Przejdź do treści

Dzieje Apostolskie — Dz 9: Szaweł pod Damaszkiem, Ananiasz, Barnaba, Eneasz i Tabita

Zasada projektu: tekst biblijny i krótkie cytaty zostały sprawdzone w biblia.pl — Biblia Tysiąclecia, wydanie V. Poniższy materiał jest komentarzem, parafrazą i objaśnieniem. Nie przepisuje całego chronionego rozdziału.

Dz 9 — w 60 sekund

Dz 8 kończy się rozchodzeniem Ewangelii coraz dalej. Dz 9 zaczyna się od człowieka, który chce ten ruch zatrzymać: Szawła. Szaweł uzyskuje listy do synagog w Damaszku, aby znaleźć zwolenników: „Drogi” i przyprowadzić ich jako więźniów do Jerozolimy. W drodze dzieje się coś, co zmienia historię Kościoła. Olśniewa go światło z nieba.

Upada.

Słyszy:

„Szawle, Szawle, dlaczego Mnie prześladujesz?”

Pyta:

„Kto jesteś, Panie?”

Odpowiedź:

„Ja jestem Jezus, którego ty prześladujesz.”

To jedno z najważniejszych zdań Dziejów.

Jezus nie mówi:

„dlaczego prześladujesz moich wyznawców?”

Mówi: „Mnie prześladujesz”. Chrystus utożsamia się ze swoim Kościołem. Szaweł, który chciał prowadzić innych jako więźniów, sam zostaje: prowadzony za rękę.

Przez trzy dni:

  • nie widzi;
  • nie je;
  • nie pije.

W Damaszku jest uczeń: Ananiasz. Jezus mówi mu, żeby poszedł do Szawła.

Ananiasz ma bardzo racjonalny problem:

„Panie, słyszałem, ile zła zrobił ten człowiek”.

Ale Jezus odpowiada: „wybrałem sobie tego człowieka jako narzędzie”.

Szaweł ma zanieść imię Jezusa:

  • poganom;
  • królom;
  • synom Izraela.

I będzie musiał: wiele wycierpieć dla imienia Jezusa. Ananiasz idzie.

Pierwsze słowa, które wypowiada do człowieka odpowiedzialnego za prześladowanie chrześcijan, brzmią:

„Szawle, bracie”. Nakłada na niego ręce. Szaweł odzyskuje wzrok.

Zostaje:

  • napełniony Duchem Świętym;
  • ochrzczony;
  • przyjęty do wspólnoty.

I natychmiast zaczyna głosić: Jezus jest Synem Bożym. Później dowodzi: Jezus jest Mesjaszem. Prześladowca staje się głosicielem. A potem sam staje się celem prześladowania. Z Damaszku musi zostać spuszczony nocą w koszu przez mur. W Jerozolimie chrześcijanie się go boją. Wtedy pojawia się: Barnaba. To on ryzykuje zaufanie i wprowadza Szawła do środowiska Apostołów.

Dz 9,31 daje jedno z ważnych summariów Dziejów: Kościół w Judei, Galilei i Samarii cieszy się pokojem, rozwija się i żyje w pociesze Ducha Świętego. Potem narracja wraca do Piotra. W Liddzie spotyka Eneasza, sparaliżowanego od ośmiu lat. Piotr mówi: „Jezus Chrystus cię uzdrawia”.

Nie:

„Piotr cię uzdrawia”.

Eneasz wstaje. W Jafie umiera uczennica imieniem Tabita — po grecku Dorkas, czyli „Gazela”.

Była znana z:

  • dobrych czynów;
  • pomocy ubogim;
  • szycia odzieży dla wdów.

Piotr modli się. Mówi: „Tabito, wstań!” Ona otwiera oczy i siada. To jedno z najmocniejszych podobieństw między działalnością Piotra a cudami Jezusa. Dz 9 pokazuje więc dwa wielkie cuda: duchowe „wskrzeszenie” prześladowcy Szawła i fizyczne przywracanie życia i zdrowia przez Jezusa działającego w Kościele.

1. Dlaczego Dz 9 jest przełomowy?

Do tej pory Szaweł pojawia się jako:

  • świadek śmierci Szczepana;
  • człowiek zgadzający się na jego zabicie;
  • prześladowca Kościoła.

Od Dz 9 zaczyna się jego droga ku roli: Apostoła Narodów. To nie jest poboczna historia. Po Piotrze właśnie Paweł stanie się głównym bohaterem drugiej części Dziejów.

2. Struktura Dz 9

Dz 9,1–9 — spotkanie pod Damaszkiem

  • listy od arcykapłana;
  • „Droga”;
  • światło;
  • głos Jezusa;
  • upadek;
  • ślepota;
  • trzy dni postu.

Dz 9,10–19 — Ananiasz

  • widzenie Ananiasza;
  • Jezus posyła go do Szawła;
  • opór Ananiasza;
  • „wybrane narzędzie”;
  • cierpienie dla imienia;
  • „Szawle, bracie”;
  • nałożenie rąk;
  • Duch Święty;
  • odzyskanie wzroku;
  • chrzest.

Dz 9,20–31 — pierwsze głoszenie Szawła

  • Jezus jako Syn Boży;
  • Jezus jako Mesjasz;
  • zdumienie słuchaczy;
  • spisek w Damaszku;
  • ucieczka w koszu;
  • strach chrześcijan w Jerozolimie;
  • Barnaba;
  • działalność wśród hellenistów;
  • wyjazd do Tarsu;
  • pokój Kościoła.

Dz 9,32–35 — Eneasz w Liddzie

  • sparaliżowany od ośmiu lat;
  • Jezus Chrystus uzdrawia;
  • Eneasz wstaje;
  • nawrócenia.

Dz 9,36–43 — Tabita w Jafie

  • uczennica pełna dobrych czynów;
  • śmierć;
  • żałoba wdów;
  • modlitwa Piotra;
  • przywrócenie do życia;
  • wielu wierzy;
  • Piotr zostaje u Szymona garbarza.

