Ewangelia według św. Jana — J 20: pusty grób, Maria Magdalena, Duch Święty, Tomasz i wiara dająca życie

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

J 20 — w 60 sekund

J 19 kończy się: grobem. J 20 zaczyna się: pierwszego dnia tygodnia. To nie jest zwykła zmiana daty. W Biblii pierwszy dzień: przywołuje początek stworzenia. Rdz 1: światło. J 1: Słowo i światło. J 20: nowy początek. Maria Magdalena idzie: bardzo wcześnie. BT V: „gdy jeszcze było ciemno”.

Ciemność: jest realną porą dnia. Ale u Jana także: mocnym motywem teologicznym. Judasz wyszedł: „a była noc”. Teraz: noc jeszcze trwa, ale: kamień jest już odsunięty. Światło: zaczyna zwyciężać. Maria widzi: pusty grób. Czy od razu mówi: „Jezus zmartwychwstał”? Nie. Mówi: „Zabrano Pana”.

To bardzo ważne. Pusty grób: nie jest automatycznie pełnym rozumieniem Zmartwychwstania. Maria: interpretuje to w naturalny sposób. Ktoś: przeniósł ciało. Biegnie: do Piotra i umiłowanego ucznia. I mówi: „nie wiemy, gdzie Go położono”. BT V zauważa: liczba mnoga może wskazywać na obecność innych kobiet, znanych z Ewangelii synoptycznych.

To dobry przykład: jak Ewangelie mogą się wzajemnie uzupełniać, bez potrzeby: sztucznego robienia z nich identycznych stenogramów. Piotr i umiłowany uczeń: biegną. Umiłowany uczeń: dociera pierwszy. Ale: czeka na Piotra. Piotr: wchodzi pierwszy. Widzą: płótna. I: chustę oddzielnie. To ważne.

Jeśli ktoś: po prostu ukradł ciało, po co: starannie zostawiać płótna? Nie jest to: matematyczny dowód Zmartwychwstania. Ale: grób nie wygląda jak miejsce zwykłej kradzieży. Potem: umiłowany uczeń wchodzi. Jan mówi: „ujrzał i uwierzył”. Wielki moment. Ale natychmiast: „dotąd nie rozumieli jeszcze Pisma”.

Czyli: wiara rodzi się wcześniej niż pełne zrozumienie. Można: naprawdę zacząć wierzyć i: nadal nie umieć wszystkiego wyjaśnić. To bardzo ważne dla początkującego czytelnika Biblii. Wiara: nie oznacza natychmiastowej kompletnej wiedzy. Potem uczniowie: wracają. Maria: zostaje. Płacze. Zagląda: do grobu.

Widzi: dwóch aniołów. Jeden: w miejscu głowy. Drugi: w miejscu nóg. Polski biblista ks. Adam Kubiś: poświęcił temu szczegółowi całe studium. Jego najbardziej przekonująca propozycja: aniołowie mogą przypominać cherubów Arki Przymierza po obu stronach przebłagalni. Jeśli tak: miejsce, gdzie leżał Jezus,

staje się: znakiem nowej przestrzeni Bożej obecności i pojednania. To: interpretacja egzegetyczna, nie zdanie zapisane wprost przez Jana. Maria jednak: nie zatrzymuje się na aniołach. Jej problem: „Gdzie jest Pan?” I wtedy: Jezus stoi obok. Ale ona: Go nie rozpoznaje. To bardzo ważne dla natury Zmartwychwstania.

Jezus: jest ten sam. Ma: ciągłość z ukrzyżowanym ciałem. Później pokaże: ręce i bok. A jednak: Jego ciało jest uwielbione. Nie zawsze: rozpoznawalne tak samo jak wcześniej. Maria myśli: „ogrodnik”. Czy to tylko pomyłka? Na poziomie historii: tak — myli Jezusa z ogrodnikiem. Ale Jan celowo umieścił: grób w ogrodzie.

Rdz: pierwszy ogród. Jezus: nowy Adam w nowym stworzeniu? To bardzo stara: i mocna interpretacja. Nie należy: wkładać jej do głowy Marii. Ale jako motyw teologiczny: pasuje do pierwszego dnia tygodnia, ogrodu i nowego życia. Jezus pyta: „Kogo szukasz?” To echo: pierwszych słów Jezusa do uczniów w J 1.

Tam: „Czego szukacie?” Tutaj: „Kogo szukasz?” Cała Ewangelia: jest poszukiwaniem Osoby. Maria rozpoznaje Jezusa: nie po wyglądzie. Po: swoim imieniu.

„Mario!”

J 10: Pasterz woła swoje owce po imieniu. Owce: znają Jego głos. J 20: dokładnie to się wydarza. Maria: „Rabbuni!” BT: uroczystsza aramejska forma „Rabbi” — „Mój Nauczycielu”. I wtedy trudne: „Nie zatrzymuj Mnie”. Dawniej znane łacińskie: Noli me tangere — „nie dotykaj Mnie”. Ale BT V: „Nie zatrzymuj Mnie”.

To lepiej oddaje: grecki czasownik w formie sugerującej zaprzestanie trzymania / zatrzymywania. Dlaczego to ważne? Bo Jezus: nie ma alergii na dotyk. W J 20,27: zaprasza Tomasza do ran. Chodzi raczej: nie próbuj zatrzymać Mnie w dawnym sposobie obecności. Relacja: wchodzi w nowy etap. Jezus: idzie do Ojca.

BT V wyjaśnia: wejście uwielbionego Chrystusa do chwały Ojca realizuje się w Zmartwychwstaniu, a Wniebowstąpienie u Łukasza: kończy serię ukazywań. Czyli: Jan i Łukasz mogą inaczej rozłożyć akcenty czasowe i teologiczne, bez twierdzenia: że Jezus przez 40 dni „nie był jeszcze u Ojca” w żadnym sensie. Potem Jezus mówi: „idź do moich braci”.

Po raz pierwszy tak mocno: nazywa uczniów braćmi po Paschale. Przed chwilą: uciekli. Piotr: się zaparł. A Zmartwychwstały: „moi bracia”. To Ewangelia: odbudowanej relacji. Jezus mówi: „Ojciec mój i Ojciec wasz”. Ale BT V słusznie zaznacza: Ojciec jest Ojcem Jezusa i naszym Ojcem nie w identyczny sposób.

Jezus: Syn z natury. My: dzieci przez łaskę i przybrane synostwo. Maria idzie. Jej pierwsze wielkanocne świadectwo: „Widziałam Pana”. Dlatego tradycja nazywa ją czasem: „apostołką Apostołów”. To późniejsze określenie tradycyjne: dobrze oddaje fakt, że zostaje posłana do uczniów z orędziem. Wieczorem: tego samego pierwszego dnia.

Drzwi: zamknięte. Uczniowie: boją się. I Jezus: staje pośrodku. Nie wyważa: drzwi. Jego uwielbione ciało: nie jest ograniczone jak przed Paschą, ale: nie jest duchem bez ciała. Pokazuje: ręce i bok. To dokładnie: ciało Ukrzyżowanego. Zmartwychwstanie: nie oznacza „dusza Jezusa przeżyła”.

Oznacza: Jezus żyje całym uwielbionym człowieczeństwem. Rany: nie znikają. Zostają: przemienione. To bardzo ważne. Zmartwychwstanie nie mówi: „to, co cię zraniło, nigdy się nie wydarzyło”. Mówi: rana nie ma już władzy śmierci. Pierwsze słowo: „Pokój wam”. Nie: „gdzie byliście?” Nie: „jak mogliście uciec?”

Pokój.

To owoc: Paschy. Jezus pokazuje: ręce i bok. Uczniowie: się radują. J 16: „smutek przemieni się w radość”. J 20: wypełnienie. Potem: drugi raz „Pokój wam”. I: misja. „Jak Ojciec Mnie posłał, tak i Ja was posyłam”. J 17: już to zapowiadał. Kościół: nie zostaje tylko uratowaną grupą. Zostaje: posłany.

A potem: Jezus tchnie. Greckie: ἐνεφύσησεν — enephysēsen. To niezwykle rzadkie słowo. W greckim Starym Testamencie Rdz 2,7: Bóg tchnie w człowieka tchnienie życia. Ez 37: Duch ożywia wyschnięte kości. J 20: Zmartwychwstały tchnie Ducha. To potężny motyw: nowego stworzenia. Pierwszy dzień. Ogród.

Tchnienie. Nowe życie. A potem: „Którym odpuścicie grzechy…” BT V mówi jednoznacznie: klasyczny tekst dla sakramentu pokuty. Jezus przekazuje: Apostołom i ich następcom władzę: odpuszczania grzechów mocą Ducha Świętego. To nie znaczy: ksiądz prywatnie „ma moc Boga w kieszeni”. Źródło: Chrystus.

Moc: Duch Święty. Posługa: powierzona Kościołowi. Odpuszczenie grzechów: jest jednym z pierwszych owoców Zmartwychwstania. Krzyż: przebaczenie. Zmartwychwstanie: nowe życie. Duch: misja pojednania. A Tomasz? Nie było go: przy pierwszym spotkaniu. Inni mówią: „Widzieliśmy Pana”. Dokładnie jak Maria: „Widziałam Pana”.

Tomasz: nie przyjmuje świadectwa wspólnoty. Chce: zobaczyć. Chce: dotknąć ran. Bardzo łatwo zrobić z niego: „Tomasza niedowiarka” w sensie karykatury. Ale wcześniej w J 11: chciał iść umrzeć z Jezusem. W J 14: odważył się zadać szczere pytanie. Tomasz: nie jest cynikiem. Jest: uczniem, którego wiara przechodzi przez głęboki kryzys.

Po ośmiu dniach: Jezus wraca. Znów: zamknięte drzwi. Znów: pokój. I Jezus: zna dokładnie słowa Tomasza, choć Tomasz mówił je: pod Jego widzialną nieobecność. To pokazuje: Zmartwychwstały zna ucznia.

Mówi:

zobacz, podnieś rękę, włóż w bok, nie bądź niewierzący, ale wierzący.

Czy Tomasz rzeczywiście: dotknął? Jan: tego nie mówi. Nie możemy: twierdzić jako faktu. Następny wers: Tomasz odpowiada.

„Pan mój i Bóg mój!”

To najwyższe: osobiste wyznanie chrystologiczne czwartej Ewangelii. J 1: „Słowo było Bogiem”. J 20: „Bóg mój”. Ewangelia tworzy: wielką klamrę. Nie: „Jezus jest trochę boski”. Tomasz zwraca się: do Jezusa. „Pan mój i Bóg mój”. To także pokazuje: Zmartwychwstanie nie tylko przywraca Jezusowi życie.

Objawia: kim On naprawdę jest. Potem Jezus mówi: „Błogosławieni, którzy nie widzieli, a uwierzyli”. Czy to pochwała: ślepej wiary bez dowodów? Nie. Ci, którzy nie widzieli osobiście Zmartwychwstałego: mają świadectwo Apostołów. BT V: wprost odsyła do świadectwa apostolskiego. Czyli: my nie mamy wierzyć „bo ktoś kazał”.

