Ewangelia według św. Łukasza 23 — Piłat, Herod, Barabasz, krzyż, dobry łotr i śmierć Jezusa

Zasada projektu: wszystkie dosłowne cytaty biblijne użyte w tym opracowaniu zostały sprawdzone wyłącznie w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Pozostały tekst jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem.

Łk 23 — w 60 sekund

Łk 22 kończy się przed: Sanhedrynem. Łk 23 zaczyna się od przekazania Jezusa: Piłatowi. Dlaczego? Bo rzymski namiestnik ma władzę: polityczną i karną. Zarzuty wobec Jezusa zostają teraz przedstawione w języku politycznym.

Oskarżyciele mówią, że Jezus:

podburza naród,
odwodzi od płacenia podatków Cezarowi,
podaje się za Mesjasza-Króla.

Problem? Łk 20 pokazał już, że Jezus powiedział: oddajcie Cezarowi to, co należy do Cezara. Oskarżenie podatkowe jest więc: wypaczeniem Jego nauki. Piłat pyta: czy jesteś Królem żydowskim? Jezus odpowiada krótką formułą: „Ty mówisz”. Piłat stwierdza: nie znajduję winy. To pierwszy z wielu sygnałów w tym rozdziale: Jezus jest niewinny.

Potem sprawa trafia do: Heroda Antypasa. Herod od dawna chce zobaczyć Jezusa. Ale nie dlatego, że: chce się nawrócić. Chce: widowiska. Liczy na: cudowny znak. Jezus: milczy. Herod i jego żołnierze: szydzą z Niego. Ubierają Go w lśniący płaszcz. I odsyłają: do Piłata. Paradoks: Piłat i Herod stają się tego dnia przyjaciółmi.

Wrogość wobec niewinnego Jezusa: jednoczy dawnych przeciwników. Piłat znowu mówi: nie znalazłem winy zasługującej na śmierć. A mimo to: nie uwalnia Jezusa. To jeden z najważniejszych dramatów rozdziału: wiedzieć, co jest sprawiedliwe, i nie mieć odwagi tego zrobić. Tłum domaga się: Barabasza.

Barabasz jest więźniem:

za rozruchy,
za zabójstwo.

Czyli: winny zostaje uwolniony. A Jezus: niewinny zostaje wydany. Nie trzeba robić z Barabasza kompletnej alegorii. Ale chrześcijański czytelnik nie może nie zauważyć: niezwykłego obrazu zamiany. Winny: wychodzi wolny. Niewinny: idzie na śmierć. Potem Jezus zostaje wyprowadzony. Szymon z Cyreny wraca spoza miasta.

Żołnierze wkładają na niego: krzyż. Łukasz dodaje niezwykle ważne słowa: niesie go „za Jezusem”. To brzmi jak: uczniostwo. W Łk 9 Jezus powiedział, że uczeń ma: brać swój krzyż i iść za Nim. Szymon robi to: dosłownie. Potem pojawiają się: kobiety z Jerozolimy. Płaczą. Jezus jednak mówi: nie płaczcie nade Mną.

Każe zobaczyć: dramat, który nadchodzi na miasto. Nawet idąc na śmierć Jezus: myśli o innych. Na Golgocie zostaje ukrzyżowany: pomiędzy dwoma złoczyńcami. I pojawia się jedno z najbardziej charakterystycznych zdań Łukasza: modlitwa o przebaczenie dla prześladowców. BT zaznacza, że zdania tego brakuje: w kilku ważnych rękopisach.

Ale Biblia Tysiąclecia zachowuje je w tekście w nawiasach. Jego treść idealnie pasuje do: całej Ewangelii Łukasza. Jezus nauczał: miłości nieprzyjaciół. Teraz: sam ją realizuje. Nie mówi: „zemścij się, Ojcze”. Mówi: „przebacz”. Potem wszyscy kuszą Jezusa niemal tym samym zdaniem: wybaw samego siebie.

Przywódcy. Żołnierze. Jeden ze złoczyńców. To echo: pustyni. Tam diabeł mówił: jeśli jesteś Synem… Tutaj ludzie mówią: jeśli jesteś Mesjaszem / Królem… Jezus mógłby próbować: ocalić siebie. Ale Jego misją jest: ocalić innych. I właśnie wtedy pojawia się drugi złoczyńca. Nie ma w Ewangelii Łukasza imienia.

Tradycja chrześcijańska później nazwie go: Dyzmą. Ale sam Łukasz tego imienia: nie podaje. Nie mówi też, że był: po prawej stronie. To późniejsza tradycja.

Złoczyńca robi trzy rzeczy:

uznaje swoją winę,
uznaje niewinność Jezusa,
ufa Jego królowaniu.

Mówi: wspomnij na mnie. A Jezus odpowiada: „Dziś będziesz ze Mną w raju”. Nie: kiedyś może. Nie: po nieokreślonej przyszłości.

Dzisiaj.

I najważniejsze: ze Mną. Raj jest dobry dlatego, że: jest tam Jezus. Potem nastaje mrok. Zasłona przybytku: rozdziera się. Jezus modli się słowami Ps 31: powierza ducha Ojcu. I umiera: w zaufaniu. Nie z przekleństwem. Nie w rozpaczy. Ale: z imieniem Ojca. Setnik patrzy na to wszystko i: oddaje chwałę Bogu.

Nazywa Jezusa: sprawiedliwym. Tłumy: biją się w piersi. Znajomi Jezusa i kobiety z Galilei: patrzą. To bardzo ważne. Łukasz zachowuje: świadków śmierci. Potem pojawia się Józef z Arymatei. Jest członkiem: Rady. A jednak: nie zgodził się z jej decyzją. To kolejna ważna korekta: nie wszyscy przywódcy byli jednomyślni.

Józef jest:

dobry,
sprawiedliwy,
oczekujący królestwa Bożego.

Prosi Piłata: o ciało Jezusa. Składa je: w nowym grobie. Kobiety z Galilei obserwują: dokładnie miejsce pochówku. Potem przygotowują: wonności. I zgodnie z przykazaniem: odpoczywają w szabat. To one będą: pomostem między krzyżem i pustym grobem. Łk 23 jest więc rozdziałem, w którym człowiek skazuje: niewinnego.

Ale Jezus nawet na krzyżu pozostaje: Zbawicielem. Przebacza. Obiecuje raj. Powierza się Ojcu. I nawet śmierć: nie odbiera Mu królewskiej godności.

Podział Łk 23

Łk 23,1–7

Jezus przed Piłatem.

Łk 23,8–12

Jezus przed Herodem.

Łk 23,13–16

Jezus ponownie przed Piłatem.

Łk 23,17–25

Barabasz uwolniony, Jezus wydany na ukrzyżowanie.

Łk 23,26–32

Droga krzyżowa — Szymon z Cyreny i córki jerozolimskie.

Łk 23,33–34

Ukrzyżowanie i modlitwa o przebaczenie.

Łk 23,35–38

Wyszydzenie Jezusa na krzyżu.

Łk 23,39–43

Nawrócony złoczyńca i obietnica raju.

Łk 23,44–46

Śmierć Jezusa.

Łk 23,47–49

Setnik, tłumy i świadkowie.

Łk 23,50–56

Józef z Arymatei i złożenie Jezusa do grobu.

Na język ludzki

Ten rozdział pokazuje: jak łatwo człowiek może wiedzieć, co jest dobre, a wybrać zło. Piłat: wie, że Jezus jest niewinny. Mówi to: kilka razy. A jednak: wydaje Go. Dlaczego? Bo sprawiedliwość przegrywa z: presją. To jest bardzo współczesne. Możesz wiedzieć: co jest prawdą.

A mimo to:

bać się ludzi,
stanowiska,
konsekwencji,
utraty popularności.

I zdradzić: własne sumienie. Ale Łk 23 mówi także: nawet na samym dnie człowiek może wrócić.

Złoczyńca nie ma już:

lat na naprawę życia,
okazji do wielkich dzieł,
możliwości oddania majątku.

Ma: kilka chwil. I robi to, co może: uznaje prawdę i ufa Jezusowi. A Jezus mówi: dzisiaj. To Ewangelia: miłosierdzia aż do ostatniej chwili.