3. „Dyszał żądzą zabijania”

Łukasz używa bardzo mocnego obrazu. Szaweł nie jest tylko: „człowiekiem o innych poglądach”. Jest aktywnym prześladowcą. Jego religijna gorliwość została skierowana przeciw uczniom Jezusa. To ważne ostrzeżenie: gorliwość religijna sama w sobie nie gwarantuje prawdy. Można być bardzo gorliwym: i bardzo się mylić.

4. Arcykapłan i listy do Damaszku

BT zaznacza, że arcykapłan miał w pewnych sprawach wpływ także na Żydów żyjących poza samą Palestyną. Szaweł chce wykorzystać sieć synagog.

Cel:

  • zidentyfikować chrześcijan;
  • aresztować;
  • sprowadzić ich do Jerozolimy.

To pokazuje: prześladowanie jest zorganizowane.

5. Dlaczego Damaszek?

Damaszek był jednym z najważniejszych miast Syrii. Miał znaczną społeczność żydowską. Chrześcijaństwo dotarło tam bardzo wcześnie — prawdopodobnie przez rozproszonych uczniów. To jeden z owoców prześladowania po śmierci Szczepana. Szaweł chce zatrzymać właśnie ten rozwój.

6. Chrześcijaństwo nazwane „Drogą”

Dz 9,2 mówi o zwolennikach: „tej Drogi”. Greckie: ὁδός — hodos

oznacza:

  • drogę;
  • sposób życia;
  • kierunek.

To jedno z najstarszych określeń chrześcijaństwa w Dziejach.

Wiara nie jest tylko:

  • teorią;
  • poglądem;
  • zestawem twierdzeń.

Jest: drogą życia.

7. Światło z nieba

Łukasz nie mówi, że Szaweł po prostu doznał psychologicznego olśnienia. Opisuje: objawienie. Światło z nieba jest klasycznym biblijnym znakiem Bożej obecności.

Dzieje dwukrotnie jeszcze wrócą do tego wydarzenia:

  • Dz 22;
  • Dz 26.

To pokazuje, jak fundamentalne było ono dla powołania Pawła.

8. Czy to było „nawrócenie”, czy „powołanie”?

Tradycyjnie mówi się: nawrócenie św. Pawła. To poprawne w sensie radykalnej zmiany kierunku jego życia. Ale polska biblistyka, w tym Hugolin Langkammer, bardzo słusznie mówi: „nawrócenie i powołanie”. Dlaczego? Bo Szaweł nie przechodzi po prostu z ateizmu do wiary. Był gorliwym Żydem wierzącym w Boga Izraela. Zmienia się jego fundamentalne rozpoznanie: Jezus, którego uważał za fałszywego Mesjasza, jest żyjącym Panem.

I jednocześnie otrzymuje: misję.

9. Chrystofania

Langkammer nazywa Dz 9,1–9: chrystofanią pod Damaszkiem. Czyli: objawieniem się Chrystusa. Paweł później będzie traktował spotkanie ze Zmartwychwstałym jako fundament swojego apostolstwa. To nie tylko prywatne przeżycie. To: wydarzenie powołaniowe.

10. „Szawle, Szawle”

Podwójne imię w Biblii często pojawia się w momentach bardzo ważnego wezwania.

Np.:

  • Abrahamie, Abrahamie;
  • Mojżeszu, Mojżeszu;
  • Samuelu, Samuelu;
  • Marto, Marto;
  • Szymonie, Szymonie.

Teraz: „Szawle, Szawle”. To język osobistego wezwania. Jezus nie mówi do anonimowego prześladowcy. Mówi: po imieniu.

11. „Dlaczego Mnie prześladujesz?”

To jedno z najważniejszych zdań eklezjologicznych NT. Szaweł prześladuje: chrześcijan. Jezus mówi: „Mnie”. To pokazuje niezwykle głęboką więź: Chrystus — Kościół. Kościół nie jest tylko organizacją zbudowaną ku pamięci Jezusa. Jezus identyfikuje los uczniów: ze swoim losem.

12. Mistyczne Ciało Chrystusa

Dz 9 nie używa technicznego terminu: „Mistyczne Ciało Chrystusa”. Ale zawiera jeden z biblijnych korzeni tej nauki. Paweł później rozwinie obraz: Kościół jest Ciałem Chrystusa. Nie trzeba twierdzić, że cała późniejsza teologia Pawła powstała w jednej sekundzie pod Damaszkiem. Ale to spotkanie doskonale przygotowuje jego przyszłą eklezjologię.

13. „Kto jesteś, Panie?”

To pytanie zmienia wszystko. Szaweł ma przekonanie, że: wie, po której stronie jest Bóg. Nagle pyta: „Kto jesteś?” To wielki moment duchowy. Prawdziwe nawrócenie często zaczyna się wtedy, gdy człowiek ma odwagę dopuścić pytanie: „A jeśli to ja się mylę?”

14. „Ja jestem Jezus”

Nie:

„jestem abstrakcyjnym Chrystusem”.

Jezus.

Ten sam Jezus:

  • z Nazaretu;
  • ukrzyżowany;
  • głoszony przez Szczepana;
  • prześladowany w swoich uczniach;

żyje. Cała teologia Pawła zostanie zbudowana na tym fakcie.

15. Zmartwychwstanie nie jest dla Pawła teorią

Szaweł nie zostaje przekonany wyłącznie przez:

  • argument;
  • debatę;
  • książkę.

Spotyka: Zmartwychwstałego. Później napisze, że Chrystus ukazał się także jemu. Dlatego głoszenie Pawła będzie miało absolutne centrum: Jezus umarł i zmartwychwstał.

16. „Wstań i wejdź do miasta”

Jezus nie podaje Szawłowi pełnego planu. Mówi: pierwszy krok. To podobne do prowadzenia Filipa w Dz 8. Bóg bardzo często: nie pokazuje od razu całej mapy. Wzywa do: następnego posłusznego kroku.

17. Towarzysze Szawła

Ludzie z nim:

  • doświadczają czegoś;
  • słyszą;
  • ale nie widzą Jezusa.

Porównując trzy relacje Dz 9, Dz 22 i Dz 26 można zauważyć różnice w sposobie opisania:

  • głosu;
  • upadku;
  • reakcji towarzyszy.