Mamy: przyjąć apostolskie świadectwo tych, którzy widzieli. To dokładnie: cel Ewangelii. Jan kończy: Jezus zrobił wiele innych znaków. Nie wszystko: zapisano. Te: zapisano celowo. Po co?

Abyście wierzyli.

W co?

Jezus jest Mesjaszem,

Synem Bożym.

Po co wierzyć? Aby mieć życie w Jego imię. To jest: instrukcja obsługi całej Ewangelii Jana. Nie została napisana tylko: żebyś wiedział, co wydarzyło się kiedyś.

Została napisana:

żebyś spotkał Jezusa przez świadectwo, uwierzył, i miał życie.

J 20 jest więc:

zmartwychwstaniem Jezusa, narodzinami wiary, narodzinami misji, tchnieniem Ducha, początkiem pojednania, i zaproszeniem czytelnika, aby sam powiedział:

„Pan mój i Bóg mój”.

Podział J 20

J 20,1–10

Pusty grób — Maria, Piotr i umiłowany uczeń

Od ciemności i zagubienia do pierwszego aktu wiary.

J 20,11–18

Maria Magdalena spotyka Zmartwychwstałego

Rozpoznaje Go, gdy wypowiada jej imię, i zostaje posłana z orędziem do uczniów.

J 20,19–23

Pokój, posłanie, Duch i odpuszczenie grzechów

Zmartwychwstały staje w środku wspólnoty, przekazuje pokój, Ducha oraz misję pojednania.

J 20,24–29

Tomasz

Od odmowy przyjęcia świadectwa do wyznania „Pan mój i Bóg mój”.

J 20,30–31

Pierwszy epilog Ewangelii

Ewangelista sam mówi, po co napisał księgę: aby czytelnik uwierzył i miał życie.

CZĘŚĆ I — PIERWSZY DZIEŃ TYGODNIA

1. „Pierwszy dzień po szabacie”

BT V: pierwszy dzień tygodnia. Dla Żydów: dzień po szabacie. Dla chrześcijan: dzień Zmartwychwstania. Stanie się: Dniem Pańskim — niedzielą.

2. Niedziela

Dlaczego chrześcijanie: zbierają się w niedzielę? Jednym z najgłębszych powodów: Zmartwychwstanie. Dz 20: łamanie chleba pierwszego dnia. 1 Kor 16: pierwszy dzień. Ap 1: Dzień Pański. J 20: Jezus przychodzi do uczniów pierwszego dnia i: po ośmiu dniach ponownie.

3. Czy J 20 ustanawia formalnie niedzielny obowiązek Mszy?

Nie wprost. Tekst: nie jest kanonicznym przepisem liturgicznym. Ale: Paschalny pierwszy dzień jest biblijnym fundamentem chrześcijańskiej niedzieli.

4. „Pierwszy dzień” i nowe stworzenie

Rdz 1: pierwszy dzień — światło. J 20: pierwszy dzień — Zmartwychwstały. J 1: „na początku”. To bardzo mocny: motyw nowego stworzenia.

CZĘŚĆ II — „GDY JESZCZE BYŁO CIEMNO”

5. Realna noc

Nie zapominaj: Maria po prostu przychodzi wcześnie. Nie trzeba: symbolizować wszystkiego.

6. Ale Jan lubi ciemność

J 3: Nikodem nocą. J 9: noc nadchodzi. J 13: Judasz wychodzi — „a była noc”. J 20: jeszcze ciemno. Ale grób: już pusty.

7. Świt wiary

Maria: jeszcze nie rozumie. Ale wydarzenie: już się dokonało. To piękny obraz duchowy: Bóg może już działać, zanim człowiek zrozumie.

CZĘŚĆ III — MARIA MAGDALENA

8. Kim jest?

Maria Magdalena: uczennica Jezusa. Synoptycy: mówią o uwolnieniu jej od siedmiu złych duchów. J 19: stoi pod krzyżem. J 20: pierwsza w Janie przy grobie.

9. Czy Maria Magdalena była prostytutką?

Biblia: tego nie mówi. W zachodniej tradycji przez wieki łączono: Marię Magdalenę z bezimienną grzesznicą z Łk 7. Nie ma: pewnej podstawy tekstowej do identyfikacji. Nie powtarzamy: stereotypu jako faktu.

10. Wierność

Maria: była przy krzyżu. Jest: przy grobie. To nie znaczy: rozumie Zmartwychwstanie. Znaczy: kocha i pozostaje.

CZĘŚĆ IV — ODSUNIĘTY KAMIEŃ

11. Maria nie widzi samego momentu Zmartwychwstania

Żadna Ewangelia: nie opisuje technicznie chwili, w której ciało Jezusa „ożywia się”. Opisują: pusty grób i spotkania. To ważne. Zmartwychwstanie: przekracza normalną obserwację. Ale Zmartwychwstały: daje się poznać świadkom.

12. Kamień nie musiał być odsunięty, żeby Jezus „mógł wyjść”

J 20 później: Jezus przechodzi przez zamknięte drzwi. Kamień: służy świadkom. Grób zostaje: otwarty dla nich. Nie: dlatego, że Jezus jest więźniem grobu.

CZĘŚĆ V — „ZABRANO PANA”

13. Pierwsza interpretacja jest błędna

Maria: widzi fakt. Źle: go interpretuje. To ważna epistemologia: widzieć coś nie oznacza od razu rozumieć.

14. Wiara Zmartwychwstania nie jest automatyczna

Nawet najbliżsi: nie spodziewają się łatwo zwycięstwa. To osłabia prostą teorię: „uczniowie tak bardzo chcieli Zmartwychwstania, że je sobie wymyślili”. W narracjach: najpierw dominuje niezrozumienie, strach i niedowierzanie.

15. „Nie wiemy”

BT V: wskazuje na możliwość obecności innych kobiet. Synoptycy: wspominają grupę. Jan: skupia kamerę na Marii. Nie musi: negować obecności innych.

CZĘŚĆ VI — PIOTR I UMIŁOWANY UCZEŃ

16. Piotr po zaparciu

To niezwykłe. Maria: biegnie właśnie do Piotra. Piotr: nie został usunięty ze wspólnoty. Upadł: strasznie. Ale nadal: jest punktem odniesienia.

17. Łaska po upadku

J 18: „nie jestem”. J 20: Piotr biegnie do grobu. J 21: usłyszy „czy miłujesz Mnie?” Ewangelia: nie zatrzymuje człowieka w porażce.

18. Umiłowany uczeń

BT V: utożsamia go z Janem, autorem Ewangelii. Współczesna egzegeza: dyskutuje dokładną tożsamość. W projekcie: szanujemy przypis BT i tradycję Janową, jednocześnie: wiemy, że sam tekst nie podaje imienia.

CZĘŚĆ VII — BIEG

19. Dlaczego biegną?

Bo: sprawa jest pilna. Miłość: nie idzie spokojnym spacerem do grobu po wiadomości „nie ma ciała”.

20. Umiłowany uczeń jest szybszy

Czy dlatego: był młodszy? Tradycja: często tak mówi. Tekst: tego nie wyjaśnia. Nie tworzymy: pewnej biografii z szybkości biegu.

21. Możliwa symbolika

Niektórzy Ojcowie: widzieli Piotra jako urząd, Jana jako miłość/kontemplację. Piotr: wchodzi pierwszy. Jan: wierzy pierwszy. To piękna: interpretacja duchowa. Nie: podstawowy sens historyczny.

CZĘŚĆ VIII — PŁÓTNA

22. Othonia

ὀθόνια — othonia

płótna / pasy płótna pogrzebowego. J 19: ciało owinięto zgodnie z żydowskim zwyczajem. J 20: płótna zostały.

23. Łazarz i Jezus

J 11: Łazarz wychodzi związany płótnami. Musi: zostać rozwiązany. J 20: Jezus nie wychodzi owinięty. Płótna: zostają. To świetny kontrast. Łazarz: wrócił do doczesnego życia. Jezus: zmartwychwstaje do nowego, uwielbionego życia.

24. Zmartwychwstanie ≠ reanimacja

Łazarz: kiedyś umrze ponownie. Jezus: już nie umiera. Rz 6: śmierć nad Nim nie ma już władzy.

CZĘŚĆ IX — CHUSTA

25. Soudarion

σουδάριον — soudarion

chusta. Była: przy głowie Jezusa. Teraz: osobno.

26. „Zwinięta”

BT: „oddzielnie zwiniętą w jednym miejscu”. Przypis: inni: „w swoim własnym miejscu”. Szczegół tekstowy: nie pozwala budować fantastycznych rekonstrukcji.

27. Popularny mit o „złożonej serwetce”

W internecie krąży historia: w kulturze żydowskiej złożona serwetka oznaczała „wrócę”. Nie ma: solidnej podstawy historycznej dla takiego zwyczaju. Nie używamy: tego jako komentarza biblijnego.

28. Co można powiedzieć pewnie?

Grób: nie wygląda jak chaotyczna grabież. Płótna: pozostają. Ciało: nie. To: znak do interpretacji.

CZĘŚĆ X — „UJRZAŁ I UWIERZYŁ”

29. Kluczowe zdanie

Greckie:

εἶδεν καὶ ἐπίστευσεν eiden kai episteusen

„ujrzał i uwierzył”.

30. W co uwierzył?

Najczęstsze możliwości:

w Zmartwychwstanie Jezusa.

2.

w prawdziwość wiadomości Marii, że ciała nie ma.

Kontekst całej sceny: mocno sprzyja pierwszej interpretacji. BT: umieszcza zdanie w sekcji Zmartwychwstania i natychmiast mówi o niezrozumieniu Pisma.

31. Dlaczego wtedy w. 9: „nie rozumieli Pisma”?

Bo: wiara i pełne rozumienie nie są tym samym. Uczeń może: uchwycić prawdę wydarzenia, zanim: potrafi ją osadzić w całym Piśmie.

32. Adam Ryszard Sikora OFM

Polski biblista: Adam Ryszard Sikora OFM poświęcił temu zdaniu monografię: „Zobaczył i uwierzył” (J 20,8). Droga wiary umiłowanego ucznia Jezusa w ujęciu egzegezy teologicznej. To pokazuje: jak ważny jest ten krótki wers. Wiara umiłowanego ucznia: dojrzewa przez znaki, bliskość i świadectwo.

33. Wiara może wyprzedzać systematyczną teologię

Nie: „najpierw muszę rozwiązać każdą trudność Biblii, potem wolno mi wierzyć”. Uczniowie: najpierw zostają skonfrontowani z wydarzeniem. Potem: rozumieją Pisma w jego świetle.

CZĘŚĆ XI — PISMO I ZMARTWYCHWSTANIE

34. „Ma powstać z martwych”

BT odsyła m.in.: do Ps 16 i Ps 2 w apostolskiej interpretacji. 1 Kor 15: „zmartwychwstał trzeciego dnia zgodnie z Pismem”.

35. Nie jeden prosty „werset przepowiadający”

Stary Testament: nie ma jednej linijki brzmiącej dokładnie „Mesjasz trzeciego dnia zmartwychwstanie”. Apostołowie czytają: całą historię, Psalmy, Sługę, sprawiedliwego, życie Boga w świetle: Paschy.

36. Pascha otwiera Pismo

Łk 24: Jezus wyjaśnia Pisma po Zmartwychwstaniu. J 20: uczniowie jeszcze nie rozumieją. To wspólna: nowotestamentalna logika.

