Dzieje Apostolskie — Dz 23: Sanhedryn, Zmartwychwstanie, spisek i droga do Cezarei

Zasada projektu: podstawą odniesień do tekstu jest Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum. Poniżej znajduje się komentarz, parafraza i objaśnienie, bez przepisywania całego rozdziału.

Dz 23 — w 60 sekund

Dz 22 zakończyło się tym, że rzymski trybun chciał wreszcie ustalić: o co właściwie oskarża się Pawła? Dlatego stawia go przed: Sanhedrynem. Paweł zaczyna od stwierdzenia, że aż do tej chwili postępował przed Bogiem: z czystym sumieniem. To nie znaczy: „nigdy się nie myliłem”. Przecież prześladował chrześcijan.

Znaczy raczej: działałem zgodnie z tym, co wtedy uważałem za obowiązek wobec Boga — a gdy Chrystus objawił mi prawdę, poszedłem za nią. Arcykapłan: Ananiasz każe uderzyć Pawła w twarz. Paweł gwałtownie protestuje. Nazywa go obrazowo: pobieloną ścianą, bo człowiek mający sądzić według Prawa sam: łamie Prawo przez polecenie ukarania oskarżonego przed wyrokiem.

Gdy Paweł dowiaduje się, że mówi do arcykapłana, odwołuje się do Pisma i uznaje obowiązek szacunku wobec przełożonego. To ważne napięcie: można stanowczo bronić sprawiedliwości, a jednocześnie uznawać urząd.

Paweł zauważa potem, że Sanhedryn jest podzielony na:

faryzeuszów;
saduceuszów.

I wskazuje, że stoi przed sądem z powodu: nadziei zmartwychwstania. To nie jest tylko sprytna sztuczka procesowa. Zmartwychwstanie jest przecież: samym centrum jego Ewangelii.

Saduceusze nie uznają:

zmartwychwstania;
aniołów;
duchów.

Faryzeusze natomiast przyjmują te rzeczywistości. Wybucha: gwałtowny spór. Niektórzy faryzejscy uczeni w Piśmie zaczynają wręcz bronić Pawła. Trybun boi się, że oskarżonego: rozszarpią. Każe żołnierzom wyciągnąć go z sali i odprowadzić do twierdzy. I wtedy przychodzi najważniejszy moment rozdziału. Następnej nocy: Pan staje przy Pawle.

Nie mówi: „wszystko poszło świetnie”. Po ludzku sytuacja wygląda przecież fatalnie. Pan umacnia Pawła i zapowiada: tak jak świadczył o Jezusie w Jerozolimie, będzie świadczył także w Rzymie. Od tej chwili czytelnik wie: Paweł dotrze do Rzymu. Nie dlatego, że nie będzie zagrożeń. Nie dlatego, że Rzymianie są doskonali.

Nie dlatego, że Paweł ma genialny plan. Dlatego, że: Chrystus prowadzi tę misję. Następnego dnia ponad: czterdziestu ludzi wiąże się przysięgą, że nie będą jeść ani pić, dopóki: nie zabiją Pawła. Chcą zwabić go na kolejne posiedzenie i: zamordować po drodze. Plan odkrywa jednak: siostrzeniec Pawła. To niezwykły, niemal jedyny tak konkretny szczegół o rodzinie Apostoła w Dziejach.

Młody człowiek informuje Pawła. Paweł kieruje go do setnika. Setnik do trybuna. Trybun słucha.

I właśnie przez:

młodego człowieka;
rzymskiego oficera;
wojskową procedurę;
nocny transport

Bóg chroni życie Apostoła.

Klaudiusz Lizjasz organizuje ogromną eskortę:

dwustu żołnierzy;
siedemdziesięciu jeźdźców;
dwustu oszczepników.

Paweł zostaje nocą wywieziony z Jerozolimy do: Cezarei. Trybun wysyła list do namiestnika: Feliksa. W liście stwierdza coś bardzo ważnego: nie znalazł w Pawle winy zasługującej na śmierć lub więzienie według prawa rzymskiego. To kolejny etap Łukaszowej apologii chrześcijaństwa: spór dotyczy przede wszystkim kwestii religijnych, a nie pospolitego przestępstwa przeciw państwu.

W Cezarei Feliks dowiaduje się, że Paweł pochodzi z: Cylicji. Postanawia przesłuchać go, gdy przybędą oskarżyciele. Paweł zostaje umieszczony pod strażą w: pretorium Heroda. Dz 23 kończy więc drogę: Jerozolima → więzień → Cezarea. Ale w perspektywie Jezusa jest to już początek drogi: Jerozolima → Cezarea → Rzym.

1. Struktura Dz 23

Dz 23,1–5 — Paweł i arcykapłan Ananiasz

sumienie;
uderzenie;
protest Pawła;
Prawo;
arcykapłan;
szacunek dla urzędu.

Dz 23,6–10 — faryzeusze i saduceusze

zmartwychwstanie;
podział Sanhedrynu;
aniołowie i duchy;
obrona Pawła przez część faryzeuszów;
interwencja trybuna.

Dz 23,11 — nocne umocnienie

obecność Chrystusa;
odwaga;
świadectwo;
Rzym.