POZIOM 1 — MUSISZ WIEDZIEĆ

JEZUS PRZED PIŁATEM

1. Dlaczego sprawa trafia do Piłata?

Sanhedryn może: oskarżyć Jezusa religijnie. Ale skazanie Go przez władzę rzymską wymaga: zarzutu politycznego. Dlatego oskarżenia zostają: przeformułowane.

2. Poncjusz Piłat

Był rzymskim namiestnikiem Judei: w latach 26–36 po Chr. To postać: historyczna.

3. Zarzut: podburzanie narodu

To oskarżenie: polityczne. Ma sugerować: zagrożenie dla Rzymu.

4. Zarzut podatkowy jest szczególnie przewrotny

Łk 20 pokazuje: Jezus nie zakazywał płacenia podatków. Wręcz powiedział: oddać Cezarowi to, co Cezara.

5. „Mesjasz-Król”

Tytuł religijny zostaje przedstawiony Piłatowi jako: zagrożenie polityczne.

6. Królewskość Jezusa jest realna

Ale: nie ma charakteru rebelii zbrojnej przeciw Rzymowi.

7. „Ty mówisz”

BT w przypisie tłumaczy: tak brzmi dosłowna forma odpowiedzi. To nie jest: zwykłe wykręcanie się. W semickim sposobie wypowiedzi może mieć: sens potwierdzający, ale pozostawiający konieczność właściwego rozumienia tytułu.

NIEWINNOŚĆ JEZUSA

8. Piłat stwierdza niewinność

To bardzo ważny motyw Łukasza. Nie raz.

Wielokrotnie.

9. Łk 23 buduje niemal „łańcuch świadków” niewinności

Piłat,
Herod pośrednio,
ponownie Piłat,
nawrócony złoczyńca,
setnik,
Józef z Arymatei.

10. Jezus cierpi jako Sprawiedliwy

To ma silne tło: starotestamentowe.

11. Chrześcijaństwo nie mówi, że Jezus „zasłużył” na śmierć

Wręcz przeciwnie. Ewangelia podkreśla: niesprawiedliwość wyroku.

HEROD

12. Herod Antypas

To ten sam władca związany: ze śmiercią Jana Chrzciciela.

13. Już wcześniej chciał zobaczyć Jezusa

Łk 9: Herod zastanawia się, kim Jezus jest.

14. Teraz dostaje okazję

Ale spotkanie nie prowadzi: do wiary.

15. Dlaczego?

Bo Herod chce: spektaklu. Nie: prawdy.

16. „Zobaczyć znak”

To stara pokusa: „udowodnij mi, robiąc cud na moje zamówienie”. Jezus wcześniej odrzucał: żądanie znaku jako rozrywki.

17. Jezus milczy

Nie każdy człowiek: ma prawo do widowiska z Boga.

18. Milczenie Jezusa nie oznacza bezradności

To: odmowa uczestniczenia w farsie.

19. Herod szydzi

Lśniący płaszcz ma: ośmieszyć królewskość Jezusa.

20. Ironia

To, co ma być: kpiną, nieświadomie mówi prawdę: Jezus naprawdę jest Królem.

21. Herod i Piłat stają się przyjaciółmi

To ponura ironia. Wspólny udział w: upokorzeniu niewinnego tworzy: polityczną zgodę.

22. Zło potrafi jednoczyć ludzi

Ale: nie jest to prawdziwa wspólnota.

PIŁAT PO RAZ DRUGI

23. Piłat ponownie mówi o niewinności

To bardzo istotne.

24. Nie znajduje winy zasługującej na śmierć

A jednak proponuje: chłostę.

25. To także niesprawiedliwość

Jeśli człowiek jest niewinny: nie powinien być bity „dla uspokojenia tłumu”.

26. Kompromis ze złem nie staje się dobrem tylko dlatego, że ma zapobiec większemu złu

Piłat próbuje: „trochę skrzywdzić niewinnego, żeby zadowolić wszystkich”. To kończy się: pełną kapitulacją.

BARABASZ

27. Barabasz

Tekst mówi jasno: był więziony za rozruchy i zabójstwo.

28. Nie idealizuj Barabasza

Nie jest w Łukaszu: romantycznym bojownikiem wolności. Jest: człowiekiem skazanym za ciężkie przestępstwa.

29. Jezus i Barabasz

Kontrast jest radykalny. Barabasz: winny. Jezus: niewinny.

30. Winny wychodzi

Niewinny: zajmuje miejsce skazańca. To niezwykle mocny obraz: zbawczy.

31. Czy Łukasz mówi wprost: „Jezus umiera zamiast Barabasza jako symbol całej ludzkości”?

Nie wprost.

Nie należy zamieniać narracji w: mechaniczną alegorię. Ale chrześcijańska teologia może dostrzec: bardzo mocną analogię do zastępczej śmierci Chrystusa.

32. Barabasz jest jak każdy grzesznik

Nie dlatego, że każdy: jest mordercą. Ale dlatego, że: zbawienie otrzymuje winny dzięki śmierci Niewinnego.

PIŁAT I TŁUM

33. Piłat pyta trzy razy

Co złego uczynił?

To przypomina: trzykrotne podkreślenie niewinności.

34. Krzyk nie zmienia prawdy

Wielu ludzi może: krzyczeć. I nadal: nie mieć racji.

35. Demokracja tłumu nie jest kryterium moralnym

To nie jest: krytyka demokracji jako ustroju. To zasada: większość nie tworzy prawdy.

36. Sumienie wymaga odwagi

Piłat wie. Ale: nie robi.

37. Strach o stanowisko może doprowadzić do niesprawiedliwości

Langkammer bardzo mocno podkreśla: polityczny lęk może prowadzić do okrutnych decyzji.

38. Nie wolno zrzucać odpowiedzialności wyłącznie na „tłum żydowski”

To jeden z najważniejszych punktów. Piłat: wydaje wyrok. Rzymscy żołnierze: wykonują ukrzyżowanie. Część przywódców: oskarża. Część tłumu: domaga się śmierci.

Ale inni Żydzi:

są uczniami,
płaczą,
bronią Jezusa,
opłakują Go,
składają Go do grobu.

39. „Żydzi zabili Jezusa” to niepoprawne uogólnienie

Katolicka nauka: odrzuca zbiorową winę Żydów.

40. Krzyż objawia grzech całej ludzkości

Nie jednej: grupy etnicznej.

DROGA KRZYŻOWA

41. Szymon z Cyreny

Cyrena leżała: w Afryce Północnej. Istniała tam: liczna diaspora żydowska. Nie wiemy z samego Łukasza: czy Szymon był stałym mieszkańcem Jerozolimy, pielgrzymem czy przybyszem.

42. Wracał „z pola”

Langkammer podkreśla: nie musi to znaczyć, że pracował w polu. Może oznaczać: wracał spoza miasta.

43. Rzymscy żołnierze mogą przymusić człowieka

Szymon: nie zgłasza się dobrowolnie.

44. Ale Łukasz używa języka uczniostwa

Niesie krzyż: „za Jezusem”.

45. Łk 9,23

Uczeń: bierze krzyż i idzie za Jezusem. Szymon staje się: żywą ikoną tego zdania.

46. Krzyż ucznia nie oznacza każdego dyskomfortu

Nie: „spóźnił mi się autobus — mój krzyż”. W Ewangelii krzyż wiąże się z: wiernością Jezusowi mimo realnej ceny.

47. Nie nazywaj przemocowej sytuacji „krzyżem, który trzeba znosić” bez rozeznania

To bardzo ważne. Krzyż: nie jest usprawiedliwieniem przemocy domowej czy nadużyć. Ofiara ma prawo: szukać bezpieczeństwa i pomocy.

CÓRKI JEROZOLIMSKIE

48. Kobiety płaczą nad Jezusem

To znak: współczucia.

49. Jezus nie odrzuca ich uczuć

Ale: przekierowuje uwagę.

50. „Płaczcie nad sobą”

To wezwanie: do głębszego rozpoznania tragedii Jerozolimy.

51. Niepłodność jako „błogosławieństwo” w nadchodzącej katastrofie

To odwrócenie: zwykłych biblijnych wartości. Dziecko zwykle jest: błogosławieństwem. Ale wojna będzie tak straszna, że matki: będą cierpieć szczególnie.