CZĘŚĆ XII — MARIA ZOSTAJE I PŁACZE

37. Uczniowie wracają

Maria: zostaje. Dlaczego? Miłość: nie pozwala jej odejść.

38. Łzy

Jezus w J 11: płakał przy grobie Łazarza. Maria w J 20: płacze przy grobie Jezusa. Zmartwychwstanie: nie kpi z łez. Przechodzi: przez łzy.

39. Chrześcijańska żałoba

Nie: „jeśli wierzysz w Zmartwychwstanie, nie wolno płakać”. Jezus: płacze. Maria: płacze. Paweł: nie mówi „bez smutku”, lecz: nie jak ci, którzy nie mają nadziei.

CZĘŚĆ XIII — DWÓCH ANIOŁÓW

40. Pozycja

Jeden: przy głowie. Drugi: przy nogach. Jan: bardzo precyzyjny.

41. Adam Kubiś — polskie studium

Ks. Adam Kubiś:

„Znaczenie pozycji aniołów w grobie Jezusa w J 20,12”, „Biblical Annals” 6/3 (2016). Analizuje: wiele propozycji. Za najbardziej przekonującą uważa: interpretację aniołów jako odpowiedników cherubów Arki Przymierza / przebłagalni.

42. Arka Przymierza

Wj 25: dwóch cherubów po obu stronach przebłagalni. Między nimi: miejsce objawienia Bożej obecności. J 20: dwóch aniołów po obu stronach miejsca ciała. Jeśli paralela jest zamierzona: pusty grób staje się nową przestrzenią objawienia Boga i pojednania.

43. Czy to pewne?

Nie. To: dobrze uzasadniona propozycja egzegetyczna. Nie zapisujmy: „Jan na pewno mówi, że…” Lepiej: „Kubiś argumentuje, że…”

CZĘŚĆ XIV — „CZEMU PŁACZESZ?”

44. Aniołowie pytają

Nie dlatego: nie wiedzą. Pytanie: pomaga wypowiedzieć ból.

45. Jezus powtórzy pytanie

„Niewiasto, czemu płaczesz?”

To ważne. Zmartwychwstały: nie zaczyna od wykładu. Zaczyna: od jej łez.

46. Duszpasterstwo Zmartwychwstałego

Najpierw: widzi człowieka. Potem: objawia prawdę. To dobry model: dla Kościoła.

CZĘŚĆ XV — JEZUS STOI, ALE MARIA NIE WIE

47. Czy Jezus wyglądał inaczej?

Tekst: nie tłumaczy dokładnie mechanizmu nierozpoznania.

Możliwe:

uwielbiony sposób istnienia;
łzy;
odwrócenie;
oczekiwanie martwego ciała, nie żywego Jezusa;
teologiczny motyw rozpoznania przez objawienie.

Nie wybieramy: jednej przyczyny na siłę.

48. To samo w Łk 24

Uczniowie w Emaus: też nie rozpoznają od razu. Zmartwychwstały: jest ten sam i: nowy.

49. Ciągłość i przemiana

Katolicka wiara: to to samo ciało Jezusa, ale: uwielbione. Nie: nowa osoba. Nie: duch udający ciało.

CZĘŚĆ XVI — OGRODNIK

50. Maria myśli, że to ogrodnik

Historycznie: logiczna pomyłka. Grób: jest w ogrodzie. Kto może przenosić ciało? ktoś opiekujący się terenem.

51. Nowy Adam

Paweł: Jezus jako ostatni Adam. Rdz: Adam w ogrodzie. J 20: Jezus w ogrodzie pierwszego dnia. Tradycja: słyszy nowe stworzenie.

52. „Ogrodnik” może być pięknie prawdziwy

Nie w sensie zawodu. Chrystus: rozpoczyna nowy ogród stworzenia. Przywraca: życie tam, gdzie był grób. To: interpretacja teologiczna, nie dosłowna identyfikacja.

CZĘŚĆ XVII — „KOGO SZUKASZ?”

53. J 1 i J 20

Pierwsze słowa Jezusa do przyszłych uczniów w J 1: „Czego szukacie?” Pierwsze słowa Zmartwychwstałego do Marii: „Kogo szukasz?” Cała droga: od „czego?” do „kogo?” Chrześcijaństwo: ostatecznie jest spotkaniem Osoby.

54. Szuka martwego Jezusa

Maria: szuka ciała. Jezus: stoi żywy. Czasem człowiek: szuka Boga w kategorii, którą sam ustalił, a Bóg: stoi poza jego oczekiwaniem.

CZĘŚĆ XVIII — „MARIO!”

55. Imię

Jezus: mówi tylko jej imię. I wszystko: się zmienia.

56. J 10 — Dobry Pasterz

Pasterz: woła własne owce po imieniu. Owce: znają głos. J 20: Paschalna realizacja.

57. Zmartwychwstanie jest osobiste

Nie tylko: „śmierć została pokonana w kosmosie”. Zmartwychwstały: zna Marię. Woła: po imieniu. Wiara: jest relacją.

CZĘŚĆ XIX — RABBUNI

58. Aramejski

רַבּוּנִי / Rabbuni

BT: bardziej uroczysta forma „Rabbi”.

„Mój Nauczycielu”.

59. Dlaczego nie „Bóg mój” jak Tomasz?

Wiara Marii: też jest w drodze. Rozpoznaje: ukochanego Mistrza. Tomasz później: wypowie chrystologiczny szczyt. Jan pokazuje: różne drogi wiary.

60. Nie porównuj, kto „lepszy”

Maria: pierwsza głosi uczniom. Tomasz: wypowiada najwyższe wyznanie. Piotr: ma pasterską misję. Umiłowany uczeń: wierzy przy grobie. Kościół: potrzebuje różnych świadków.

CZĘŚĆ XX — „NIE ZATRZYMUJ MNIE”

61. Greckie

μή μου ἅπτου — mē mou haptou

Czasownik: ἅπτομαι — haptomai

może znaczyć:

dotykać,
chwytać,
trzymać się,
przyczepiać się.

Forma: może sugerować „przestań Mnie trzymać”. BT: „Nie zatrzymuj Mnie”.

62. Dlaczego „nie dotykaj” jest za wąskie?

Bo: Tomasz zostaje zaproszony do dotknięcia. Mt 28: kobiety obejmują nogi Jezusa. Nie ma: zakazu kontaktu z uwielbionym ciałem.

63. Sens relacyjny

Maria chce: odzyskać Jezusa tak jak przed śmiercią. Jezus: relacja nie wraca po prostu do dawnego układu. Pascha: otwiera nowy sposób obecności.

64. Nie „zatrzymuj Jezusa dla siebie”

Duchowo: spotkanie prowadzi do misji. Maria: nie może zostać tylko w prywatnym zachwycie. Jezus: „idź do braci”. Każda prawdziwa chrystofania: prowadzi ku świadectwu.

CZĘŚĆ XXI — WSTĘPUJĘ DO OJCA

65. Trudność czasowa

Jezus mówi: jeszcze nie wstąpiłem, a potem: wstępuję. Łukasz: opisuje Wniebowstąpienie po serii objawień. Jak to połączyć?

66. BT V

Przypis: wejście Chrystusa w uwielbionym ciele do chwały Ojca realizuje się w Zmartwychwstaniu. Wniebowstąpienie: kończy okres ukazywań. To bardzo pomocne.

67. Jan nie opisuje Wniebowstąpienia jak Łukasz

Ale mówi: o powrocie do Ojca od: J 13. Pascha: jeden ruch.

Krzyż:

Zmartwychwstanie: uwielbienie:

Ojciec.

CZĘŚĆ XXII — „MOI BRACIA”

68. Po zdradzie

Uczniowie: uciekli. Piotr: zaparł się. Jezus: nazywa ich braćmi. To łaska: po porażce.

69. Hbr 2

Chrystus: nie wstydzi się nazywać ludzi braćmi. Zmartwychwstały: tworzy nową rodzinę.

70. J 19 → J 20

J 19: Maryja + umiłowany uczeń = nowa rodzina pod krzyżem. J 20: uczniowie = bracia Zmartwychwstałego. Kościół: rodzina Paschy.

CZĘŚĆ XXIII — OJCIEC MÓJ I OJCIEC WASZ

71. Wspólnota

Dzięki Jezusowi: Jego Ojciec staje się naszym Ojcem. To: przybrane synostwo.

72. Ale nie identycznie

BT V: wyraźnie ostrzega. Jezus: Jednorodzony Syn. My: dzieci w Synu. Nie stajemy się: Synem z natury.

73. Łaska

Rz 8: Duch przybrania za synów. Ga 4: Bóg posłał Ducha Syna do serc. J 20: Ojciec Jezusa → Ojciec uczniów.

CZĘŚĆ XXIV — „WIDZIAŁAM PANA”

74. Pierwsze orędzie

Nie: długa argumentacja.

„Widziałam Pana”.

Świadectwo: osobiste i wydarzeniowe.

75. Maria jako posłana

Jezus: „idź”. Maria: idzie. To jest: apostolska struktura w szerokim sensie — posłanie.

76. „Apostołka Apostołów”

Tradycyjny tytuł: apostola apostolorum. Nie znaczy: że Maria należała do Dwunastu lub posiadała urząd apostolski identyczny z Piotrem. Znaczy: została posłana przez Zmartwychwstałego do Apostołów z pierwszym orędziem.

77. Kobieta jako świadek

W kulturach starożytnych: pozycja świadectwa kobiet bywała ograniczana w różnych kontekstach prawnych i społecznych. A Ewangelie: stawiają kobiety bardzo blisko pierwszego świadectwa Paschy. To ważny: historyczny i teologiczny szczegół.

CZĘŚĆ XXV — WIECZÓR PIERWSZEGO DNIA

78. Ten sam dzień

Rano: grób. Wieczorem: wspólnota. Zmartwychwstanie: od osobistego spotkania prowadzi do Kościoła.

79. Zamknięte drzwi

Powód: strach. Nie: modlitewne skupienie. Kościół zaczyna: zamknięty. Jezus: wchodzi.

80. Współczesna metafora

Kościół może: zamknąć drzwi ze strachu. Zmartwychwstały: przychodzi i: posyła na zewnątrz. Od: lęku do: misji.

CZĘŚĆ XXVI — „Z OBAWY PRZED ŻYDAMI”

81. Ostrożność

Nie: wszyscy Żydzi. Uczniowie: sami są Żydami. Jezus: Żyd. Maria: Żydówka.

82. Janowy kontekst

„Żydzi” w konflikcie Janowym: często oznaczają określone środowisko judejskich / religijnych przeciwników Jezusa. Nie wolno: czytać etnicznie i antysemicko.

83. Po krzyżu

Strach uczniów: ma realne podstawy. Ich Mistrz: został zabity. Mogą: obawiać się dalszych represji.

CZĘŚĆ XXVII — JEZUS STANĄŁ POŚRODKU

84. Centrum Kościoła

Nie: Piotr pośrodku. Nie: umiłowany uczeń.

Jezus.

To najprostsza: eklezjologia.