Nie trzeba udawać, że relacje są słowo w słowo identyczne. Łukasz przedstawia to samo wydarzenie w różnych kontekstach narracyjnych. Rdzeń pozostaje: Szaweł spotyka zmartwychwstałego Jezusa i zostaje powołany.

18. Czy opisy Dz 9 i Dz 22 sobie przeczą?

W Dz 9 towarzysze „słyszą głos”, a Dz 22 mówi, że nie usłyszeli / nie zrozumieli głosu mówiącego.

Greckie konstrukcje pozwalają rozróżnić:

  • słyszenie dźwięku;
  • rozumienie treści wypowiedzi.

Ale nie należy przedstawiać rozwiązania jako jedynej możliwej harmonizacji. Najważniejsze: doświadczenie objawienia było skierowane przede wszystkim do Szawła.

19. Prześladowca staje się bezradny

Szaweł wyrusza:

  • z listami;
  • z władzą;
  • z planem;
  • z ludźmi.

Po spotkaniu: nie widzi. Musi być: prowadzony za rękę. To niezwykłe odwrócenie. Człowiek, który chciał prowadzić więźniów: sam potrzebuje przewodnika.

20. Ślepota

Ślepota ma wymiar fizyczny. Ale także symboliczny. Szaweł myślał: „widzę prawdę”. Teraz odkrywa: był duchowo ślepy na Jezusa. Po spotkaniu z Chrystusem jego droga do widzenia zaczyna się od: ciemności.

21. Trzy dni

Przez trzy dni:

  • nie widzi;
  • nie je;
  • nie pije.

Liczba trzy naturalnie budzi chrześcijańskie skojarzenie: śmierć → trzeci dzień → nowe życie.

Tekst nie mówi wprost:

„to symbol trzech dni Jezusa”.

Ale w Łukaszowym świecie paschalnym takie echo jest bardzo naturalne. Szaweł przechodzi: symboliczny koniec starego życia.

22. Ananiasz — cichy bohater Dz 9

Szaweł jest wielką postacią historii Kościoła. Ale jego wejście do wspólnoty dokonuje się przez: niemal anonimowego ucznia. Ananiasz nie należy do Dwunastu. Nie jest wielkim bohaterem wcześniejszej narracji. A jednak Jezus wybiera: jego. To ważna lekcja. Wielkie powołania Boga często potrzebują: zwykłego wiernego, który powie „tak”.

23. „Jestem, Panie”

Ananiasz odpowiada językiem biblijnego powołania. Jest gotowy. Ale gdy dowiaduje się, do kogo ma iść: protestuje. I to jest bardzo ludzkie.

Nie mówi:

„oczywiście, uwielbiam chodzić do ludzi, którzy mogą mnie aresztować”.

Mówi: wiem, kim on jest.

24. Czy lęk Ananiasza był brakiem wiary?

Nie. Jego obawa była: racjonalna. Szaweł naprawdę był niebezpieczny. Wiara nie oznacza: udawania, że ryzyko nie istnieje. Wiara oznacza: posłuszeństwo Bogu mimo realnego ryzyka.

25. Ulica Prosta

BT wyjaśnia, że była to główna ulica Damaszku: ze wschodu na zachód. To ciekawy szczegół topograficzny. Łukasz osadza objawienie w: konkretnym mieście i konkretnej przestrzeni.

26. „Bo właśnie się modli”

To pierwsza informacja o Szawle po wejściu do Damaszku.

Nie:

„właśnie planuje kontratak”.

Modli się.

Prześladowca staje się: człowiekiem oczekującym na Boga.

27. Wizja Szawła i wizja Ananiasza

Bóg przygotowuje obie strony.

Ananiasz

otrzymuje polecenie.

Szaweł

widzi, że przyjdzie człowiek i położy na nim ręce. To piękny model Bożej Opatrzności: Bóg działa jednocześnie w różnych osobach, zanim one się spotkają.

28. „Narzędzie wybrane”

Greckie określenie niesie obraz: naczynia / narzędzia wyboru. Szaweł nie zostaje wybrany dlatego, że ma wspaniałą dotychczasową kartę. Wręcz przeciwnie. Łaska Boga potrafi wziąć człowieka z bardzo trudną przeszłością i powiedzieć: mam dla ciebie misję.

29. Misja Szawła

Jezus wymienia trzy kierunki:

  • poganie;
  • królowie;
  • synowie Izraela.

To właściwie streszczenie późniejszych Dziejów Pawła.

Paweł będzie:

  • głosił w synagogach;
  • głosił poganom;
  • stawał przed władzami;
  • ostatecznie dotrze do Rzymu.

Dz 9 już teraz zapowiada jego przyszłość.

30. „Ile będzie musiał wycierpieć”

To zdanie może zabrzmieć jak kara:

„prześladowałeś, więc teraz będziesz cierpiał”.

Ale sens jest większy. Paweł zostaje włączony w: drogę Chrystusa.

Misja apostolska oznacza:

  • głoszenie;
  • ale także cierpienie dla imienia.

Paweł nie zostaje powołany do wygodnej kariery religijnej.

31. Czy cierpienie jest karą za przeszłość Pawła?

Nie należy tego redukować do prostej zasady: „Bóg się odpłaca”. Paweł sam później będzie mówił o cierpieniu jako uczestnictwie w misji Chrystusa. Łaska naprawdę przebacza. Cierpienie apostolskie nie jest rachunkiem zemsty. Jest: ceną świadectwa.

32. „Szawle, bracie”

To jedno z najpiękniejszych zdań rozdziału. Ananiasz wie, kim był Szaweł. Wie, co zrobił chrześcijanom. A jednak po słowie Jezusa mówi: „bracie”.

Nie:

„potworze”.

Nie:

„udowodnij najpierw przez dziesięć lat, że naprawdę się zmieniłeś”.

Ananiasz nie jest naiwny. Ale ufa: Chrystusowi.

33. Przebaczenie i ostrożność

Historia Ananiasza nie oznacza, że w każdej sytuacji należy natychmiast zaufać osobie, która krzywdziła innych, bez żadnego rozeznania. Tutaj Ananiasz ma: wyraźne polecenie Jezusa.

