nie.
„Wniebowstąpienie to lot na planetę zwaną niebem”
Nie.
„Po Wniebowstąpieniu Jezus przestaje działać”
Nie.
Co Mk 16 mówi o Bogu?
Bóg:
- zwycięża śmierć,
- dotrzymuje słowa,
- pamięta o upadłym uczniu,
- daje nowy początek,
- posyła Dobrą Nowinę do wszystkich,
- nadal działa w misji Kościoła.
Co Mk 16 mówi o Jezusie?
Jezus:
- naprawdę zmartwychwstał,
- nie pozostaje w grobie,
- jest tym samym Ukrzyżowanym,
- pamięta o Piotrze,
- prowadzi do Galilei,
- objawia się uczniom,
- posyła ich,
- jest Panem,
- zasiada po prawicy Boga,
- współdziała z Kościołem.
Co Mk 16 mówi o człowieku?
Człowiek:
- może martwić się kamieniem, który został już odsunięty,
- może nie rozumieć działania Boga,
- może się bać,
- może nie wierzyć świadkom,
- może ciężko upaść,
- może zostać ponownie wezwany,
- może z przestraszonego ucznia stać się głosicielem.
Co warto zobaczyć w tym rozdziale?
- Kobiety są świadkami śmierci, pogrzebu i pustego grobu.
- Nie spodziewają się Zmartwychwstania.
- Maria Magdalena nie jest w Marku prostytutką.
- Niedziela jest dniem Zmartwychwstania.
- Kamień jest odsunięty przed przybyciem kobiet.
- Marek nie opisuje momentu samego Zmartwychwstania.
- Zmartwychwstanie nie jest resuscytacją.
- Młodzieniec w bieli pełni funkcję Bożego wysłannika.
- Tożsamość z młodzieńcem z Mk 14 jest tylko hipotezą.
- Zmartwychwstały jest tym samym Jezusem, którego ukrzyżowano.
- Pusty grób jest realnym znakiem cielesnego Zmartwychwstania.
- Piotr zostaje specjalnie wymieniony.
- Zaparcie nie jest końcem jego powołania.
- Galilea oznacza powrót do początku uczniostwa.
- Jezus nadal idzie przed uczniami jak Pasterz.
- Mk 16,8 kończy się lękiem kobiet.
- BT interpretuje ich milczenie jako pierwszą reakcję przerażenia.
- Codex Sinaiticus kończy Marka na 16,8.
- Codex Vaticanus również kończy Marka na 16,8.
- Wiele innych rękopisów zawiera 16,9–20.
- Dłuższe zakończenie jest bardzo stare.
- BT uczciwie informuje o problemie tekstualnym.
- Styl 16,9–20 odbiega częściowo od wcześniejszego Marka.
- Nie wiemy, czy Marek celowo kończył na 16,8.
- Nie wiemy, czy pierwotne inne zakończenie zaginęło.
- Kanoniczność i pierwotne autorstwo są odrębnymi pytaniami.
- Katolicka Biblia zachowuje Mk 16,9–20.
- Uczniowie początkowo nie wierzą świadkom.
- Jezus ich koryguje, a potem posyła.
- Misja obejmuje cały świat.
- Wiara i chrzest są ze sobą związane.
- Nie każdy wierzący posiada każdy charyzmat.
- Mk 16,18 nie nakazuje chwytania jadowitych węży.
- Nie pozwala testować Boga przez picie trucizny.
- Modlitwa za chorych nie jest gwarancją każdego fizycznego cudu.
- Brak uzdrowienia nie oznacza automatycznie słabej wiary.
- Wniebowstąpienie oznacza wywyższenie Chrystusa.
- Prawica Boga jest językiem królowania.
- Pan nadal współdziała z uczniami.
- Czytelnik Marka zostaje wezwany do dalszego głoszenia Ewangelii.
Jedno zdanie, które warto zabrać z Mk 16
Zmartwychwstanie nie oznacza tylko, że grób Jezusa jest pusty: oznacza, że śmierć nie ma ostatniego słowa, Piotr po zdradzie może zostać ponownie wezwany, przestraszeni uczniowie mogą stać się świadkami, a żyjący Pan nadal idzie przed swoim Kościołem i współdziała z nim w głoszeniu Ewangelii.