85. Zamknięte drzwi

Uwielbione ciało: ma nowe właściwości. Ale nie jest: niematerialnym duchem. Jezus: pokazuje ciało.

86. Katechizm

Zmartwychwstałe ciało: to to samo ciało ukrzyżowane, ale: uczestniczące w Boskim życiu i niepodlegające zwykłym ograniczeniom.

CZĘŚĆ XXVIII — „POKÓJ WAM”

87. Eirēnē hymin

εἰρήνη ὑμῖν — eirēnē hymin

pokój wam. To normalne: żydowskie pozdrowienie pokoju. Ale tutaj: po Paschale nabiera pełni.

88. J 14

Jezus: „pokój mój daję wam”. J 20: daje. Obietnica: spełniona.

89. Pokój nie znaczy „nic złego się nie dzieje”

Drzwi: nadal zamknięte. Zagrożenie: nie znika magicznie. Pokój: pochodzi z obecności Zmartwychwstałego.

90. Henryk Witczyk i „Pokój wam”

Polski biblista ks. Henryk Witczyk: poświęcił Janowemu pokojowi osobne studium. W Janie pokój: jest dobrem zbawczym wynikającym z Paschy i obecności Jezusa. Nie: tylko grzecznym pozdrowieniem.

CZĘŚĆ XXIX — RĘCE I BOK

91. To ten sam Jezus

Rany: identyfikują. Zmartwychwstały: nie jest kimś innym.

92. Dlaczego bok, nie stopy?

J 19: bok przebity. Jan: podkreśla własny szczegół Pasji. Ręce + bok: znaki ukrzyżowania.

93. Rany uwielbione

Nie są: otwartą klęską. Są: znakiem miłości. Ap 5: Baranek jakby zabity, a żyjący.

94. Chrześcijańska nadzieja dla ran

Zmartwychwstanie: nie usuwa historii. Przemienia: jej znaczenie. To ważne: dla ludzi po traumie. Nie trzeba: udawać, że rana nigdy nie istniała. Bóg może: uczynić ją miejscem świadectwa, nie śmierci.

CZĘŚĆ XXX — RADOŚĆ

95. J 16 wypełniony

Jezus: „znów was zobaczę i rozraduje się serce”. J 20: uczniowie się radują, ujrzawszy Pana. To niemal: bezpośrednie wypełnienie.

96. Radość Paschalna

Nie: euforia bez pamięci krzyża. Ręce i bok: są widoczne. Radość: przechodzi przez rany.

CZĘŚĆ XXXI — „JAK OJCIEC MNIE POSŁAŁ”

97. Misja

J 17: „jak Ty Mnie posłałeś, tak Ja ich posłałem”. J 20: realizacja.

98. Kościół nie ma własnej misji

Nie wymyśla: po co istnieje. Otrzymuje: misję Jezusa.

99. „Jak”

To wymagające. Kościół ma być posłany: jak Jezus.

Czyli:

w prawdzie;
miłości;
służbie;
ofierze;
bliskości ludzi;
bez przemocy;
w posłuszeństwie Ojcu.

100. Misja nie jest marketingiem

Ewangelizacja: nie jest tylko zwiększaniem liczby członków. To: uczestnictwo w posłaniu Syna.

CZĘŚĆ XXXII — TCHNĄŁ

101. Enephysēsen

ἐνεφύσησεν — enephysēsen

Bardzo charakterystyczny: czasownik. Septuaginta Rdz 2,7: Bóg tchnie życie w Adama.

102. Nowy Adam / nowe stworzenie

Jezus: tchnie Ducha. Pierwszy dzień: nowe stworzenie. To jeden z najsilniejszych: motywów J 20.

103. Ez 37

Dolina: suchych kości. Tchnienie / Duch: daje życie. Kościół po krzyżu: przestraszony i zamknięty. Duch: ożywia i posyła.

104. Duch Jezusa

BT V: Duch będzie towarzyszył apostolskiej pracy uczniów. J 14–16: zapowiedzi Parakleta. J 20: dar.

CZĘŚĆ XXXIII — J 20 A DZ 2

105. Czy Duch został dany dwa razy?

Jan: J 20 — Jezus tchnie Ducha. Łukasz: Dz 2 — Pięćdziesiątnica. Nie musimy: robić z tego sprzeczności.

106. Różne perspektywy teologiczne

Jan: wiąże dar Ducha bezpośrednio z Paschą. Łukasz: ukazuje publiczne, wspólnotowe zesłanie Ducha po Wniebowstąpieniu. BT V: wprost mówi, że uroczyste zesłanie nastąpi w Dz 2.

107. Jedna rzeczywistość Ducha

Nie: dwa różne Duchy. Jedno: misterium popaschalnego daru opowiedziane: z różnymi akcentami.

CZĘŚĆ XXXIV — „WEŹMIJCIE DUCHA ŚWIĘTEGO”

108. Dar

Duch: nie jest energią do wykorzystania. Jest: Osobą Boską.

109. Trójca

Ojciec: posłał Syna. Syn: posyła uczniów. Syn: daje Ducha. To: Kościół zanurzony w działaniu Trójcy.

110. Bez Ducha misja jest niemożliwa

Uczniowie: przed chwilą zamknięci ze strachu. Nie dostają: tylko instrukcji. Dostają: Ducha. Chrześcijaństwo: nie jest projektem ludzkiej mobilizacji.

CZĘŚĆ XXXV — ODPUSZCZANIE GRZECHÓW

111. J 20,23

Jeden z: najważniejszych tekstów dla katolickiego sakramentu pokuty. BT V: mówi to wprost.

112. Źródłem odpuszczenia jest Bóg

Nie: Apostoł sam z siebie. Jezus: daje Ducha i: posyła. Władza: jest delegowana.

113. Dlaczego Kościół?

Bo Zmartwychwstały: chce, by pojednanie było głoszone i skutecznie udzielane w Jego wspólnocie. Grzech: rani relację z Bogiem i: wspólnotę. Pojednanie: ma wymiar eklezjalny.

114. „Odpuszczone / zatrzymane”

To sugeruje: realne rozeznanie. Aby: odpuścić lub zatrzymać, posługa musi: mieć kontakt z konkretną sytuacją grzesznika. To współgra: z wyznaniem grzechów w praktyce sakramentalnej.

115. Czy J 20 mówi „spowiedź uszna”?

Nie opisuje: technicznej formy konfesjonału. Daje: władzę odpuszczania i zatrzymywania grzechów. Kościół: rozwija sakramentalną formę tej posługi.

116. Następcy Apostołów

BT V: Apostołowie i ich następcy. Katolicka teologia: wiąże posługę pojednania z apostolskim urzędem przekazanym przez święcenia. Kapłan: działa w imieniu Chrystusa i Kościoła.

117. Nie magia

Rozgrzeszenie: nie oznacza „ksiądz ma prywatny przycisk kasowania”. Chrystus: przebacza. Duch: działa. Kościół: służy sakramentalnie.

CZĘŚĆ XXXVI — TOMASZ

118. Didymos

Greckie: Δίδυμος — Didymos

Bliźniak.

Aramejskie imię Tomasz: także wiąże się z „bliźniakiem”. Jan: kilka razy przypomina. Nie wiemy: kto był jego bliźniakiem.

119. Tomasz wcześniej

J 11: „chodźmy także, aby umrzeć z Nim”. J 14: „nie wiemy, dokąd idziesz”. To człowiek: odważny i szczery. Nie: mem o sceptyku.

120. Nie było go ze wspólnotą

Tekst: nie mówi dlaczego. Nie moralizujmy: „opuścił niedzielną Mszę, więc przegapił Jezusa”. To popularna homiletyczna aplikacja: może być duchowo użyteczna, ale nie jest: informacją tekstu.

CZĘŚĆ XXXVII — „WIDZIELIŚMY PANA”

121. Świadectwo wspólnoty

Maria: „Widziałam Pana”. Apostołowie: „Widzieliśmy Pana”. Tomasz: staje wobec świadectwa. Tak samo: przyszły czytelnik Ewangelii.

122. My jesteśmy w miejscu Tomasza

Nie widzieliśmy: fizycznie wydarzenia. Słyszymy: „widzieliśmy Pana”. Pytanie: czy przyjmiemy świadectwo?

123. Tomasz chce więcej

Nie mówi: „nie ma Boga”. Mówi: potrzebuję osobistego potwierdzenia. Jezus: odpowiada na jego kryzys.

CZĘŚĆ XXXVIII — RANY TOMASZA

124. Ślady gwoździ

Ciekawe: Jan w samym opisie ukrzyżowania nie mówi o gwoździach. Tomasz: potwierdza, że były. To biblijny: detal sposobu ukrzyżowania.

125. Bok

Tomasz: zna świadectwo o boku. J 19: przebicie. J 20: rana staje się miejscem wiary.

126. Czy potrzeba dowodu jest grzechem?

Nie każda: potrzeba upewnienia = niewiara moralna. Biblia: zna pytania, znaki, rozeznanie. Problem Tomasza: zamyka się na wiarygodne świadectwo wspólnoty i stawia własne warunki. Jezus: wychodzi mu naprzeciw.

CZĘŚĆ XXXIX — „PO OŚMIU DNIACH”

127. Jak liczyć?

Starożytne liczenie inkluzywne: pierwszy dzień może być liczony jako dzień pierwszy. „Po ośmiu dniach”: odpowiada kolejnemu pierwszemu dniowi tygodnia.

128. Niedzielny rytm

To może: odzwierciedlać rytm zgromadzeń chrześcijańskich. Ale Jan: nie dodaje „dlatego macie liturgię niedzielną”. To: ważne tło, nie formalny przepis.

129. Tomasz jest tym razem „z nimi”

To ważne. Kryzys: nie wyrzuca go ze wspólnoty. Wspólnota: nie wyrzuca jego. Czeka: razem z nimi.

CZĘŚĆ XL — ZAMKNIĘTE DRZWI PO RAZ DRUGI

130. Jezus znów przychodzi

Tak samo: stanął pośrodku. Tak samo: „Pokój wam”. Dla Tomasza: nie zaczyna od nagany. Zaczyna: od pokoju.

131. Jezus zna słowa Tomasza

Tomasz: wypowiedział warunki, kiedy Jezusa widzialnie nie było. Jezus: cytuje sens tych warunków. Zmartwychwstały: zna.

CZĘŚĆ XLI — „WŁÓŻ RĘKĘ”

132. Jezus nie boi się pytań

Nie mówi: „jak śmiesz?” Mówi: zobacz. To ważne: chrześcijaństwo nie musi bać się uczciwych pytań.

133. Ale prowadzi do decyzji

„Nie bądź niewierzącym, lecz wierzącym”. Pytanie: ma dojść do odpowiedzi. Wieczne: „jeszcze badam” może czasem stać się: sposobem unikania decyzji.

134. Czy Tomasz dotknął?

Tekst: nie mówi. Jezus: zaprasza. Tomasz: odpowiada wyznaniem. Dlatego: nie przedstawiamy dotknięcia jako pewnego faktu.

CZĘŚĆ XLII — „PAN MÓJ I BÓG MÓJ”

135. Greckie

ὁ κύριός μου καὶ ὁ θεός μου

ho kyrios mou kai ho theos mou

„Pan mój i Bóg mój”.