W życiu wspólnoty trzeba rozróżniać:

  • przebaczenie;
  • pojednanie;
  • odbudowę zaufania;
  • ochronę ofiar.

Nie zawsze są to procesy natychmiastowe.

34. Nałożenie rąk

Ananiasz nakłada na Szawła ręce.

Gest wiąże się z:

  • uzdrowieniem;
  • napełnieniem Duchem.

Nie jest zarezerwowany tutaj tylko dla Apostołów. To pokazuje szerokość działania Boga w pierwotnym Kościele.

35. Duch Święty

Spotkanie z Jezusem nie kończy się na prywatnym objawieniu. Szaweł zostaje: napełniony Duchem Świętym.

To będzie źródłem:

  • misji;
  • odwagi;
  • głoszenia.

Chrystofania prowadzi do: życia w Duchu i Kościele.

36. „Jakby łuski”

BT mówi: „jakby łuski”. To porównanie. Nie trzeba traktować tego jako medycznego opisu konkretnej choroby oczu. Najważniejsze: odzyskuje wzrok. Również symbolicznie: zaczyna widzieć Jezusa prawdziwie.

37. Chrzest

Szaweł: zostaje ochrzczony. To niezwykle ważne.

Można sobie wyobrazić argument:

„przecież spotkałem samego Jezusa — po co mi Kościół i sakrament?”

Dzieje odpowiadają: spotkanie z Jezusem prowadzi Szawła do chrztu i wspólnoty. Prywatne objawienie nie stawia go: ponad Kościołem.

38. Nawrócenie ma wymiar kościelny

Szaweł potrzebuje:

  • Ananiasza;
  • nałożenia rąk;
  • chrztu;
  • uczniów w Damaszku;
  • później Barnaby;
  • kontaktu z Apostołami.

To ważne. Chrześcijańskie nawrócenie nie brzmi: „Jezus tak, Kościół nie”. Zmartwychwstały Jezus sam posyła Szawła: do człowieka Kościoła.

39. Pierwszy posiłek

Po chrzcie Szaweł je i odzyskuje siły. To zwykły, ludzki szczegół.

Łaska nie usuwa:

  • ciała;
  • potrzeby jedzenia;
  • normalnego życia.

Chrześcijaństwo jest bardzo cielesne i konkretne.

40. „Zaraz zaczął głosić”

Zmiana jest radykalna. Szaweł przybywa do Damaszku: żeby zatrzymać głosicieli. Po kilku dniach sam: głosi. To jeden z największych zwrotów całej Biblii.

41. „Jezus jest Synem Bożym”

To bardzo ważne. Dz 9,20 jest pierwszym miejscem w Dziejach, gdzie Szaweł głosi Jezusa właśnie tym tytułem: Syn Boży. To będzie jeden z centralnych tematów jego późniejszej teologii.

42. „Ten jest Mesjaszem”

Szaweł dowodzi również: Jezus jest Mesjaszem. Czyli człowiek, który prawdopodobnie uważał chrześcijańskie roszczenia mesjańskie za bluźnierstwo: sam zaczyna je wykazywać z Pisma. Nawrócenie nie niszczy jego wiedzy. Zmienia: klucz interpretacyjny.

43. Co stało się z wcześniejszą wiedzą Szawła?

Szaweł był wykształconym faryzeuszem. Po spotkaniu z Jezusem: nie traci znajomości Pisma. Zaczyna czytać Pismo: chrystologicznie. To ważne. Łaska nie niszczy natury.

Może wykorzystać:

  • inteligencję;
  • wykształcenie;
  • doświadczenie;
  • języki;
  • kulturę człowieka

dla nowej misji.

44. „Po upływie dłuższego czasu”

BT odsyła do Ga 1,17. Paweł sam mówi o pobycie w: Arabii. Dzieje skracają chronologię narracyjną. Nie opisują wszystkich etapów. To ważna lekcja: Dzieje nie są pełną biografią Pawła dzień po dniu. Łukasz wybiera wydarzenia służące teologicznej narracji.

45. Arabia

„Arabia” Pawłowa najprawdopodobniej odnosi się do obszaru królestwa Nabatejczyków.

Nie wiemy dokładnie:

  • gdzie przebywał;
  • jak długo;
  • co dokładnie robił.

Nie należy tworzyć pewnych opowieści tam, gdzie tekst milczy.

46. Prześladowca staje się prześladowanym

W Damaszku ludzie chcą: zabić Szawła. To niezwykłe odwrócenie. Jeszcze niedawno: on ścigał chrześcijan. Teraz: sam ryzykuje życie za Jezusa. Zapowiedź Dz 9,16 zaczyna się spełniać.

47. Kosz przez mur

Uczniowie spuszczają Szawła: w koszu. Paweł sam wspomina tę ucieczkę w 2 Kor 11. To nie jest heroiczna scena z mieczem. Apostoł: ucieka. To ważne. Odwaga chrześcijańska nie oznacza obowiązku: pozostawania w miejscu śmiertelnego zagrożenia, gdy można rozsądnie uciec.

48. Wiara i roztropność

Szaweł nie mówi:

„jeśli naprawdę wierzę, zostanę przy bramie i Bóg musi mnie uratować”.

Korzysta z: kosza.

Bóg działa również przez:

  • plan;
  • przyjaciół;
  • ucieczkę;
  • roztropność.

49. Jerozolima się go boi

To bardzo realistyczne.

Chrześcijanie nie mówią natychmiast:

„Szaweł? cudownie, wszyscy mu ufamy”.

Boją się. I mają powód. To pokazuje: nawrócenie może być prawdziwe, a odbudowa zaufania może wymagać czasu i świadectwa.

50. Barnaba

I znowu pojawia się człowiek z Dz 4: Barnaba. „Syn Pocieszenia”. Barnaba robi jedną z najważniejszych rzeczy w historii Kościoła: daje Szawłowi wiarygodność przed wspólnotą. Podejmuje ryzyko.