52. Jezus nie mówi, że macierzyństwo jest złe

Mówi o: skrajnej tragedii.

53. Góry i pagórki

Tło: Oz 10,8. To język: sądu i katastrofy.

54. Zielone drzewo

BT podaje w przypisie: zielonym drzewem jest Jezus.

55. Suche drzewo

BT interpretuje: jako Izrael. Ale bardzo ważne: nie jest to licencja na antysemityzm.

56. Jak czytać to odpowiedzialnie?

Jezus: sam jest synem Izraela. Płaczące kobiety: są Izraelitkami. Uczniowie: są Izraelitami. Chodzi o: sąd nad niewiernością i tragedię miasta, nie: wieczne przekleństwo etniczne.

GOLGOTA

57. „Czaszka”

Greckie: Κρανίον — Kranion odpowiada: nazwie miejsca egzekucji.

58. Łacińskie „Calvaria”

Stąd: Kalwaria.

59. Golgota

Aramejska nazwa związana: z czaszką.

60. Nie potrzebujemy legend o czaszce Adama

Langkammer wspomina: późniejsze tradycje. Ale tekst biblijny: ich nie podaje.

UKRZYŻOWANIE

61. Jezus zostaje ukrzyżowany między dwoma złoczyńcami

To ma tło: Iz 53,12 — zaliczony do przestępców.

62. Ukrzyżowanie było karą rzymską

Bardzo:

bolesną,
publiczną,
hańbiącą.

63. Ewangelie nie epatują fizjologią

To ciekawe. Nie opisują: szczegółowo ran. Skupiają się na: znaczeniu osoby i wydarzenia.

64. Nie musisz dodawać makabry, żeby krzyż był poważny

Ewangelia: sama wystarcza.

MODLITWA O PRZEBACZENIE

65. „Ojcze”

Pierwsze słowo Jezusa na krzyżu u Łukasza: jest modlitwą do Ojca.

66. Jezus pozostaje Synem

Krzyż: nie niszczy Jego relacji z Ojcem.

67. Przebaczenie

Greckie: ἀφίημι — aphiēmi oznacza m.in.: odpuścić / przebaczyć / uwolnić od długu.

68. Jezus modli się za swoich prześladowców

To dosłowna realizacja: Łk 6,27–28.

69. „Nie wiedzą, co czynią”

Nie znaczy: że nikt nie ponosi odpowiedzialności. Nieświadomość: może zmniejszać winę, ale nie zmienia: zła czynu.

70. Miłosierdzie nie zaprzecza prawdzie

Jezus nie mówi: „nic się nie stało”. Mówi: „przebacz”. To znaczy: stało się coś strasznego, a jednak proszę o miłosierdzie.

71. Wariant tekstualny

BT uczciwie zaznacza: zdania tego brak w kilku czołowych rękopisach. Dlatego w wydaniu BT jest: oznaczone nawiasem.

72. Czy to znaczy, że należy je usunąć?

Nie musimy rozstrzygać: złożonej kwestii krytyki tekstu. W projekcie pracujemy na: BT V z biblia.pl, które zdanie zachowuje: z odpowiednią notą.

PODZIAŁ SZAT

73. Losy o szaty

BT odsyła do: Ps 22.

Jezus zostaje pozbawiony nawet: ubrania. To część: publicznego upokorzenia.

TRZY SZYDERSTWA

75. Członkowie Sanhedrynu

Mówią: „innych wybawiał”. To ironicznie: prawda.

76. Problem: „niech wybawi siebie”

Tego Jezus: właśnie nie robi.

77. Dlaczego?

Bo zbawienie innych wymaga: Jego pozostania na drodze miłości aż do końca.

78. Żołnierze

Szydzą: z tytułu królewskiego.

79. Jeden złoczyńca

Powtarza: tę samą logikę.

80. Potrójne kuszenie

Langkammer zauważa strukturę: trzech szyderstw. Można widzieć tu echo: kuszenia na pustyni.

81. Jezus nie używa mocy do ratowania własnego ego

To ogromna lekcja. Moc Boga: jest mocą miłości.

NAPIS NAD KRZYŻEM

82. „Król żydowski”

Napis ma: rzymski sens procesowy. Informuje: za co skazano człowieka.

83. A jednocześnie staje się teologiczną prawdą

Ten wyśmiany skazaniec: jest Królem.

84. Królestwo Jezusa wygląda inaczej

Jego tron: krzyż. Jego korona: hańba przemieniona w chwałę. Jego prawo: miłosierdzie.

NAWRÓCONY ZŁOCZYŃCA

85. Biblia Tysiąclecia nazywa sekcję:

„Nawrócony złoczyńca”.

86. Nie znamy jego imienia z Ewangelii

Tradycyjne imię: Dyzma pochodzi: z późniejszej tradycji.

87. Łukasz nie mówi też, że był „po prawej”

To: późniejsza tradycja. Nie należy przedstawiać tego: jako cytatu biblijnego.

Pierwszy złoczyńca chce: ratunku bez nawrócenia. „Ratuj siebie i nas”.

89. Drugi zaczyna od bojaźni Boga

To nie: neurotyczny strach. To: uznanie Boga i prawdy moralnej.

90. Uznaje własną winę

To fundamentalny krok. Nie mówi: „jestem ofiarą niesprawiedliwego systemu”, choć rzymska kara jest brutalna. Mówi: „my ponosimy konsekwencję naszych czynów”.

91. Nie wiemy, co dokładnie zrobił

Nie wolno dopisywać: jego biografii.

92. Uznaje niewinność Jezusa

Mówi: Jezus nie uczynił nic złego. To kolejny świadek: niewinności.

93. Uznaje królewskość Jezusa

To niezwykłe. Widząc człowieka: przybitego do krzyża, wierzy, że Jezus: ma królestwo.

94. To wiara przeciw obrazowi

Oczy widzą: przegranego. Wiara widzi: Króla.

95. „Wspomnij na mnie”

To prosta modlitwa. Nie: traktat teologiczny. Nie: długa formuła.

96. Na końcu życia wystarcza szczere zwrócenie się do Jezusa

Nie znaczy: „odkładaj nawrócenie do śmierci”. Bo nikt: nie zna swojej ostatniej chwili.

97. To wielka nadzieja dla ludzi, którzy wracają późno

Dopóki żyje człowiek: nie wolno odbierać mu możliwości miłosierdzia.

„DZISIAJ”

98. Greckie:

σήμερον — sēmeron

dzisiaj. To jedno z wielkich słów Łukasza.

99. „Dzisiaj” pojawia się w ważnych momentach zbawienia

narodzenie,
Nazaret,
Zacheusz,
krzyż.

100. Zbawienie nie jest tylko przyszłą teorią

Jezus mówi: dzisiaj.

„ZE MNĄ”

101. To prawdopodobnie najważniejsze dwa słowa obietnicy

ze Mną.

102. Raj nie jest przede wszystkim miejscem luksusu

Jest: komunią z Chrystusem.

103. Chrześcijańskie niebo = być z Panem

Por.: Flp 1,23.

„RAJ”

104. Greckie:

παράδεισος — paradeisos

pochodzi poprzez grekę z języka: perskiego. Oznaczało: ogród / park.

Biblia grecka używa tego słowa także wobec: ogrodu Eden. Dlatego „raj” niesie obraz: utraconej i odzyskanej bliskości Boga.

Jezus nie mówi złoczyńcy: „najpierw udowodnij przez lata, że jesteś dobry”. To: czysta łaska.

107. Ale człowiek odpowiada

Złoczyńca:

uznaje grzech,
uznaje niewinność Jezusa,
wyznaje Jego królowanie,
prosi.

Łaska nie niszczy: odpowiedzi człowieka.

CZY DOBRY ŁOTR „OMIJA” CHRZEST?

108. Nie używaj tej sceny przeciw sakramentom

Chrystus: ustanawia sakramenty i działa przez nie. Ale Bóg: nie jest więźniem sakramentów.

109. Katolicka teologia zna możliwość zbawienia poza zwyczajną formą sakramentalną

Np. poprzez: chrzest pragnienia. Nie jest to: argument, żeby lekceważyć chrzest.

Łotr pokazuje przede wszystkim: suwerenność miłosierdzia Jezusa.