136. Tomasz mówi „do Niego”

To bardzo ważne. Nie: okrzyk do nieba „O mój Boże!” Tekst: Tomasz odpowiedział Jezusowi. To: wyznanie o Jezusie.

137. Boskość Chrystusa

J 1: Słowo było Bogiem. J 5: równość z Ojcem. J 8: „JA JESTEM”. J 10: jedno z Ojcem. J 17: chwała przed światem. J 20: „Bóg mój”. Cała Ewangelia: dochodzi tutaj do szczytu.

138. Nie „Jezus jest Ojcem”

Tomasz: nazywa Jezusa Bogiem. Ale J 20,17: Jezus mówi o Ojcu.

Trójca:

jedna Boska natura, różne Osoby.

Wyznanie Boskości Syna: nie jest modalizmem.

139. Psalm 35?

Zwrot: „Bóg mój i Pan mój” ma biblijne odpowiedniki modlitewne. Tomasz: kieruje taki język do Jezusa. To jeszcze mocniej: pokazuje kultową rangę wyznania.

140. Osobiste „mój”

Nie tylko: „Jezus jest Panem”.

„Pan mój”.

Nie tylko: „Jezus jest Bogiem”.

„Bóg mój”.

Wiara Jana: osobista relacja + prawda obiektywna.

CZĘŚĆ XLIII — BŁOGOSŁAWIENI, KTÓRZY NIE WIDZIELI

141. To o nas

Pierwsi świadkowie: widzieli. My: słyszymy ich świadectwo. Jezus: wypowiada błogosławieństwo nad przyszłym Kościołem.

142. Czy wiara bez widzenia = wiara bez podstaw?

Nie. Podstawą: świadectwo Apostołów. BT V: wprost odsyła do J 17,20 i Dz 1,8.

143. Apostolskość

J 17: przyszli uwierzą dzięki ich słowu. J 20: błogosławieni, którzy nie widzieli. J 20,31: Ewangelia została napisana, aby uwierzyli. To jedna linia: świadek → słowo → czytelnik → wiara → życie.

144. Wiara chrześcijańska nie jest plotką

Jan:

daje nazwanych świadków, miejsca, wydarzenia, ślady, spotkania.

Nie daje: laboratoryjnego eksperymentu do powtórzenia. Daje: historyczne świadectwo. Tak działa: wiedza o niepowtarzalnych wydarzeniach historii.

CZĘŚĆ XLIV — WIELE INNYCH ZNAKÓW

145. Ewangelia jest wyborem

Jan: nie napisał wszystkiego. To ważne. Ewangelia: nie jest pełną biografią Jezusa minuta po minucie. Jest: świadomie wybranym świadectwem.

146. „Znaki”

Jan wraca: do wielkiego motywu księgi. Kana. Uzdrowienia. Chleb. Niewidomy. Łazarz. I wiele: niewpisanych.

147. Zmartwychwstanie jako znak?

J 20,30 mówi: wiele innych znaków uczynił wobec uczniów. Można rozumieć: szerzej objawienia i czyny. Nie trzeba: sztucznie tworzyć dokładnego numeru „ósmego znaku”.

CZĘŚĆ XLV — CEL EWANGELII

148. „Abyście wierzyli”

Greckie rękopisy mają: wariant aspektowy czasownika. Możliwe odcienie: „abyście uwierzyli” lub: „abyście trwali w wierze”. To może wskazywać: zarówno na ewangelizacyjny, jak i umacniający cel.

149. Jezus jest Mesjaszem

ὁ Χριστός — ho Christos

Chrystus / Mesjasz / Namaszczony. Jan: nie oddziela Mesjasza od Syna Bożego.

150. Syn Boży

Cel wiary: nie tylko „Jezus był ciekawym nauczycielem”.

Syn Boży.

151. „Życie w imię Jego”

Imię: osoba, autorytet, obecność. Żyć: w relacji z Nim.

152. Czy Jan pisze tylko do niewierzących?

Nie da się: rozstrzygnąć jednym zdaniem. Ewangelia: może prowadzić do pierwszej wiary i: pogłębiać już istniejącą. Dziś: robi oba.

CZĘŚĆ XLVI — BARTŁOMIEJ MATEUSZ SOKAL: CAŁE J 20,1–29

153. Polskie specjalistyczne opracowanie

Bartłomiej Mateusz Sokal, „Uczniowie zmartwychwstałego Jezusa. Studium egzegetyczno-teologiczne J 20,1–29”, Studia Biblica Lublinensia XIV, Wydawnictwo KUL, 2016. To wyjątkowo cenne: cały tom poświęcony prawie dokładnie naszemu rozdziałowi.

154. Struktura badania Sokala

Autor analizuje osobno:

J 20,1–10 — bieg do pustego grobu;
J 20,11–18 — Maria Magdalena;
J 20,19–23 — spotkanie, misja i Duch;
J 20,24–29 — Tomasz;
teologiczne i eklezjologiczne przesłanie całości.

155. „Bieg uczniów ku wierze”

To trafne: określenie J 20,1–10. Nie tylko: bieg nóg. To: dynamika poznania. Maria: „zabrano”. Uczeń: „ujrzał i uwierzył”. Pismo: jeszcze wymaga zrozumienia.

156. Maria i poznanie Jezusa

Sokal podkreśla: centralne miejsce Zmartwychwstałego oraz: symboliczną funkcję Marii. Wiara nie zatrzymuje się: na pustym grobie. Potrzebuje: rozpoznania żyjącego Pana.

157. Popaschalne znamiona wspólnoty

W ujęciu monografii:

nowe stworzenie;
wiara dająca życie;
świadectwo;
pokój;
radość;
Duch;
misja.

To dokładnie: DNA J 20.

CZĘŚĆ XLVII — ADAM KUBIŚ: ANIOŁOWIE I PRZEBŁAGALNIA

158. Dlaczego warto?

Bo pozornie: mały detal — jeden anioł przy głowie, drugi przy nogach — może: otwierać teologię świątyni.

159. Przebłagalnia

Arka: miejsce obecności Boga. Dzień Przebłagania: krew i pojednanie. Grób Jezusa: miejsce po ciele Tego, który dokonał pojednania. Aniołowie: po obu stronach.

160. Pustka między aniołami

Nie ma: martwego ciała. Jezus: żyje. Miejsce śmierci: staje się świadkiem życia.

161. Nie zamieniaj hipotezy w dogmat

To ważna metodologia. Kubiś: argumentuje. My: korzystamy. Ale piszemy: „możliwe / przekonująca propozycja”. Nie: „Jan na pewno zaszyfrował Arkę”.

CZĘŚĆ XLVIII — DZIEŁO BIBLIJNE

162. Stopniowe poznawanie Zmartwychwstania

Polskie materiały Dzieła Biblijnego: bardzo dobrze opisują strukturę J 20. Najpierw: znaki pustego grobu. Potem: osobiste spotkanie Marii. Potem: wspólnota i Duch. Potem: Tomasz. Na końcu: epilog o wierze.

163. To ważne duszpastersko

Ludzie: dochodzą do wiary różnymi drogami. Umiłowany uczeń: przez znak. Maria: przez głos i imię. Apostołowie: przez obecność i rany. Tomasz: przez osobiste spotkanie z ranami i słowem. Czytelnik: przez zapisane świadectwo.

164. Jeden Chrystus — wiele dróg rozpoznania

Nie oznacza: wiele sprzecznych prawd. Oznacza: jedna Prawda spotyka różne osoby.

CZĘŚĆ XLIX — STANISŁAW MĘDALA CM

165. Podstawowy polski komentarz

Stanisław Mędala CM, „Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 13–21. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”, NKB NT IV/2, Edycja Świętego Pawła. Tom: obejmuje dokładnie J 20.

166. Co jest szczególnie ważne w J 20?

struktura scen;
relacja pustego grobu i wiary;
rola umiłowanego ucznia;
chrystofania Marii;
„nie zatrzymuj”;
wstępowanie do Ojca;
pokój;
nowe stworzenie;
dar Ducha;
misja;
odpuszczanie grzechów;
Tomasz;
chrystologiczne wyznanie;
apostolskie świadectwo;
pierwszy epilog.

167. Janowa Pascha

U Mędali ważne: krzyż, Zmartwychwstanie, uwielbienie i dar Ducha nie są: luźnymi wydarzeniami. Tworzą: jedną Paschalną rzeczywistość.

CZĘŚĆ L — LECH STACHOWIAK I ANTONI PACIOREK

168. Lech Stachowiak

Klasyczny komentarz Pallottinum: „Ewangelia według św. Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz”. Szczególnie ważne: historyczny i teologiczny charakter świadectwa Zmartwychwstania.

169. Antoni Paciorek

„Ewangelia według św. Jana”, Biblia Lubelska, Lublin 2000. Pomaga: syntetycznie uchwycić:

pusty grób;
chrystofanie;
wiarę;
Ducha;
Tomasza;
cel Ewangelii.

CZĘŚĆ LI — KLUCZ KATOLICKI: ZMARTWYCHWSTANIE CIAŁA

170. Jezus nie jest „duchem”

Pokazuje: ręce i bok. Tomasz: ma zobaczyć rany. To: ten sam Jezus.

171. Ale ciało jest uwielbione

Zamknięte drzwi: nie zatrzymują. Rozpoznanie: nie zawsze natychmiastowe. To: nowy sposób istnienia.

172. Nasze zmartwychwstanie

1 Kor 15: Chrystus pierwocinami. Chrześcijańska nadzieja: nie tylko „dusza idzie do nieba”. Credo: „oczekuję wskrzeszenia umarłych”. Ciało: ma przyszłość.

173. Dlaczego to ważne?

Bo chrześcijaństwo: nie gardzi ciałem.

Ciało:

stworzone,
odkupione,
przeznaczone do chwały.

Dlatego: godność ciała żywego i zmarłego.

CZĘŚĆ LII — KLUCZ KATOLICKI: NIEDZIELA

174. Pierwszy dzień

Kościół: świętuje Zmartwychwstanie co niedzielę. Msza: nie jest „obowiązkiem administracyjnym”. Jest: Paschalnym zgromadzeniem wokół żyjącego Pana.

175. „Po ośmiu dniach”

Kolejne spotkanie: znów we wspólnocie. Tradycja: słyszy rytm niedzielny.

176. Niedziela = mała Wielkanoc

Każda niedziela: wspomnienie i sakramentalne uczestnictwo w Paschale.

CZĘŚĆ LIII — KLUCZ KATOLICKI: SPOWIEDŹ

177. J 20,22–23

Jeden z: najważniejszych fundamentów sakramentu pojednania.

178. Dlaczego spowiadać się człowiekowi?

Pytanie: „czy nie mogę powiedzieć Bogu sam?” Możesz i powinieneś: mówić Bogu. Ale Jezus: ustanawia także kościelną posługę odpuszczenia. To nie jest: konkurencja wobec Boga. To: sposób działania Boga.

179. Kapłan nie przebacza własną mocą

Formuła rozgrzeszenia: działa mocą Chrystusa. Duch: został dany Kościołowi.

180. Po co „zatrzymanie”?

Przebaczenie: nie jest tanią deklaracją bez nawrócenia. Jeśli człowiek: świadomie odrzuca nawrócenie, posługa Kościoła: nie może udawać pojednania.