51. Gdyby nie Barnaba?

Można oczywiście powiedzieć, że Bóg znalazłby inną drogę. Ale narracyjnie rola Barnaby jest ogromna. Kościół potrzebuje ludzi, którzy potrafią: zauważyć Boże działanie w człowieku, którego inni się boją. Nie naiwnie. Ale z rozeznaniem.

52. Barnaba jako „most”

Barnaba będzie w Dziejach wielokrotnie pełnił funkcję: mostu.

  • między Szawłem a Apostołami;
  • między Jerozolimą a Antiochią;
  • między misją żydowską a pogańską.

To niezwykłe powołanie: łączyć ludzi, którzy bez ciebie być może by się nie spotkali.

53. Szaweł i helleniści

Szaweł zaczyna dyskutować z: hellenistami. To bardzo ciekawe. Szczepan także dyskutował z greckojęzycznymi Żydami. Teraz Szaweł: jakby przejmuje jego misję. Człowiek obecny przy śmierci Szczepana zaczyna głosić w podobnym środowisku. Langkammer widzi w tym ważną ciągłość.

54. Znowu chcą go zabić

Szaweł dopiero co dołączył do Kościoła. A już po raz drugi istnieje spisek przeciw jego życiu. To pokazuje: jego głoszenie nie jest powierzchowne. On naprawdę stał się publicznym świadkiem Jezusa.

55. Cezarea i Tars

Bracia odprowadzają go do: Cezarei, a potem wysyłają: do Tarsu. Tars był rodzinnym miastem Szawła. Na pewien czas znika z głównej narracji. Wróci dopiero wtedy, gdy Barnaba pójdzie go szukać.

56. Summarium Dz 9,31

To jedno z ważnych podsumowań księgi.

Kościół:

  • w Judei;
  • Galilei;
  • Samarii

cieszy się pokojem. „Buduje się”.

Żyje:

  • w bojaźni Pańskiej;
  • w pociesze Ducha Świętego.

I wzrasta. To pokazuje, że program Dz 1,8 realnie postępuje.

57. „Kościół” — liczba pojedyncza

Tekst mówi o Kościele obejmującym:

  • Judeę;
  • Galileę;
  • Samarię.

To ciekawy element eklezjologiczny. Różne miejsca. Jedna wspólnota: Kościół. Jedność nie oznacza jednego budynku. Oznacza: jedną wspólnotę w Chrystusie i Duchu.

58. Bojaźń Pańska i pociecha Ducha

Kościół żyje równocześnie: bojaźnią i pociechą. Nie strachem neurotycznym.

Bojaźń biblijna oznacza:

  • szacunek;
  • powagę;
  • świadomość świętości Boga.

Duch daje: pocieszenie.

Zdrowa wiara ma oba wymiary:

  • Boga traktuję poważnie;
  • Bogu naprawdę ufam.

59. Narracja wraca do Piotra

Po historii Szawła Łukasz wraca do: Piotra. Dlaczego? Bo kolejny wielki przełom — przyjęcie poganina Korneliusza — wydarzy się przez Piotra. Dz 9,32–43 jest przygotowaniem do Dz 10.

60. Piotr „odwiedza wszystkich”

Piotr podróżuje po wspólnotach. To obraz: apostolskiej troski. Nie tylko głosi nowym ludziom. Umocnia także istniejące wspólnoty.

Misja Kościoła to:

  • ewangelizacja;
  • opieka nad już wierzącymi.

61. „Święci”

Chrześcijanie są nazywani: świętymi.

Nie oznacza:

„wszyscy już są moralnie doskonali”.

Święty w tym sensie to: należący do Boga. To ważne dla Pawłowych listów, gdzie termin będzie bardzo częsty.

62. Lidda

BT mówi, że Lidda była znana także jako Diospolis i znajdowała się niedaleko Jafy. To ważny obszar komunikacyjny między Jerozolimą a wybrzeżem. Misja Kościoła stopniowo przesuwa się: ku Morzu Śródziemnemu.

63. Eneasz

Eneasz jest sparaliżowany od: ośmiu lat. To podkreśla trwałość jego stanu. Piotr mówi: „Jezus Chrystus cię uzdrawia”. To zdanie trzeba podkreślić bardzo mocno.

64. Kto uzdrawia?

Nie: Piotr. Nie: „moc Piotra”. Piotr sam jasno mówi: Jezus Chrystus. To ta sama teologia co Dz 3. Apostoł jest: narzędziem żyjącego Chrystusa.

65. „Wstań i zaściel swoje łóżko”

Znowu widać echo uzdrowień Jezusa. Jezus mówił paralitykom: wstań. Teraz Piotr: działa w Jego imię. Dzieje są kontynuacją tego, co Jezus: zaczął czynić.

66. Nawrócenie mieszkańców

Znak prowadzi do: Pana. Nie do Piotra. To kolejny test autentycznej posługi. Owocem cudu powinno być: zwrócenie ku Bogu.

67. Jafa

Jafa / Joppa to port nad Morzem Śródziemnym. Miasto ma piękne tło biblijne. To stąd w Księdze Jonasza prorok próbował: uciec przed misją do pogan. Teraz właśnie w Jafie Piotr przygotuje się do: wejścia do domu poganina Korneliusza. To ciekawa kanoniczna ironia.

68. Tabita / Dorkas

BT wyjaśnia:

  • aramejskie Tabita;
  • greckie Dorkas;

oznaczają: Gazelę. To ta sama osoba w dwóch środowiskach językowych. Jafa jest miejscem styku kultur.

69. „Uczennica”

To bardzo ważne. Łukasz używa żeńskiej formy: uczennica. Tabita jest jedną z konkretnie nazwanych kobiet pierwszego Kościoła. Jej świętość nie polega na spektakularnych przemówieniach. Polega na: realnym dobru.

70. Dobre czyny i jałmużny

Tabita:

  • pomaga;
  • szyje;
  • wspiera wdowy.

Jej życie pokazuje: chrześcijańska miłość jest konkretna. Gdy umiera, wdowy pokazują Piotrowi: ubrania, które zrobiła. To niesamowity pomnik człowieka: rzeczy wykonane dla potrzebujących.