ŚMIERĆ JEZUSA

111. Godzina szósta do dziewiątej

W ówczesnym sposobie liczenia: około południa do około 15:00.

112. Mrok

To: znak kosmiczny i teologiczny.

113. Czy było to naturalne zaćmienie Słońca?

Pascha przypada przy: pełni Księżyca. Zwykłe zaćmienie Słońca wymaga: nowiu. Dlatego nie należy łatwo mówić: „to było normalne zaćmienie astronomiczne”.

114. Ewangelia nie daje raportu meteorologicznego

Znaczenie: stworzenie uczestniczy symbolicznie w godzinie śmierci Jezusa.

ZASŁONA PRZYBYTKU

115. Zasłona się rozdziera

To znak: ogromnej wagi.

116. Możliwe sensy teologiczne

sąd nad dawnym porządkiem świątynnym,
otwarcie dostępu do Boga,
przejście do nowej epoki zbawienia.

Nie trzeba wybierać: tylko jednego.

117. Nie oznacza pogardy dla judaizmu

Jezus: wyrasta ze świątyni i Izraela. Nowe Przymierze jest: dopełnieniem Bożej historii, nie: usprawiedliwieniem pogardy.

OSTATNIA MODLITWA

118. Jezus modli się Psalmem 31

„Ojcze…”

Znowu: Ojciec.

119. Psalm 31,6

To modlitwa: zaufania.

120. Jezus umiera, powierzając siebie Ojcu

To całkowite przeciwieństwo: rozpaczy.

121. W Łukaszu Jezus zachowuje spokój zaufania

Nie znaczy: że cierpienie było małe. Getsemani pokazało: jego głębię.

122. Ostatnim aktem Jezusa jest zawierzenie

To może stać się: chrześcijańską modlitwą na godzinę śmierci.

SETNIK

123. Setnik

Rzymski oficer. Czyli: poganin.

124. Oddaje chwałę Bogu

To bardzo Łukaszowe. Cud / objawienie prowadzi: do uwielbienia Boga.

125. Nazywa Jezusa „sprawiedliwym”

To różni Łukasza od: Marka i Mateusza.

126. Dlaczego to ważne?

Łukasz konsekwentnie pokazuje: niewinnego Sprawiedliwego.

127. Poganin rozpoznaje coś, czego nie rozpoznają oskarżyciele

To zapowiada: uniwersalną misję Dziejów Apostolskich.

TŁUMY

128. Biją się w piersi

To znak: żalu / poruszenia / skruchy.

129. Czy wszyscy się nawrócili?

Tekst tego nie mówi. Nie trzeba przesadzać. Ale reakcja jest: czymś więcej niż obojętnością.

ZNAJOMI I KOBIETY

130. Stoją z daleka

To echo: Ps 38.

131. Nie uciekli wszyscy z narracji

Są: świadkowie.

132. Kobiety z Galilei

Są bardzo ważne.

Widzą:

śmierć,
grób,
sposób złożenia ciała.

To zapewnia: ciągłość świadectwa.

Te same kobiety pojawią się przy: pustym grobie.

JÓZEF Z ARYMATEI

134. Józef jest członkiem Rady

To niezwykle ważne. Nie wszyscy członkowie: zgodzili się na decyzję przeciw Jezusowi.

135. „Dobry i sprawiedliwy”

Łukasz używa: bardzo pozytywnych określeń.

136. Nie zgodził się na uchwałę i postępowanie

To niszczy: uproszczenie o jednomyślnej winie całego Sanhedrynu.

137. Arymatea

Dokładna lokalizacja: nie jest całkowicie pewna. Nie jest to najważniejsze dla: przesłania tekstu.

138. Oczekuje królestwa Bożego

Józef jest: człowiekiem nadziei.

139. Idzie do Piłata

To wymaga: odwagi. Prosi o: ciało skazańca.

POGRZEB

140. Jezus naprawdę umarł

Pogrzeb jest ważnym elementem: apostolskiego Credo.

141. 1 Kor 15

Paweł powie: umarł, został pogrzebany, zmartwychwstał.

142. Grób wykuty w skale

To typ: grobu zamożniejszego właściciela.

143. Nikt wcześniej nie był w nim pochowany

Podkreśla: identyfikowalność miejsca.

144. Nie ma późniejszej pomyłki typu „kobiety trafiły do złego grobu”

Łukasz specjalnie mówi: obserwowały grób i sposób złożenia ciała.

145. Dzień Przygotowania

To: piątek przed szabatem.

146. „Szabat zaczynał jaśnieć”

BT wyjaśnia: chodzi o światła zapalane w piątkowy wieczór.

147. Kobiety przygotowują wonności

Chcą: dopełnić czynności pogrzebowych.

148. Potem odpoczywają

Dlaczego? zgodnie z przykazaniem.

149. To pokazuje pobożność uczennic

Nie są: buntowniczkami przeciw Torze.

Szabat staje pomiędzy: krzyżem i pustym grobem. To dzień: ciszy.

POZIOM 2 — WARTO WIEDZIEĆ

151. Cały Łk 23 jest wielkim procesem niewinnego Jezusa

Nawet gdy formalny proces się kończy: świadectwa niewinności trwają.

152. Piłat trzy razy

To strukturalnie bardzo ważne. „Nie znajduję winy”. A jednak: wyrok śmierci.

153. To pokazuje różnicę między prawdą i odwagą

Można: znać prawdę i nie: być jej świadkiem.

154. Piłat jest ostrzeżeniem dla każdego urzędnika, sędziego i lidera

Neutralność wobec niesprawiedliwości może stać się: współudziałem.

155. Herod jest ostrzeżeniem dla człowieka szukającego „duchowych atrakcji”

Można chcieć: zobaczyć cud i nie chcieć: spotkać Boga.

156. Ciekawość religijna nie jest wiarą

157. Barabasz pokazuje paradoks zbawienia

Grzesznik: odzyskuje wolność. Sprawiedliwy: zostaje skazany.

158. Szymon z Cyreny łączy krzyż Jezusa z krzyżem ucznia

Uczniostwo: nie jest obserwowaniem z daleka.

159. Kobiety pokazują wierną obecność

Nie mogą: zatrzymać egzekucji. Ale: są. Czasem miłość nie potrafi naprawić sytuacji. Potrafi: pozostać.

160. Modlitwa o przebaczenie jest szczytem Łk 6

Jezus powiedział: módlcie się za tych, którzy was krzywdzą. Na krzyżu: robi dokładnie to.

161. Krzyż jest sprawdzianem nauczania Jezusa

Gdy nauka kosztuje: On jej nie odwołuje.

162. Szyderstwo „ratuj siebie” odsłania dwie logiki

Świat: ratuj siebie. Jezus: daj siebie.

163. To dotyka całego chrześcijańskiego życia

Nie chodzi: o samounicestwienie. Chodzi o: miłość, która nie czyni własnego ego najwyższą wartością.

164. Dobry łotr jest ostatnim „zagubionym”, którego Jezus znajduje przed śmiercią

Łk 19: Syn Człowieczy przyszedł szukać i zbawić zagubione. Łk 23: zbawienie dociera nawet na sąsiedni krzyż.

165. Jezus pozostaje Zbawicielem aż do końca

To jeden z kluczy Langkammera do: Łukaszowego opisu męki.

166. „Dzisiaj” zamyka wielką Łukaszową linię zbawienia

Betlejem. Nazaret. Jerycho. Golgota.

Dzisiaj.

167. Setnik i łotr tworzą zaskakujące świadectwa

Nie główni religijni eksperci.

Ale:

skazaniec,
poganin.

Rozpoznają: sprawiedliwość i królewskość Jezusa.

168. Łukasz lubi odwrócenia

Pierwszy: staje się ostatni. Grzesznik: wraca. Poganin: chwali Boga.

169. Józef pokazuje, że nie wolno demonizować całych grup

Jest członkiem Rady. A jednak: jest dobry i sprawiedliwy.

170. To bardzo ważne dla języka chrześcijańskiego o judaizmie

Nigdy: „oni wszyscy”. Ewangelia: sama temu zaprzecza.

POZIOM 3 — GŁĘBIEJ

171. Łk 23 jest Ewangelią niewinnego Sprawiedliwego

Jezus nie zostaje zabity: za własną winę. Jego śmierć jest: przyjęciem skutków grzechu innych.