Dz 23,12–22 — spisek

ponad czterdziestu ludzi;
religijna przysięga;
plan zabójstwa;
arcykapłani i starsi;
siostrzeniec Pawła;
setnik;
trybun.

Dz 23,23–35 — przewiezienie do Cezarei

eskorta;
Klaudiusz Lizjasz;
list;
Feliks;
Antipatris;
Cezarea;
pretorium Heroda.

2. Paweł przed Sanhedrynem

Rzymski trybun wie, że wokół Pawła wybuchł: ogromny konflikt. Nie zna jednak właściwego: zarzutu. Dlatego chce usłyszeć stronę religijnych władz żydowskich.

3. Sanhedryn

Sanhedryn był najwyższą żydowską radą religijno-sądową.

W jego skład wchodzili przedstawiciele różnych środowisk:

arystokracji kapłańskiej;
saduceuszów;
uczonych w Piśmie;
faryzeuszów.

Nie był więc: ideologicznie jednolity. Dz 23 pokaże to bardzo wyraźnie.

4. Paweł patrzy odważnie na Radę

Dopiero co:

został pobity;
był bliski linczu;
uniknął rzymskiego biczowania.

A jednak staje przed Radą: świadomie i odważnie. To nie brak emocji. To: zdolność działania mimo zagrożenia.

5. Czyste sumienie

Paweł odwołuje się do: sumienia. Greckie: συνείδησις — syneidēsis oznacza: sumienie / wewnętrzną świadomość moralną.

6. Czy Paweł twierdzi, że nigdy nie zrobił nic złego?

Nie.

Sam przed chwilą opowiadał o:

prześladowaniu chrześcijan;
więzieniach;
zgodzie na śmierć Szczepana.

Jego zdanie trzeba więc rozumieć: bardziej subtelnie.

7. Sumienie może być szczere i błędne

Dawny Szaweł naprawdę sądził: służy Bogu. Był: gorliwy. A jednak: prześladował Chrystusa. To ważna lekcja moralna.

8. Samo „robię zgodnie z sumieniem” nie wystarcza

Sumienie trzeba:

formować;
oświecać prawdą;
konfrontować ze słowem Boga;
oczyszczać z pychy i uprzedzeń.

Chrześcijaństwo nie mówi: „rób cokolwiek, byle szczerze”.

9. Sumienie otwarte na korektę

Gdy Chrystus objawia Pawłowi prawdę: zmienia życie. Nie mówi: „całe życie myślałem inaczej, więc zostanę przy swoim”. Prawdziwe sumienie jest: gotowe poddać się prawdzie.

10. Arcykapłan Ananiasz

Nie chodzi o Ananiasza z Dz 9. To inna osoba: arcykapłan Ananiasz, syn Nebedeusza. W tej scenie kieruje przesłuchaniem Pawła.

11. Rozkaz uderzenia

Ananiasz każe: uderzyć Pawła w twarz. Problem jest oczywisty. Paweł: nie został skazany.

12. Kara przed wyrokiem

To właśnie powoduje: gwałtowny protest Pawła. Człowiek mający czuwać nad Prawem: narusza zasadę sprawiedliwego postępowania.

13. Pobielona ściana

Paweł używa obrazu czegoś, co: z zewnątrz wygląda poprawnie, ale pod powierzchnią: kryje słabość lub zepsucie. Obraz ma bliskie tło prorockie. Porównaj: Ez 13.

14. Religijna fasada

Najbardziej niebezpieczna niesprawiedliwość to czasem taka, która mówi: „robię to w imię Prawa”, a równocześnie: sama łamie Prawo.

15. Czy chrześcijanin ma zawsze milczeć po uderzeniu?

Nie.

Paweł protestuje przeciw: bezprawiu. Podobnie Jezus podczas procesu domagał się uzasadnienia uderzenia. Chrześcijańska łagodność nie oznacza: biernej akceptacji każdej przemocy.

16. Paweł zostaje upomniany

Stojący obok zwracają uwagę: mówi do arcykapłana. Wtedy Paweł: odwołuje się do Pisma.

17. „Nie wiedziałem” — trudny werset

Dlaczego Paweł nie wiedział, że Ananiasz jest arcykapłanem?

Proponowano wiele wyjaśnień:

słaby wzrok;
ironię;
nieformalny charakter zebrania;
zmiany personalne podczas nieobecności Pawła;
szczególną redakcję Łukasza.

Nie mamy: całkowicie pewnej odpowiedzi.

18. Langkammer zachowuje krytyczną ostrożność

Hugolin Langkammer zauważa, że proste wyjaśnienie nierozpoznania arcykapłana pozostawia: trudność. To dobry przykład: katolicka egzegeza nie musi udawać, że każdy szczegół historyczno-literacki jest banalnie prosty.

19. Natchnienie i uczciwe pytania

Można jednocześnie: wierzyć w natchnienie Pisma i: uczciwie badać trudności tekstu. Wiara nie potrzebuje: sztucznych odpowiedzi za wszelką cenę.

20. Paweł respektuje Prawo

Odwołuje się do zasady: szacunku wobec przełożonego ludu. To znaczące, bo sam jest oskarżany o: wrogość wobec Prawa.

21. Urząd a osoba

Można uznać: godność urzędu, a jednocześnie: skrytykować niesprawiedliwy czyn osoby sprawującej urząd. To ważna zasada także dla życia Kościoła.