71. Świętość codziennej pracy

Tabita prawdopodobnie nie przewodzi wielkiej misji. Ale jej praca: stała się Ewangelią dla wdów. To ważne.

Nie każdy musi:

  • przemawiać do tłumów;
  • pisać książki;
  • podróżować misyjnie.

Można budować królestwo Boga: igłą, nicią i miłosierdziem.

72. Śmierć Tabity

Wspólnota:

  • obmywa ciało;
  • składa je w górnej izbie;
  • posyła po Piotra.

Tekst nie mówi wprost:

„wierzyli na pewno, że Piotr ją wskrzesi”.

Ale ich pośpiech sugeruje: mocne oczekiwanie.

73. Piotr usuwa wszystkich z izby

To bardzo przypomina: Jezusa przy córce Jaira. W Łk 8 Jezus także działa w bardzo intymnej przestrzeni.

Piotr:

  • klęka;
  • modli się.

To ważne. Nie zaczyna od polecenia. Najpierw: modlitwa.

74. „Tabito, wstań”

Słowa są bardzo podobne do Jezusowego: „Talitha kum” / „dziewczynko, wstań”. Nie należy twierdzić, że grecki tekst jest identycznym aramejskim brzmieniem. Ale literacka paralela jest niezwykle silna. Piotr działa: na wzór Jezusa.

75. Wskrzeszenie czy reanimacja?

W języku chrześcijańskim można mówić o: wskrzeszeniu Tabity. Trzeba jednak odróżnić od: Zmartwychwstania Jezusa. Tabita wraca do zwykłego doczesnego życia i później ponownie umrze. Jezus: zmartwychwstaje do życia niepodlegającego śmierci. To nie jest ten sam rodzaj wydarzenia.

76. Wiele osób uwierzyło

Znów: znak → wiara. Nie: znak → kult Piotra. Cuda mają misyjny sens.

77. Piotr zostaje u Szymona garbarza

To pozornie drobny detal. Ale jest bardzo ważny przed Dz 10. Garbarz pracował ze: skórą martwych zwierząt. Taki zawód mógł wiązać się z rytualną nieczystością i społecznym dystansem. Piotr mieszka właśnie u: Szymona garbarza. To mały znak, że jego granice kulturowe zaczynają się przesuwać. Za chwilę Bóg poprosi go o jeszcze większy krok: wejść do domu poganina.

78. Dwóch bohaterów Dz 9: Szaweł i Piotr

Rozdział dzieli uwagę między: Szawła i

Piotra.

To zapowiada dwie wielkie linie Dziejów.

Piotr

  • umacnia Kościół;
  • przygotowuje wejście do pogan przez Korneliusza.

Szaweł

  • zostaje powołany;
  • stanie się głównym misjonarzem pogan.

Bóg przygotowuje: oba skrzydła misji.

79. Klucz do Biblii

Rdz / powołania patriarchów

Bóg wzywa człowieka po imieniu.

Wj 3

Mojżesz spotyka Boga i otrzymuje misję.

1 Sm 3

Samuel słyszy swoje imię.

Iz 6

Objawienie prowadzi do posłania.

Ez 1–3

Chwała Boga prowadzi do misji proroka.

Łk 8

Córka Jaira — ważne tło dla Tabity.

Dz 1,8

Misja do pogan już zapowiedziana.

Dz 7–8

Szaweł prześladowcą.

Dz 9

Szaweł spotyka Jezusa.

Dz 10

Piotr przekroczy granicę pogan.

Dz 22 i 26

Dwie kolejne relacje spotkania pod Damaszkiem.

Ga 1

Paweł opisze własną drogę po powołaniu.

1 Kor 15

Paweł mówi, że Zmartwychwstały ukazał się także jemu.

80. Niezbędnik biblijny

Główne osoby

  • Szaweł;
  • Jezus;
  • Ananiasz;
  • Barnaba;
  • Piotr;
  • Eneasz;
  • Tabita.

Główne miejsca

  • Damaszek;
  • Jerozolima;
  • Cezarea;
  • Tars;
  • Lidda;
  • Jafa.

Główne tematy

  • nawrócenie;
  • powołanie;
  • Kościół jako wspólnota Chrystusa;
  • Duch Święty;
  • chrzest;
  • misja;
  • cierpienie;
  • przebaczenie;
  • uzdrowienie;
  • wskrzeszenie;
  • przygotowanie misji do pogan.

81. Ważne słowa greckie

ὁδός — hodos

Droga. Jedno z pierwszych określeń chrześcijaństwa.

κύριος — kyrios

Pan.

φῶς — phōs

Światło.

ὀπτασία / objawienie

Kontekst spotkania ze Zmartwychwstałym ma charakter chrystofanii.

σκεῦος ἐκλογῆς — skeuos eklogēs

Wybrane narzędzie / naczynie wybrane.

πνεῦμα ἅγιον — pneuma hagion

Duch Święty.

βαπτίζω — baptizō

Chrzcić.

υἱὸς τοῦ θεοῦ — huios tou theou

Syn Boży.

Χριστός — Christos

Mesjasz / Chrystus.

παρρησία — parrēsia

Odwaga, śmiałość głoszenia.

ἐκκλησία — ekklēsia

Kościół.

μαθητής / μαθήτρια

Uczeń / uczennica. Dz 9,36 używa żeńskiej formy wobec Tabity.

82. Co podkreśla Biblia Tysiąclecia?

Dz 9,1

Arcykapłan posiadał w pewnych sprawach wpływ także nad społecznościami żydowskimi poza Palestyną.

Dz 9,2

Chrześcijaństwo zostaje nazwane: „Drogą”.

Dz 9,11

Ulica Prosta była główną arterią Damaszku przecinającą miasto ze wschodu na zachód.

Dz 9,23

BT zaznacza, że „dłuższy czas” obejmuje zapewne pobyt Szawła w Arabii, znany z Ga 1,17.

Dz 9,25

BT odsyła do 2 Kor 11,32, gdzie Paweł sam wspomina ucieczkę.

Dz 9,29

Helleniści — por. Dz 6.