172. To tło Iz 53

Sprawiedliwy Sługa: cierpi za innych.

173. Krzyż nie oznacza, że Bóg kocha przemoc

Krzyż oznacza: Bóg wchodzi w przemoc, którą ludzie tworzą, i przemienia ją: w miejsce przebaczenia i zbawienia.

174. Nie wolno powiedzieć: „Ojciec po prostu chciał torturować Syna”

To karykatura. Ojciec i Syn: działają w jednej zbawczej miłości.

175. Jezus dobrowolnie daje siebie

Łk 22 już wyjaśnił: Ciało wydane.

Krew wylana.

Łk 23: pokazuje realizację.

176. Eucharystia interpretuje krzyż

Bez Łk 22 moglibyśmy widzieć tylko: egzekucję. Łk 22 mówi: dar.

177. Krzyż interpretuje Eucharystię

Bez Łk 23 moglibyśmy banalizować: „Ciało za was”. Krzyż pokazuje: cenę tej miłości.

178. Jezus trzykrotnie kuszony na początku i wielokrotnie kuszony na końcu

Pustynia: „jeśli jesteś Synem…” Krzyż: „jeśli jesteś Mesjaszem…” Jezus: pozostaje wierny.

179. Szatan w Łk 4 odchodzi „do czasu”

Historia męki jest: powrotem czasu próby.

180. Jezus zwycięża nie schodząc z krzyża

To paradoks. Zwycięstwo nie wygląda: jak uniknięcie śmierci. Ale: jak wierność aż do śmierci.

181. Dobry łotr jest ikoną usprawiedliwienia z łaski

Nie ma: czasu „zarobić”. Może tylko: zaufać.

182. Ale jego wiara nie jest tania

Publicznie:

staje przeciw szydzącemu współskazańcowi,
uznaje własną winę,
broni niewinności Jezusa,
wyznaje Jego królestwo.

183. To jest prawdziwe nawrócenie

Nawet w: kilku zdaniach.

184. Raj jest „z Jezusem”

Największą obietnicą chrześcijaństwa nie jest: brak bólu. Jest: komunia z Bogiem.

185. Śmierć Jezusa ma charakter modlitwy

Ostatnia czynność: zawierzenie.

186. To ogromnie ważne dla duchowości umierania

Chrześcijanin może przeżywać śmierć: jako oddanie siebie Ojcu.

187. Zasłona rozdziera się, a dostęp do Boga zostaje otwarty

Hbr 9–10 rozwinie: tę teologię.

188. Świątynia nie zostaje „wyśmiana”

Jej symbolika zostaje: doprowadzona do Chrystusa.

189. Setnik daje świadectwo zaraz po śmierci

Krzyż zaczyna: rodzić wyznanie.

190. Krzyż, który miał uciszyć Jezusa, zaczyna głosić Jezusa

To wielki paradoks.

191. Pogrzeb jest ważny teologicznie

Jezus: nie udawał śmierci. Nie: „zemdlał”. Został: złożony w grobie.

192. Kobiety wiedzą, gdzie jest grób

To przygotowuje: wiarygodność Łk 24.

Klucz do Biblii — Łk 23

Co mówi o Jezusie?

Jezus jest:

niewinny,
Sprawiedliwy,
Król,
Mesjasz,
Zbawiciel,
przebaczający,
Pan raju,
Syn ufający Ojcu.

Co mówi o człowieku?

Człowiek może:

wiedzieć prawdę i jej nie bronić,
ulec tłumowi,
szukać religijnego widowiska,
szydzić,
zdradzić sumienie.

Ale może też:

nieść krzyż,
płakać,
nawrócić się w ostatniej chwili,
oddać chwałę Bogu,
zachować odwagę jak Józef,
pozostać wiernym jak kobiety.

Co mówi o zbawieniu?

Zbawienie: jest łaską. Dociera: nawet do skazańca na krzyżu.

Co mówi o krzyżu?

Krzyż jest:

niesprawiedliwą egzekucją,
dobrowolnym darem Jezusa,
miejscem przebaczenia,
tronem paradoksalnego Króla,
drogą do zwycięstwa Boga nad grzechem.

Niezbędnik Biblijny — Łk 23

Poncjusz Piłat

Rzymski namiestnik Judei w latach 26–36 po Chr.

Herod Antypas

Tetrarcha Galilei, wcześniej związany ze śmiercią Jana Chrzciciela.

Barabasz

Więzień skazany za rozruchy i zabójstwo.

Szymon z Cyreny

Człowiek przymuszony do niesienia krzyża Jezusa.

Cyrena

Miasto/region w Afryce Północnej z ważną diasporą żydowską.

Golgota

Miejsce ukrzyżowania; nazwa związana z „Czaszką”.

Ukrzyżowanie

Rzymska kara śmierci o charakterze publicznym i hańbiącym.

Raj

Biblijny obraz szczęścia i bliskości Boga.

Setnik

Rzymski dowódca niższego szczebla.

Józef z Arymatei

Członek Rady, który nie zgodził się na jej decyzję i pochował Jezusa.

Dzień Przygotowania

Piątek poprzedzający szabat.

Szabat

Siódmy dzień tygodnia, czas odpoczynku nakazanego przez Torę.

Słowa, które warto znać

βασιλεύς — basileus

król

Χριστός — Christos

Mesjasz / Pomazaniec

σταυρός — stauros

krzyż

σταυρόω — stauroō

ukrzyżować

ἀφίημι — aphiēmi

przebaczyć / odpuścić

σῴζω — sōzō

zbawić / ocalić

σήμερον — sēmeron

dzisiaj

παράδεισος — paradeisos

raj / ogród

δίκαιος — dikaios

sprawiedliwy / prawy

πνεῦμα — pneuma

duch

μνημεῖον — mnēmeion

grób / miejsce pamięci

σάββατον — sabbaton

szabat

Most między Testamentami

Wj 12

Pascha:

wyzwolenie przez ofiarę.

Ps 22

Losy o szaty i cierpienie sprawiedliwego.

Ps 31

Ostatnia modlitwa Jezusa:

zawierzenie Ojcu.

Ps 106

Motyw:

„wspomnij na mnie”.

Iz 52–53

Cierpiący Sługa:

niewinny,
zaliczony do przestępców,
cierpiący za innych.

Oz 10,8

Wołanie do:

gór i pagórków.

Dn 7

Królestwo:

Syna Człowieczego.

Za 12

Motywy:

patrzenia i żałoby.

Tradycja katolicka

1. Jezus naprawdę umarł

To fundament: Credo.

2. Krzyż jest ofiarą miłości

Nie: porażką Ojca. Nie: sadyzmem Boga. Ale: samoofiarowaniem Syna w jedności z wolą Ojca.

3. Odkupienie

Jezus przyjmuje: konsekwencje ludzkiego grzechu i otwiera: drogę pojednania.

4. Przebaczenie nieprzyjaciół

Krzyż jest najwyższym przykładem: miłości nieprzyjaciół.

5. Dobry łotr

Tradycja nazywa go: św. Dyzmą. Ale: imienia tego nie ma w Ewangelii.

6. Sakrament pokuty

Dobry łotr nie jest: technicznym opisem spowiedzi sakramentalnej.

Ale świetnie pokazuje jej wewnętrzną dynamikę:

uznanie winy,
zwrot do Chrystusa,
ufność miłosierdziu.

7. Miłosierdzie aż do ostatniej chwili

Kościół nie powinien: odbierać nadziei żadnemu żyjącemu człowiekowi.

8. Raj i życie po śmierci

Obietnica „dzisiaj” pokazuje: możliwość bezpośredniej komunii z Chrystusem po śmierci.

9. Czy to przeczy czyśćcowi?

Nie.

Jezus daje: konkretną obietnicę konkretnemu człowiekowi. Doktryna czyśćca dotyczy: oczyszczenia tych, którzy umierają w łasce, ale potrzebują oczyszczenia.

10. Droga krzyżowa

Scena Szymona i kobiet jerozolimskich stała się częścią: katolickiego nabożeństwa Drogi Krzyżowej.

11. Nabożeństwo nie może zastąpić Ewangelii

Tradycyjne stacje zawierają także: elementy pochodzące z tradycji pozabiblijnej. Trzeba odróżniać: tekst Ewangelii od pobożnych rozwinięć.