Do osobistego zatrzymania
1. Jaki kamień dziś mnie martwi?
Kobiety pytają: kto go odsunie?
Nie każdy problem zniknie cudownie, ale nie zakładaj: że Bóg nie działa tylko dlatego, że jeszcze nie widzisz rozwiązania.
2. Czy Jezus jest dla mnie żywym Panem czy tylko postacią historyczną?
Chrześcijaństwo mówi: On żyje.
3. Czy po swoim upadku uważam się za wykreślonego?
Usłysz: „i Piotrowi”.
4. Do jakiej Galilei powinienem wrócić?
Gdzie zaczęło się moje: „tak” dla Boga?
5. Czy lęk zatrzymuje moje świadectwo?
Kobiety się boją.
Ale Ewangelia: i tak zostaje ogłoszona.
6. Czy fascynują mnie bardziej znaki niż Jezus?
Znaki: mają potwierdzać Ewangelię.
Nie: zastępować Chrystusa.
7. Czy wystawiam Boga na próbę?
Wiara nie mówi: „zrobię coś niebezpiecznego, a Bóg ma mnie uratować”.
Wiara mówi: „będę wierny, a życie powierzam Bogu”.
Jak wyjaśnić Mk 16 komuś w dwóch minutach?
Po szabacie Maria Magdalena, Maria i Salome idą wcześnie do grobu Jezusa. Chcą namaścić Jego ciało i zastanawiają się, kto odsunie ogromny kamień.
Kiedy docierają, kamień jest już odsunięty.
W grobie nie ma ciała. Młodzieniec w białej szacie oznajmia, że Jezus ukrzyżowany powstał.
Kobiety mają przekazać wiadomość uczniom, a szczególnie Piotrowi. To bardzo ważne, bo Piotr trzy razy zaparł się Jezusa. Zmartwychwstanie otwiera więc także drogę powrotu upadłego ucznia.
Jezus ma spotkać uczniów w Galilei — tam, gdzie zaczęła się ich droga.
Kobiety uciekają przerażone.
I tutaj zaczyna się słynny problem zakończenia Marka. Dwa bardzo ważne kodeksy z IV wieku — Synajski i Watykański — kończą tekst na Mk 16,8. W wielu innych rękopisach występuje Mk 16,9–20. Biblia Tysiąclecia drukuje dłuższe zakończenie, ale otwarcie informuje o problemie.
Dłuższe zakończenie opisuje ukazania Zmartwychwstałego, początkową niewiarę uczniów, posłanie na cały świat, chrzest, znaki i Wniebowstąpienie.
Słów o wężach i truciźnie nie wolno traktować jako polecenia testowania Boga. Chrześcijanin nie ma celowo narażać życia.
Na końcu uczniowie idą głosić, a Pan nadal z nimi współdziała.
Sedno: grób jest pusty, Piotr nie jest skreślony, a Ewangelia ma iść dalej.
Cytaty biblijne użyte w opracowaniu
Dosłowne brzmienie krótkich cytatów zostało sprawdzone wyłącznie w: https://biblia.pl/czytaj/Mk/16/
Użyto tylko bardzo krótkich fragmentów z:
- Mk 16,6,
- Mk 16,7,
- Mk 16,15.
Pozostała treść jest omawiana przez sigla i parafrazy, bez przepisywania pełnego chronionego tekstu Biblii Tysiąclecia.
Źródła komentarza
- Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Mk 16 wraz z przypisami; cytaty sprawdzone wyłącznie w biblia.pl.
- Artur Malina, Ewangelia według świętego Marka. Rozdziały 8,27–16,20, Nowy Komentarz Biblijny NT II/2, Edycja Świętego Pawła.
- Hugolin Langkammer OFM, Ewangelia według św. Marka. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
- Komentarz teologiczno-pastoralny do Biblii Tysiąclecia — Nowy Testament, Pallottinum.
- Katechizm Kościoła Katolickiego — szczególnie nauka o Zmartwychwstaniu Chrystusa, naszym zmartwychwstaniu, chrzcie i misji Kościoła.
- Codex Sinaiticus Project — cyfrowe świadectwo rękopisu kończącego Mk na 16,8.
- Codex Vaticanus, Vat. gr. 1209 / Biblioteca Apostolica Vaticana oraz dokumentacja rękopiśmienna — świadectwo Marka kończącego się na 16,8.