Dz 9,31

BT zaznacza dosłowne znaczenie: Kościół „budował się”. Jest to ważne summarium księgi.

Dz 9,32

Lidda była znana także jako Diospolis.

Dz 9,36

Tabita po aramejsku odpowiada greckiemu Dorkas i polskiemu „Gazela”.

83. Hugolin Langkammer OFM

Langkammer bardzo trafnie tytułuje pierwszą część: „Nawrócenie i powołanie Szawła na Apostoła”.

Nie rozdziela więc sztucznie:

  • przemiany osobistej;
  • misji.

Spotkanie Jezusa prowadzi od razu do: posłania.

84. Langkammer o chrystofanii

Komentarz określa Dz 9,1–9 jako: „Chrystofanię pod Damaszkiem”.

Langkammer zwraca uwagę, że Dzieje opowiadają to wydarzenie trzykrotnie:

  • Dz 9;
  • Dz 22;
  • Dz 26.

Za każdym razem służy ono nie tylko biografii Pawła, ale: uzasadnieniu jego powołania i misji.

85. Langkammer o Ananiaszu

W komentarzu Ananiasz jest ważnym pośrednikiem włączenia Szawła do Kościoła.

To przez niego:

  • Jezus potwierdza Szawełowi powołanie;
  • Szaweł odzyskuje wzrok;
  • otrzymuje Ducha;
  • przyjmuje chrzest.

Szczególnie mocne są słowa: „Szawle, bracie”. Kościół przyjmuje człowieka, który wcześniej był prześladowcą.

86. Langkammer o dalszej misji

Langkammer widzi w Dz 6,8–9,31 drugi wielki etap ekspansji Kościoła. Dz 9,31 kończy etap summarium: Kościół w Judei, Galilei i Samarii rozwija się i żyje pociechą Ducha.

To pokazuje, że mimo:

  • śmierci Szczepana;
  • prześladowania;
  • rozproszenia;

Boży plan: postępuje.

87. Eugeniusz Dąbrowski

Klasyczny komentarz Pallottinum jest szczególnie ważny dla:

  • historycznych szczegółów drogi do Damaszku;
  • relacji trzech opisów powołania Pawła;
  • chronologii;
  • pobytu w Arabii;
  • relacji z Ga 1;
  • działalności Piotra.

Dąbrowski pomaga pamiętać, że Dz 9 jest równocześnie: wydarzeniem historycznym i teologicznym.

88. Krzysztof Mielcarek — świadectwo i misja

W perspektywie Łukaszowej teologii świadectwa Szaweł zostaje włączony w realizację Dz 1,8. Jezus sam określa jego przyszłość: zaniesie moje imię.

Świadek nie wybiera sam:

  • treści;
  • źródła;
  • celu misji.

Otrzymuje: imię Jezusa do niesienia.

89. Waldemar Rakocy

W strukturze Dziejów powołanie Szawła ma znaczenie strategiczne. Program: „aż po krańce ziemi” potrzebuje człowieka, który stanie się głównym narzędziem misji w świecie grecko-rzymskim. Dz 9 pokazuje: Bóg przygotowuje tego człowieka jeszcze zanim misja do pogan rozwinie się w pełni.

90. Najczęstsze błędne odczytania

Błąd 1: „Paweł był ateistą, który uwierzył w Boga”

Nie. Był gorliwym Żydem; rozpoznał Jezusa jako Mesjasza i Pana.

Błąd 2: „To było wyłącznie prywatne nawrócenie”

Nie. To także powołanie misyjne.

Błąd 3: „Jezus powiedział: prześladujesz moich ludzi”

Powiedział mocniej: „Mnie prześladujesz”.

Błąd 4: „Spotkanie z Jezusem sprawiło, że Szaweł nie potrzebował Kościoła”

Nie. Jezus posłał go do Ananiasza, chrztu i wspólnoty.

Błąd 5: „Ananiasz nie powinien się bać”

Jego lęk był racjonalny; wiara polegała na posłuszeństwie mimo lęku.

Błąd 6: „Szaweł od razu znał całą swoją przyszłą teologię”

Tekst tego nie mówi. Powołanie jest początkiem drogi.

Błąd 7: „Ucieczka w koszu dowodzi braku odwagi”

Nie. Roztropne uniknięcie śmierci nie jest niewiarą.

Błąd 8: „Chrześcijanie w Jerozolimie źle zrobili, bo bali się Szawła”

Ich ostrożność była zrozumiała.

Błąd 9: „Piotr uzdrowił Eneasza własną mocą”

Sam mówi: Jezus Chrystus cię uzdrawia.

Błąd 10: „Tabita zmartwychwstała tak samo jak Jezus”

Nie. Została przywrócona do doczesnego życia.

Błąd 11: „Świętość liczy się tylko wtedy, gdy robi się wielkie rzeczy”

Tabita pokazuje coś przeciwnego.

91. Co Dz 9 mówi o Kościele?

Kościół jest: Ciałem związanym z Chrystusem Krzywdzenie uczniów dotyka Jezusa. wspólnotą przebaczenia Ananiasz mówi: „bracie”. wspólnotą sakramentalną Szaweł przyjmuje chrzest. wspólnotą rozeznania Barnaba pomaga rozpoznać autentyczne nawrócenie. misyjny Szaweł natychmiast głosi. charyzmatyczny Jezus uzdrawia przez Piotra.

miłosierny Tabita służy wdowom. rozwijający się Kościół „buduje się” w Duchu.

92. Co Dz 9 mówi o nawróceniu?

Nawrócenie nie jest wyłącznie: zmianą poglądów.

U Szawła obejmuje:

  • spotkanie z Jezusem;
  • uznanie własnego błędu;
  • bezradność;
  • modlitwę;
  • przyjęcie pomocy;
  • Ducha Świętego;
  • chrzest;
  • wspólnotę;
  • nową misję;
  • gotowość cierpienia.

To: całkowita zmiana kierunku życia.

93. Czy każdy potrzebuje „Damaszku”?

Nie każdy ma dramatyczne doświadczenie jak Paweł.