12. Śmierć chrześcijanina

Modlitwa Jezusa z Ps 31 stała się: jednym z wielkich wzorów chrześcijańskiego umierania.

13. Józef z Arymatei

Pokazuje: odwagę sumienia nawet wewnątrz instytucji, która podejmuje złą decyzję.

14. Kobiety

Ich świadectwo jest: fundamentalne dla narracji paschalnej.

Co mówi Hugolin Langkammer OFM?

1. Proces u Piłata ma u Łukasza wyraźną strukturę

Komentator dzieli go na:

pierwsze przesłuchanie,
scenę przed Herodem,
ponowne przesłuchanie i Barabasza.

2. Łukasz szczególnie podkreśla niewinność Jezusa

Langkammer zwraca uwagę: Piłat wielokrotnie stwierdza brak winy. To ważny element: Łukaszowego opisu męki.

3. Herod jest elementem właściwym Łukaszowi

Sceny przed Herodem: nie ma w Marku ani Mateuszu.

4. Barabasz tworzy moralny kontrast

Komentator mocno podkreśla: zostaje uwolniony człowiek winny ciężkich przestępstw, a niewinny Jezus: zostaje wydany.

5. Polityczny lęk Piłata

Langkammer zauważa: obawa przed utratą stanowiska może doprowadzić do okrutnego wyroku.

6. Droga krzyżowa ma u Łukasza trzy części

Szymon,
płaczące kobiety,
dwóch skazańców.

7. Szymon niesie krzyż „za Jezusem”

Komentator widzi tu: mocny związek z uczniostwem.

8. Kobiety jerozolimskie

Ich scena: jest szczególnie Łukaszowa. Słowa Jezusa prowadzą: ku refleksji nad losem Jerozolimy.

9. Łukasz jako jedyny przekazuje dialog z żałującym złoczyńcą

To jeden z najbardziej charakterystycznych: własnych elementów jego Pasji.

10. Dobry łotr uznaje niewinność Jezusa

W ten sposób: potwierdza wcześniejsze świadectwa.

11. Prośba o wspomnienie

Langkammer wskazuje jej: biblijne i żydowskie tło.

12. Obietnica raju

Komentator wiąże ją z: indywidualną eschatologią Łukasza. Człowiek może wejść: w bliskość Chrystusa już po śmierci.

13. Zbawcze „dzisiaj”

Langkammer podkreśla: to wielki motyw Ewangelii Łukasza.

14. Ukrzyżowanie i śmierć mają przemyślaną strukturę

W centrum pojawiają się: modlitwy Jezusa.

15. Szyderstwa mają potrójną formę

Przywódcy. Żołnierze. Złoczyńca. A odpowiedzią Jezusa: nie jest zemsta.

16. Jezus pozostaje Zbawicielem na krzyżu

Przebacza. Obiecuje: raj.

17. Łukasz eksponuje Jezusa jako Sprawiedliwego

Świadectwo setnika: jest tu bardzo ważne.

18. Pogrzeb zamyka realną historię śmierci

A kobiety: zapewniają ciągłość świadectwa ku pustemu grobowi.

Biblia Tysiąclecia — ważne przypisy

Łk 23,3

BT wyjaśnia:

dosłownie odpowiedź Jezusa brzmi „Ty mówisz”.

Łk 23,17

BT zaznacza:

wiersza brak w części rękopisów lub znajduje się w innym miejscu. To przykład: wariantu tekstualnego.

Łk 23,30

BT odsyła do:

Oz 10,8.

Łk 23,31

BT interpretuje alegorię:

zielone drzewo — Jezus, suche — Izrael.

Trzeba ją czytać: bez antysemickich uogólnień.

Łk 23,34

BT zaznacza:

modlitwy o przebaczenie brakuje w kilku czołowych rękopisach. BT zachowuje ją: w nawiasie.

Łk 23,34

Podział szat:

Ps 22.

Łk 23,38

BT zaznacza:

pełniejszą formę tytułu napisu przekazuje J 19,19.

Łk 23,40

BT informuje:

zdanie złoczyńcy ma różne możliwości interpretacji.

Łk 23,46

BT odsyła do:

Ps 31,6.

Łk 23,54

BT wyjaśnia:

„szabat zaczynał jaśnieć” przez światła zapalane w piątkowy wieczór.

Łk 23,56

BT odsyła do:

Wj 12,
Wj 20,
Kpł 23

w sprawie: szabatu.

Trudne pytania

Czy Piłat był „dobrym człowiekiem”, który chciał uratować Jezusa?

Nie należy go: wybielać. Stwierdza niewinność. Ale ostatecznie: wydaje niewinnego na śmierć.

Czy całą winę ponoszą przywódcy żydowscy?

Nie.

Odpowiedzialność jest: rozłożona. Piłat podejmuje: decyzję prawną. Rzymianie: wykonują egzekucję. Część przywódców: oskarża. Część tłumu: naciska. Teologicznie krzyż dotyczy: grzechu całej ludzkości.

Czy „naród żydowski zabił Jezusa”?

Nie wolno tak mówić. To historycznie i teologicznie: nieprecyzyjne. Kościół katolicki odrzuca: zbiorową winę Żydów.

Dlaczego Jezus nie odpowiedział Herodowi?

Tekst nie daje: pełnego komentarza psychologicznego. Kontekst pokazuje: Herod szuka widowiska, nie prawdy.

Czy Jezus był przeciwnikiem podatków?

Nie.

Łk 20 mówi: oddać Cezarowi to, co Cezara.

Czy Barabasz jest dosłownie symbolem każdego człowieka?

Tekst: nie mówi tego wprost. Ale kontrast: winny uwolniony / niewinny skazany ma: naturalną wartość teologiczną.

Czy Szymon z Cyreny dobrowolnie pomógł Jezusowi?

Tekst mówi o przymuszeniu. Nie należy robić z niego od razu: dobrowolnego bohatera. Ale jego pozycja „za Jezusem” ma: mocny sens uczniowski.

Czy słowa do kobiet są potępieniem wszystkich mieszkańców Jerozolimy?

Nie.

To prorocka zapowiedź: tragedii miasta.

Czy „suche drzewo = Izrael” oznacza wieczne odrzucenie Żydów?

Nie.

Takie odczytanie byłoby: sprzeczne z Rz 9–11 i nauką Kościoła.

Czy Jezus naprawdę powiedział „Ojcze, przebacz im”?

BT zachowuje: tę modlitwę, ale uczciwie zaznacza: jej brak w części bardzo ważnych rękopisów. Krytyka tekstu: pozostawia tu dyskusję.

Czy „nie wiedzą, co czynią” znosi winę oprawców?

Nie automatycznie.

Nieświadomość może: wpływać na stopień winy. Ale czyn: pozostaje zły.

Czy dobry łotr nazywał się Dyzma?

Nie w Biblii. To: imię tradycyjne.

Czy był po prawej stronie Jezusa?

Łukasz tego nie mówi.

Czy dobry łotr został zbawiony bez dobrych uczynków?

Zostaje zbawiony: przez łaskę Chrystusa przyjętą w wierze. Nie ma czasu: na długie życie pokuty. Ale robi to, co może: wyznaje prawdę, uznaje winę i ufa Jezusowi.

Czy można więc grzeszyć całe życie i nawrócić się w ostatniej sekundzie?

Miłosierdzie jest możliwe: do końca. Ale celowe odkładanie nawrócenia jest: niebezpieczne i samo w sobie nieszczere. Nie wiesz: czy będziesz miał ostatnią świadomą chwilę.

Czy „dzisiaj w raju” oznacza, że nie istnieje czyściec?

Nie.

To obietnica: dla konkretnego człowieka. Nie jest: kompletnym traktatem o wszystkich stanach po śmierci.

Czy mrok był zaćmieniem Słońca?

Nie mamy podstaw: do pewnego naturalistycznego wyjaśnienia. Przy pełni księżyca paschalnego: zwykłe zaćmienie Słońca nie pasuje astronomicznie.

Czy rozerwana zasłona oznacza, że świątynia i judaizm były złe?

Nie.

Symbolika wskazuje: na przełom paschalny i dostęp do Boga przez Chrystusa. Nie usprawiedliwia: pogardy wobec judaizmu.