22. Szacunek nie oznacza bezkrytyczności

Nie wolno mylić: szacunku z: tolerowaniem każdego nadużycia. Paweł uznaje urząd arcykapłana. Nie uznaje: niesprawiedliwego uderzenia.

23. Faryzeusze i saduceusze

Paweł zauważa: rzeczywisty podział w Radzie. Te grupy różnią się bardzo poważnie: teologicznie.

24. Saduceusze

W uproszczeniu:

byli mocno związani z elitami kapłańskimi;
nie przyjmowali rozwiniętej wiary w zmartwychwstanie;
Łukasz mówi także o ich stanowisku wobec aniołów i duchów.

Nie należy jednak sprowadzać całej grupy: do jednego hasła.

25. Faryzeusze

Przyjmowali:

zmartwychwstanie;
świat duchowy;
aniołów;
bogatszą tradycję interpretacyjną.

Sam Paweł mówi: pochodzi z faryzejskiego środowiska.

26. Czy Paweł manipuluje Sanhedrynem?

Czasem czyta się scenę tak: „Paweł sprytnie skłócił przeciwników”. Jest tu niewątpliwie: element strategii. Ale nie wolno zatrzymać się tylko na nim.

27. Zmartwychwstanie naprawdę jest centrum sprawy

Dlaczego Paweł jest chrześcijaninem? Bo głosi: Jezus zmartwychwstał. Dlaczego został Apostołem? Bo spotkał: Zmartwychwstałego. Dlaczego ma nadzieję? Bo istnieje: zmartwychwstanie umarłych.

28. To nie temat zastępczy

Paweł nie wyciąga przypadkowego: punktu spornego. Dotyka: serca własnej wiary.

29. Nadzieja

Greckie: ἐλπίς — elpis oznacza: nadzieję. Chrześcijańska nadzieja nie kończy się na: „dusza jakoś przetrwa”. Głosi: zmartwychwstanie.

30. Zmartwychwstanie Jezusa i nasze zmartwychwstanie

Te dwie prawdy są: nierozdzielne.

1 Kor 15 pokazuje:

Chrystus zmartwychwstał;
dlatego istnieje nadzieja także dla nas.

31. Sanhedryn się dzieli

Rada przestaje działać jak: jednolity sąd przeciw Pawłowi. Staje się: polem wewnętrznego sporu teologicznego.

32. Część faryzeuszów zaczyna bronić Pawła

Nie oznacza to: „wszyscy stają się chrześcijanami”. Chodzi o to, że nie chcą wykluczyć: możliwości rzeczywistego objawienia duchowego.

33. Gamaliel w tle

Przypomina się Dz 5. Faryzeusz Gamaliel przestrzegał wtedy: przed pochopną walką z dziełem, które może pochodzić od Boga. Łukasz nie przedstawia faryzeuszów: jako jednolitego bloku zła.

34. Nie każdy faryzeusz jest wrogiem Jezusa

W NT:

Nikodem jest faryzeuszem;
Gamaliel hamuje represje;
Paweł pochodzi z faryzeuszów;
w Dz 23 faryzejscy uczeni częściowo go bronią.

Nie wolno tworzyć: antyhistorycznego stereotypu.

35. Trybun znowu ratuje Pawła

Wrzawa rośnie tak mocno, że dowódca obawia się: fizycznego rozszarpania więźnia. Żołnierze: wyciągają Pawła.

36. Czy Rzym jest idealny?

Nie.

Ten sam system:

chciał Pawła bezprawnie biczować;
ukrzyżował Jezusa;
później będzie prześladował chrześcijan.

Ale w tej chwili: państwowa siła powstrzymuje samosąd.

37. Opatrzność używa niedoskonałych narzędzi

Bóg może posłużyć się:

prawem;
urzędnikiem;
żołnierzem;
procedurą;
eskortą.

Nie każdy ratunek wygląda: jak anioł otwierający więzienie.

38. Noc po Sanhedrynie

Wyobraź sobie Pawła.

W krótkim czasie:

tłum chciał go zabić;
Rzymianie go związali;
miał być biczowany;
Sanhedryn niemal go rozszarpał.

Po ludzku: katastrofa.

39. I wtedy przychodzi Pan

To centrum Dz 23. Nie proces. Nie spisek. Nie wojsko. Najważniejsze: Chrystus jest przy Pawle.

40. Chrystus nie obiecuje braku cierpienia

Nie mówi: „teraz wszystko będzie łatwe”. Daje: kierunek. Paweł będzie: świadczył w Rzymie.

41. Wiara nie zawsze dostaje mapę całej drogi

Paweł nie wie:

jak długo będzie więźniem;
ilu ludzi go oskarży;
że stanie przed Feliksem;
że stanie przed Festusem;
że stanie przed Agryppą;
że przeżyje sztorm.

Wie: cel.

42. Bóg czasem daje obietnicę, nie harmonogram

Człowiek chce: „powiedz mi każdy krok”. Bóg czasem mówi: „zaufaj mi co do kierunku”.

43. Chrześcijańska odwaga

Odwaga nie znaczy: „nic mnie nie boli”. Znaczy: „Pan jest przy mnie, więc idę dalej”.