CZĘŚĆ LIV — KLUCZ KATOLICKI: MARIA MAGDALENA

181. Święta świadek

Kościół: czci ją jako świętą. Jej święto: 22 lipca.

182. „Apostołka Apostołów”

Tytuł: mocno podkreśla jej rolę Paschalnego posłania. Ale: nie zmienia struktury Dwunastu / urzędu apostolskiego.

183. Godność świadectwa kobiety

Zmartwychwstały: sam wybiera Marię do: przekazania orędzia uczniom. To: nie jest detal drugorzędny.

CZĘŚĆ LV — KLUCZ KATOLICKI: TOMASZ

184. Patron pytających?

Można: tak duszpastersko powiedzieć. Tomasz: nie ukrywa problemu. Jezus: odpowiada.

185. Wiara i rozum

Kościół: nie wymaga odrzucenia rozumu. Wiara: przekracza to, co można zobaczyć, ale: nie jest sprzeczna z rozumem.

186. Objawienie wymaga zaufania świadkom

Każda wiedza historyczna: zależy od świadectwa i źródeł. Nie byłem: przy chrzcie Polski. A wiem: dzięki świadectwom i badaniu źródeł. Zmartwychwstanie: jest wydarzeniem niepowtarzalnym, przekazanym: przez świadków.

187. Wiara jest łaską

Nie: tylko wynik argumentu. Tomasz: spotyka Osobę. Jego odpowiedź: adoracja.

CZĘŚĆ LVI — KLUCZ KATOLICKI: „PAN MÓJ I BÓG MÓJ”

188. Adoracja Jezusa

Katolicy: adorują Jezusa nie dlatego: że jest wielkim świętym, ale: Bogiem. J 20,28: bezpośredni fundament.

189. Eucharystia

Tradycyjna pobożność: używa słów Tomasza podczas podniesienia. To: piękna modlitwa osobistej adoracji. Nie jest: obowiązkową formułą liturgiczną.

190. „Mój”

Eucharystia: nie jest anonimowym spotkaniem z „religią”.

Pan mój.

Bóg mój.

CZĘŚĆ LVII — NOWE STWORZENIE: PEŁNA MAPA

191. Pierwszy dzień

Rdz 1: początek. J 20: początek nowego świata.

192. Ogród

Rdz 2: pierwszy człowiek w ogrodzie. J 20: Zmartwychwstały w ogrodzie.

193. Tchnienie

Rdz 2,7: Bóg tchnie życie. J 20,22: Jezus tchnie Ducha.

194. Światło po ciemności

Rdz: światło. J: Światłość zwycięża noc.

195. Nowa rodzina

J 19: Matka + uczeń. J 20: bracia Jezusa.

196. Nowa misja

Adam: miał strzec i uprawiać. Kościół: posłany do świata. Nie identyczny tekst: ale nowy świat ma nowe powołanie.

197. Odpuszczenie grzechów

Stare stworzenie: zranione grzechem. Nowe: zaczyna od przebaczenia. To bardzo piękne.

CZĘŚĆ LVIII — ZMARTWYCHWSTANIE A HISTORIA

198. Co mamy w tekście?

pusty grób;
pozostawione płótna;
Maria;
Piotr;
umiłowany uczeń;
spotkania;
rany;
wspólnota;
Tomasz;
apostolskie świadectwo.

199. Czy pusty grób sam dowodzi Zmartwychwstania?

Nie sam. Maria: interpretuje go jako przeniesienie ciała. Pełna wiara: rodzi się z pustego grobu + chrystofanii + Pisma + Ducha.

200. Czy spotkania to tylko „duchowe przeżycie”?

Jan: nie pozwala tak prosto. Ręce. Bok. Grób. Płótna. Tomasz. To: wydarzenie dotyczące ciała.

201. Czy Zmartwychwstanie jest tym samym co powrót Łazarza?

Nie. Łazarz: wraca. Jezus: przechodzi do uwielbionego życia. To jakościowo: inne.

CZĘŚĆ LIX — TRUDNE PYTANIA

202. Dlaczego Maria Magdalena w Janie jest sama, a Synoptycy mają inne kobiety?

Jan: skupia narrację na Marii. Jej „nie wiemy”: może sugerować inne kobiety. Ewangelie: wybierają różne szczegóły.

203. Czy umiłowany uczeń to na pewno Jan Apostoł?

BT V: mówi Jan, autor Ewangelii. Tradycja: tak. Współczesna egzegeza: dyskutuje. W projekcie: szanujemy BT, zaznaczając, że tekst sam nie podaje imienia.

204. Dlaczego uczeń przybył pierwszy, ale Piotr wszedł pierwszy?

Tekst: nie daje interpretacji.

Może:

respekt, ostrożność, dynamika Piotr–umiłowany uczeń.

Tradycja: widzi role urzędu i miłości. Nie pewnik.

205. Czy płótna dowodzą Całunu Turyńskiego?

J 20: mówi o płótnach i chuście. Nie daje: wystarczających danych, aby bezpośrednio zidentyfikować konkretną relikwię. Całun: osobny problem historyczno-naukowy. Nie mieszamy: bez dowodu.

206. Czy „zwinięta chusta” znaczyła „Jezus wróci”?

Popularna internetowa historia: nie ma solidnej podstawy. Nie używamy: jako faktu.

207. W co dokładnie uwierzył umiłowany uczeń?

Najbardziej naturalnie: w Zmartwychwstanie / Paschalną prawdę. Ale istnieje: dyskusja interpretacyjna.

208. Jak mógł wierzyć, skoro jeszcze nie rozumiał Pisma?

Wiara: może poprzedzać pełne rozumienie. To nie sprzeczność.

209. Dlaczego Maria nie rozpoznała Jezusa?

Tekst: nie daje jednego mechanizmu. Uwielbione ciało: ten sam Jezus, nowy sposób istnienia. Do tego: łzy i oczekiwania Marii.

210. Czy Jezus naprawdę był ogrodnikiem?

Nie w sensie zawodu. Maria: tak sądzi. Teologicznie: tradycja widzi motyw nowego Adama / ogrodu.

211. Dlaczego Jezus pozwala Tomaszowi dotknąć, a Marii mówi „nie zatrzymuj”?

Bo J 20,17: nie jest ogólnym zakazem dotykania. Chodzi: o nieprzywiązywanie się do dawnego sposobu obecności.

212. Czy Maria faktycznie dotykała Jezusa?

Forma grecka: może sugerować, że Go trzymała lub zaczęła. Tekst nie opisuje: dokładnie gestu przed słowami. BT: „nie zatrzymuj”.

213. Czy Jezus wstąpił do Ojca w niedzielę czy po 40 dniach?

Jan: łączy uwielbienie z Zmartwychwstaniem. Łukasz: opisuje Wniebowstąpienie jako zakończenie okresu objawień. BT: wyjaśnia te poziomy.

214. Czy „Bóg mój” Jezusa oznacza, że Jezus nie jest Bogiem?

Nie. Jezus: jest prawdziwym człowiekiem i Synem w relacji do Ojca. Tomasz w tym samym rozdziale: nazywa Jezusa Bogiem. Trójca: rozróżnia Osoby, nie Boską naturę.

215. Jak Jezus wszedł przez zamknięte drzwi?

Tekst: nie opisuje fizyki. Objawia: uwielbione ciało nie podlega zwykłym ograniczeniom. Nie trzeba: wymyślać mechanizmu.

216. Czy rany w niebie pozostają?

Jezus: pokazuje je po Zmartwychwstaniu. Teologicznie: są znakami zwycięskiej miłości. Nie wiemy: jak fizycznie opisywać ciało uwielbione w kategoriach biologii.

217. Czy Duch został dany w J 20 czy dopiero w Dz 2?

Oba teksty: mówią prawdę w różnych perspektywach. Jan: Paschalny dar Ducha. Łukasz: uroczyste publiczne zesłanie. BT V: wyraźnie je rozróżnia.

218. Czy J 20,23 ustanawia spowiedź?

BT V: klasyczny tekst sakramentu pokuty. Katolicka doktryna: tak widzi przekazanie władzy odpuszczania grzechów. Forma sakramentu: rozwija się w życiu Kościoła.

219. Czy tylko ksiądz może przebaczyć komuś prywatną krzywdę?

Nie. Każdy chrześcijanin: ma przebaczać. Sakramentalne: odpuszczenie grzechów w imieniu Chrystusa to: inna posługa.

220. Czy Tomasz był niewierzący?

Był: uczniem w kryzysie wiary. Jezus mówi: przejdź od niewiary do wiary. Nie robimy: z niego karykatury ateisty.

221. Czy Tomasz dotknął ran?

Jan: nie mówi, że dotknął. Możliwe: ale nie pewne.

222. Czy „Pan mój i Bóg mój” to tylko okrzyk?

Nie. Tekst: mówi, że Tomasz odpowiedział Jezusowi. To: wyznanie.

223. Czy Jezus mówi, że lepiej wierzyć bez żadnych dowodów?

Nie. Błogosławi: tym, którzy uwierzą dzięki apostolskiemu świadectwu bez osobistego oglądania.

224. Dlaczego Jan mówi, że to „pierwszy epilog”, skoro jest J 21?

J 20,30–31: brzmi jak zakończenie całej księgi. J 21: jest drugim epilogiem / dopełnieniem tradycji. To rodzi: pytania o historię redakcji Ewangelii. Nie trzeba: traktować J 21 jako „niebiblijnego dodatku”. Jest: częścią kanonicznej Ewangelii.

POZORNE SPRZECZNOŚCI

Maria sama vs kilka kobiet

Jan: skupia na Marii. „Nie wiemy”: pozostawia przestrzeń dla grupy.

Umiłowany uczeń wierzy vs nie rozumie Pisma

Wiara: zaczyna się przed: pełną interpretacją.

Jezus: „nie zatrzymuj” vs Tomasz: „włóż rękę”

Nie sprzeczność. J 20,17: nie jest zakazem fizycznego dotyku.

Duch J 20 vs Duch Dz 2

Różne: ujęcia jednego misterium. Jan: Pascha. Łukasz: Pięćdziesiątnica.

Jezus „Bóg” vs mówi „Bóg mój”

Trójca: Syn jest Bogiem i: pozostaje Synem wobec Ojca.

Zamknięte drzwi vs prawdziwe ciało

Uwielbione ciało: realne i: przemienione.

CO MOŻNA ŁATWO ODCZYTAĆ ŹLE?

Błąd 1

Maria od razu uwierzyła w Zmartwychwstanie.

Nie. Najpierw: „zabrano”.

Błąd 2

Pusty grób sam w sobie zmusza do wiary.

Nie. Potrzebuje: interpretacji i spotkania.

Błąd 3

Umiłowany uczeń rozumiał już całą teologię.

Nie.

Błąd 4

Złożona chusta była żydowskim sygnałem „wrócę”.

Brak: wiarygodnej podstawy.

Błąd 5

Maria Magdalena była prostytutką.

Biblia: tego nie mówi.

Błąd 6

Jezus zakazał Marii jakiegokolwiek dotykania.

Nie. BT: „Nie zatrzymuj Mnie”.

Błąd 7

Jezus po Zmartwychwstaniu był duchem.