Czy setnik nawrócił się i został chrześcijaninem?

Tekst mówi: oddał chwałę Bogu i uznał Jezusa za sprawiedliwego. Nie opisuje: jego późniejszego życia.

Czy bicie się w piersi oznacza pełne nawrócenie tłumu?

Niekoniecznie.

To: znak głębokiego poruszenia i żalu.

Czy wszyscy członkowie Sanhedrynu skazali Jezusa?

Łukasz sam mówi o Józefie: nie zgodził się z uchwałą i postępowaniem. Więc: nie.

Czy grób Józefa był „grobem Jezusa” od początku?

Nie.

Józef oddaje: nowy grób.

Częste błędne odczytania

„Piłat był niewinny, bo chciał wypuścić Jezusa.” — Nie.
„Wszyscy Żydzi chcieli śmierci Jezusa.” — Nie.
„Żydzi są zbiorowo winni śmierci Chrystusa.” — Nie.
„Herod naprawdę szukał wiary.” — Nie wynika z tekstu.
„Jezus zakazywał podatków.” — Nie.
„Barabasz był niewinnym bohaterem narodowym.” — Nie w Łk.
„Szymon od początku dobrowolnie chciał nieść krzyż.” — Tekst mówi o przymuszeniu.
„Każde cierpienie trzeba biernie znosić jako krzyż.” — Nie.
„Słowa do kobiet są przekleństwem Żydów.” — Nie.
„Dobry łotr nazywa się Dyzma w Biblii.” — Nie.
„Łukasz mówi, że dobry łotr wisiał po prawej stronie.” — Nie.
„Nawrócenie łotra oznacza, że sakramenty są zbędne.” — Nie.
„Można bezpiecznie odkładać nawrócenie do śmierci.” — Nie.
„Jezus nie doświadczał fizycznego i psychicznego cierpienia.” — Nie.
„Krzyż oznacza, że Ojciec nienawidzi Syna.” — Nie.
„Mrok musiał być zwykłym zaćmieniem Słońca.” — Nie mamy podstaw.
„Rozerwana zasłona dowodzi, że judaizm był zły.” — Nie.
„Setnik wyznał dokładnie to samo co w Mateuszu.” — Nie; u Łukasza mówi o sprawiedliwości Jezusa.
„Wszyscy członkowie Rady zgodzili się na wyrok.” — Nie.
„Kobiety nie miały znaczenia jako świadkowie.” — Przeciwnie.
„Krzyż kończy historię Jezusa.” — Łk 24 dopiero nadejdzie.

Powiązania z innymi tekstami Biblii

Wj 12 — Pascha i wyzwolenie.
Ps 22 — cierpiący sprawiedliwy, podział szat.
Ps 31 — zawierzenie ducha Bogu.
Ps 106 — „wspomnij na mnie”.
Iz 53 — Sługa cierpiący, niewinny, zaliczony do złoczyńców.
Oz 10 — góry i pagórki.
Dn 7 — królowanie Syna Człowieczego.
Łk 4 — kuszenie: „jeśli jesteś…”.
Łk 6 — miłość nieprzyjaciół.
Łk 9 — brać krzyż i iść za Jezusem.
Łk 19 — zbawcze „dzisiaj”.
Łk 20 — podatek dla Cezara.
Łk 21 — zapowiedź katastrofy Jerozolimy.
Łk 22 — Eucharystia interpretuje śmierć Jezusa jako dar.
Łk 24 — pusty grób i zmartwychwstanie.
Dz 3 — temat niewiedzy i odpowiedzialności.
Dz 7 — Szczepan modlący się za prześladowców.
Rz 9–11 — trwała tajemnica Izraela.
1 Kor 15 — śmierć, pogrzeb i zmartwychwstanie.
Flp 1 — być z Chrystusem.
Hbr 9–10 — ofiara Chrystusa i dostęp do Boga.

Jak czytać Łk 23 osobiście?

1. Czy wiem czasem, co jest słuszne, ale boję się to zrobić?

2. Kto jest moim „tłumem”?

ludzie w pracy?
rodzina?
internet?
grupa?
przełożeni?

3. Czy potrafię bronić niewinnego, gdy mnie to kosztuje?

4. Czy szukam Jezusa jak Herod — dla ciekawostki?

Czy: dla nawrócenia?

5. Czy moja religijność nie stała się pogonią za cudami i sensacją?

6. Czy zgadzam się z niesprawiedliwością „dla świętego spokoju”?

7. Czy rozumiem, że większość może się mylić?

8. Jak niosę krzyż „za Jezusem”?

9. Czy nie nazywam cudzej przemocy „krzyżem”, który ktoś ma obowiązek znosić?

10. Czy potrafię modlić się za ludzi, którzy mnie krzywdzą?

11. Czy przebaczenie mylę z zaprzeczaniem krzywdzie?

12. Czy w chwili kryzysu chcę przede wszystkim „ratować siebie”?

13. Czy wierzę, że człowiek może wrócić do Boga nawet bardzo późno?

14. Czy sam nie odkładam nawrócenia?

Czy umiem powiedzieć Jezusowi prostą modlitwę: wspomnij na mnie?

Czy niebo rozumiem przede wszystkim jako: bycie z Jezusem?

17. Czy umiem oddać swoje życie Ojcu?

18. Czy w instytucji potrafię być jak Józef z Arymatei — nie zgodzić się na zło?

19. Czy pozostaję przy cierpiącym nawet wtedy, gdy nie mogę go uratować?

20. Czy moja wiara prowadzi mnie od krzyża ku nadziei Łk 24?

Co Łk 23 mówi współczesnemu człowiekowi?

1. Presja grupy nie zwalnia z odpowiedzialności

„Wszyscy tak chcieli”: nie jest obroną sumienia.

2. Lider odpowiada za decyzję

Piłat nie może powiedzieć: „to oni mnie zmusili”.

3. Nie zamieniaj religii w widowisko

Herod chce: show. Jezus: milczy.

4. Nie każdy kompromis jest mądry

Kompromis dotyczący: krzywdy niewinnego jest: zdradą sprawiedliwości.

5. Nie buduj nienawiści etnicznej na opisie męki

To całkowicie: sprzeczne z Ewangelią.

6. Chrześcijanin nie ma być człowiekiem zemsty

Pierwszą odpowiedzią Jezusa na krzyżu jest: modlitwa.

7. Nawrócenie nigdy nie jest „za późno”, dopóki człowiek żyje

8. Ale „później” nie jest planem duchowym

Nawrócenie: dzisiaj.

9. Możesz być człowiekiem instytucji i zachować sumienie

Józef z Arymatei: pokazuje to.

10. Wierność czasem wygląda po prostu jak obecność

Kobiety: patrzą, pamiętają, wracają.

Jak wyjaśnić Łk 23 komuś innemu?

Wersja 30 sekund

Łk 23 opowiada o procesie, ukrzyżowaniu, śmierci i pogrzebie Jezusa. Piłat kilka razy stwierdza Jego niewinność, ale ulega presji i uwalnia Barabasza — człowieka skazanego za bunt i zabójstwo. Jezus idzie na krzyż, a Szymon z Cyreny niesie go „za Nim”, stając się obrazem ucznia. Na krzyżu Jezus modli się o przebaczenie dla prześladowców. Jeden ze złoczyńców szydzi, ale drugi uznaje własną winę, niewinność Jezusa i Jego królestwo. Jezus obiecuje mu: dzisiaj będzie z Nim w raju. Umiera, powierzając ducha Ojcu. Setnik uznaje Go za sprawiedliwego, a Józef z Arymatei — członek Rady, który nie zgodził się na jej decyzję — składa Jezusa do grobu. Kobiety zapamiętują miejsce, przygotowując scenę zmartwychwstania.

Wersja 2 minuty

Sanhedryn przekazuje Jezusa Piłatowi i formułuje polityczne zarzuty: podburzanie narodu, sprzeciw wobec podatków i pretensje królewskie. Pierwszy zarzut podatkowy jest szczególnie przewrotny, ponieważ w Łk 20 Jezus nakazał oddać Cezarowi to, co Cezara. Piłat nie znajduje winy. Odsyła Jezusa do Heroda, który chce zobaczyć cud, ale Jezus nie daje mu widowiska. Herod szydzi z Niego i odsyła Go z powrotem.