44. Jerozolima i Rzym

Dz 1,8 rozpoczęło program: od Jerozolimy aż po krańce ziemi. Dz 23,11 łączy: Jerozolimę i Rzym. To zapowiedź ostatniego etapu księgi.

45. Paweł pojedzie do Rzymu jako więzień

Nie jako: zwycięski celebryta. Nie z własną eskortą misyjną. Jako: człowiek w kajdanach.

46. Logika krzyża

Jezus zwycięża przez: krzyż i Zmartwychwstanie. Paweł niesie Ewangelię ku Rzymowi: w słabości więźnia.

47. Następnego dnia powstaje spisek

Boża obietnica nie sprawia, że: znika zagrożenie. Właśnie teraz ponad czterdziestu ludzi planuje: morderstwo.

48. Ponad czterdziestu

To nie samotny fanatyk. To: zorganizowana grupa.

Plan ma:

ludzi;
procedurę;
moment ataku;
cel.

49. Przysięga

Spiskowcy wiążą się religijną przysięgą: nie jeść i nie pić, dopóki Paweł nie zginie. To przykład: religijnego języka użytego do złego celu.

50. Religijna forma nie uświęca zła

Można:

powoływać się na Boga;
składać ślub;
mówić religijnie;

a jednak: planować coś moralnie złego.

51. Fanatyzm

Fanatyzm zaczyna się wtedy, gdy człowiek uznaje: własną interpretację za tak świętą, że wolno mu: zniszczyć drugiego człowieka.

52. Plan zasadzki

Spiskowcy nie chcą szturmować: twierdzy. Chcą wykorzystać: procedurę. Rada ma poprosić o ponowne sprowadzenie Pawła pod pretekstem: dokładniejszego badania. Po drodze: ma zostać zabity.

53. Prawo jako maska bezprawia

Na zewnątrz: oficjalne przesłuchanie. W środku: plan morderstwa. To pokazuje, że legalna forma może być: instrumentalnie nadużyta.

54. Siostrzeniec Pawła

Nagle pojawia się: syn siostry Pawła. Dowiadujemy się więc, że Apostoł ma: siostrę. To jeden z nielicznych szczegółów o jego rodzinie.

55. Nie znamy jego imienia

Nie wiemy:

jak się nazywał;
ile dokładnie miał lat;
jak usłyszał o spisku;
co było z nim później.

Nie warto: dopisywać legend.

56. Mała postać, wielkie znaczenie

Bez jego działania sytuacja byłaby: znacznie bardziej niebezpieczna. Misja Apostoła w tej chwili zależy od: odwagi nieznanego młodego człowieka.

57. Bóg używa ludzi bez tytułów

Siostrzeniec Pawła nie jest:

Apostołem;
prezbiterem;
prorokiem;
znanym ewangelistą.

A jednak robi: coś kluczowego.

58. Informacja trafia do Pawła

Młody człowiek wchodzi do twierdzy i informuje: o planie. Uwięzienie Pawła nie jest jeszcze: całkowitą izolacją.

59. Paweł nie mówi: „Pan obiecał Rzym, więc nic nie róbmy”

To kapitalna lekcja. Boża obietnica nie likwiduje: odpowiedzialności. Paweł podejmuje: normalne środki ostrożności.

60. Opatrzność i ludzkie środki

Boża opieka realizuje się tutaj poprzez:

informację;
rozsądek;
procedurę;
oficera;
eskortę.

Nie trzeba wybierać: albo Bóg, albo ludzkie środki. Bóg może działać: przez ludzkie środki.

61. Setnik

Paweł prosi setnika: zaprowadź młodzieńca do trybuna. Nie prowadzi własnego: kontrspisku. Korzysta z: właściwej drogi służbowej.

62. Trybun słucha młodzieńca

Dowódca bierze go na bok i: wysłuchuje. To dobry szczegół przywódczy. Wysoki rangą człowiek nie lekceważy informacji dlatego, że źródłem jest: ktoś młody.

63. Poufność

Trybun każe: zachować informację w tajemnicy. To rozsądne. Spiskowcy są: w pogotowiu.

64. Wielka eskorta

Klaudiusz Lizjasz organizuje nocny transport.

Według tekstu wyrusza:

200 żołnierzy;
70 jeźdźców;
200 oszczepników.

To pokazuje: powagę zagrożenia.

65. Trzecia godzina nocy

Hugolin Langkammer wyjaśnia tę godzinę jako około: 21:00. Nocny wymarsz zmniejsza: ryzyko zasadzki.

66. Czy wszyscy jadą aż do Cezarei?

Nie. Narracja pokazuje, że po dotarciu do: Antipatris część piechoty: wraca. Dalej więźnia prowadzi przede wszystkim jazda.

67. Zwierzęta dla Pawła

Trybun chce dostarczyć Pawła: bezpiecznie. Nie traktuje go jak: skazanego zbrodniarza. To oskarżony: pod ochroną państwa.

68. Namiestnik Feliks

Antoniusz Feliks pełnił urząd w Judei w połowie I wieku. Hugolin Langkammer umieszcza jego rządy około: 52–60 r. To właśnie przed nim rozegra się kolejny proces.