- Odsyłacze biblijne: Rdz 1; Ps 16; Ps 110; Iz 25; Dn 7; Mk 14–15; Mt 28; Łk 24; J 20; Dz 1–2; Dz 28; Rz 6; 1 Kor 12–15.
Uwaga redakcyjna
Przy Mk 16 szczególnie pilnujemy piętnastu zasad: 1. Zmartwychwstania nie przedstawiamy jako reanimacji ani wyłącznie duchowej metafory.
2. Marii Magdaleny nie nazywamy prostytutką.
3. Kobiet nie przedstawiamy jako ludzi oczekujących cudu; przyszły namaścić ciało.
4. Młodzieńca w białej szacie nie utożsamiamy na pewno z młodzieńcem z Mk 14.
5. „Uczniom i Piotrowi” odczytujemy jako znak łaski, ale nie banalizujemy realnego zaparcia Piotra.
6. Milczenia kobiet w 16,8 nie interpretujemy jako absolutnego milczenia do końca życia.
7. Uczciwie pokazujemy, że Codex Sinaiticus i Codex Vaticanus kończą Marka na 16,8.
8. Jednocześnie nie nazywamy Mk 16,9–20 „fałszerstwem” ani średniowiecznym wynalazkiem.
9. Rozdzielamy pytanie o pierwotne autorstwo dłuższego zakończenia od jego miejsca w kanonicznej tradycji Kościoła.
10. Nie przedstawiamy hipotezy, że Marek sam później dopisał 16,9–20, jako pewnego faktu.
11. Mk 16,16 o chrzcie omawiamy zgodnie z całym katolickim nauczaniem o zbawieniu, a nie mechanicznie.
12. Mk 16,17–18 nie zamieniamy w obowiązek posiadania wszystkich charyzmatów przez każdego wierzącego.
13. Słów o wężach i truciźnie nigdy nie przedstawiamy jako nakazu celowego wystawiania życia na niebezpieczeństwo.
14. Modlitwy o uzdrowienie nie wykorzystujemy do obwiniania chorego za brak fizycznego cudu.
15. Wniebowstąpienia nie przedstawiamy jako zwykłego lotu przestrzennego — jest wywyższeniem Chrystusa i wejściem w Bożą chwałę.
Zakończenie całej Ewangelii według św. Marka
Przeszliśmy od: pustyni Jana Chrzciciela
do: pustego grobu.
Od pytania: „Kim On jest?”
do wyznania: „Syn Boży”.
Od: powołania rybaków
do: misji na cały świat.
Od: pierwszego cudu
do: krzyża.
Od: strachu uczniów
do: głoszenia Ewangelii.
Największy paradoks Marka brzmi: Jezusa nie rozumie się naprawdę, dopóki nie zobaczy się krzyża.
A krzyża nie rozumie się naprawdę: bez pustego grobu.
Jezus jest:
- Mesjaszem,
- Synem Bożym,
- Synem Człowieczym,
- Sługą,
- Ukrzyżowanym,
- Zmartwychwstałym,
- Panem.
Uczeń nie jest człowiekiem: który nigdy nie zawodzi.
Jest człowiekiem, który: mimo swojej słabości daje się ponownie wezwać przez żyjącego Jezusa i idzie za Nim dalej.
Dlatego jednym z najpiękniejszych zdań całej Ewangelii pozostaje: „uczniom i Piotrowi”.
Następna księga Nowego Testamentu
Po Ewangelii według św. Marka kolejną księgą w porządku Biblii Tysiąclecia jest: Ewangelia według św. Łukasza
Przed Łk 1 — zgodnie z zasadą projektu — warto przygotować pełne wprowadzenie:
- autor i tradycja Łukaszowa,
- adresat Teofil,
- relacja Łukasza do Dziejów Apostolskich,
- gatunek i prolog Łk 1,1–4,
- czas powstania,
- struktura księgi,
- rola Ducha Świętego,
- modlitwa,
- kobiety,
- ubodzy,
- miłosierdzie,
- przypowieści właściwe Łukaszowi,
- podróż do Jerozolimy,
- podobieństwa i różnice wobec Marka i Mateusza.
Następnie: Łk 1 — Zachariasz i Elżbieta, zwiastowanie Maryi, Magnificat oraz narodziny Jana Chrzciciela.
Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.