Piłat ponownie stwierdza niewinność Jezusa, ale pod presją zgadza się uwolnić Barabasza — winnego rozruchów i zabójstwa — a niewinnego Jezusa wydaje na ukrzyżowanie. To potężny obraz niesprawiedliwości i zarazem zbawczej zamiany: winny wychodzi wolny, niewinny idzie na śmierć. W drodze Szymon z Cyreny zostaje zmuszony, by nieść krzyż „za Jezusem”, co przypomina wcześniejszą naukę o uczniostwie. Jezus przemawia także do płaczących kobiet z Jerozolimy, zapowiadając katastrofę miasta.

Na krzyżu Jezus modli się o przebaczenie dla swoich oprawców. Trzykrotnie słyszy szyderczą sugestię, by ratował samego siebie, ale nie schodzi z krzyża. Jeden ze złoczyńców również szydzi. Drugi przyznaje się do winy, uznaje niewinność Jezusa i wierzy, że ukrzyżowany Jezus ma królestwo. Prosi tylko, by Jezus o nim pamiętał. Otrzymuje natychmiastową obietnicę: „dzisiaj” będzie z Jezusem w raju.

Jezus umiera, modląc się słowami Ps 31 i powierzając ducha Ojcu. Rzymski setnik nazywa Go sprawiedliwym. Tłumy biją się w piersi, a kobiety z Galilei obserwują wydarzenia. Józef z Arymatei, dobry i sprawiedliwy członek Rady, który nie zgodził się na jej decyzję, prosi o ciało i składa Jezusa w nowym grobie. Kobiety dokładnie widzą miejsce pochówku. To przygotowuje Łk 24: śmierć jest realna, grób jest znany, a następny rozdział przyniesie coś, czego nikt się nie spodziewa.

23 rzeczy do zapamiętania

Zarzuty wobec Jezusa zostają politycznie przeformułowane.
Jezus nie zakazywał płacenia podatków.
Piłat kilka razy stwierdza niewinność Jezusa.
Herod szuka znaku, nie nawrócenia.
Jezus nie daje Herodowi religijnego widowiska.
Piłat wie, co jest sprawiedliwe, ale ulega presji.
Barabasz jest winny rozruchów i zabójstwa.
Winny zostaje uwolniony, niewinny Jezus skazany.
Szymon niesie krzyż „za Jezusem”.
Jezus myśli o Jerozolimie nawet w drodze na śmierć.
Krzyż nie usprawiedliwia biernego znoszenia każdej przemocy.
Jezus modli się o przebaczenie dla prześladowców.
BT zaznacza wariant tekstualny Łk 23,34.
Jezus nie schodzi z krzyża, by „ratować siebie”.
Nawrócony złoczyńca nie ma w Biblii podanego imienia.
Łukasz nie podaje, po której stronie wisiał nawrócony złoczyńca.
Złoczyńca uznaje własną winę i niewinność Jezusa.
Jezus obiecuje mu raj „dzisiaj”.
Centrum raju to „być z Jezusem”.
Jezus umiera, powierzając ducha Ojcu.
Setnik uznaje Jezusa za sprawiedliwego.
Józef z Arymatei pokazuje, że nie cała Rada poparła wyrok.
Kobiety z Galilei łączą świadectwo krzyża z przyszłym świadectwem pustego grobu.

Jedno zdanie

Łk 23 pokazuje niewinnego Jezusa niesprawiedliwie skazanego, który mimo zdrady sumienia Piłata, szyderstw i krzyża pozostaje Zbawicielem: przebacza prześladowcom, otwiera raj skruszonemu grzesznikowi, ufa Ojcu aż do śmierci i zostawia świadków, którzy zaprowadzą nas w następnym rozdziale do pustego grobu.

Pytania do refleksji

Czy jestem jak Piłat — wiem, co jest słuszne, ale boję się konsekwencji?
Czy opinia grupy potrafi pokonać moje sumienie?
Czy szukam cudów bardziej niż nawrócenia?
Czy potrafię milczeć wobec prowokacji jak Jezus przed Herodem?
Czy nie próbuję „zadowolić wszystkich” kosztem niewinnego?
Czy umiem bronić osoby niesłusznie oskarżanej?
Jak reaguję, gdy większość wybiera zło?
Czy niosę krzyż za Jezusem czy tylko obserwuję?
Czy potrafię odróżnić krzyż od przemocy, której trzeba przeciwdziałać?
Czy modlę się za swoich nieprzyjaciół?
Czy potrafię przebaczać bez zaprzeczania prawdzie?
Czy w kryzysie ratuję tylko siebie?
Czy uznaję własną winę tak jak nawrócony złoczyńca?
Czy wierzę, że Jezus może mnie przyjąć mimo historii grzechu?
Czy odkładam nawrócenie?
Czy pragnę przede wszystkim „być z Jezusem”?
Czy umiem powierzyć siebie Ojcu?
Czy jestem gotowy sprzeciwić się złej decyzji własnej grupy jak Józef?
Czy potrafię wiernie zostać przy cierpiącym?
Czy krzyż prowadzi mnie do nadziei zmartwychwstania?

Cytaty biblijne użyte w opracowaniu

Brzmienie wszystkich krótkich cytatów zostało sprawdzone wyłącznie w: https://biblia.pl/czytaj/Lk/23/ Pełny chroniony tekst rozdziału nie został przedrukowany. Wykorzystano wyłącznie krótkie fragmenty, sigla i parafrazy.

Źródła komentarza

Biblia Tysiąclecia

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum. Tekst oraz przypisy weryfikowane w: biblia.pl — Łk 23

Hugolin Langkammer OFM

Hugolin Langkammer OFM, Ewangelia według św. Łukasza. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Lublin 2005.

W opracowaniu wykorzystano szczególnie jego uwagi dotyczące:

struktury procesu przed Piłatem;
unikalnej dla Łukasza sceny przed Herodem;
wielokrotnego podkreślenia niewinności Jezusa;
politycznego lęku Piłata;
historycznego i moralnego kontrastu Jezusa z Barabaszem;
Szymona z Cyreny;
drogi krzyżowej jako trzech scen: Szymona, kobiet i dwóch skazańców;
płaczących kobiet jerozolimskich;
zapowiedzi sądu nad Jerozolimą;
ukrzyżowania Jezusa jako centralnej sceny męki;
potrójnych szyderstw;
modlitwy Jezusa;
wyjątkowo Łukaszowego dialogu z nawróconym złoczyńcą;
uznania niewinności Jezusa przez drugiego skazańca;
zbawczego „dzisiaj”;
raju jako bezpośredniej bliskości Chrystusa;
indywidualnego wymiaru eschatologii Łukasza;
Jezusa pozostającego Zbawicielem także na krzyżu;
setnika wyznającego sprawiedliwość Jezusa;
świadków śmierci;
pogrzebu oraz ciągłości świadectwa kobiet ku opowiadaniu o zmartwychwstaniu.

Ostatni klucz do Łk 23

Zapamiętaj ruch rozdziału: Sanhedryn → Piłat → fałszywe oskarżenia → niewinność → Herod → żądanie znaku → szyderstwo → Piłat → znów niewinność → Barabasz → krzyk tłumu → Piłat kapituluje → winny wolny → Niewinny wydany → Szymon → krzyż za Jezusem → kobiety → Jerozolima → Golgota → dwóch złoczyńców → modlitwa o przebaczenie → szydercy → „ratuj siebie” → nawrócony złoczyńca → „wspomnij na mnie” → „dzisiaj” → „ze Mną” → raj → mrok → zasłona → Psalm 31 → Ojciec → śmierć → setnik → „sprawiedliwy” → tłumy → kobiety → Józef → nowy grób → szabat → cisza.

Jeśli masz zapamiętać tylko trzy myśli: Piłat wiedział, że Jezus jest niewinny — sama znajomość prawdy nie wystarczy, potrzebna jest jeszcze odwaga, by według niej postąpić.

Nawrócony złoczyńca pokazuje, że miłosierdzie Jezusa może dosięgnąć człowieka nawet w ostatniej chwili: „dzisiaj” i „ze Mną”.

Jezus umiera tak, jak żył: przebaczając, zbawiając i ufając Ojcu.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.