Nie.

Ręce i bok.

Błąd 8

Rany dowodzą, że Zmartwychwstanie nie uzdrawia.

Nie. Rany: są przemienionym znakiem zwycięstwa.

Błąd 9

Duch pojawia się dopiero pierwszy raz w J 20.

Nie. Duch: działa w całej historii zbawienia. J 20: nowy Paschalny dar.

Błąd 10

Spowiedź to późny katolicki wymysł bez podstaw w Ewangelii.

J 20,23: BT nazywa klasycznym tekstem sakramentu pokuty.

Błąd 11

Tomasz jest głupi i bezbożny.

Nie. Jest: uczniem w kryzysie.

Błąd 12

Tomasz na pewno włożył palec w ranę.

Tekst: nie mówi.

Błąd 13

„Błogosławieni, którzy nie widzieli” = wierz bez myślenia.

Nie.

Apostolskie świadectwo.

Błąd 14

Ewangelia została napisana tylko jako kronika.

Nie. Jan: jawnie podaje cel wiary i życia.

„BÓG MÓWI” — JAK TO ROZUMIEĆ W J 20?

Najpierw: co tekst objawia?

Jezus:

naprawdę zmartwychwstał;
zostawił pusty grób;
jest tym samym Jezusem, który został ukrzyżowany;
żyje w uwielbionym ciele;
zna ucznia po imieniu;
spotyka płaczącego;
nie pozwala zatrzymać się przy dawnym sposobie relacji;
nazywa uczniów braćmi;
prowadzi ich do Ojca;
daje pokój;
przemienia smutek w radość;
staje w centrum wspólnoty;
posyła jak sam został posłany;
daje Ducha;
daje Kościołowi misję pojednania;
przychodzi także do ucznia w kryzysie;
pokazuje rany;
przyjmuje wyznanie „Pan mój i Bóg mój”;
błogosławi przyszłych wierzących;
daje życie przez wiarę.

Możliwa modlitwa: Jezu Zmartwychwstały, przychodź do mojej ciemności, zanim jeszcze zrozumiem, co robisz. Naucz mnie biec ku prawdzie jak Piotr i umiłowany uczeń, ale też pozwól mi przyznać, że czasem widzę i jeszcze nie rozumiem. Kiedy płaczę jak Maria, wypowiedz moje imię tak, żebym rozpoznał Twój głos. Nie pozwól mi zatrzymywać Cię w dawnych wyobrażeniach. Daj mi usłyszeć „Pokój wam” także w moim strachu. Tchnij we mnie Ducha, który daje nowe życie i uzdalnia do pojednania. Kiedy jestem jak Tomasz, nie pogardzaj moimi pytaniami, ale prowadź mnie do decyzji wiary. Daj mi z całego serca powiedzieć: „Pan mój i Bóg mój”. Spraw, żebym przyjmując apostolskie świadectwo, miał życie w Twoje imię.

JAK MÓGŁBYM TO WYJAŚNIĆ KOMUŚ INNEMU?

Wersja 30 sekund

J 20 opowiada o Zmartwychwstaniu Jezusa jako o drodze od ciemności do wiary. Maria Magdalena najpierw widzi pusty grób i myśli, że ciało zabrano. Piotr i umiłowany uczeń znajdują płótna; umiłowany uczeń „ujrzał i uwierzył”, choć uczniowie jeszcze nie rozumieją w pełni Pisma. Maria spotyka Jezusa, gdy On woła ją po imieniu, i zostaje posłana z wiadomością „Widziałam Pana”. Wieczorem Zmartwychwstały staje pośród przestraszonych uczniów, daje pokój, posyła ich, tchnie Ducha i przekazuje władzę odpuszczania grzechów. Tomasz przechodzi od kryzysu do najwyższego wyznania Ewangelii: „Pan mój i Bóg mój”. Jan kończy, mówiąc, że całą księgę napisał po to, abyśmy uwierzyli w Jezusa, Syna Bożego, i mieli życie w Jego imię.

Wersja 2 minuty

J 20 zaczyna się pierwszego dnia tygodnia, gdy jest jeszcze ciemno. To realna pora, ale w Ewangelii Jana także piękny znak: w ciemność po krzyżu wchodzi nowe stworzenie. Maria Magdalena widzi odsunięty kamień, lecz nie myśli od razu o Zmartwychwstaniu. Sądzi, że ciało zabrano. To pokazuje, że wiara paschalna nie jest prostym efektem oczekiwania uczniów.

Piotr i umiłowany uczeń biegną do grobu. Widzą płótna i oddzielnie leżącą chustę. Umiłowany uczeń „ujrzał i uwierzył”, chociaż Jan natychmiast zaznacza, że jeszcze nie rozumieli Pisma o powstaniu Jezusa z martwych. Wiara może więc być prawdziwa, zanim człowiek umie wszystko teologicznie wyjaśnić. Maria zostaje przy grobie i płacze. Widzi dwóch aniołów, a potem Jezusa, którego bierze za ogrodnika. Rozpoznaje Go dopiero, kiedy mówi jej imię: „Mario”. To przypomina J 10 — Dobry Pasterz woła owce po imieniu, a one rozpoznają Jego głos. Jezus mówi „Nie zatrzymuj Mnie”; Biblia Tysiąclecia słusznie nie tłumaczy tego jako prostego „nie dotykaj”. Chodzi raczej o to, że relacja z Jezusem po Paschale nie może zostać cofnięta do dawnej formy. Maria zostaje posłana do „braci” i ogłasza: „Widziałam Pana”.

Wieczorem uczniowie siedzą za zamkniętymi drzwiami ze strachu. Jezus staje pośrodku i mówi „Pokój wam”. Pokazuje ręce i bok — Zmartwychwstały jest naprawdę tym samym Jezusem, który został ukrzyżowany, ale Jego ciało jest uwielbione. Uczniowie się radują, wypełniając zapowiedź J 16. Następnie Jezus posyła ich tak, jak Ojciec posłał Jego. Tchnie na nich i daje Ducha Świętego. Grecki czasownik przypomina Rdz 2,7, gdzie Bóg tchnie życie w pierwszego człowieka. Jan pokazuje więc nowe stworzenie. Zaraz potem Jezus przekazuje władzę odpuszczania i zatrzymywania grzechów. Biblia Tysiąclecia nazywa J 20,23 klasycznym tekstem sakramentu pokuty.

Tomasz nie był obecny. Nie chce uwierzyć samemu świadectwu pozostałych i żąda zobaczenia ran. Po ośmiu dniach Jezus przychodzi ponownie, daje pokój i wychodzi naprzeciw jego kryzysowi. Jan nie mówi wprost, że Tomasz rzeczywiście dotknął ran. Mówi natomiast, że Tomasz odpowiada Jezusowi: „Pan mój i Bóg mój”. To chrystologiczny szczyt Ewangelii i wielka klamra z J 1: „Słowo było Bogiem”.

Jezus błogosławi tych, którzy nie widzieli Go jak Apostołowie, a uwierzyli dzięki ich świadectwu. To właśnie sytuacja czytelnika. Dlatego Jan kończy: nie zapisał wszystkiego, lecz wybrał te znaki, abyśmy wierzyli, że Jezus jest Mesjaszem i Synem Bożym, i przez wiarę mieli życie w Jego imię.

3 RZECZY DO ZAPAMIĘTANIA

1.

Zmartwychwstały to ten sam Ukrzyżowany — ale żyjący w uwielbionym ciele.

Ręce: rany. Bok: rana. Drzwi: nie ograniczają.

2.

Pascha tworzy nowe stworzenie i nową misję.

Pierwszy dzień: nowe stworzenie. Tchnienie: Duch. Posłanie: Kościół. Odpuszczenie: pojednanie.

3.

„Pan mój i Bóg mój” jest odpowiedzią, ku której prowadzi cała Ewangelia Jana.

Jan nie pisze: tylko „co się stało”. Pisze: żebyś uwierzył i: miał życie.

JEDNO ZDANIE

J 20 prowadzi od ciemności pustego grobu przez osobiste spotkanie Marii, wiarę umiłowanego ucznia, pokój i tchnienie Ducha we wspólnocie aż do wyznania Tomasza „Pan mój i Bóg mój”, aby każdy późniejszy czytelnik — choć nie widział Zmartwychwstałego własnymi oczami — dzięki apostolskiemu świadectwu uwierzył, że Jezus jest Mesjaszem i Synem Bożym, i miał życie w Jego imię.

PYTANIA DO REFLEKSJI

Czy potrafię przyjąć, że Bóg może już działać, kiedy dla mnie „jeszcze jest ciemno”?
Czy nie interpretuję zbyt szybko Bożego działania jak Maria: „zabrano”?
Czy biegnę ku prawdzie, kiedy pojawia się coś, czego nie rozumiem?
Czy umiem powiedzieć „wierzę”, choć nie rozumiem jeszcze całego Pisma?
Czy pozwalam sobie płakać przed Bogiem?
Czy w żałobie i smutku szukam osoby Jezusa, czy tylko odpowiedzi?
Czy rozpoznaję, że Dobry Pasterz zna mnie po imieniu?
Jakie dawne wyobrażenie o Jezusie próbuję zatrzymać?
Czy spotkanie z Jezusem prowadzi mnie do świadectwa?
Czy potrafię powiedzieć jak Maria „Widziałam Pana” w języku własnego doświadczenia wiary bez przesady i udawania?
Jakie „zamknięte drzwi” stworzył we mnie strach?
Czy pozwalam Jezusowi stanąć pośrodku mojej wspólnoty, czy pośrodku stoi ktoś inny?
Czy słyszę „Pokój wam” jako dar Paschy, a nie tylko religijne pozdrowienie?
Czy wierzę, że moje rany mogą zostać przemienione, a nie tylko wymazane?
Czy rozumiem Kościół jako wspólnotę posłaną, nie tylko chronioną?
Czy proszę Ducha Świętego o nowe życie, czy próbuję prowadzić wiarę własną siłą?
Jak przeżywam sakrament pojednania w świetle J 20,23?
Czy bardziej przypominam Tomasza, który uczciwie mówi o swoim problemie, czy człowieka, który udaje wiarę?
Czy moje pytania prowadzą mnie do decyzji czy służą odkładaniu jej w nieskończoność?
Czy umiem powiedzieć Jezusowi osobiście: „Pan mój i Bóg mój”?
Czy przyjmuję świadectwo Apostołów jako wiarygodną drogę do spotkania z Chrystusem?
Czy czytam Ewangelię Jana tak, jak sam autor chce: żeby wierzyć i mieć życie?