69. Cezarea

Jerozolima jest centrum: religijnym. Cezarea Nadmorska jest centrum: rzymskiej administracji. Sprawa Pawła przechodzi więc: na wyższy szczebel prawny.

70. List Klaudiusza Lizjasza

Po raz pierwszy poznajemy imię trybuna: Klaudiusz Lizjasz. Wysyła do Feliksa: urzędowy raport.

71. Co zawiera list?

Dowódca opisuje:

próbę zabicia Pawła;
rzymską interwencję;
obywatelstwo;
przesłuchanie przed Sanhedrynem;
brak winy zasługującej na śmierć;
informację o spisku;
skierowanie sprawy do namiestnika.

72. Czy Lizjasz upiększa własną rolę?

W liście przedstawia swoją interwencję: bardzo korzystnie. Wcześniejsza narracja pokazała jednak, że o obywatelstwie Pawła dowiedział się: dopiero po jego zatrzymaniu i planie biczowania. To interesująca różnica perspektywy.

73. Oficjalny raport też ma autora

Dokument może być: zasadniczo prawdziwy, a jednocześnie: przedstawiać autora w lepszym świetle. Biblia nie ukrywa: ludzkiego wymiaru administracji.

74. Najważniejszy prawny wniosek

Lizjasz nie znajduje w Pawle: przestępstwa zasługującego na śmierć lub więzienie według prawa rzymskiego. To bardzo ważne dla teologii Dziejów.

75. Chrześcijaństwo nie jest zwykłym buntem politycznym

Kolejni urzędnicy widzą, że zasadniczy konflikt dotyczy: kwestii religijnych.

Podobną logikę widzieliśmy przy:

Gallionie;
sekretarzu Efezu;
teraz Klaudiuszu Lizjaszu.

76. Łukaszowa apologetyka

Hugolin Langkammer zauważa, że Dzieje wielokrotnie pokazują: władze rzymskie nie znajdują podstaw, by traktować chrześcijan jak zwyczajnych przestępców politycznych. To może mieć funkcję: apologetyczną.

77. Nie idealizuj Imperium

To nie znaczy: „Rzym zawsze jest sprawiedliwy”.

Rzymskie władze:

ukrzyżowały Jezusa;
próbowały bezprawnie biczować Pawła;
później będą prześladować Kościół.

Łukasz opisuje: konkretną sytuację prawną.

78. Antipatris

Pierwszy etap nocnej drogi prowadzi do: Antipatris. To ważny punkt między: Jerozolimą a Cezareą.

79. Piechota wraca

Po przejściu najbardziej niebezpiecznego odcinka: żołnierze piesi wracają. Paweł jedzie dalej: z jeźdźcami.

80. Cezarea jako nowe miejsce świadectwa

Paweł zna już Cezareę z wcześniejszych podróży. Teraz zostanie tam: jako więzień. Ale więzienie nie zakończy: jego misji.

81. Feliks pyta o prowincję

To kwestia: właściwości sądu i jurysdykcji. Paweł pochodzi z: Cylicji. Feliks przyjmuje sprawę.

82. Oskarżyciele także muszą przyjechać

Feliks ma wysłuchać: obu stron. To ważny element: procedury. Paweł nie zostaje skazany tylko na podstawie krzyku tłumu.

83. Pretorium Heroda

Paweł zostaje strzeżony w: pretorium Heroda. Był to kompleks związany z dawną rezydencją Heroda Wielkiego, używany przez rzymską administrację.

84. Więzienie jako nowy etap misji

Od tej chwili Paweł ma coraz mniej: swobody.

Ale coraz częściej będzie świadczył przed:

namiestnikami;
królem;
wysokimi urzędnikami.

85. Kajdany stają się amboną

Paweł nie może już swobodnie chodzić do wszystkich władz. Więc: władze przychodzą do niego. To paradoks końcowej części Dziejów.

86. Rzym zaczyna się w celi

Chrystus zapowiedział: Rzym. Ale Paweł nie otrzymuje spokojnej podróży misyjnej. Otrzymuje: drogę więźnia.

87. Zmartwychwstanie prowadzi całą narrację

Spór w Sanhedrynie dotyczy: zmartwychwstania. Pan może stanąć przy Pawle, ponieważ: żyje. Żyjący Chrystus prowadzi misję: dalej.

88. Katolicki klucz: sumienie

Dz 23 jest świetnym tekstem o: formacji sumienia. Człowiek powinien działać zgodnie z sumieniem. Ale ma również obowiązek: szukać prawdy i kształtować sumienie.

89. Samo przekonanie nie jest dogmatem

Dawny Szaweł był przekonany: że ma rację. Dopiero spotkanie z Jezusem pokazuje: jak głęboko się mylił. To lekcja pokory dla każdego.

90. Katolicki klucz: urząd i nadużycie

Paweł:

uznaje urząd arcykapłana;
odrzuca bezprawne uderzenie.

To bardzo zdrowa równowaga.

91. Szacunek dla duchownego nie oznacza tuszowania krzywdy

W Kościele można:

szanować sakramentalny urząd;
domagać się prawdy;
zgłaszać przestępstwo;
sprzeciwiać się nadużyciu.

Posłuszeństwo nie oznacza: bezkarności przełożonego.