Nawrócenie może być:

  • nagłe;
  • stopniowe;
  • emocjonalne;
  • ciche;
  • związane z jednym wydarzeniem;
  • dojrzewające latami.

Nie warto budować duchowego kompleksu:

„moja historia jest za mało spektakularna”.

Liczy się: czy naprawdę idę ku Chrystusowi.

94. Co Dz 9 mówi o przeszłości?

Szaweł ma przeszłość naprawdę ciężką. Nie da się jej wymazać z historii.

Ale Bóg nie mówi:

„twoja przeszłość jest twoją ostateczną tożsamością”.

Mówi: „wybrałem go”. To nie znaczy, że skutki krzywd nie mają znaczenia. Znaczy: łaska może stworzyć przyszłość, której człowiek sam nie mógł przewidzieć.

95. Co Dz 9 mówi o Barnabie?

Barnaba pokazuje ważną posługę: uwierzyć w prawdziwą przemianę człowieka wtedy, gdy są ku temu podstawy.

Nie każdy musi być:

  • głównym kaznodzieją;
  • Apostołem Narodów.

Czasem twoim wielkim powołaniem jest: pomóc komuś innemu wejść w jego powołanie.

96. Co Dz 9 mówi o Tabicie?

Tabita jest dowodem, że Ewangelia działa nie tylko przez:

  • kazania;
  • cuda;
  • podróże misyjne.

Działa także przez: ubranie uszyte dla wdowy. To bardzo ważne. Miłosierdzie: jest teologią w praktyce.

97. „Na język ludzki”

Wyobraź sobie człowieka, którego chrześcijanie naprawdę się boją. Nie internetowego krytyka. Człowieka, który: puka do domów i zabiera ludzi do więzienia. Ten człowiek jedzie po kolejnych chrześcijan. I nagle spotyka: Jezusa. Nie tylko zmienia zdanie. Jego całe życie rozpada się i układa od nowa. A potem Jezus mówi do jednego z chrześcijan: idź do niego.

Ananiasz odpowiada mniej więcej:

„Panie, czy Ty wiesz, kim on jest?”

Jezus: wiem. I właśnie jego wybrałem. Ananiasz idzie. Otwiera drzwi. Patrzy na prześladowcę. I mówi: „bracie”. To chyba jedna z najbardziej radykalnych scen łaski w Biblii.

98. Pytania do refleksji

  1. Czy istnieje człowiek, o którym w głębi serca myślę: „Bóg jego już nie zmieni”?
  2. Czy umiem zapytać Boga: „a jeśli to ja się mylę?”
  3. Czy moje spotkanie z Jezusem prowadzi mnie do Kościoła i konkretnej misji?
  4. Czy potrafię przyjąć pomoc, gdy sam jestem bezradny?
  5. Czy potrafię jak Ananiasz zaufać Bogu mimo uzasadnionego lęku?
  6. Czy jestem dla kogoś Barnabą — człowiekiem, który pomaga mu odzyskać miejsce we wspólnocie?
  7. Czy potrafię zobaczyć świętość Tabity w zwykłych czynach miłosierdzia?

99. Modlitwa inspirowana Dz 9

Panie Jezu,
Ty potrafisz zatrzymać człowieka
na drodze prowadzącej w złą stronę.

Zatrzymaj mnie,
gdy jestem pewny siebie,
a jednak nie widzę prawdy.

Daj mi serce Szawła,
które potrafi zapytać:

„Kto jesteś, Panie?”

Daj mi serce Ananiasza,
które potrafi powiedzieć:

„jestem, Panie”

nawet wtedy,
gdy Twoje polecenie mnie przeraża.

Daj mi serce Barnaby,
które potrafi rozpoznać prawdziwą przemianę.

Daj mi ręce Tabity,
które czynią dobro konkretnie.

Duchu Święty,
prowadź mnie z ciemności do światła.

Jezu,
niech moje życie stanie się narzędziem Twojej misji.

Amen.

100. Jedno zdanie do zapamiętania

Jezus nie tylko zatrzymuje prześladowcę Szawła — utożsamia się ze swoim Kościołem, daje mu nowe życie, posyła przez wspólnotę i zamienia człowieka walczącego z Ewangelią w jej największego głosiciela.

101. Źródła i literatura

Tekst biblijny

  • Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Dz 9.
  • Tekst i przypisy sprawdzone w biblia.pl, Dzieje Apostolskie 9.

Komentarze polskich biblistów

  • Hugolin Langkammer OFM, Dzieje Apostolskie. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Wydawnictwo KUL, Lublin 2008.
  • Eugeniusz Dąbrowski, Dzieje Apostolskie. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pismo Święte Nowego Testamentu, t. V, Pallottinum, Poznań 1961.
  • Krzysztof Mielcarek, „Będziecie moimi świadkami po krańce ziemi (Dz 1,8). Łukaszowa wizja świadectwa z perspektywy Dziejów Apostolskich”, Verbum Vitae 28 (2015), 257–296.
  • Waldemar Rakocy, „Będziecie moimi świadkami…” (Dz 1,8), w: Dzieje Apostolskie, Listy św. Pawła, red. J. Frankowski – S. Mędala, Warszawa 1997.
  • Franciszek Jóźwiak, „Dzieje Apostolskie”, w: Wstęp do Nowego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum, Poznań 1996.

Materiały projektu na Google Drive

Wykorzystano znajdujący się już w bibliotece projektu:

  • Hugolin Langkammer OFM — Dzieje Apostolskie — Biblia Lubelska (2008).

Uwaga metodologiczna

Wydarzenie pod Damaszkiem nazwano zarówno „nawróceniem”, jak i „powołaniem”, zgodnie z charakterem tekstu oraz terminologią stosowaną przez polskich biblistów. Zaznaczono także, że trzy relacje w Dz 9, 22 i 26 nie są mechanicznymi kopiami jednego opisu; Łukasz wykorzystuje to samo wydarzenie w różnych kontekstach narracyjnych.

102. Następny rozdział

Dz 10 — Korneliusz, wizja Piotra, zwierzęta czyste i nieczyste, wejście do domu poganina, Duch Święty nad poganami i jeden z największych przełomów całych Dziejów Apostolskich.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.