ŹRÓDŁA I PUNKTY ODNIESIENIA

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — J 20 wraz z przypisami; tekst sprawdzony w biblia.pl.
Stanisław Mędala CM, Ewangelia według świętego Jana. Rozdziały 13–21. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Nowy Komentarz Biblijny NT IV/2, Edycja Świętego Pawła.
Bartłomiej Mateusz Sokal, Uczniowie zmartwychwstałego Jezusa. Studium egzegetyczno-teologiczne J 20,1–29, Studia Biblica Lublinensia XIV, Wydawnictwo KUL, Lublin 2016.
Adam Kubiś, Znaczenie pozycji aniołów w grobie Jezusa w J 20,12, „The Biblical Annals” 6/3 (2016), 459–493.
Adam Ryszard Sikora OFM, „Zobaczył i uwierzył” (J 20,8). Droga wiary umiłowanego ucznia Jezusa w ujęciu egzegezy teologicznej.
Henryk Witczyk, „Pokój Wam!” (J 20,19.21). Janowe rozumienie pokoju.
Antoni Paciorek, Ewangelia według św. Jana, Biblia Lubelska, Lublin 2000.
Lech Stachowiak, Ewangelia według św. Jana. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum.
Dzieło Biblijne im. św. Jana Pawła II — materiały do J 20, szczególnie J 20,1–18 i J 20,19–31.
Katechizm Kościoła Katolickiego — Zmartwychwstanie Chrystusa, właściwości ciała uwielbionego, niedziela, Duch Święty, misja Kościoła, sakrament pokuty, apostolskość i wiara.
Ważne odsyłacze biblijne: Rdz 1–2; Wj 25,17–22; Ez 37,1–14; Ps 2; Ps 16; J 1,1–51; J 3; J 4; J 7,37–39; J 10,1–30; J 11; J 13,30; J 14–17; J 19,25–37; J 21; Mt 28; Mk 16; Łk 24; Dz 1–2; Dz 20,7; Rz 6; Rz 8; 1 Kor 15; 2 Kor 5,17; Ga 4,4–7; Hbr 2,10–18; 1 J 1–5; Ap 1,10; Ap 5.

UWAGA REDAKCYJNA — J 20

Przy dalszej pracy z J 20 zachowujemy zasady:

Cytaty biblijne sprawdzamy wyłącznie w biblia.pl, Biblia Tysiąclecia V.
Pierwszy dzień tygodnia interpretujemy zarówno historycznie, jak i w mocnym Janowym kluczu nowego stworzenia.
Ciemność najpierw traktujemy jako porę dnia, a następnie jako możliwy Janowy motyw teologiczny.
Nie twierdzimy, że Maria Magdalena od razu wierzy w Zmartwychwstanie; jej pierwszą interpretacją jest przeniesienie ciała.
„Nie wiemy” omawiamy zgodnie z przypisem BT jako możliwe wskazanie na inne kobiety.
Umiłowanego ucznia zgodnie z BT identyfikujemy tradycyjnie z Janem, zaznaczając, że sam tekst nie używa imienia.
Nie wyprowadzamy wieku Jana z faktu, że biegł szybciej od Piotra.
Zachowujemy realną rolę Piotra po zaparciu jako ważny znak łaski i wspólnoty.
Płótna interpretujemy przede wszystkim jako realny szczegół pustego grobu.
Kontrastujemy J 11 i J 20: Łazarz wychodzi w płótnach, Jezus pozostawia je; reanimacja i Zmartwychwstanie to różne rzeczywistości.
Nie powtarzamy internetowego mitu o złożonej serwetce jako żydowskim sygnale „wrócę”.
J 20,8 „ujrzał i uwierzył” interpretujemy przede wszystkim jako rodzącą się wiarę paschalną, uczciwie zaznaczając dyskusję.
J 20,9 wykorzystujemy do rozróżnienia wiary od pełnego rozumienia Pisma.
Pismo o Zmartwychwstaniu przedstawiamy jako kanoniczny wzór odczytany apostolsko, nie jedną magiczną przepowiednię.
Łzy Marii nie są znakiem słabej wiary; Zmartwychwstanie spotyka człowieka w realnym bólu.
Przy dwóch aniołach wykorzystujemy badania Adama Kubisia, ale interpretację cherubów / przebłagalni przedstawiamy jako argumentowaną hipotezę, nie pewnik.
Nie robimy z Marii Magdaleny prostytutki; Biblia tego nie mówi.
Nierozpoznania Jezusa nie wyjaśniamy jednym pewnym mechanizmem.
„Ogrodnika” najpierw traktujemy jako pomyłkę Marii, następnie jako możliwe echo nowego Adama i nowego stworzenia.
„Kogo szukasz?” można łączyć z J 1 „czego szukacie?” jako literacką klamrę poszukiwania Jezusa.
„Mario!” łączymy z J 10 o Dobrym Pasterzu wołającym owce po imieniu.
Rabbuni wyjaśniamy zgodnie z przypisem BT jako uroczystą formę „Rabbi”.
Mē mou haptou tłumaczymy zgodnie z BT jako „Nie zatrzymuj Mnie”; nie budujemy zakazu dotykania.
J 20,17 interpretujemy w świetle przypisu BT: uwielbione wejście do Ojca dokonuje się w Zmartwychwstaniu, a Łukasz opisuje Wniebowstąpienie jako zakończenie ukazywań.
„Moi bracia” podkreślamy jako Paschalne przywrócenie relacji z uczniami mimo ich ucieczki.
„Ojciec mój i Ojciec wasz” wyjaśniamy zgodnie z BT: Jezus jest Synem w sposób naturalny i jedyny, my jesteśmy dziećmi przez łaskę.
Marię jako „apostołkę Apostołów” przedstawiamy jako tytuł tradycyjny związany z posłaniem, nie utożsamienie z urzędem Dwunastu.
„Z obawy przed Żydami” nie generalizujemy na naród żydowski i wyraźnie odrzucamy antysemicką interpretację.
Zamknięte drzwi wykorzystujemy do nauki o uwielbionym ciele, bez prób wyjaśniania fizyki Zmartwychwstania.
Ręce i bok są dowodem ciągłości Ukrzyżowanego i Zmartwychwstałego.
Rany interpretujemy jako przemienione znaki zwycięskiej miłości, nie jako zaprzeczenie uzdrowienia.
„Pokój wam” łączymy z J 14 i J 16 jako Paschalny dar.
Misję „jak Ojciec Mnie posłał” łączymy z J 17 i misyjną naturą Kościoła.
Enephysēsen łączymy z Rdz 2,7 i nowym stworzeniem.
Możliwe echo Ez 37 przedstawiamy jako kanonicznie naturalne.
J 20 i Dz 2 przedstawiamy jako różne teologiczne ujęcia Paschalnego daru jednego Ducha, zgodnie z przypisem BT.
Duch Święty nie jest bezosobową energią.
J 20,23 przedstawiamy zgodnie z BT jako klasyczny tekst sakramentu pokuty.
Władzę odpuszczania zawsze wyprowadzamy od Chrystusa i Ducha, nie prywatnej mocy duchownego.
„Zatrzymanie” grzechów łączymy z realnym rozeznaniem i potrzebą nawrócenia, nie kaprysem szafarza.
Tomasza przedstawiamy w całym łuku J 11, J 14, J 20, nie jako karykaturę sceptyka.
Nie moralizujemy pewnie, dlaczego Tomasza nie było przy pierwszym spotkaniu.
„Po ośmiu dniach” można łączyć z kolejnym pierwszym dniem i niedzielnym rytmem, ale nie jako formalny nakaz liturgiczny w samym tekście.
Nie twierdzimy, że Tomasz faktycznie dotknął ran; tekst pokazuje zaproszenie i wyznanie.
J 20,28 przedstawiamy jako chrystologiczny szczyt i klamrę z J 1,1.
Wyznanie Boskości Syna nie utożsamia Osoby Syna z Osobą Ojca.
„Błogosławieni, którzy nie widzieli” nie oznacza ślepej wiary bez podstaw; podstawą jest apostolskie świadectwo.
J 20,30–31 czytamy jako autorskie wyjaśnienie celu całej Ewangelii.
Ewangelia jest świadomym wyborem znaków, nie kompletną biografią minuta po minucie.
Wariant aspektowy „abyście uwierzyli / wierzyli” można uczciwie wspomnieć jako możliwość celu ewangelizacyjnego i umacniającego.
Korzystamy z monografii Bartłomieja Mateusza Sokala jako szczegółowego polskiego opracowania J 20,1–29.
Korzystamy z opracowania Adama Ryszarda Sikory przy J 20,8.
Korzystamy z artykułu Adama Kubisia przy J 20,12.
Korzystamy z komentarza Stanisława Mędali jako podstawowego współczesnego polskiego komentarza do J 13–21.
Przy J 21 szczególnie rozwijamy: Morze Tyberiadzkie, siedmiu uczniów, nocny bezowocny połów, 153 ryby, „To jest Pan!”, ognisko i śniadanie, trzy pytania „Czy miłujesz Mnie?”, odbudowę Piotra po trzech zaparciach, „Paś baranki / owce”, zapowiedź śmierci Piotra, „Pójdź za Mną”, umiłowanego ucznia i końcowe świadectwo Ewangelii.

OSTATNI KLUCZ DO J 20

Zapamiętaj ruch rozdziału: pierwszy dzień → jeszcze ciemno → Maria → kamień odsunięty → „zabrano Pana” → „nie wiemy” → Piotr → umiłowany uczeń → bieg → uczeń pierwszy → czeka → Piotr wchodzi → płótna → chusta → uczeń wchodzi → „ujrzał i uwierzył” → jeszcze nie rozumieli Pisma → powrót → Maria zostaje → płacz → dwóch aniołów → głowa i nogi → „czemu płaczesz?” → Jezus stoi → Maria nie rozpoznaje → ogrodnik → „kogo szukasz?” → „Mario!” → „Rabbuni!” → „Nie zatrzymuj Mnie” → Ojciec → „moi bracia” → Maria idzie → „Widziałam Pana” → wieczór → pierwszy dzień → zamknięte drzwi → strach → Jezus pośrodku → „Pokój wam” → ręce → bok → radość → drugi „Pokój” → „jak Ojciec Mnie posłał” → Kościół posłany → Jezus tchnie → Duch Święty → nowe stworzenie → odpuszczenie grzechów → zatrzymanie → Tomasza nie ma → „Widzieliśmy Pana” → „nie uwierzę” → rany → bok → po ośmiu dniach → Tomasz z nimi → drzwi zamknięte → Jezus pośrodku → „Pokój wam” → „podnieś palec” → „włóż rękę” → „bądź wierzącym” → „PAN MÓJ I BÓG MÓJ” → „błogosławieni, którzy nie widzieli” → apostolskie świadectwo → wiele innych znaków → nie wszystko zapisano → te zapisano → „abyście wierzyli” → Jezus Mesjasz → Syn Boży → życie w Jego imię.

Jeżeli masz zapamiętać tylko trzy zdania: Zmartwychwstanie w J 20 nie jest powrotem Jezusa do dawnego życia, lecz początkiem nowego stworzenia: ten sam Ukrzyżowany żyje w uwielbionym ciele, woła ludzi po imieniu, przechodzi przez zamknięte drzwi i przemienia rany w znaki zwycięskiej miłości.

Zmartwychwstały nie tworzy wspólnoty zamkniętej w zachwycie — daje „Pokój wam”, tchnie Ducha Świętego, posyła uczniów tak jak sam został posłany przez Ojca i powierza Kościołowi realną misję odpuszczania grzechów.

Cała Ewangelia prowadzi czytelnika do miejsca Tomasza: nie widzieliśmy Jezusa własnymi oczami, ale otrzymujemy apostolskie świadectwo po to, aby odpowiedzieć „Pan mój i Bóg mój”, uwierzyć i mieć życie w Jego imię.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.