92. Katolicki klucz: zmartwychwstanie ciała

Zmartwychwstanie nie jest: dodatkiem. Jest częścią: samego Credo. Chrześcijanin oczekuje: zmartwychwstania umarłych.

93. Nie tylko nieśmiertelność duszy

Kościół wierzy, że dusza nie przestaje istnieć po śmierci. Ale pełna nadzieja jest większa: Bóg wskrzesi człowieka.

94. Katolicki klucz: Opatrzność

Pan mówi: Rzym.

A potem działa przez:

siostrzeńca;
setnika;
trybuna;
nocną eskortę;
prawo.

To klasyczne chrześcijańskie: łaska działa także poprzez naturę.

95. Zaufanie nie jest lekkomyślnością

Jeśli istnieje spisek: reagujesz. Nie mówisz: „Bóg mnie ochroni, więc nie muszę nic robić”. Paweł pokazuje: inną postawę.

96. Katolicki klucz: można korzystać z prawa

Przebaczenie nie oznacza: rezygnacji z ochrony życia.

Chrześcijanin może:

zgłosić zagrożenie;
poprosić o ochronę;
skorzystać z sądu;
użyć przysługujących praw.

97. Katolicki klucz: unikać antyjudaizmu

Dz 23 nie opisuje: „Żydów jako jednego złego bloku”. Paweł sam jest Żydem. Faryzeusze częściowo go bronią. Konflikt jest: złożony i wewnętrznie zróżnicowany.

98. Katolicki klucz: Chrystus jest przy więźniu

Pan nie uwalnia Pawła: natychmiast. Ale staje: przy nim. Czasem Boża obecność nie usuwa kajdan. Daje: siłę i kierunek w kajdanach.

99. Hugolin Langkammer OFM — Sanhedryn

Langkammer uczciwie zauważa: pewne trudności prawne i narracyjne.

Dotyczą m.in.:

rozpoznania arcykapłana;
charakteru zebrania;
relacji między przesłuchaniem a procesem;
podziału faryzeuszów i saduceuszów.

To przykład: rzetelnej katolickiej egzegezy.

100. Langkammer — faryzeusze i saduceusze

Ich spór: istniał wcześniej. Paweł nie stworzył: różnicy teologicznej. Wykorzystał realny podział.

101. Langkammer — nocne umocnienie

Ukazanie się Pana wiąże: Jerozolimę z Rzymem. To wielka zapowiedź dalszej części Dziejów.

102. Langkammer — przewiezienie do Cezarei

Komentarz wyodrębnia: Dz 23,12–35 jako odrębną jednostkę. Powodem wyjazdu jest: realny spisek na życie Pawła.

103. Langkammer — eskortowanie Pawła

Komentarz podaje:

200 żołnierzy;
70 jeźdźców;
200 oszczepników;
wyjazd około 21:00.

To pokazuje: powagę sytuacji.

104. Langkammer — Klaudiusz Lizjasz

List trybuna ma bardzo ważny wniosek: Paweł nie został oskarżony o przestępstwo przeciw prawu rzymskiemu zasługujące na śmierć lub więzienie. To wpisuje się w: apologetyczny wymiar Dziejów.

105. Langkammer — Feliks

W Cezarei urzęduje: Antoniusz Feliks. Komentarz umieszcza jego urząd około: 52–60 r. To on będzie głównym sędzią: w Dz 24.

106. Eugeniusz Dąbrowski

Klasyczny komentarz Pallottinum jest szczególnie pomocny dla:

Sanhedrynu;
faryzeuszów i saduceuszów;
arcykapłana Ananiasza;
rzymskiej procedury;
Klaudiusza Lizjasza;
trasy do Cezarei;
administracji Feliksa.

Dąbrowski bardzo mocno osadza ostatnią część Dziejów: w historii i prawie I wieku.

107. Klucz do Biblii

Wj 22

szacunek wobec przełożonego ludu.

Ez 13

obraz pobielonej ściany.

Dz 5

Gamaliel i faryzejskie rozeznanie.

Dz 9

spotkanie Pawła ze Zmartwychwstałym.

Dz 21–22

aresztowanie, tłum i obywatelstwo rzymskie.

Dz 23

Zmartwychwstanie, nocne umocnienie i droga do Cezarei.

Dz 24

proces przed Feliksem.

1 Kor 15

Zmartwychwstanie Chrystusa i umarłych.

Flp 3

faryzejskie korzenie Pawła i chrześcijańska nadzieja.

108. Niezbędnik biblijny

Główne osoby

Paweł;
arcykapłan Ananiasz;
Klaudiusz Lizjasz;
siostrzeniec Pawła;
Feliks;
faryzeusze;
saduceusze;
spiskowcy.

Główne miejsca

Jerozolima;
Sanhedryn;
twierdza Antonia;
Antipatris;
Cezarea;
pretorium Heroda.

Główne tematy

sumienie;
sprawiedliwość;
urząd;
Prawo;
zmartwychwstanie;
nadzieja;
Opatrzność;
spisek;
prawo rzymskie;
świadectwo;
Rzym.

109. Ważne słowa greckie

συνείδησις — syneidēsis

Sumienie.

ἀνάστασις — anastasis

Zmartwychwstanie.

ἐλπίς — elpis

Nadzieja.

Φαρισαῖος — Pharisaios

Faryzeusz.

Σαδδουκαῖος — Saddoukaios

Saduceusz.

μαρτυρέω — martyreō

Świadczyć.

κύριος — kyrios

Pan.

θάρσει — tharsei

Miej odwagę / ufaj.

110. „Na język ludzki”

Dz 23 można streścić tak:

Paweł staje przed religijnym sądem. Zanim zdąży się dobrze obronić: dostaje w twarz. Mówi: „to jest bezprawne”. Potem pokazuje, że cała sprawa naprawdę prowadzi do pytania: czy istnieje zmartwychwstanie? Rada zaczyna się: kłócić sama ze sobą. Paweł wraca do twierdzy. I wtedy Jezus daje mu kierunek: Rzym.

Następnego dnia czterdziestu ludzi planuje: go zamordować. Czy Paweł mówi: „Jezus obiecał Rzym, więc nic mi nie grozi”? Nie. Jego siostrzeniec słyszy o spisku. Informacja trafia do wojska. Rzymianie organizują: wielką eskortę. I tak Paweł zaczyna drogę ku Rzymowi: pod ochroną żołnierzy i jako więzień. Bóg mówi: „dotrzesz”.

Ale nie zawsze mówi: „dotrzesz tak, jak sobie wyobrażasz”.

111. Co Dz 23 mówi o sumieniu?

Słuchaj sumienia. Ale: formuj sumienie. Bo człowiek może być bardzo pewny: i bardzo się mylić. Dawny Szaweł jest tego najlepszym przykładem.

112. Co Dz 23 mówi o władzy?

Można: szanować urząd i jednocześnie: protestować przeciw niesprawiedliwości. To nie są sprzeczności.

113. Co Dz 23 mówi o doktrynie?

Nie każdy spór teologiczny jest: detalem. Zmartwychwstanie jest: fundamentem chrześcijaństwa.

114. Co Dz 23 mówi o bezpieczeństwie?

Można: ufać Bogu i jednocześnie: korzystać z ochrony. Modlitwa i rozsądek: nie są konkurencją.

115. Co Dz 23 mówi o małych ludziach?

Nie znamy imienia: siostrzeńca Pawła. A jego odwaga zmienia: bieg wydarzeń. Bóg często używa ludzi, których nazwisk: nie zapisują podręczniki.

116. Częste błędne odczytania

Błąd 1: „Czyste sumienie oznacza, że Paweł uważał dawne prześladowania za dobre”

Nie. Jego historia pokazuje, że sumienie może być błędnie uformowane.

Błąd 2: „Jeśli mam spokojne sumienie, na pewno mam rację”

Nie. Potrzebna jest obiektywna prawda i formacja.

Błąd 3: „Chrześcijanin nie może ostro protestować przeciw bezprawiu”

Paweł robi to bardzo stanowczo.

Błąd 4: „Szacunek dla arcykapłana oznacza zgodę na wszystko”

Nie. Paweł odróżnia urząd od niesprawiedliwego czynu.

Błąd 5: „Zmartwychwstanie było tylko sztuczką procesową”

Nie. Jest rdzeniem Pawłowej Ewangelii.

Błąd 6: „Wszyscy faryzeusze byli wrogami Pawła”

Nie. Część zaczyna go bronić.

Błąd 7: „Boża obietnica oznacza brak zagrożeń”

Następnego dnia powstaje plan zamachu.

Błąd 8: „Jeśli Bóg obiecał ochronę, nie wolno korzystać ze środków bezpieczeństwa”

Paweł korzysta z informacji, prawa i eskorty.

Błąd 9: „Religijna przysięga czyni plan moralnie dobrym”

Nie. Zły cel pozostaje zły.

Błąd 10: „Cały Sanhedryn jednogłośnie chciał śmierci Pawła”

Tekst pokazuje głęboki podział.

Błąd 11: „Rzymianie są tutaj przedstawieni jako idealni”

Nie. Wcześniej prawie dopuścili się bezprawnego biczowania.

Błąd 12: „Paweł został wysłany do Cezarei, bo udowodniono mu winę”

Nie. Trybun podkreśla brak przestępstwa zasługującego na śmierć lub więzienie.

117. Pytania do refleksji

Czy moje sumienie jest regularnie formowane przez Pismo, nauczanie Kościoła, modlitwę i uczciwe poznawanie faktów?
Czy potrafię zmienić zdanie, gdy odkryję, że prawda jest inna niż moje dotychczasowe przekonanie?
Czy umiem szanować urząd i jednocześnie sprzeciwiać się nadużyciu?
Czy Zmartwychwstanie jest dla mnie rzeczywistym centrum chrześcijańskiej nadziei?
Czy w chwili pozornej porażki zostawiam Bogu możliwość poprowadzenia historii dalej?
Czy nie mylę zaufania Opatrzności z lekkomyślnością?
Czy umiem korzystać z prawa i ochrony bez pragnienia zemsty?
Czy jestem gotowy być takim nieznanym siostrzeńcem Pawła — człowiekiem, którego mały odważny czyn może ocalić czyjeś życie?

118. Modlitwa inspirowana Dz 23

Panie Jezu,

formuj moje sumienie, abym nie mylił szczerości z prawdą.

Jeśli się mylę, daj mi pokorę Pawła, który pozwolił Ci zmienić całe swoje życie.

Daj mi odwagę, abym sprzeciwiał się niesprawiedliwości, ale nie tracił szacunku do godności drugiego człowieka.

Umocnij moją wiarę w zmartwychwstanie.

Kiedy widzę tylko zamknięte drzwi, przypominaj mi, że Ty widzisz dalszą drogę.

Kiedy przychodzi zagrożenie, chroń mnie przed lekkomyślnością.

Naucz mnie korzystać z ludzi, prawa, wiedzy i rozsądku, które także mogą być narzędziami Twojej Opatrzności.

Daj mi wrażliwość, abym nie lekceważył małych i nieznanych ludzi, przez których możesz uczynić rzeczy wielkie.

A kiedy moja droga stanie się inna, niż sobie planowałem, daj mi odwagę, by nadal iść za Tobą.

Amen.

119. Jedno zdanie do zapamiętania

Dz 23 pokazuje, że Zmartwychwstały Chrystus prowadzi Pawła ku Rzymowi nie przez usunięcie wszystkich zagrożeń, lecz przez sumienie otwarte na prawdę, odwagę, mądre korzystanie z prawa, czujność nieznanego siostrzeńca i nawet ochronę rzymskiego wojska.

120. Źródła i literatura

Tekst biblijny

Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum — Dz 23.
Źródło projektu dla tekstu biblijnego: biblia.pl, Dzieje Apostolskie 23.

Komentarze polskich biblistów

Hugolin Langkammer OFM, Dzieje Apostolskie. Tłumaczenie, wstęp i komentarz, Biblia Lubelska, Wydawnictwo KUL, Lublin 2008.
Eugeniusz Dąbrowski, Dzieje Apostolskie. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, Pallottinum, Poznań 1961.
Krzysztof Mielcarek, opracowania dotyczące Łukaszowej teologii świadectwa i misji.
Waldemar Rakocy, opracowania dotyczące działalności Pawła i kompozycji Dziejów.
Franciszek Jóźwiak, „Dzieje Apostolskie”, w: Wstęp do Nowego Testamentu, red. R. Rubinkiewicz, Pallottinum, Poznań 1996.

Teksty paralelne

Wj 22 — szacunek wobec przełożonego ludu.
Ez 13 — obraz pobielonej ściany.
Dz 5 — Gamaliel i faryzejskie rozeznanie.
Dz 9 — powołanie Pawła.
Dz 21–22 — aresztowanie i obywatelstwo rzymskie.
Dz 24 — proces przed Feliksem.
1 Kor 15 — Zmartwychwstanie Chrystusa i umarłych.
Flp 3 — faryzejskie korzenie Pawła i chrześcijańska nadzieja.

Uwaga metodologiczna

Przy Dz 23,1 nie utożsamiono „czystego sumienia” z bezbłędnością moralnego osądu Pawła w całej jego przeszłości. Wcześniejsze prześladowanie chrześcijan pokazuje, że sumienie może wymagać formacji i korekty przez poznaną prawdę. Przy Dz 23,3–5 zachowano napięcie tekstu dotyczące nierozpoznania arcykapłana. Nie narzucono jednego spekulatywnego wyjaśnienia; uwzględniono krytyczną ostrożność komentarza Hugolina Langkammera.

Przy Dz 23,6–10 nie sprowadzono Pawłowego odwołania do zmartwychwstania wyłącznie do taktycznej sztuczki procesowej. Podział faryzeuszów i saduceuszów jest realny, ale sama nadzieja zmartwychwstania stanowi centrum kerygmatu Pawła. Przy Dz 23,11 nocne umocnienie przez Pana potraktowano jako klucz narracyjny prowadzący do ostatniej części Dziejów: świadectwo Pawła ma dotrzeć do Rzymu.

Przy Dz 23,12–22 religijna forma przysięgi spiskowców nie została uznana za moralne usprawiedliwienie ich planu zabójstwa. Przy Dz 23,23–35 uwzględniono komentarz Langkammera dotyczący liczebności eskorty, nocnej pory wymarszu, urzędu Feliksa i prawnego znaczenia listu Klaudiusza Lizjasza. Przy liście trybuna zachowano rozróżnienie pomiędzy zasadniczo prawdziwą relacją urzędową a sposobem przedstawienia własnej roli przez Klaudiusza Lizjasza; wcześniejsza narracja Dziejów wskazuje, że o obywatelstwie Pawła dowiedział się dopiero po jego zatrzymaniu i planie biczowania.

121. Następny rozdział

Dz 24 — proces Pawła przed namiestnikiem Feliksem: arcykapłan Ananiasz, profesjonalny oskarżyciel Tertullus, zarzut przywództwa „sekty nazarejczyków”, obrona Pawła, „Droga”, zmartwychwstanie sprawiedliwych i niesprawiedliwych, rozmowy Feliksa i Druzylli o wierze, sprawiedliwości, wstrzemięźliwości i przyszłym sądzie oraz dwa lata uwięzienia Pawła.

Podstawa tekstowa: Biblia Tysiąclecia — Pallottinum. Cytaty podajemy w skrócie, wraz z sygnaturami — pełny tekst rozdziału warto przeczytać w wydaniu Biblii.